Lịch sử vấn đề
Nhà văn Hà Lâm Kỳ có mối liên hệ sâu sắc với quê hương và dân tộc, nơi đã nuôi dưỡng tài năng của ông Qua ngòi bút sắc sảo, ông không chỉ làm đẹp thêm cho quê hương mà còn giúp mọi người hiểu rõ hơn về văn hóa vùng cao Những tác phẩm tâm huyết của Hà Lâm Kỳ đã góp phần làm phong phú thêm nền văn học dân tộc thiểu số Việt Nam hiện đại.
Trong nghiên cứu văn học các dân tộc thiểu số, nhà văn Hà Lâm Kỳ nổi bật với nhiều tác phẩm đa dạng như thơ, văn xuôi, ký, nghiên cứu, phê bình và sưu tầm văn hóa Một số cuốn sách tiêu biểu bao gồm "Văn học dân tộc thiểu số Việt Nam thời kỳ hiện đại - Diện mạo và đặc điểm" do Trần Thị Việt Trung chủ biên và "Bản sắc văn hóa dân tộc trong văn xuôi của các nhà văn dân tộc thiểu số Việt Nam" của Đào Thủy.
Văn học dân tộc thiểu số Việt Nam thời kỳ hiện đại có nhiều đặc điểm nổi bật, được nghiên cứu bởi các tác giả như Trần Thị Việt Trung và Cao Thị Hảo Các tác phẩm này không chỉ phản ánh văn hóa và bản sắc dân tộc mà còn thể hiện sự đa dạng trong ngôn ngữ và phong cách sáng tác Ngoài ra, vấn đề đội ngũ tác giả người dân tộc cũng được Hoàng Tuấn Cư đề cập, nhấn mạnh vai trò quan trọng của họ trong việc phát triển văn học dân tộc thiểu số.
Tác giả Đào Thủy Nguyên trong cuốn "Bản sắc văn hóa dân tộc trong văn xuôi của các nhà văn dân tộc thiểu số Việt Nam" đã nhận định rằng Hà Lâm Kỳ là một trong những nhà văn tiêu biểu của thế hệ thứ hai, thể hiện sự nhiệt huyết và đam mê với văn hóa quê hương, đồng thời mang nặng tâm tư về cội nguồn dân tộc.
Trong Báo cáo đề dẫn của Hội thảo về nhà văn Hà Lâm Kỳ với chủ đề
Nhà văn Hoàng Việt Quân đã nhấn mạnh rằng cuộc đời Hà Lâm Kỳ luôn hướng về quê hương Đại Lịch, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, thể hiện tâm hồn và tình cảm sâu sắc của anh đối với tuổi trẻ và nguồn cội Anh tự hào về quê hương và luôn trăn trở với thế hệ thanh niên dân tộc miền núi, những người đã từng chiến đấu chống Pháp và chống Mỹ, cũng như di sản văn hóa mà cha ông để lại Cảm xúc dâng trào khi viết về quê hương và tuổi trẻ chính là động lực lớn lao trong sáng tác của anh Tác giả đã khẳng định những đóng góp của Hà Lâm Kỳ cho quê hương Yên Bái qua việc viết về những người con ưu tú của nơi đây.
“Nhà văn Hà Lâm Kỳ- nhà văn quê hương”) cũng cho rằng: “Tôi gọi Hà Lâm
Kỳ là một nhà văn gắn bó với quê hương, thể hiện rõ nét văn hóa truyền thống của người miền núi và đồng bào dân tộc trong từng trang viết Những tác phẩm của ông trở nên hấp dẫn và tự nhiên hơn khi miêu tả về vùng quê Đại Lịch.
