(Luận văn) quản lý rủi ro đối với hàng hoá xuất nhập khẩu tại cục hải quan hà nội

Cơ quan Hải quan Việt Nam đã triển khai Chương trình quản lý giám sát hải quan tự động cảng biển, cảng hàng không; thí điểm triển khai hệ thống thông tin, quản lý các doanh nghiệp hoạt đ

Trang 1

PHAN TUẤN AN NINH

QUẢN LÝ RỦI RO ĐỐI VỚI HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU

TẠI CỤC HẢI QUAN HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Hà Nội - 2020

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 2

PHAN TUẤN AN NINH

QUẢN LÝ RỦI RO ĐỐI VỚI HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU

TẠI CỤC HẢI QUAN HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Trang 3

Tác giả xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tác giả Các số liệu sử dụng trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào trước đây

Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả

Phan Tuấn An Ninh

Trang 4

Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo Khoa Kinh tế Chính trị - trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và nhiệt tình giảng dạy, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu luận văn này

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Đinh Văn Thông, thầy

là người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Cục hải quan Hà Nội, các đồng chí lãnh đạo các đơn vị, các phòng ban trực thuộc Cục hải quan hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và cung cấp đầy đủ các thông tin, số liệu, tư liệu bản

đồ trong quá trình nghiên cứu luận văn

Cuối cùng, tôi xin trân trọng cảm ơn các bạn học viên cùng lớp, những người thân trong gia đình và bạn bè đã giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Hà nội, ngày… tháng… năm 2020 Tác giả

Phan Tuấn An Ninh

Trang 5

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT i

DANH MỤC CÁC BẢNG ii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ iii

DANH MỤC SƠ ĐỒ iii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 6

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO ĐỐI VỚI HÀNG HÓA XUẤT, NHẬP KHẨU TẠI HẢI QUAN 6

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 6

1.2 Cơ sở lý luận về quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại hải quan 8

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản 8

1.2.2 Nội dung của quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất, nhập khẩu tại Hải quan 13

1.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng quản lý rủi ro vào quy trình thủ tục Hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu 22

1.3 Kinh nghiệm quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại một số Cục Hải quan và bài học đối với Hà Nội 28

1.3.1 Kinh nghiệm thực tiễn tại một số Cục Hải quan 28

1.3.2 Bài học kinh nghiệm đối với Cục hải quan Hà Nội 31

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33

2.1 Phương pháp thu thập thông tin 33

2.1.1 Thu thập thông tin thứ cấp 33

2.1.2 Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp 33

2.2 Phương pháp xử lý tài liệu 34

2.2.1 Phương pháp thống kê, mô tả 34

Trang 6

2.2.3 Phương pháp phân tích, tổng hợp 35

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO ĐỐI VỚI HÀNG HÓA XUẤT, NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN HÀ NỘI 36

3.1 Quá trình hình thành, phát triển của Cục Hải quan Hà Nội 36

3.1.1 Lịch sử hình thành phát triển 36

3.1.2 Cơ cấu tổ chức của Cục Hải quan Hà Nội 38

3.1.3 Đội ngũ cán bộ, viên chức 39

3.1.4 Một số kết quả đã đạt được của Cục Hải quan Hà Nội 40

3.2 Thực trạng quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội 43

3.2.1 Lập kế hoạch quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội 43

3.2.2 Tổ chức thực hiện quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải Quan Hà Nội 44

3.2.3 Công tác kiểm tra, giám sát quản lý rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ hải quan 51

3.3 Đánh giá chung quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội 56

3.3.1 Kết quả đạt được 56

3.3.2 Hạn chế 58

3.3.3 Nguyên nhân của hạn chế 59

CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ RỦI RO ĐỐI VỚI HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN HÀ NỘI 61

4.1 Định hướng hoàn thiện quản lý rủi ro đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục hải quan Hà Nội 61

Trang 7

4.1.1 Quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trong bối cảnh mới 61

4.1.2 Định hướng hoàn thiện 62

4.2 Các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội 65

4.2.1 Nâng cao năng lực cán bộ thực hiện quản lý rủi ro 65

4.2.2 Đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật phù hợp với việc áp dụng quản lý rủi ro trong qui trình thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất, nhập khẩu 68

