Phương pháp nghiên cứu
Chúng tôi tiếp cận vấn đề bằng cách kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để đảm bảo có cái nhìn toàn diện và bao quát nhất Quá trình này giúp phân tích, lý giải và xây dựng các luận cứ cụ thể cho công trình nghiên cứu của mình Các phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu gồm có phân tích lý thuyết, phương pháp thực nghiệm, và các kỹ thuật khảo sát để đảm bảo độ chính xác và độ tin cậy của kết quả Việc áp dụng đa dạng phương pháp nghiên cứu giúp nâng cao chất lượng và tính thuyết phục của luận văn tốt nghiệp Để tải xuống các luận văn thạc sĩ mới nhất, vui lòng liên hệ qua email: luanvanfull@gmail.com.
Phương pháp so sánh trong văn học giúp đặt hai tác phẩm trong một mối quan hệ dựa trên các phạm trù cụ thể để dễ dàng đối chiếu và nhận diện sự vận động, biến đổi của các tác phẩm qua thời gian, từ Truyền kỳ mạn lục đến Truyền kỳ tân phả Ngoài ra, việc so sánh còn dựa trên cái nhìn tương quan giữa văn học, văn hóa và lịch sử, qua đó làm rõ mối tác động qua lại giữa các yếu tố lịch sử, các vấn đề đời sống và nội dung văn học Phương pháp này giúp khám phá sự phát triển của văn học Việt Nam đồng thời phản ánh các ảnh hưởng của văn hóa và lịch sử trong quá trình hình thành và biến đổi các tác phẩm.
Phương pháp thống kê đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích và so sánh các luận cứ liên quan đến đặc điểm vận động của thể loại truyền kỳ Bằng cách sử dụng phương pháp này, chúng tôi có thể làm rõ những điểm nổi bật và xu hướng phát triển của thể loại, từ đó đưa ra những nhận định chính xác và có căn cứ Phương pháp thống kê giúp xác định các đặc trưng tiêu biểu, giúp nghiên cứu trở nên rõ ràng và khách quan hơn trong việc nhận diện và phân loại các yếu tố cấu thành truyền kỳ.
Phân tích – tổng hợp là phương pháp giúp nghiên cứu từng tác phẩm cụ thể để đưa ra luận cứ và lý luận rõ ràng cho vấn đề cần giải quyết Quá trình này kết hợp các ý kiến lại với nhau để tổng quát, khái quát hóa vấn đề một cách toàn diện Sử dụng phương pháp phân tích – tổng hợp giúp chúng ta có góc nhìn đa chiều, đảm bảo không bỏ sót các ý kiến quan trọng trong quá trình nghiên cứu.
Chúng tôi sử dụng tổng hợp các phương pháp khoa học để xây dựng hệ thống luận điểm và luận cứ chặt chẽ, từ đó giúp lý giải và làm rõ vấn đề một cách chính xác và thuyết phục.
Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
Luận văn là một công trình tìm hiểu về quá trình vận động về thể loại truyền kỳ dựa trên hai tác phẩm cụ thể là Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ và Truyền kỳ tân phả của oàn Thị iểm húng tôi cũng hi vọng luận văn sẽ đưa ra một kiến giải về sự vận động và biến đổi của một hiện tượng văn học được khá nhiều người quan tâm
Luận văn hy vọng sẽ đóng góp tích cực vào việc khẳng định giá trị của một thể loại đã từng bị bỏ quên hoặc ít được quan tâm trong quá khứ Đây là nghiên cứu nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy sự phát triển của thể loại này trong cộng đồng nghiên cứu Tải luận văn tốt nghiệp đầy đủ và mới nhất qua email: z z @gmail.com, phục vụ cho nhu cầu học tập và nghiên cứu của bạn.
Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được chia thành ba chương quan trọng Đầu tiên, chương 1 cung cấp cái nhìn tổng quan về thể loại truyền kỳ, giúp độc giả hiểu rõ đặc điểm và vai trò của thể loại này trong văn học Việt Nam Tiếp theo, chương 2 trình bày thành tựu của truyền kỳ Việt Nam cho đến thời kỳ Truyền kỳ mạn lục, phản ánh sự phát triển và ảnh hưởng của thể loại này trong lịch sử văn học Cuối cùng, chương 3 phân tích sự tích hợp các yếu tố truyền kỳ từ sau Truyền kỳ mạn lục đến Truyền kỳ tân phả, cho thấy sự biến đổi và sáng tạo của thể loại này qua các thời kỳ Luận án cũng cung cấp các tài liệu download luận văn full mới nhất, giúp độc giả dễ dàng tiếp cận nguồn tư liệu chất lượng để nghiên cứu hoặc tổng hợp kiến thức về truyền kỳ Việt Nam.
Á L ỢC CHUNG VỀ THỂ LO I TRUYỀN KỲ
Khái niệm thể loại
Truyền kỳ là thể loại kể lại những câu chuyện lạ, mang yếu tố “kỳ” và “ảo”, phản ánh những chuyện thần thánh, ma quái hoặc thông tin dị biệt với cuộc sống thường ngày Theo giáo sư Vũ Ngọc Khánh, truyền kỳ chính là sự truyền đạt những câu chuyện có tính chất lạ thường, mơ hồ, huyền ảo hoặc hư thực đan xen, phản ánh những vấn đề ứng mộng mị và huyền bí trong văn hóa Việt Nam.
Truyền kỳ là thể loại văn học xuất phát từ Trung Quốc, phổ biến và phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ đường Theo Từ điển thuật ngữ văn học, "truyền kỳ" được hiểu là thể loại tự sự ngắn cổ điển của văn học Trung Quốc, thịnh hành vào đời đường Tên gọi này chỉ xuất hiện vào cuối thời đường, thể hiện tính chất hư cấu của các câu chuyện, nhấn mạnh yếu tố không có thực trong các tác phẩm truyền kỳ.
Truyền kỳ là hình thức văn xuôi tự sự Trung Quốc bắt nguồn từ truyện kể dân gian, sau đó được các nhà văn nâng cao thành tác phẩm văn chương bác học Loại hình này thường sử dụng các môtip kỳ quái, hoang đường và lồng ghép chúng vào cốt truyện mang ý nghĩa trần thế Theo Từ điển Văn học (bộ mới), Truyền kỳ phản ánh sự pha trộn giữa yếu tố kỳ ảo và thực tại trong văn học Trung Quốc.
Truyện truyền kỳ là dạng thức truyện ngắn gọn, phù hợp với phong cách của văn học hiện đại Khi du nhập vào Việt Nam, thể loại này đã tiếp thu từ các luận văn, nghiên cứu, đồng thời giữ được nét đặc trưng của văn hóa và truyền thống dân tộc Việt Nam Các tác phẩm truyện truyền kỳ của Việt Nam dựa trên yếu tố văn hóa, bản sắc dân tộc, cảm quan sáng tạo của tác giả, giúp thể loại này thể hiện rõ nét riêng của người Việt và gắn liền với truyền thống văn hóa của đất nước.