[16] Văn hoá truyền thống đã trở thành nét phong cách riêng được thể hiện trong sáng tác của Hà Lâm Kì
Trong tham luận “Đôi điều cảm nhận về văn xuôi Hà Lâm Kỳ” nhà văn
Vũ Xuân Tửu đã nhận xét rằng nhà văn Hà Lâm Lỳ được sinh ra trong môi trường văn hóa và lịch sử phong phú của quê hương Đại Lịch Ông ví nhà văn như một con chim biết chọn hạt, đã hấp thu tinh hoa văn hóa quê hương để sáng tác những tác phẩm văn học có giá trị.
Trong tham luận “Một tiếng nói góp vào trang sử người Mông”, tác giả Khang A Chua, Bí thư Đảng ủy xã Nậm Có, đã nhấn mạnh vai trò của Hà Lâm Kỳ không chỉ là một nhà văn mà còn là một nhà nghiên cứu văn hóa dân gian và lịch sử địa phương Tác phẩm “Gió Mù Cang” của ông, lấy bối cảnh cuộc kháng chiến chống Pháp, đã khắc họa những nhân vật có thật với lối viết giản dị, mộc mạc, thể hiện đậm nét văn hóa Mông Tác phẩm này đã góp phần quan trọng trong việc quảng bá truyền thống văn hóa và lịch sử kháng chiến của đồng bào Mông, đặc biệt là người Mông Mù Cang Chải Yên Bái.
Tác giả Hoàng Hiền trong tham luận “Làng nhỏ - thế giới thần tiên của trẻ thơ” nhấn mạnh rằng nhà văn Hà Lâm Kỳ đã khéo léo kể lại câu chuyện tuổi thơ của mình, đồng thời lồng ghép những câu chuyện lịch sử quê hương Ngòi bút của ông miêu tả khung cảnh làng quê miền núi một cách thơ mộng, thể hiện tình yêu quê hương sâu sắc Tất cả những yếu tố này đã tái hiện một làng quê miền núi với bản sắc văn hóa và lịch sử phong phú, hấp dẫn đối với trẻ thơ.
Thạc sĩ Hoàng Thị Vân Mai nhấn mạnh rằng yếu tố nhân văn là điểm đặc sắc trong các tác phẩm của Hà Lâm Kỳ Trong tham luận “Hà Lâm Kỳ - nhà giáo, nhà văn”, chị khẳng định rằng Hà Lâm Kỳ không chịu sự áp đặt và luôn hướng tới chất nhân văn trong sáng tác của mình, bất kể đối tượng hay môi trường viết.
Nhà thơ Nguyễn Thế Quynh đã nhấn mạnh rằng thơ Hà Lâm Kỳ không chỉ là sự sắp đặt cầu kỳ của câu chữ mà còn là cảm xúc tự nhiên được bộc lộ một cách chân thật Ông cũng cho biết rằng việc lập tứ thơ được chú trọng, với nhiều bài có cấu tứ chặt chẽ Thơ của Hà Lâm Kỳ thường lấy cảm hứng từ cảnh sắc và con người Tây Bắc, đặc biệt là quê hương Đại Lịch, và nổi bật với giọng điệu đặc trưng của người vùng cao.
Chất dân gian và dân tộc trong các sáng tác của Hà Lâm Kỳ được thể hiện qua hình ảnh người thắp đèn, gom nhặt những câu chuyện quê hương Chú của tác giả thường đốt đóm và mang đèn bão để gặp gỡ người già trong làng, thu thập tư liệu quý giá cho việc viết lách Những chất liệu này sau đó được chú khéo léo xử lý trong các tác phẩm của mình.
Với luận văn Thạc sĩ khoa học: Hà Lâm Kỳ - nhà văn Tày vùng cao Tây
Tác giả Triệu Thị Thành đã nghiên cứu sâu về nhà văn Hà Lâm Kỳ và các thể loại sáng tác của ông, bao gồm văn xuôi, thơ, nghiên cứu, phê bình và sưu tầm văn hóa, văn học dân gian dân tộc thiểu số Luận văn chỉ ra rằng các tác phẩm văn xuôi của Hà Lâm Kỳ khám phá thế giới nhân vật thanh thiếu niên dân tộc thiểu số, thể hiện chủ nghĩa anh hùng cách mạng ngay từ thời niên thiếu Những tác phẩm này không chỉ giàu tính lịch sử mà còn phong phú về nội dung và nghệ thuật Độc giả còn cảm nhận được tình yêu quê hương, thiên nhiên và con người miền núi trong thơ trữ tình của ông Hơn nữa, Hà Lâm Kỳ là một nhà nghiên cứu và phê bình văn hóa, luôn nỗ lực gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, thể hiện sự trăn trở trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.