4.2.3 Tăng cường quan hệ phối hợp với hợp tác quốc tế trong quản lý rủi ro 69

4.2.4 Tập trung thu thập hồ sơ doanh nghiệp, phân tích đánh giá thông tin, trao đổi thông tin để từ xây dựng các tiêu chí QLRR 70

4.2.5 Xây dựng trung tâm dữ liệu và công nghệ thông tin phù hợp với yêu cầu phân tích rủi ro 71

Nâng tầm địa vị pháp lý, phát ữiển năng lực của đem vị chuyên trách QLRR tại các cấp, vừa đảm bảo yêu cầu hệ thống, chuyên nghiệp, chuyên sâu, vừa đáp ứng yêu câu QLRR đặc thù vừa đáp ứng các đòi hỏi của hội nhập quốc tế và cải cách hiện đại hóa hải quan 4.2.6 Cải cách bộ máy, phân công nhiệm vụ công chức hải quan làm nghiệp vụ chuyên sâu về quản lý rủi ro 72

4.2.7 Giải pháp gắn liền với tình hình mới của Cục hải quan Hà Nội 74

KẾT LUẬN 76

TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

Trang 8

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

1 AFTA Khu vực mậu dịch tự do

2 APEC Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương

3 ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

4 ECUS Phần mềm khai Hải quan điện tử

5 EU Liên minh châu Âu

6 FDI Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài

13 VCIS Hệ thống thông tin tình báo Hải quan

14 VNACCS Hệ thống thông quan tự động

15 WCO Tổ chức Hải quan Thế giới

16 WTO Tổ chức thương mại thế giới

17 XNK Xuất nhập khẩu

Trang 9

DANH MỤC CÁC BẢNG

1 Bảng 3.1 Kim ngạch XNK hàng hóa qua các năm 2016 -

2 Bảng 3.2 Số lượng tờ khai XNK đã giải quyết tại Cục Hải

3 Bảng 3.3 Tình hình phân luồng hàng hóa XNK 42

4 Bảng 3.4 Bảng phát hiện vi phạm trong hoạt động XNK 44

5 Bảng 3.5 Kết quả kiểm tra hàng XNK qua máy soi

container cố định tại Cục Hải quan Hà Nội 46

6 Bảng 3.6 Kết quả kiểm tra hàng XNK qua máy soi

Trang 10

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

1 Biểu đồ 3.1 Số thu nộp ngân sách nhà nước giai đoạn 2016 -

2 Biểu đồ 3.2 Thu thập, cập nhật thông tin hồ sơ doanh nghiệp 45

DANH MỤC SƠ ĐỒ

1 Sơ đồ 3.1 Sơ đồ cơ cấu tổ chức của Cục Hải Quan Hà Nội 34

2 Sơ đồ 3.2 Mô hình phân cấp quản lý rủi ro theo 03 cấp

Trang 11

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết

Rủi ro tồn tại trong mọi ngõ ngách của cuộc sống hiện nay Trong thương mại và các hoạt động liên quan thương mại, hải quan là cửa ngõ của một quốc gia Việc tham gia hội nhập kinh tế sâu và rộng của Việt Nam đặt ra rất nhiều trọng trách khi hải quan vừa phải đóng vai trò đi đầu trong thuận lợi hóa thương mại, vừa phải hết sức tỉnh táo để ngăn chặn rủi ro cho quốc gia mình ngay từ cửa ngõ, bảo vệ an ninh kinh tế của quốc gia, bảo vệ cộng đồng xã hội và tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, hợp tác quốc tế dựa trên tính tuân thủ luật pháp về hải quan và các quy định khác có liên quan Diễn biến thương mại càng rộng, càng phức tạp, rủi ro hải quan càng gia tăng Ngành Hải quan có trách nhiệm phải ngăn chặn những hành vi, hàng hóa tiềm ẩn rủi ro ở mức cao nhất Trong bối cảnh Hệ thống thông quan tự động (VNACCS/VCIS) đã được triển khai tại 100% đơn vị hải quan trên toàn quốc, với 100% quy trình thủ tục được tự động hóa và hơn 99,65% doanh nghiệp tham gia thực hiện thủ tục hải quan bằng phương thức điện tử, công tác quản lý rủi ro ngày càng phải tinh vi