ặc trưng của thể loại truyền kỳ
1.2.1 Đặc trưng về nội dung
Truyện truyền kỳ là thể loại văn học sử dụng yếu tố kỳ ảo và ly kỳ để tạo nên những câu chuyện hấp dẫn Thể loại này giúp thể hiện tâm tư, tình cảm của tác giả qua những phản ánh về hiện thực đương thời Một trong những chủ đề phổ biến trong truyện truyền kỳ là phản ánh cuộc sống tối tăm, đầy xung đột và chiến tranh, góp phần làm nổi bật những cảm xúc sâu sắc và suy nghĩ của tác giả về xã hội.
Trong bài viết về Nam Xương nữ tử lục, hình ảnh chiến tranh loạn lạc đã khiến người chồng, Vũ Thị Thiết, phải xung trận ra chiến trường để bảo vệ đất nước Từ câu chuyện còn phản ánh rõ nét xã hội thời kỳ đó, nơi có những thành phầntham quan, tham nhũng và bất công xã hội hiện rõ, điển hình như trong tác phẩm Túy Các yếu tố này thể hiện bối cảnh lịch sử đầy biến động và những khó khăn mà người dân phải đối mặt trong thời kỳ chiến tranh và xã hội hỗn loạn.
Tiêu truyện kể về nàng Túy Tiêu bị quan Trụ quốc họ Thân nhìn trúng và buộc phải làm vợ ông, trong bối cảnh quyền lực của quan Trụ quốc quá lớn khiến Dư Nhuận hi không có đủ sức để kiện cáo Trong thời kỳ vua cuối nhà, các vua quan trở nên sa đọa, như hình ảnh vua Hồ án Thương trong Na Sơn tiều, một vị vua tham lam, tiêu xài hoang phí và bất chính, xây dựng cung điện, mở phố xá và tiêu hao của cải quốc gia Chính quyền tham nhũng, hối lộ để được thăng chức, ăn chơi xa hoa, trong khi dân chúng khổ sở vì những hành động tàn bạo của vua ngày hè, như giẫm lúa, đốt đầm hay gây hại cho môi trường, thể hiện sự suy đồi nghiêm trọng của triều đình thời bấy giờ.
Trong đời sống văn hóa và xã hội Việt Nam, tình trạng tham ô và đút lót không chỉ diễn ra tại các cơ quan nhà nước mà còn phản ánh qua các nơi thờ cúng như đền miếu, nơi linh thiêng bị lợi dụng để chiếm đoạt tài sản thần linh Tên Bách hộ họ Thôi đã chiếm đoạt đền thờ thần nước Việt và tự do hoành hành nhờ sự che chở của các đền miếu xung quanh, vốn đã bị tham nhũng qua việc nhận của đút lót trong Tản Viên từ phán sự lục Những câu chuyện truyền kỳ phản ánh thực trạng xã hội hỗn loạn về đạo lý, khi bạn bè lợi dụng sự thân quen để làm hại nhau, như bày cách chơi cờ bạc để cướp vợ trong truyện Người nghĩa phụ, thể hiện rõ sự suy đồi đạo đức và luân thường đạo lý trong xã hội thời xưa.
Truyện truyền kỳ thể hiện giá trị nhân văn sâu sắc qua những câu chuyện cảm động về các nhân vật, đặc biệt là người phụ nữ trong xã hội đương thời Những người phụ nữ trong tác phẩm thường mang nét đẹp nết na, là người phụ nữ của gia đình, hết lòng vì chồng con và sẵn sàng hy sinh thân mình vì quốc gia Tuy nhiên, số phận của họ thường gặp nhiều trắc trở, thường không có kết thúc suôn sẻ, như bị oan ức phải chết oan nghiệt hoặc tài năng bị bỏ quên và không được phát huy (ví dụ như nàng Phù Dung trong Truyện đền thiêng nơi cửa bể thuộc Truyền kỳ tân phả).
1.2.2 Đặc trưng về nghệ thuật
Trong việc kết hợp giữa thế giới ảo và thực, nội dung truyền tải vừa thể hiện giá trị nhân văn, vừa phản ánh thực tại cuộc sống Yếu tố kỳ ảo được sử dụng như một phương tiện kể chuyện, giúp câu chuyện trở nên hấp dẫn hơn và thể hiện một thế giới khác biệt, đồng thời phản ánh khát vọng về cuộc sống tốt đẹp hơn như trong truyền thuyết về những cuộc gặp gỡ thần tiên hoặc thế giới thiên cung Các tác phẩm truyền kỳ, như "Truyền kỳ mạn lục" của Nguyễn Dữ, nổi bật với các câu chuyện tình cảm phong phú giữa con người và yêu ma, thể hiện sự kết hợp giữa hiện thực và kỳ ảo để phác họa đời sống tâm linh đa dạng Những câu chuyện như cuộc tình của Liễu và Hà Nhân hay hành trình của Từ Thức đều phản ánh khát vọng thoát khỏi cuộc sống tăm tối của xã hội đương thời, hướng tới một thế giới kỳ diệu, mơ ước về tự do và hạnh phúc viên mãn trong thế giới thần tiên.
Các motif lấy từ dân gian thường xuất hiện trong các tác phẩm truyền kỳ, phản ánh nguồn cảm hứng quan trọng của thể loại này tại Việt Nam Điển hình là những câu chuyện về những sinh vật hoặc hiện tượng kỳ lạ, như việc bà mẹ của gã trà đồng sinh ra một cậu con trai sau khi thấy sao rơi vào bụng (Chuyện gã trà đồng giáng sinh – Truyền kỳ mạn lục), hay chuyện quan hành khiển mơ thấy rắn cắn bên sườn và sinh đôi sau đó (Chuyện nghiệp oan của Đào) Những yếu tố này không chỉ thể hiện sự kỳ ảo, mà còn phản ánh tín ngưỡng, niềm tin dân gian qua các tác phẩm truyền kỳ Việt Nam.
Các tác phẩm truyền kỳ Việt Nam như Thị và Truyền kỳ mạn lục đã phản ánh những câu chuyện cổ tích quen thuộc như Sọ Dừa, Chồng dê, Lấy vợ cóc, Lấy chồng dê, thể hiện motif truyện về hiền lành gặp lành và ác giả ác báo Trong Truyền kỳ mạn lục, câu chuyện về Tử Văn đã thể hiện tinh thần báo ân, chính nghĩa khi anh dùng lửa đốt đền thần để trừng trị tên Bách hộ họ Thôi cướp đền và gây hại dân, mặc dù bị kết tội oan Câu chuyện của nàng Vũ Thị Thiết trong Chuyện người con gái Nam Xương cũng minh chứng cho thuyết nhân quả khi nàng hiền thục, hiếu thảo nhưng phải tự vẫn vì bị oan, đến cuối cùng được minh oan và yên bịnh cuộc sống Những câu chuyện này khẳng định giá trị nhân đạo, bài học về thiện ác và sự công bằng trong văn hóa dân gian Việt Nam.