Công trình nghiên cứu của Triệu Thị Thành đã khắc họa chân dung văn học của Hà Lâm Kỳ, một nhà văn đa tài vùng núi cao Tây Bắc Tuy nhiên, nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào văn xuôi dành cho thiếu nhi, trong khi các khía cạnh khác của văn xuôi vẫn chưa được khai thác đầy đủ, đặc biệt là các truyện ngắn tiêu biểu của Hà Lâm Kỳ Bên cạnh các tham luận tại hội thảo, còn có nhiều bài nghiên cứu về Hà Lâm Kỳ được đăng tải trên sách, báo, và tạp chí Nhà văn Ma Văn Kháng đã nhận xét về bút pháp của Hà Lâm Kỳ, cho rằng ông rất am hiểu cảnh trí và tâm lý con người vùng quê Đại Lịch, tạo nên những câu chuyện liền mạch và tự nhiên, mang lại sức hấp dẫn đáng kể.
Nhà văn Ma Văn Kháng chia sẻ quan điểm rằng miền núi Tây Bắc là vùng đất đặc biệt của Hà Lâm Kỳ, nơi màu mỡ và trầm tích phong phú giúp cho những hạt mầm văn học của ông phát triển mạnh mẽ Theo nhà nghiên cứu Hán Trung Châu trong bài viết “Văn xuôi Hà Lâm Kỳ, tập sách quý về tuổi trẻ quê hương miền núi”, không gian sống trong lành và gió mát của vùng đất này là điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của văn học.
Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu chính sau:
Phương pháp phân tích và tổng hợp là phương pháp chủ đạo của đề tài, giúp chúng tôi chỉ ra những đặc điểm nổi bật trong thế giới nghệ thuật của các truyện ngắn Hà Lâm Kỳ thông qua việc phân tích các tác phẩm này.
Phương pháp nghiên cứu thi pháp học được áp dụng để phân tích cốt truyện, nghệ thuật xây dựng nhân vật và ngôn ngữ nghệ thuật trong các tác phẩm truyện ngắn của Hà Lâm Kỳ.
Chúng tôi áp dụng phương pháp khảo sát - thống kê để xác định các yếu tố lặp lại và nổi bật trong thế giới nghệ thuật của nhà văn.
Phương pháp hệ thống là yếu tố quan trọng trong việc phân tích tác phẩm, giúp người đọc có cái nhìn sâu sắc và toàn diện về thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn của Hà Lâm Kỳ.
Phương pháp so sánh và đối chiếu được áp dụng để làm nổi bật những đặc điểm riêng biệt của truyện ngắn Hà Lâm Kỳ so với các tác giả dân tộc thiểu số khác Đồng thời, luận văn cũng sử dụng phương pháp nghiên cứu và phân tích theo đặc trưng thể loại để khám phá sâu sắc những nét độc đáo trong tác phẩm của Hà Lâm Lỳ.
Đóng góp của luận văn
Luận văn này là nghiên cứu đầu tiên về thế giới nghệ thuật truyện ngắn của Hà Lâm Kỳ, nhằm khẳng định những đóng góp của ông cho truyện ngắn dân tộc thiểu số Việt Nam hiện đại Nghiên cứu cũng sẽ bổ sung tài liệu tham khảo về văn học dân tộc thiểu số Việt Nam, một lĩnh vực còn chưa được khai thác sâu rộng.
Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, danh mục Tài liệu tham khảo, Phụ lục, phần Nội dung của luận văn gồm ba chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận chung và hành trình sáng tác của Hà Lâm Kỳ
Chương 2: Những mạch nguồn cảm hứng nghệ thuật trong truyện ngắn
Chương 3 của bài viết tập trung vào cốt truyện, nghệ thuật xây dựng nhân vật và ngôn ngữ nghệ thuật trong các tác phẩm truyện ngắn của Hà Lâm Kỳ Nội dung này sẽ phân tích cách mà tác giả khéo léo kết hợp các yếu tố này để tạo nên những câu chuyện sâu sắc và hấp dẫn Để tìm hiểu thêm, bạn có thể tải luận văn tốt nghiệp và luận văn thạc sĩ mới nhất qua email luanvanfull@gmail.com.
NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CHUNG VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA HÀ LÂM KỲ
Những vấn đề lí luận chung
1.1.1 Khái niệm thế giới nghệ thuật
Thế giới nghệ thuật là một thuật ngữ ngày càng phổ biến trong đời sống và học thuật Vào những năm 70 của thế kỷ XX, một số nghiên cứu tại Liên Xô cũ đã đề cập đến khái niệm này, như "Thế giới nghệ thuật" của M Gorki và Sôlôkhốp Tại Việt Nam, khái niệm này được nhắc đến từ những năm 80, tuy nhiên, cách hiểu của các tác giả vẫn chưa hoàn toàn thống nhất về một số khía cạnh.
Theo Từ điển thuật ngữ văn học, thế giới nghệ thuật là khái niệm chỉ tính chỉnh thể của sáng tác nghệ thuật, tạo ra một không gian và thời gian riêng, khác biệt với thế giới thực tại Trong thế giới cổ tích, mọi sinh vật đều có thể giao tiếp bằng một thứ tiếng chung, trong khi văn học cách mạng phân chia nhân vật thành hai tuyến địch - ta Ngược lại, văn học lãng mạn xây dựng mối quan hệ nhân vật dựa trên cảm hóa Khái niệm thế giới nghệ thuật giúp hình dung tính độc đáo trong tư duy nghệ thuật, xuất phát từ thế giới quan, văn hóa nghệ thuật và cá tính sáng tạo của người nghệ sĩ.
Theo nhà nghiên cứu Trần Đình Sử, thế giới nghệ thuật là một cấu trúc đặc biệt, phản ánh hiện thực và tưởng tượng sáng tạo của tác giả Đây là thế giới tư tưởng, thẩm mỹ và tinh thần của con người, mang đặc trưng không chỉ cho tác phẩm mà còn cho cả nhà văn Nghiên cứu cấu trúc của thế giới nghệ thuật giúp hiểu hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm, quan niệm của tác giả về thế giới, và khám phá thế giới bên trong ẩn kín của nhà văn, từ đó ảnh hưởng đến phong cách nghệ thuật của họ.
Thế giới nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của con người, được xây dựng theo những nguyên tắc tư tưởng - thẩm mỹ của nghệ sĩ Đây là một chỉnh thể nghệ thuật sống động, được tạo ra từ ngôn từ và các phương tiện nghệ thuật đặc thù Là đứa con tinh thần của nghệ sĩ, thế giới nghệ thuật thể hiện quan niệm riêng của họ về thế giới và con người Nó không tĩnh mà động, phản ánh những biến chuyển phức tạp trong tư tưởng nghệ sĩ Mỗi nhà văn có một thế giới nghệ thuật riêng, tương ứng với cách cắt nghĩa độc đáo về thế giới Trong khi thế giới thần thoại gắn liền với sự biến hóa của các hiện tượng, thế giới nghệ thuật trong cổ tích lại thể hiện quan niệm về một thế giới không có sức cản.