Cơ quan Hải quan Việt Nam đã triển khai Chương trình quản lý giám sát hải quan tự động cảng biển, cảng hàng không; thí điểm triển khai hệ thống thông tin, quản lý các doanh nghiệp hoạt động gia công sản xuất xuất khẩu; triển khai nộp thuế qua ngân hàng… Luật Hải quan; Nghị định 08/2015/NĐ-CP và Nghị định 59/2018/NĐ-CP ngày 20/04/2019 sửa đổi, bổ sung một số Điều của Nghị định 08/2015/NĐ-CP ngày 21/01/2015 của Chính phủ Việt Nam mở rộng về phạm vi

và chuyên sâu về nội dung, kỹ thuật nghiệp vụ áp dụng trong các lĩnh vực nghiệp vụ hải quan, đặc biệt là việc áp dụng quản lý rủi ro trong thực hiện thủ tục hải quan đối với hàng hóa XNK; tạo nền tảng quan trọng cho sự đột phá trong cải cách, điện tử hóa, tự động hóa thủ tục hải quan nói riêng cũng như công tác quản lý của ngành Hải quan nói chung

Trang 12

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai công tác quản lý rủi ro, ngành hải quan còn bộc lộ những hạn chế, bất cập cụ thể: các quy định về quản lý rủi ro đang được quy định tại nhiều văn bản; một số hoạt động nghiệp vụ hải quan chưa áp dụng quản lý rủi ro; hạn chế về chất lượng đánh giá và quản lý doanh nghiệp tuân thủ dẫn đến việc áp dụng kết quả đánh giá tuân thủ trong quản lý hải quan còn mờ nhạt, chưa đáp ứng được các yêu cầu tạo thuận lợi trong hoạt động XNK; chất lượng hiệu quả áp dụng quản lý rủi ro

Trong xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, thủ đô

Hà Nội được đánh giá là điểm đến thu hút của các nhà đầu tư nước cũng như ngoài nước, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp như: sản xuất, chế tạo, chế biến Xu hướng này có những tác động rất lớn đến hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) hàng hoá nói chung và quản lý Hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu nói riêng Hải quan Hà Nội là một đơn vị mạnh trong cải cách hành chính, hiện đại hóa hải quan, cũng là một trong những đơn vị đi đầu trong quản lý rủi

ro Cục Hải quan Hà Nội đã giao các chi cục hải quan trực thuộc xây dựng danh sách doanh nghiệp trọng điểm, hàng tháng gửi báo cáo đánh giá tình hình XNK

về cục, trên cơ sở đó xây dựng danh sách doanh nghiệp trọng điểm của cục để thiết lập tiêu chí phân luồng kiểm tra, cảnh báo trên hệ thống quản lý rủi ro Bêni cạnhiđó,iviệciápidụngi QLRRikhôngichỉi mangi lạiithuậnilợiichoicôngi táci

quảnilýicủaingànhiHảiiquanimàicònimangilạiinhữngilợiiíchithiếtithựcichoiDoanhi

nghiệp.i

Thứ i nhất,iQLRRi làinềni tảngicủaiviệcitựiđộngihóaihảiiquan,igópi phầnigiảmi

thiểuithủitụcihảiiquan

Thứ hai, do dựa trên việc phân tích các đối tượng trọng điểm, tập trung vào

các đối tượng rủi ro cao nên các đối tượng chấp hành tốt, trong diện rủi ro thấp

sẽ được tạo thuận lợi trong thủ tục hải quan, việc này sẽ khuyến khích các DN tự nguyện tuân thủ để được hưởng các ưu đãi về thủ tục hải quan

Trang 13

Thứ ba, áp dụng QLRR trong công nghệ thông tin nhằm minh bạch hóa các

họat động thủ tục hải quan, qua đó làm giảm thiểu các thủ tục hành chính, giảm bớt vai trò can thiệp của cán bộ hải quan trong quá trình làm thủ tục hải quan, điều này giúp cho DN không bị lệ thuộc vào thủ tục hành chính, giảm chi phí phát sinh; đặc biệt loại trừ các tệ nạn gây phiền hà sách nhiễu có thể nảy sinh trong quá trình làm thủ tục hải quan

Thứ tư, để thúc đẩy sự hợp tác, quan hệ đối với các DN, hướng tới các

chuẩn mực quốc tế, QLRR tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh đối với

cộng đồng DN, thúc đẩy kinh tế phát triển, đặc biệt, DN có kim ngạch XNK lớn, đảm bảo tính tuân thủ pháp luật XNK, cơ quan hải quan xem xét lựa chọn tham gia chương trình DN ưu tiên trong lĩnh vực hải quan, DN sẽ được hưởng lợi, gia tăng năng lực cạnh tranh, được áp dụng thủ tục thông quan hàng hóa nhanh hơn rất nhiều từ cơ chế ưu tiên này