Nhân vật trong truyện truyền kỳ thường được mô tả qua ngoại hình, tài năng và ngôn ngữ, ít chú trọng vào tâm lý nội tâm Vẻ đẹp và phẩm chất của nhân vật thể hiện qua hoàn cảnh, cử chỉ và lời nói trong các tình huống đặc biệt Ví dụ, nàng Vũ Thị Thiết trong "Chuyện người con gái Nam Xương" thể hiện tình yêu chồng qua những hành động nhỏ bé như đêm đêm chỉ lên vách để nói chuyện với bé, khi bị chồng nghi oan, nàng muốn giải thích nhưng không thành và chọn cách tuẫn tiết Tương tự, nàng Giáng Kiều trong "Cuộc kỳ ngộ ở Bích Câu" dùng thơ để khuyên nhủ người yêu tránh xa rượu chè, và khi chàng đuổi đi, nàng chỉ biết khóc và van xin Phụ nữ trong câu chuyện thể hiện qua cử chỉ nhẹ nhàng, lời nói mềm mại, trong khi các nhân vật nam được xây dựng dựa trên tài năng, như tài thơ và đặc biệt là tài nhạc của Dư Nhuận Hi và Tú Uyên Đây là những cách thể hiện đặc trưng của các nhân vật trong các tác phẩm truyện truyền kỳ của các tác giả.
Quá trình hình thành và phát triển của thể loại truyền kỳ ở Việt Nam 16 1 Giai đoạn thế kỷ X-XIV
1.3.1 Giai đoạn thế kỷ X-XIV
Chiến thắng năm 938 trên sông Bạch Đằng của Ngô Quyền mở ra một trang sử mới cho dân tộc Việt Nam, giúp đất nước thoát khỏi hơn một nghìn năm Bắc thuộc và đánh dấu thời kỳ hòa bình, độc lập, tự chủ Ý thức về độc lập dân tộc và chủ quyền lãnh thổ ngày càng được nâng cao không chỉ trong lĩnh vực chính trị và quân sự mà còn trong văn hóa, văn học Sự xuất hiện của văn học viết đã góp phần quan trọng vào việc ghi nhận và phát triển tinh thần tự hào, độc lập của dân tộc.
Văn học viết Việt Nam mới ra đời chịu ảnh hưởng lớn từ văn học dân gian và tiếp thu các thể loại từ nền văn học Trung Quốc như thơ phú, văn chính luận, và văn xuôi về lịch sử Các tác phẩm tiêu biểu thời kỳ này chủ yếu được sưu tầm từ truyện dân gian, ghi chép hoặc chỉnh lý, đồng thời gắn liền với chức năng tôn giáo, lễ nghi và ghi chép hành trạng các vị cao tăng Một trong số những tác phẩm tiêu biểu của thời kỳ này là Lĩnh Nam chích quái lục (Trần ).
Các tác phẩm như Thế Pháp, Việt điện u linh tập, Báo cực truyện và Thiền uyển tập anh đã bắt đầu thể hiện đặc điểm hoang đường, kỳ ảo, là những nét đặc trưng của thể loại truyền kỳ Mặc dù mới chỉ trong giai đoạn ban đầu với những ghi chép sơ khai và ít tính sáng tạo, nhưng các tác phẩm này đóng vai trò quan trọng trong việc đặt nền móng cho sự phát triển của thể loại truyền kỳ trong các giai đoạn tiếp theo.
Việt điện u linh tập là tác phẩm ghi lại các vị thần linh được thờ cúng tại Việt Nam, phản ánh tín ngưỡng và truyền thống văn hóa độc đáo của dân tộc Trong đó, có các nhân quân như vua chúa có công lao lớn, cùng các hạo khí anh linh tượng trưng cho thần sông và thần núi, mang ý nghĩa bảo vệ và bình an cho đất nước Bên cạnh đó, quân thần thể hiện lòng trung thành và trung liệt của các bề tôi, góp phần giữ gìn hòa bình và trật tự xã hội Theo bài Tựa đề năm Khai ựu nguyên niên, tác phẩm còn mang ý nghĩa nhấn mạnh sự hòa quyện giữa thần linh và nhân dân trong đời sống tâm linh của người Việt.
Trong truyện Việt điện u linh tập, có những câu chuyện về 27 vị thần được thờ cúng ở Việt Nam, phản ánh công trạng của thần trong thời còn sống và sự phù trợ, giúp đỡ dân lành sau khi mất qua công thức "dương trợ-âm phù", tạo nên nét huyền ảo và kỳ lạ của các truyện Những chi tiết kỳ ảo như báo mộng, hiện hồn thường xuất hiện, thể hiện sự linh thiêng và huyền bí của các câu chuyện Ví dụ như Truyện Bố Cái Đại Vương (Phùng ưng), Truyện Trương Hống, Trương Hát là các câu chuyện về thần linh đời trước hiển linh để phù trợ các anh hùng chống quân xâm lược Những bậc sáng suốt, ngay thẳng mới gọi là thần, còn những luận van, tội lỗi hay ma quỷ đều không được xem là thần Các câu chuyện thể hiện rõ công lao và linh ứng của các vị thần trong lịch sử và truyền thống Việt Nam, góp phần tạo nên vẻ huyền thoại đặc sắc của văn hóa dân gian.
Thiền uyển tập anh kể về hành trạng và sự tích của 68 vị thiền sư nổi tiếng từ cuối thời Bắc thuộc đến thời Lê, Lý, Trần, thuộc các phái Vô Ngôn Thông, Tỳ Ni Đạ Lưu Hi, Thảo ương Theo Thượng Thích Thanh Tứ, "Thiền uyển tập anh không những có giá trị lịch sử về Phật giáo Việt Nam mà còn là tác phẩm truyện ký có giá trị về mặt văn học, triết học và văn hóa dân gian." Đây là một tác phẩm quý giá giúp hiểu rõ hơn về lịch sử phát triển và ảnh hưởng của thiền học trong đời sống văn hóa Việt Nam.
Thiền uyển tập anh của Thích Thanh Tứ ghi lại những câu chuyện kỳ ảo về các thiền sư, liên quan đến hành trạng, sự ra đời và phép biến hóa huyền bí của các vị thiền sư đánh dấu đặc trưng của thể loại truyền kỳ Các tác phẩm này thường chứa đựng những dữ kiện mang màu sắc huyền bí như đầu thai hóa kiếp, biết rõ số kiếp của mình, sư chữa trị bệnh hủi chỉ bằng niệm chú rồi phun nước lá, hay đi lại không cần mở cửa, thể hiện các yếu tố hoang đường, kỳ ảo Theo Từ điển Văn học Việt Nam, những truyện ký lịch sử trong Thiền uyển tập anh không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn có thể xem như những truyền kỳ, phản ánh huyền thoại và đức tin của nhân dân về các thiền sư huyền bí và kỳ diệu.