1.1.2 Các yếu tố cơ bản liên quan đến thế giới nghệ thuật 1.1.2.1 Các mạch nguồn cảm hứng nghệ thuật
Theo Từ điển thuật ngữ văn học của các tác giả Lê Bá Hán - Trần Đình
Cảm hứng, theo Nguyễn Khắc Phi, được định nghĩa là “trạng thái tình cảm mãnh liệt, say đắm xuyên suốt tác phẩm nghệ thuật, gắn liền với một tư tưởng xác định và một sự đánh giá nhất định, gây tác động đến cảm xúc của người tiếp nhận tác phẩm.”
Nội dung tư tưởng của một tác phẩm văn học không chỉ là sự lý giải đơn thuần mà còn gắn liền với những trạng thái cảm xúc mãnh liệt của người nghệ sĩ, từ đó truyền tải sự đồng cảm đến người đọc Những cảm xúc này giúp con người biết yêu thương, trân trọng cái đẹp và cái thiện, đồng thời căm ghét và lên án cái xấu Trong tác phẩm "Chí Phèo" của Nam Cao, cảm hứng nhân đạo được thể hiện sâu sắc, thể hiện tấm lòng yêu thương và đồng cảm với những người nông dân bần cùng Tác phẩm còn là tiếng kêu cứu của những người bất hạnh, kêu gọi bảo vệ quyền sống và hạnh phúc cho họ, tránh xa những thế lực đen tối đẩy họ vào bi kịch.
Số đỏ của Vũ Trọng Phụng thể hiện nguồn cảm hứng trào lộng qua các tình huống và nhân vật, trong khi Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành và Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi mang đậm cảm hứng sử thi và anh hùng ca Các tác phẩm này tái hiện sống động cuộc chiến đấu của nhân dân trong kháng chiến chống Mỹ, thể hiện tinh thần yêu nước, lòng căm thù giặc, và sự kiên trung của thế hệ trẻ đối với Đảng và Cách Mạng.
Mạch nguồn cảm hứng nghệ thuật là tư tưởng và tình cảm chủ đạo trong tác phẩm, thể hiện quan niệm và cảm xúc của tác giả.
Trong truyện ngắn của các nhà văn dân tộc thiểu số, có ba mạch nguồn cảm hứng cơ bản, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc vùng cao
Cảm hứng từ vẻ đẹp tâm hồn và tính cách của đồng bào dân tộc thiểu số là chủ đề chính trong tác phẩm của các nhà văn Họ tập trung thể hiện vẻ đẹp tiêu biểu của con người miền núi, những người có tính cách hồn nhiên, chân thực, và giàu lòng nhân ái Sự khoan dung và đức hy sinh của họ cũng được khắc họa rõ nét, tạo nên một bức tranh sống động về văn hóa và con người nơi đây.
Trong tác phẩm "Dòng Sông nước mắt" của Vi Hồng, nhân vật nàng Thu Khoan thể hiện nỗi đau và sự mất mát Hồng Lê trong "Bạn cùng lứa" của Triều Ân mang đến hình ảnh của tình bạn chân thành và những kỷ niệm đẹp Nhân vật thầy Hạc trong "Ngôi nhà xưa bên suối" gợi nhớ về những giá trị truyền thống và sự gắn bó với quê hương Những nhân vật này đều phản ánh sâu sắc tâm tư và tình cảm của con người trong bối cảnh xã hội.
Trong tác phẩm của Cao Duy Sơn, nhân vật thể hiện sự dũng cảm và lạc quan, với sức sống mãnh liệt như cô gái Tày Ngọc Lan trong "Nắng vàng bản Dao" của Triều Ân, hay Hoàng trong "Tháng năm biết nói" Họ cũng là những người thủy chung, luôn khao khát tình yêu, tự do và hạnh phúc, như tình yêu giữa lão Sinh và bà Ếm.
Chợ tình, lão Khơ- bà Dình trong "Hoa bay cuối trời" và ông Thim trong "Người săn gấu" của Cao Duy Sơn đều thể hiện những nhân vật có tâm hồn nghệ sĩ lãng mạn Nhân vật A Pá trong "Tiếng khèn A Pá" của Triều Ân cũng góp phần làm nổi bật vẻ đẹp của tâm hồn nghệ sĩ trong văn hóa dân gian.