Không những vậy, trong quá trình thực hiện quản lý rủi ro, Hải quan Hà Nội đã đề xuất Tổng cục Hải quan và Bộ Tài chính những kiến nghị giải pháp trong quản lý rủi ro hàng hóa Nghiên cứu trường hợp Quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất, nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội, vì vậy, mang tính cấp thiết

về khoa học và thực tiễn

Trang 14

2 Câu hỏi nghiên cứu:

Luận văn tập trung trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau đây:

1 Thực trạng công tác Quản lý rủi ro hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội trong thời gian qua như thế nào?

2 Công tác quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội có những kết quả và hạn chế gì? Nguyên nhân của những hạn chế?

3 Cục hải quan Hà Nội cần có giải pháp gì để hoàn thiện quản lý rủi ro hàng hoá xuất nhập khẩu thời gian tới?

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1 Mục tiêu nghiên cứu:

Trên cơ sở đánh giá thực trạng quản lý rủi ro đối với hoạt động xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội trong thời gian qua, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý rủi ro đối với hoạt động xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà nội

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu một số nội dung sau:

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý rủi ro trong lĩnh vực hải quan

- Nghiên cứu kinh nghiệm quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại một số Cục Hải quan và bài học đối với Cục Hải quan Hà Nội

- Đánh giá thực trạng quản lý rủi ro đối với hoạt động xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội

- Đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chính của Luận văn là công tác quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội

Trang 15

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạmiviithờiigian:iPhânitích,iđánhigiáithựcitrạngitừinămi2016iđến

2019.iĐềixuấtimụcitiêu,igiảiiphápichoigiaiiđoạni2020i-i2025

- Phạmiviikhôngi gian:iQuảnilýi rủiiroiđốiivớiihàngi hóaixuấti nhậpikhẩui

tạiiCụciHảiiquaniHàiNội

- Phạmi vii nộii dungi nghiêni cứu:i Cáci vấni đềi liêni quani đếni ápi dụngi

quảnilýirủiiroiđốiivớiihàngihóaiXNKicủaiHảiiquan

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn được chia làm

4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý rủi ro đối với hàng hoá xuất nhập khẩu tại hải quan

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội

Chương 4: Các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội

Trang 16

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO ĐỐI VỚI HÀNG HÓA XUẤT, NHẬP

KHẨU TẠI HẢI QUAN

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Cóikhái nhiềui đềi tàiinghiênicứuitrongilĩnhi vựciquảni lýi rủii roi đốiivớiihàngi

hóaixuấtinhậpikhẩu, điển hình trong số đấy là của những tác giả sau:

Đinhi Văni Hòai (2014)i đãi hệi thốngi nhữngi vấni đềi lýi luậni vềi QLRRi trongi

lĩnhi vựci Hảii quan,i nêui rai kinhi nghiệmi trêni thếi giớii đểi rúti rai bàii họci trongi

QLRRi choi Hảii quani Việti Namitrongi đềi tàii"Hoàni thiệni hệithốngi quảni lýi rủii roi

trongi hoạti độngi xuấti nhậpi khẩui tạii cụci Hảii quani Hài Tĩnh".i Đềi tàii đãi phâni tíchi

thựci trạngi quảni lýi rủii roi củai Hảii quani Việti Nam,i nêui bậti đượci nhữngi kếti quải

đạtiđượci vàinhữngitồnitạiicủaihệithốngiquảni lýi rủiiroitrongihoạtiđộngixuấtinhậpi

khẩui tạii cụci Hảii quani Hài Tĩnh.i Từi đó,i đưai rai hệi thốngi giảii phápi nhằmi hoàni

thiệni hệi thốngi quảni lýi rủii roi trongi hoạti độngi xuấti nhậpi khẩui tạii cụci Hảii quani