Lĩnh Nam chích quái lục của Lý Tế Xuyên là một tuyển tập ghi chép những câu chuyện kỳ lạ và truyền thuyết dân gian Việt Nam, mang đậm màu sắc kỳ ảo đặc trưng của thời kỳ cuối nhà Trần Đây là tập hợp các truyền thuyết và cổ tích gắn liền với nguồn gốc người Việt, phản ánh các phong tục tập quán đặc trưng của dân tộc Các câu chuyện trong tác phẩm như truyện họ Hồng Bàng, truyện Ngư tinh, truyện Hồ tinh góp phần khám phá những nét văn hóa và lịch sử dân tộc Việt Nam qua các truyền thuyết huyền bí.
Lĩnh Nam chích quái lục chứa đựng nhiều yếu tố hoang đường, kỳ ảo phổ biến trong văn học dân gian như thụ thai thần kỳ, ra đời kỳ lạ, sức mạnh phi thường, trừ diệt yêu quái, và những cái chết kỳ lạ Những câu chuyện này phản ánh thái độ yêu ghét của nhân dân, đồng thời khẳng định tinh thần tự tôn dân tộc và niềm tự hào dân tộc Các truyện kể như Mộc tinh, Truyện bánh chưng, Truyện trầu cau thể hiện nét đặc trưng của văn học dân gian Việt Nam Đồng thời, nhiều truyện còn bắt nguồn từ các sự tích thời Bắc thuộc như Truyện Nam Chiếu hoặc các thần tích thời Lý – Trần như Truyện Từ Đạo Hạnh, Nguyễn Minh Không, Hà Ô Lôi, thể hiện sự gắn bó với lịch sử và truyền thống dân tộc.
Trong thời kỳ này, các tác phẩm văn xuôi vẫn giữ nét gần gũi với văn học dân gian nhưng lại đóng vai trò nền tảng cho sự phát triển của các thể loại như truyền kỳ về nội dung và nghệ thuật Những tác phẩm như Việt điện u linh, Thiền uyển tập anh, Lĩnh Nam chích quái thể hiện tinh thần yêu nước, lòng tự tôn dân tộc, ca ngợi anh hùng và nhân vật kiệt xuất, bắt nguồn từ truyền thống dân gian Các yếu tố kỳ ảo, hoang đường trong những tác phẩm này đã đặt nền móng cho sự phát triển rực rỡ của thể loại truyện truyền kỳ trong các giai đoạn về sau.
1.3.2 Giai đoạn thế kỉ XV - XVII
Sau khi giành độc lập từ tay giặc phương Bắc, đất nước ta vẫn liên tục phải đối mặt với các cuộc xâm lược từ giặc Tống, giặc Nguyên và giặc Minh Trong hoàn cảnh đó, vua tôi đồng lòng chống giặc, quyền lợi của giai cấp phong kiến và nhân dân cùng chung mục tiêu giữ vững độc lập, chủ quyền dân tộc Sự đoàn kết này đã ảnh hưởng lớn đến nội dung tư tưởng của các tác phẩm văn học trong thời kỳ này, thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí bảo vệ đất nước và quyết tâm giữ gìn nền độc lập dân tộc.
Lê Lợi khởi nghĩa chống quân nhà Minh kéo dài 10 năm (1418-1427) đã mang lại độc lập cho dân tộc và mở ra triều đại Hậu Lê (1428-1789) Dưới thời Lê Thái Tông, Lê Thánh Tông, đất nước đạt tới cực thịnh vào thế kỷ XV, nhưng cuối thế kỷ XV – đầu thế kỷ XVI, xã hội phong kiến bắt đầu suy thoái Trong nội bộ cung đình Hậu Lê xảy ra xung đột và chia bè phái sau cái chết của Lê Thánh Tông, dẫn đến tình hình đất nước lục đục và nhân dân rơi vào cảnh khổ cực Những thực tế này được phản ánh rõ nét trong văn học thời kỳ đó, đặc biệt là trong văn xuôi, khi nội dung yêu nước và tinh thần ca ngợi dần nhường chỗ cho các tác phẩm phản ánh cuộc sống nhân dân, mang âm hưởng nhân đạo Các sáng tác truyền kỳ cũng thể hiện rõ tinh thần này, đánh dấu bước phát triển rực rỡ của thể loại, bắt đầu từ sự ra đời của những tác phẩm tiêu biểu.
Trong Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ, nhân vật trung tâm không phải là những anh hùng hào kiệt hay cao tăng, thiền sư mà chính là những người dân bình thường trong cuộc sống thực đầy rẫy rối ren, lầm than và đen tối Tác phẩm tập trung khắc họa cuộc sống của tầng lớp nhân dân qua những câu chuyện chân thực, phản ánh xã hội đương thời một cách sâu sắc và chân thực Truyền kỳ mạn lục góp phần giữ gìn nét đẹp truyền thống dân gian, đồng thời phê phán những bất công xã hội, thể hiện rõ nét tinh thần nhân văn của tác giả Nguyễn Dữ.
Trong quá trình phát triển kéo dài hàng thế kỷ, văn học viết đã tiến bộ rõ rệt, không còn dựa dẫm vào văn học dân gian nữa mà trở nên chắc chắn và định hình hơn, tạo nên những bước tiến mới và đỉnh cao trong nhiều thể loại Bên cạnh việc sưu tầm và ghi chép các câu chuyện dân gian, các tác giả bắt đầu nhận thức rõ hơn về vai trò của văn học trong việc phản ánh thực tế xã hội, thúc đẩy sự đổi mới trong sáng tác Nhu cầu truyền đạt chân thực xã hội đã dẫn đến những chuyển biến trong tư duy sáng tác của các nhà văn, mang lại những tác phẩm đậm đà cá tính và sáng tạo của người sáng tác Những tiền đề này đã thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của thể loại truyền kỳ trong giai đoạn này, góp phần làm phong phú nền văn học Việt Nam.
Văn học thế kỷ XV vẫn kế thừa cảm hứng yêu nước và khí thế hào hùng của các bậc tiền nhân Theo thời gian, tác phẩm văn học Việt Nam chuyển dần sang phản ánh cảm xúc về đời sống xã hội, đi vào chuyện đời, chuyện người, đồng thời lên tiếng phản ánh các tệ nạn xã hội và sự suy thoái về đạo đức.
N ỰU CỦA TRUYỀN KỲ VIỆ N M ẾN TRUYỀN KỲ MẠN LỤC
Tích hợp kinh nghiệm truyền kỳ khu vực
Cái nôi của thể loại truyền kỳ bắt nguồn từ Trung Quốc, sau đó lan rộng và ảnh hưởng đến các nước đồng văn, trong đó có Việt Nam.