Trong Cực lạc, Xẩm Ky trong Đàn trời của Cao Duy Sơn thể hiện những phẩm chất tốt đẹp của đồng bào dân tộc thiểu số miền núi.
Cảm hứng tự hào về các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc thiểu số thể hiện rõ nét qua văn xuôi, nơi lưu giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp về đời sống vật chất và tinh thần Những nét đẹp văn hóa trong lễ hội, chợ phiên, câu hát giao duyên, và phong tục bình dị như tang ma, cưới xin, sinh nở, kết bạn đều được phản ánh chân thực trong tác phẩm của các nhà văn dân tộc thiểu số Nguồn cảm hứng này có thể thấy rõ trong sáng tác của Tô Hoài, Mã A Lềnh, Hà Lâm Kỳ và nhiều nhà văn khác.
Thiên nhiên miền núi trong các tác phẩm của nhà văn dân tộc thiểu số được miêu tả với vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ nhưng cũng đầy thơ mộng và lãng mạn Đây không chỉ là bối cảnh sống mà còn là không gian gắn bó chặt chẽ với đời sống của con người vùng cao Thiên nhiên không chỉ thấu hiểu và sẻ chia mà còn nuôi dưỡng tâm hồn con người, tạo nên sự kết nối sâu sắc giữa con người và môi trường sống.
Hành trình sáng tác của Hà Lâm Kỳ
Nhà văn Hà Lâm Kỳ, sinh ngày 18 tháng 07 năm 1952 tại làng Khe Liền, xã Đại Lịch, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, lớn lên trong một vùng đất giàu truyền thống văn hóa và lịch sử, với thiên nhiên hùng vĩ Trong lời tự bạch cho bộ phim tài liệu "Nhà văn của nghĩa tình quê núi" (Đài Phát thanh Truyền hình Yên Bái, tháng 3/2005), ông đã thể hiện sâu sắc tình cảm gắn bó với quê hương.
“Làng sinh ra tôi trong khói lửa chiến tranh Tôi nặng nợ với làng trăm năm không trả hết”
Nhà thơ Ngọc Chấn đã mô tả vẻ đẹp của xã Đại Lịch, huyện Văn Chấn, quê hương của nhà văn dân tộc Tày Hà Lâm Kỳ, với những đỉnh núi mù sương và những con suối chảy qua làng Nơi đây có những nếp nhà sàn ẩn hiện trong rừng cây, hình ảnh bà mế lên nương trong mùa rẫy, cùng với bếp lửa ấm áp và những món ăn truyền thống như xôi làm từ thân cây gỗ và ống cơm lam mang hương thơm đồng nội Tất cả những hình ảnh này đã được nhà văn khắc họa sinh động trong tác phẩm của mình.
Mảnh đất quê hương tươi đẹp đã ảnh hưởng sâu sắc đến nhận thức và tình cảm của nhà văn Hà Lâm Kỳ Tại đây, ông sớm tiếp xúc với nền văn học nghệ thuật dân gian phong phú, nơi hội tụ các điệu múa, hát và nhạc cụ dân tộc như then, lượn cọi của người Tày, xòe, khắp, kèn bè của người Thái, và chèo của người Kinh Quê hương Đại Lịch còn ghi dấu ấn lịch sử với tướng Cần Vương Nguyễn Quang Bích và ngôi đình có bát hương vẽ hoa văn con rồng Tất cả những yếu tố này đã thấm nhuần vào từng trang viết của Hà Lâm Kỳ một cách nhẹ nhàng và tinh tế.
Hà Lâm Kỳ bắt đầu yêu thích thơ ca từ thời học cấp III và đã trở thành sinh viên khoa Văn tại Đại học Sư phạm Việt Bắc vào năm 1971 Trong bối cảnh kháng chiến chống Mỹ, cùng với nhiệt huyết tuổi trẻ, ông và nhiều sinh viên khoa Văn đã viết đơn xin nhập ngũ bằng máu, và chính thức nhập ngũ vào ngày 30 tháng 5 năm 1972, đảm nhận vai trò y tá.