HàiTĩnh

Ngô Duy Tùng (2014), một số giải pháp hoàn thiện quản trị rủi ro trong hoạt động quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục hải quan tỉnh Bình Phước đến năm 2020, luận văn thạc sĩ trường Đại học Lạc Hồng (Đồng Nai) Nghiên cứu đã chỉ rõ để QLRR được triển khai hiệu quả hơn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý hải quan cả về phương diện kiểm soát lẫn tạo thuận lợi cho thương mại, cần đẩy mạnh QLRR theo hướng áp dụng trong tất cả các khâu của quá trình quản lý hải quan, giảm thiểu rủi ro, gắn thực hiện hiệu quả QLRR với việc xây dựng nền tảng QLRR do Hiệp ước Kyoto khuyến nghị và hòa nhịp với tiến trình hiện đại hóa hải quan Việt Nam, triển khai đồng bộ QLRR về phương diện chủng loại hàng hóa XNK,… phù hợp với định hướng đó nên ưu tiên thực hiện

Trang 17

các giải pháp áp dụng đồng bộ khung pháp lý chế định hoạt động hải quan theo quy trình quản trị rủi ro, tiếp tục đơn giản hóa các thủ tục hải quan liên quan đến hàng hóa xuất, nhập khẩu theo hướng quản trị rủi ro, nâng cấp và ứng dụng hệ thống thông tin phù hợp với yêu cầu phân tích, cải cách bộ máy quản lý hải quan phù hợp với yêu cầu mới, nâng cao năng lực cán bộ thực hiện quản trị rủi ro, đầu

tư cơ sở vật chất cần thiết cho quản trị rủi ro, tăng cường quan hệ phối hợp và hợp tác quốc tế trong quản trị rủi ro Với truyền thống nỗ lực đổi mới của đội ngũ nhân viên hải quan tận tụy, chuyên nghiệp, kết hợp với sự hỗ trợ của phương pháp QLRR dựa trên cơ sở khoa học Cục Hải quan tỉnh Bình Phước sẽ tiến hành hiện đại hóa thành công, góp phần thực hiện hiệu quả quản lý hải quan, đưa nước ta lên vị thế mới trong hội nhập kinh tế quốc tế

Quáchi Đăngi Hòai (2016),i “Nghiêni cứu,i xâyi dựngi Khungi tiêui chuẩni quảni

lýi rủii roi củai Hảii quani Việti Nam”,i Đềi tàii nghiêni cứui khoai họci cấpi ngành,i Hài

Nội.i Trongi đềi tàii nàyi táci giải đãi đii sâui phâni tíchi nhằmi xâyi dựngi khungi tiêui

chuẩniquảni lýi rủiiroicủai HảiiquaniViệtiNam,iđềi tàiicũngi đãiphânitíchi xâyidựng,i

quảnilýivàisửidụngihồisơirủiiroitrongihoạtiđộnginghiệpivụicủaingànhiHảiiquan.i

Nguyễni Khánhi Dưi (2017),i quảni trịi rủii roi đốii vớii hàngi hóai xuấti nhậpi

khẩui tạii Cụci hảii quani Hảii Phòng,i luậni văni thạci sỹi kinhi tếi trườngi Đạii họci dâni

lậpi Hảii Phòng Nghiên cứu này đã phân tích thực trạng đối với quản trị rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hải phòng từ đó đã đề xuất một số giải pháp để tăng cường công tác quản trị rủi ro như: cập nhật kịp thời các văn bản pháp quy liên quan đến hoạt động hải quan, đến hoạt động quản lý rủi ro trong và ngoài ngành Hải quan để nhằm giảm tỷ lệ chuyển luồng, xác định được đúng đối tượng lợi dụng sự thông thoáng của Hải quan và của các văn bản

để thực hiện các hành vi gian lận, trốn thuế…; Tập trung thu thập hồ sơ doanh nghiệp, phân tích đánh giá thông tin, trao đổi thông tin để từ xây dựng các tiêu chí QLRR; Xây dựng trung tâm dữ liệu và công nghệ thông tin phù hợp với yêu

Trang 18

cầu phân tích rủi ro; Cải cách bộ máy, phân công nhiệm vụ công chức hải quan làm nghiệp vụ chuyên sâu về quản lý rủi ro; Đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực cán bộ quản lý rủi ro; Đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật phù hợp với việc áp dụng quản lý rủi ro trong qui trình thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất, nhập khẩu

Thời gian qua các nghiên cứu trên đã đánh giá tầm quan trọng cũng như

sự cần thiết của quản trị rủi ro trong hoạt động Hải quan, tuy nhiên, với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật cùng với quá trình toàn cầu hóa thì phương pháp quản lý rủi ro hiện đại cần phải có những thay đổi cho phù hợp với tình hình thực tế, các đề tài trên đã có những lỗi thời về mặt số liệu và lý luận