Tiễn đăng tân thoại của Cù Hựu được xem là tác phẩm truyền kỳ tiêu biểu và xuất sắc nhất trong truyện truyền kỳ Trung Quốc, có ảnh hưởng mạnh đến sự hình thành thể loại này tại các nước như Nhật Bản, Triều Tiên và Hàn Quốc Ở Việt Nam, tác phẩm này đã ảnh hưởng sâu sắc và đóng vai trò quan trọng trong sự ra đời của Truyền kỳ mạn lục – tác phẩm được xem là truyện truyền kỳ đầu tiên và "thiên cổ kỳ bút" Nguyễn Dữ đã tiếp thu và vận dụng các chất liệu, thao tác, kỹ năng từ Tiễn đăng tân thoại để tạo ra Truyền kỳ mạn lục, đồng thời thể hiện sự sáng tạo độc đáo và bỏ ra nhiều công sức để phát triển thể loại này Dù có nhiều nét tương đồng và sự bắt chước, Truyền kỳ mạn lục vẫn mang đậm nét riêng biệt nhờ sự sáng tạo và tinh thần độc lập của Nguyễn Dữ, tạo nên một tác phẩm có giá trị văn học riêng biệt so với Tiễn đăng tân thoại của Cù Hựu.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ làm rõ những khía cạnh mà Nguyễn Dữ đã tiếp thu để khởi nguồn cho thể loại truyện truyền kỳ tại Việt Nam qua tác phẩm Truyền kỳ mạn lục, mở đầu cho sự phát triển của nền văn học này.
2.1.1 Sự tích hợp trong cốt truyện
Cốt truyện là yếu tố quyết định bản chất của mỗi tác phẩm, trong đó Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ nổi bật với những tình tiết lấy cảm hứng từ Tiễn đăng tân thoại của Cù Hựu nhưng thể hiện sự sáng tạo cao của tác giả Tuy có những điểm tương đồng về hình tượng nhân vật, câu chuyện, và sự kiện, Nguyễn Dữ không sao chép nguyên xi, mà tạo ra những câu chuyện kỳ quái xoay quanh tình yêu nam nữ, các nhân vật sĩ tử, các sự kiện ma quái trong cõi âm phủ, thủy cung, yêu ma quỷ quái Các câu chuyện thường kể về những người đàn ông bị mê hoặc bởi các bóng ma quyến rũ hoặc các nhân vật dám đối mặt với thế giới siêu nhiên, thể hiện khí phách và lòng dũng cảm của người trí thức xưa.
Tiễn đăng tân thoại và Truyền kỳ mạn lục đều gồm 20 truyện nhỏ được chia thành 4 quyển, nhưng Truyền kỳ mạn lục có dung lượng dài hơn một chút, thể hiện sự sáng tạo và điều tiết ngôn từ của Nguyễn Dữ so với tác phẩm tiền nhiệm Sự khác biệt nổi bật là phần lời bình cuối mỗi truyện của Truyền kỳ mạn lục, với 19/20 truyện đều có lời bình, trừ truyện Kim Hoa thi thoại, qua đó thể hiện rõ sự sáng tạo của tác giả và làm nên điểm khác biệt lớn so với Tiễn đăng tân thoại.
Nguyễn Dữ thể hiện dụng tâm nghệ thuật và mục đích sâu xa trong sáng tác của mình Việc sáng tác Truyền kỳ mạn lục diễn ra trong bối cảnh luận văn tốt nghiệp được tải xuống miễn phí qua email z z @gmail.com, phản ánh rõ nét về thời kỳ đòi hỏi sự nhạy cảm và đổi mới trong tư duy của Nguyễn Tác phẩm không chỉ mang giá trị văn học mà còn thể hiện tâm huyết của tác giả trong việc khám phá cái mới và góp phần làm mới nền văn học trung đại Việt Nam.
Nguyễn Dữ dường như chưa ai táo bạo hơn ông trong việc kết hợp sáng tạo và thực tế cuộc sống, thể hiện qua các tác phẩm như Truyền kỳ mạn lục Trong đó, mỗi truyện đều có nét đặc trưng riêng, mang đậm phong cách sáng tạo độc đáo của tác giả, không sao chép nguyên vẹn từ nguồn khác Tác phẩm của Nguyễn Dữ thường tích hợp tình tiết từ nhiều câu chuyện khác nhau, tạo nên những câu chuyện mới mẻ, hấp dẫn Chẳng hạn, chuyện Mộc miên thụ truyện có nét tương đồng rõ ràng với Tiễn đăng tân thoại, đặc biệt ở motif chàng trai gặp gỡ ma nữ xinh đẹp và những cảnh báo từ người thân xung quanh Tuy nhiên, Nguyễn Dữ đã sáng tạo và biến tấu câu chuyện để phù hợp với phong cách riêng, như việc cô hầu gái trong truyện cầm theo chiếc đàn cầm hay chiếc đèn hình hai bông hoa mẫu đơn Cốt truyện kết thúc bi kịch khi chàng trai không thoát khỏi sự mê hoặc của ma nữ và phải chết trong tay cô, sau đó họ trở thành ma quái gây họa cho người dân, buộc pháp sư phải can thiệp Tất cả những yếu tố này đều thể hiện sự sáng tạo và lối kể chuyện độc đáo của Nguyễn Dữ, góp phần làm phong phú thêm kho tàng truyện cổ Việt Nam.
Dữ liệu vẫn có những điểm khác biệt rõ ràng về tình tiết được lựa chọn để xây dựng luận văn tốt nghiệp, đảm bảo tính sáng tạo và phù hợp với nội dung riêng của mỗi người Mỗi luận văn thạc sĩ là tác phẩm riêng biệt của tác giả, không hoàn toàn giống với mẫu đơn đăng ký hoặc các mẫu sẵn có khác Việc tải luận văn full mới nhất giúp các bạn có thể tham khảo các ý tưởng phong phú, nâng cao chất lượng nghiên cứu và đảm bảo tính độc đáo của bài viết Địa chỉ email @gmail.com cung cấp dịch vụ hỗ trợ download luận văn miễn phí, giúp các sinh viên dễ dàng truy cập các tài liệu tham khảo cần thiết để hoàn thành tốt bài luận của mình.
Trong bài viết, có thể nhận thấy các chi tiết phản ánh bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, như hình ảnh chàng trai họ Kiều và nhân vật lái buôn trong Mộc miên thụ truyện, thể hiện các tầng lớp xã hội Người kể chuyện phát hiện chuyện tình kỳ lạ giữa một người hàng xóm già và nhóm bạn phường buôn, tạo nên nét đặc trưng cho câu chuyện Hình ảnh cô gái được nhận dạng qua đèn hình hoa mẫu đơn, theo sau là cô gái xinh đẹp mang theo đàn cầm, thể hiện rõ vẻ đẹp và trang phục đặc trưng Thêm vào đó, nơi an nghỉ của người chết như chùa hoặc nhà nhỏ phía thôn thể hiện sự khác biệt về xuất thân; người con gái có xuất thân danh giá được quàn trong chùa, trong khi cô gái khác có thể có xuất thân bình thường, không thuộc tầng lớp trên trong xã hội Các chi tiết này phản ánh đặc điểm nhân vật nữ trong sáng tác của Nguyễn Dữ thường là những cô gái có xuất thân bình thường, ít khi xuất thân từ tầng lớp quyền quý.