Hà Lâm Kỳ đã chăm sóc sức khỏe cho đồng đội và cứu chữa nhiều chiến sĩ bị sốt rét nặng trên “đường Trường Sơn” Sau khi hòa bình lập lại, ông trở lại trường Đại học Sư phạm Việt Bắc để học tập và sau khi tốt nghiệp, ông giảng dạy tại Trường Cao Đẳng Sư Phạm Yên Bái Năm 1982, ông chuyển sang công tác Đoàn, giữ chức Phó Bí thư Tỉnh đoàn Hoàng Liên Sơn Từ năm 1992 đến 1994, ông làm chuyên viên tại Văn phòng Tỉnh ủy Yên Bái, và từ năm 1994, ông đảm nhận vị trí Phó Giám đốc Sở Văn hóa thông tin tỉnh Yên Bái.
Nhà văn Hà Lâm Kỳ hiện đang sinh sống cùng gia đình tại Yên Bái Dù đã lớn tuổi, ông vẫn giữ được niềm đam mê với nghề, tiếp tục sáng tác, nghiên cứu, phê bình và sưu tầm văn hóa, văn nghệ dân gian của các dân tộc thiểu số ở vùng Tây Bắc.
Nhà văn Hà Lâm Kỳ, với bút danh Vi Hà, thể hiện sự kết hợp giữa họ Vi của người thầy Vi Hồng và họ Hà của chính mình Bút danh này không chỉ mang ý nghĩa cá nhân mà còn thể hiện lòng biết ơn sâu sắc của tác giả đối với người thầy đã dìu dắt và định hướng cho sự nghiệp văn chương của mình Với hơn nửa thế kỷ sáng tác, Hà Lâm Kỳ đã khẳng định được vị trí của mình trong làng văn học.
Kỳ đã sở hữu một số lượng tác phẩm đáng kể ở nhiều thể loại: Thơ, truyện ngắn, truyện vừa, truyện dài, tiểu thuyết, bút kí, nghiên cứu phê bình…
Hà Lâm Kỳ, với niềm đam mê văn chương từ nhỏ, đã được thầy giáo Nguyễn Minh truyền cảm hứng trong những năm học cấp II Đến cấp III, sự đam mê ấy càng được khơi dậy nhờ sự dìu dắt của thầy Nguyễn Ngọc Quế, từ đó ông bắt đầu sáng tác thơ, nhưng chỉ dám viết cho riêng mình Khi học tại Đại học Sư phạm Việt Bắc, dưới sự chỉ dạy của thầy Vi Hồng, Hà Lâm Kỳ đã mạnh dạn mang tác phẩm của mình đến nhờ thầy sửa Năm 1972, khi nhập ngũ, ông luôn mang theo hai cuốn sổ: một để làm thơ và một để ghi chép trải nghiệm Giữa năm 1974, ông chứng kiến không khí vận tải vũ khí vào chiến trường qua Tây Nguyên, đồng thời phục vụ trong quân y cho các sĩ quan chuẩn bị cho chiến dịch.
Bộ Tư lệnh mặt trận đã chia Tây Nguyên thành hai cánh: cánh Bắc bao gồm Kom Tum và cánh Nam gồm Gia Lai và Buôn Mê Thuột Trong bối cảnh chiến tranh, thuật ngữ này được sử dụng để chỉ sự phân chia chiến lược trong khu vực.