Truyện Tản Viên trong Phán sự lục của Truyền kỳ mạn lục phản ánh rõ nét "dáng dấp" của Tiễn đăng tân thoại, qua đó hiện rõ các tình tiết, chi tiết và bối cảnh như tính cách con người và thế giới âm phủ Nhân vật Từ Thức xuất hiện với hình ảnh người đàn ông cương trực, dám đối mặt với ma quỷ, mang nét cứng rắn như Lệnh Hồ Soạn trong Lệnh Hồ sinh minh mộng, thể hiện tinh thần không ngại hành động để bảo vệ lẽ phải Cả hai nhân vật đều bị đưa xuống âm phủ để Diêm vương luận tội, nhưng cuối cùng đều được giải oan, thể hiện ý nghĩa nhân đạo và công lý trong truyền thống dân gian Việt Nam.
Tản Viên trong phán sự lục ghi nhận hình ảnh của Vĩnh Châu dã miếu, nơi có những ngôi đền bị kẻ xấu chiếm giữ, gây phiền nhiễu cho dân làng Trong hoàn cảnh này, không ai dám đứng lên chống lại, sợ gặp họa Chàng trai Tất Ứng Tường đã viết đơn tố cáo nhằm mong kẻ ác bị trừng trị thích đáng Đây là hình ảnh phản ánh thực trạng các ngôi đền và miếu bị xâm phạm và sự bất lực của người dân trong việc bảo vệ linh thiêng.
Tản Viên từ phán sự lục thể hiện rõ nét giống với Vĩnh Châu dạ miếu ký qua các tình tiết về vụ việc của Ngô Tử Văn tố cáo quỷ quái, thể hiện lòng trung thành và chính nghĩa khi ông tâu trình trước Diêm Vương về sự chiếm đoạt đền miếu Phân đoạn này nhấn mạnh sự cương quyết của Tử Văn khi đòi hỏi xác minh sự thật bằng cách đề nghị nhờ đền Tản Viên kiểm chứng, phản ánh sức mạnh của chính nghĩa và lòng tin vào công lý Tương tự, câu chuyện của Tất Ứng Tường bị con yêu trăn vu cáo cũng thể hiện hình mẫu phản kháng chống lại oan ức, khi ông trình bày rõ sự thật và xin xác minh qua các cơ quan thần quyền như phủ Hoành Sơn và Ty thành Vĩnh Châu Những câu chuyện này đều đề cao chủ đề chống lại gian dối, bảo vệ danh dự và công lý trong truyền thống văn hóa dân gian Việt Nam.
Trong truyện Tản Viên từ phán sự lục, nhân vật Ngô Tử Văn và Phùng ại Dị đều được ghi nhận vì sự chính trực, nghĩa khí và làm điều đúng đắn Chính nhờ vào đức tính này, họ đều nhận được những chức quan trọng, thể hiện sự đáp đền của các thế lực chính nghĩa sau khi rời giới trần thế Truyền thống này phản ánh giá trị của công lý và danh dự, góp phần làm nổi bật hình tượng người anh hùng chính nghĩa trong văn hóa dân gian Việt Nam Ngoài ra, câu chuyện còn có những bóng dáng của các truyện cổ tích trong Tiễn đăng tân thoại của Cù, thể hiện sự phong phú và đa dạng trong kho tàng truyện kể dân gian truyền thống.
Hựu như là Lệnh Hồ sinh minh mộng lục, Vĩnh Châu dã miếu ký, Thái Hư Tư pháp truyện
Nhân vật nữ luôn là đối tượng được các nhà văn ưu ái đưa vào tác phẩm của mình, đặc biệt trong các tác phẩm của Nguyễn Dữ như Truyền kỳ mạn lục, nơi phần lớn các câu chuyện xoay quanh nhân vật nữ Trong đó, truyện Mộc miên thụ và Tiễn đăng tân thoại nổi bật với hình ảnh nhân vật nữ có nét tương đồng, như nàng La Ái Ái trong Tiễn đăng tân thoại và nàng Túy Tiêu trong Truyền kỳ mạn lục, cả hai đều là ca kỹ xinh đẹp, tài năng và thông minh Tuy nhiên, diễn biến câu chuyện của Túy Tiêu lại khác hoàn toàn so với Ái Khanh, dù cả hai đều xuất hiện nét tương đồng trong hình tượng nhân vật nữ có vẻ đẹp và trí tuệ Nét đặc biệt là câu chuyện của Ái Khanh rất giống với Lệ Nương, khi cả hai đều là những liệt nữ sẵn sàng hy sinh để giữ trọn chữ thủy chung, thể hiện tình cảm chân thành và cao cả trong xã hội phong kiến Từ câu chuyện của Ái Khanh trong tác phẩm của Cù Hữu, Nguyễn Dữ đã khai thác sâu sắc hình tượng người phụ nữ trung trinh, qua đó thể hiện rõ vai trò của nhân vật nữ trong văn học dân gian Việt Nam.
Dưới góc nhìn của một người sáng tạo nội dung, bài viết phân tích hình ảnh của nàng Ái Khanh qua nhiều câu chuyện khác nhau như Lệ Nương truyện, Khoái Châu nghĩa phụ truyện, và Túy Tiêu truyện, thể hiện nét đẹp tài sắc và tài làm thơ của nàng Đặc biệt, hình ảnh của Ái Khanh trong bóng sáng của Túy Tiêu thể hiện rõ nét sự hiếu thảo với mẹ chồng, tận tình chăm sóc khi mẹ ốm và chồng vắng nhà Nàng còn thay chồng quán xuyến mọi công việc gia đình một cách chu đáo, thấu đáo, thể hiện phẩm chất người phụ nữ gắn bó, đảm đang và tràn đầy tình cảm.
Thành tựu của Truyền kỳ mạn lục
Truyền kỳ mạn lục sử dụng yếu tố kỳ ảo, hoang đường kết hợp với lối kể chuyện hấp dẫn, sinh động để thể hiện nội dung sâu sắc về xã hội và tâm linh Nguyễn Dữ đã mang những nỗi uất ức của sĩ phu, câu chuyện bi thương và những biến cố của trái gái trong thời loạn lạc vào tác phẩm, nhằm thỏa mãn tâm linh của người Nho sĩ Mặc dù viết về những điều bị coi là cấm kỵ hoặc trái với phép tắc Nho giáo, Nguyễn Dữ vẫn giữ nguyên bản chất của người Nho, thể hiện lo lắng về tình hình xã hội đầy hỗn loạn, từ những nhiễu loạn nội bộ đến nguy cơ xâm lăng từ nhà Minh Qua đó, ông gửi gắm nỗi niềm về sự bất an của xã hội thời bấy giờ, phản ánh sâu sắc tâm tư và suy nghĩ của một nhà nho trong thời kỳ đầy biến động.
Truyền kỳ mạn lục phản ánh chân thực các hiện tượng xã hội Việt Nam qua các thời kỳ, từ chiến tranh loạn lạc, quan tham nhũng đến đạo đức suy thoái Tác phẩm bắt đầu từ cuối thời Nhà Trần, khi đất nước trải qua những biến động lớn, đặc biệt vào năm 1400, mở ra bối cảnh lịch sử đầy biến chuyển của Việt Nam.
Hồ Quý Ly cướp ngôi nhà Trần, tự lập làm vua, khiến triều đại nhà Trần sụp đổ và sang Trung Quốc xin quân Minh mang quân sang đánh Nhà Minh phản công, biến An Nam thành một huyện lị của Trung Quốc và đặt quan cai trị, khiến nhân dân nổi dậy phản kháng Lê Lợi đã tập hợp quân để đẩy lùi quân Minh và lập nên nhà Hậu Lê, nhưng cuối thời kỳ này đất nước lại chia cắt, liên tục chiến tranh, loạn lạc gây khổ cực cho nhân dân Nguyễn Dữ sinh ra trong bối cảnh đó, chứng kiến cảnh tượng xã hội hỗn loạn, tham nhũng, chiến tranh kéo dài và những bi kịch đời sống, đã dùng truyện truyền kỳ để thể hiện rõ thực trạng đen tối đó Truyền kỳ mạn lục của ông phản ánh sâu sắc những nỗi bất bình, sự uất ức với chính trị đương thời, đồng thời tố cáo xã hội tham nhũng, những tan vỡ gia đình, bi kịch tình yêu, và sự áp bức bóc lột qua các câu chuyện như Nam Xương nữ tử lục, Khoái Châu nghĩa phụ truyện, Lệ Nương truyện Thông qua các tác phẩm, Nguyễn Dữ đã thể hiện rõ hình ảnh xã hội hỗn loạn, đầy rẫy tham quan và bất công, phản ánh những nỗi đau thương, mất mát trong đời sống nhân dân dưới chế độ phong kiến rối ren.
Trong xã hội hiện nay, tình trạng lộn xộn và mất trật tự khiến các nơi thờ tự cũng không còn giữ được vẻ tôn nghiêm Thần quyền bị mua chuộc và tượng Phật bị trộm cắp từ dân, phản ánh sự xuống cấp trong đạo đức và đạo lý chung của xã hội Các giá trị truyền thống và phép tắc đạo đức đã mai một, như đã thể hiện rõ qua các tác phẩm kinh điển như Đông Triều phế tự truyện và Tản Viên phán sự lục.
Nguyễn Dữ đã đặt tâm huyết lớn khi sáng tạo tác phẩm Truyền kỳ mạn lục, phản ánh chân thực xã hội đen tối mà ông từng trải qua, nhằm thoát khỏi thực tại đó Trong truyện Na Sơn tiều đối lục, nhân vật lão tiều phu sống bình yên nơi núi rừng, tránh xa chốn đô thị khói lửa, thể hiện mong muốn tránh xa tham vọng phù phiếm của thế tục Khi quan hầu Trương công đi mời tiều phu về làm việc, ông từ chối rõ ràng, phản ánh thái độ bài trừ những lời nịnh nọt của kẻ quyền cao chức trọng Tiều phu tố cáo vua hiện tại qua lời kể chân thành về sự tham lam, xa hoa, lãng phí trong việc xây dựng cung điện, mở phố xá, và tiêu xài hoang phí của giới quan lại, dẫn đến sự suy yếu của đất nước và mất mát vùng đất cổ xưa Những lời kể chân thực của ông phản ánh rõ nét về đạo lý và phản kháng xã hội trong tác phẩm của Nguyễn Dữ.
Các nhân vật trong đoạn văn đều có những đặc điểm nổi bật nhưng cũng mắc phải những khuyết điểm rõ ràng: Cử có lượng nhưng chậm chạp, Hoàng Hối Khanh có học nhưng lờ mờ, Lê Cảnh kỳ giỏi mưu tính nhưng thiếu quyết đoán, Lưu Thúc Kiệm là quân tử nhưng chưa đạt đến đỉnh cao của nhân nghĩa Ngoài ra, những kẻ tham tiền, nát rượu hoặc chỉ thích hưởng thụ, lấy thế lực để khuynh loát đều bị phê phán nặng nề Điều đáng trăn trở là chưa ai có những kế lạ, mưu sâu để lo tính cho dân chúng một cách chân chính Trước cảnh núi rừng rối ren, không thể tránh khỏi trách nhiệm, người đọc cảm thấy rõ sự ghét bỏ với những kẻ miệng lưỡi xảo quyệt, đã đắm chìm trong triều đình thối nát, gây rối loạn và lôi kéo người khác theo mình, thể hiện những nỗi lòng sâu sắc của tác giả về đạo đức và trách nhiệm xã hội.
Nguyễn Dữ sử dụng lời của người tiều phu để thể hiện rõ nét cảm xúc căm phẫn, trách móc và mỉa mai về thực trạng chính trị thối nát Bộ máy quan lại tham nhũng bị phơi bày qua nét miêu tả chân thực, trong đó người tiều phu hiểu rõ từng nhân vật trong hệ thống corrupt này Ông thể hiện rõ sự tỉnh táo và giữ vững chính nghĩa khi quyết không gia nhập vào bộ máy tha hóa để tránh bị bẩn thỉu, làm tổn hại danh dự và phẩm giá.
Trong xã hội thực tại, vua không còn thực sự là vua và thần không còn thực sự là thần, điều này được thể hiện rõ qua truyện "Đà Giang dạ ẩm ký" Truyện kể về cuộc đối thoại giữa hai con cáo và khỉ giả dạng thành người cùng Hồ Quý Ly, phản ánh hiện thực một thời kỳ suy thoái trong đó các quan lại chỉ quan tâm đến việc ăn chơi, nhảy múa, săn bắn vui thú mà lơ là trách nhiệm chính trị và công việc điều hành đất nước.
Trong bài viết, tác giả nhấn mạnh rằng việc tận tâm vì dân, như dẹp loạn, giữ yên bờ cõi, lấy nhân nghĩa làm trung tâm là những việc lớn cần ưu tiên, nhưng lại bị bỏ qua để chạy theo những hoạt động vô nghĩa như săn bắn, gây tổn hại cho dân và muôn loài Tác giả chỉ trích những quan lại và vua chỉ biết đắm mình trong vui chơi, ăn uống mà bỏ bê trách nhiệm trị quốc, để cuộc sống của nhân dân ngày càng khó khăn mà không hay biết Nguyễn Dữ thể hiện sự cay nghiệt và phẫn nộ qua lời lẽ, giọng văn chua chát, phản ánh rõ những bất công và lười biếng của giới cầm quyền thời bấy giờ.