“tung thâm”, được hiểu là đánh vào trong điểm Và tất cả ý đó đã được nhà thơ gói gọn trong Bài thơ (viết dưới dạng ca dao) Vào mùa:
“Mùa mưa hai đứa hai nơi Mùa khô hai đứa hai trời xa nhau Vào mùa cùng một ước ao Được đi chiến dịch, được vào “tung thâm”
Bài thơ được đăng trên trang nhất của báo Tây Nguyên tháng 10 năm
Vào tháng 3 năm 1975, báo Tây Nguyên đã đăng lại và đổi tên bài thơ thành Ước ao Thơ của Hà Lâm Kỳ không chỉ là sự sắp đặt cầu kỳ của các câu chữ mà còn là cảm xúc tự nhiên được bộc lộ một cách chân thành Là người con của dân tộc Tày, Hà Lâm mang đến những trải nghiệm văn hóa độc đáo trong tác phẩm của mình.
Hà Lâm Kỳ đã học hỏi từ những cây viết lão thành như Nông Quốc Chấn và Bàn Tài Đoàn, cũng như từ các tác giả đương đại như Mai Liễu và Y Phương Sự tiếp nhận văn hóa truyền thống trong lời kể và lời ru của mẹ đã trở thành nguồn cảm hứng phong phú cho thơ ca của bà Với các tập thơ như "Xôn xao rừng lá" (1992), "Ông tướng Bọ Ngựa" (2002), và "Lời riêng" (2009), Hà Lâm Kỳ thể hiện một hồn thơ giản dị, trong trẻo, chứa đựng triết lý về cuộc sống và tình yêu quê hương, đặc biệt là với quê hương Đại Lịch.
Nhà văn Hà Lâm Kỳ nổi bật không chỉ ở thể loại thơ mà còn ở sự thành công trong viết truyện ngắn Tác phẩm đầu tay của ông là một truyện ngắn mang tên
Vào một đêm rằm tháng Bảy trăng sáng, nhà văn Hà Lâm Kỳ đã chứng kiến cảnh hai cô con gái mình chơi đùa với một chú mèo con ngoài hiên Hình ảnh ánh trăng, bóng người và bóng mèo in lên tường và sân khiến ông chợt nhận ra sự thiếu vắng của Chú Cuội Từ cảm xúc đó, ông đã nhanh chóng phác thảo câu chuyện "Chú Cuội đi đâu" và sau đó bổ sung thêm các nhân vật như Cún Bông và Thỏ Ngọc.
Tác phẩm "Đi tìm Chú Cuội" của Hà Lâm Kỳ đã mang đến sự phong phú và sinh động cho thể loại truyện ngắn, đồng thời giấu đi hình ảnh nhân vật người Việc đổi tên từ "Chú Cuội đi đâu" thành "Đi tìm Chú Cuội" không chỉ tạo ra tính cộng đồng mà còn mở đường cho sự nghiệp sáng tác của tác giả Năm 1997, Nhà xuất bản Thanh Niên đã cho ra mắt truyện này trong cuốn sáng tác đầu tay của tác giả trẻ.
Hà Lâm Kỳ, với tâm huyết trong sáng tác, đã để lại dấu ấn mạnh mẽ qua những tác phẩm đầu tay Bài thơ "Đi rừng" được xuất bản lần đầu trong tập "Thơ bạn bè" năm 1991, đã giành giải thưởng trong cuộc vận động sáng tác về lâm nghiệp năm 1986 và được nhạc sĩ Hoàng Xô phổ nhạc Tác phẩm truyện ngắn "Con trai Bà chúa Nả" là tác phẩm đầu tiên của ông được Nhà xuất bản Kim Đồng phát hành năm 1995 Trong thể loại truyện vừa, "Kỷ vật cuối cùng" là tác phẩm đầu tiên của Hà Lâm Kỳ được xuất bản năm 1991, đạt nhiều giải thưởng văn học, bao gồm giải thưởng của Hội nhà văn năm 1992 và giải C của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái Tác phẩm này không chỉ được đưa vào giảng dạy trong trường học mà còn tạo ảnh hưởng tích cực đến cộng đồng, với nhân vật chính Hoàng Văn Thọ trở thành biểu tượng và nguồn cảm hứng cho nhiều nghệ sĩ.