Trong thế giới thực tại已经 thối nát, ngay cả thế giới thần linh Phật cũng không còn sự trong sáng và công bằng Xã hội đầy sự tham lam, nghèo đói khiến các chốn linh thiêng mất đi vẻ đẹp tôn nghiêm, bị lợi dụng cho mục đích cá nhân, như chuyện Phật và hộ pháp ăn trộm đồ cúng khiến lòng tin suy giảm Các thế lực xấu xa lợi dụng thần quyền để đàn áp, cướp đoạt, gây phẫn uất trong dân chúng, điển hình là sự kiện Hồ Tử Văn đốt đền phảng phất câu chuyện về sự bất công và phản kháng Thần Phật cũng bị tha hóa do tham lam và đút lót, khiến đạo nghĩa bị đảo lộn, không còn phù hợp với mong muốn bảo vệ dân chúng Ngay cả các đấng thần thánh cũng phải đối mặt với những bản ngã đời thường như đói rách, đi trộm cắp mía hay cá, thể hiện hình ảnh xã hội đảo điên, nơi mà rõ ràng phân biệt đúng sai, trắng đen đã mất đi Truyền kỳ mạn lục mô tả một thời kỳ tăm tối qua hình ảnh hỗn loạn của xã hội, nơi quan quân hưởng thụ vô độ, dân chúng lầm than, thống khổ, dẫn đến những câu chuyện đớn đau không có giải pháp Tuy nhiên, nhờ yếu tố kỳ ảo, những hiện tượng tích cực vẫn xuất hiện, như nàng Vũ Thị Thiết được thần tiên thủy cung giúp giải oan và trở về, hay chàng Phạm Tử đang trong vòng xoáy tìm hiểu lý do thất bại trong học tập nhưng sau đó được thầy đã khuất dẫn dắt đến những điều kỳ diệu trên Thiên tào, mang lại niềm hy vọng và ánh sáng cho nhân loại.
Truyền kỳ mạn lục phản ánh mặt trái của xã hội qua các nghi lễ thờ cúng, thể hiện rõ nét mâu thuẫn giữa tín ngưỡng dân gian và thực tế xã hội Những câu chuyện trong tác phẩm không chỉ tôn vinh văn hóa thờ cúng của người Việt với các địa danh linh thiêng như chùa, đền, phủ mà còn khai thác những khía cạnh tối tăm và nhơ nhuốc, thường bị che giấu hoặc xem thường trong đời sống tâm linh Các nhân vật như Ngô Tử Văn hay sư Vô Kỷ thể hiện hình ảnh trái ngược giữa đạo đức, sự thanh tịnh và những hành động phản đạo, phản xã hội như đốt đền, ăn trộm hoặc phạm luật đạo Phật, phản ánh thực trạng xã hội đầy phức tạp và không mấy trong sáng Bức tranh tối màu này cho thấy một chân thực về những mặt trái của tín ngưỡng thờ cúng mà trong văn hóa Việt, nơi chốn linh thiêng như chùa, miếu thường được xem là nơi tôn nghiêm, thế nhưng bên trong lại chứa đựng nhiều điều trái đạo đức, kín đáo không dễ nhận thấy.
Trong "Truyền kỳ mạn lục," có câu chuyện về Phật xuất khỏi chùa đêm đêm để đi trộm đồ ăn của dân, gây phẫn nộ trong cộng đồng Nhân dân đã bỏ nhiều công sức để truy tìm và bắt giữ kẻ gây rối này Thần và Phật, vốn dĩ được nhân gian tôn kính và thờ cúng, trong truyện lại trở thành những nhân vật có thể phạm lỗi, phản ánh một góc nhìn đặc biệt về các vị thần linh trong văn học dân gian Việt Nam Điều này cho thấy sự giao thoa giữa thực tại và tín ngưỡng trong các câu chuyện truyền thống.
Trong xã hội, nhân vật phản diện thường thể hiện qua những hành vi xấu xa, đáng lên án như tham nhũng, hối lộ và bao che sai trái Trong tác phẩm "Tản Viên từ phán sự lục", việc viên quan phương Bắc cướp ngôi đền của thần nước Việt và nhũng nhiễu dân cư địa phương phản ánh thực trạng xã hội bị tha hóa bởi tham nhũng và tha thứ từ các thần linh khác, do sự hối lộ của tên Bách hộ Thôi Chỉ đến khi Ngô Tử Văn, một người chính trực và dám đối mặt với cái ác, đốt đền để trừ tà, mọi chuyện mới được giải quyết rõ ràng Đồng thời, những yếu tố dục vọng và tình yêu nam nữ trong giới tu hành, như câu chuyện trong "Đào thị nghiệp oan ký", thể hiện rõ nét mặt trái của xã hội và con người trong các hoàn cảnh tôn giáo, qua hình tượng nàng Hàn Than đẹp như tiên xuất hiện tại cửa chùa, gây xáo trộn nội bộ sư môn.
Vô Kỷ không thể kiềm chế dục vọng thế tục của mình, đi ngược lại với đạo đức của người tu hành Dù sống trong chùa chiền, nhưng nàng Than và sư Vô Kỷ đã vì tình yêu mà bất chấp mọi chuẩn mực đạo đức, đắm chìm trong hoan lạc đến mức khiến Hàn Than phải hy sinh tính mạng để sinh con Thực trạng của chốn tu hành phản ánh tình hình xã hội rối ren thời kỳ đó, với sự xuất hiện của những con người sống không đúng chuẩn mực, gây ra nhiều cảnh tượng chướng mắt như nạn tham nhũng, đút lót, mua bán quyền chức và cậy quyền để ức hiếp người khác.
Truyền kỳ mạn lục không chỉ phản ánh chân thực xã hội thời bấy giờ mà còn thể hiện nỗi niềm thương cảm sâu sắc đối với những số phận éo le của người phụ nữ trong xã hội phong kiến đầy bất công Những câu chuyện về những cô gái xinh đẹp, nết na hoặc có cá tính mạnh mẽ, như Túy Tiêu hay Nhị Khanh, đều chứa đựng sự chịu đựng và đau đớn khi họ phải gánh chịu số phận bi thương do chiến tranh, xã hội cũ kỹ, và những bất công xã hội gây nên Xác định vai trò của chiến tranh và ma quái trong các câu chuyện, Nguyễn Dữ đã thể hiện sự phẫn nộ trước những bất công, đồng thời lên tiếng về khát vọng tình yêu chân chính của người phụ nữ dù trong xã hội phong kiến khắt khe Các nhân vật nữ trong tác phẩm thường rơi vào tình huống đau lòng, bị cách biệt, lợi dụng hoặc chết oan uổng, phản ánh thực trạng xã hội đen tối, đầy rẫy tệ nạn và đàn áp nữ giới Dù họ có là những yêu ma hay những nhân vật có cá tính nổi bật, đích cuối cùng vẫn là thể hiện khát vọng tìm kiếm hạnh phúc và tình yêu chân thật, làm nổi bật phần nào ánh sáng của tình yêu vượt lên tất cả những ràng buộc phong kiến Nguyễn Dữ đã tiên phong trong việc khơi dòng phản kháng xã hội qua những câu chuyện tình yêu và bi kịch của phụ nữ, góp phần làm rõ vai trò của các nhân vật nữ trong bối cảnh xã hội đầy bất công và đàn áp thời đó.