Đề tài đặt ra hướng nghiên cứu tiếp theo đó là thực trạng quản lý rủi ro tại Cục Hải quan Hà Nội từ đó làm rõ phương hướng và giải pháp quản trị rủi ro đối với hàng hóa XNK tại Cục Hải quan Hà Nội nói riêng và các Cục Hải quan nói chung Do đó, hy vọng đề tài nghiên cứu này sẽ đóng góp một phần nào đó kiến thức, thông tin cũng như quan điểm để hoàn thiện hệ thống quản lý rủi ro trong hoạt động xuất nhập khẩu trong tình hình mới

1.2 Cơ sở lý luận về quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại hải quan

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1.1 Khái niệm về rủi ro

Trong thực tế, cả về phương diện lý thuyết cũng như trong thực tế quản

lý, có những khái nhiệm khác nhau về rủi ro Thực chất nói về rủi ro, không có một định nghĩa duy nhất, rủi ro có thể là: Sự cố/điều có thể xảy ra ngoài mong đợi, không mong muốn, khả năng xảy ra một sự cố không may, sự không thể đoán trước về kết quả, sự không chắc chắn về tổn thất Rủi ro là toàn bộ biến cố ngẫu nhiên tiêu cực tác động đến quá trình hoạt động kinh doanh làm thay đổi kết quả theo chiều hướng bất lợi Rủi ro cũng là khả năng sai lệch xảy ra giữa

Trang 19

giá trị thực tế và kỳ vọng, kết quả sai lệch càng lớn thì rủi ro càng nhiều Rủi ro

là sự việc không được mong đợi trong tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội ngày nay Trong cuộc sống và công việc hàng ngày của chúng ta, rủi ro có thể xuất hiện trên bất kỳ mọi lĩnh vực, không ngoại trừ một ai, một quốc gia, một dân tộc, một lãnh thổ nào Sự kiện đánh bom tòa tháp đôi ngày 11-09-2001 tại New York - Mỹ là một ví dụ điển hình

Tuỳitừngitrườngipháii màiquaniniệmivềirủiiroicóithểikhácinhau

*iTheoitrườngipháiitiêuicực

-i Rủii roi lài điềui khôngi mayi mắn,i cói tínhi chấti tiêui cựci bấti ngời xảyi đếni

(Theoi từi điểni tiếngi Việti doi Trungi tâmi từi điểni họci Hài Nộii ini vài xuấti bảni nămi

1995),i Rủii roi lài khải năngi gặpi nguyi hiểmi hoặci bịi đaui đớn,i thiệti hại…i (dịchi từi

nguyênibảniTừiđiểniOxford)

-i Trongi lĩnhi vựci kinhi doanh,i táci giải Hồi Diệui đãi địnhi nghĩai “Rủii roi lài

nhữngisựiviệcibấtitrắcingoàiiýi muốni xảyi rai trongiquái trìnhisảnixuất,i kinhi doanhi

củai doanhi nghiệp,i cói táci độngi xấui đếni sựi tồni tạii vài pháti triểni củai doanhi

nghiệp”…

*iTheoitrườngipháiitrungihoà

-i “Rủii roi lài sựi bấti trắci gâyi thiệti hại,i lài sựi bấti trắci cụi thểi liêni quani đếni

mộtibiếnicốikhôngimongiđợi”i(AlaniWillet)

-i“Rủiiroilàisựibấtitrắcicóithểiđoilườngiđược”i(FrankiKnight)

-i “Rủii roi lài mộti tìnhi trạngi trongi đói cáci biếni cối xảyi rai trongi tươngi laii cói

thểixáciđịnhiđược”i(MariluiCarty)

Nhưivậy,iphầnilớnicácihọcigiảitheoitrườngipháiitrungihoàiđềuithốnginhấtirằng:

“Rủii roi lài sựi bấti trắci cói thểi đoi lườngi được.i Rủii roi vừai mangi tínhi tíchi

cực,i vừai mangi tínhi tiêui cực.i Rủii roi cói thểi mangi đếni nhữngi tổni thất,i mấti mát,i

nguyi hiểm…i choi coni người,i nhưngi trongi rủii roi cũngi cói nhữngi cơi hộii cói thểi

đượcimangilại”

Trang 20

* Rủi ro trong lĩnh vực Hải quan

Rủi ro trong lĩnh vực hải quan có thể phân chia thành hai dạng chủ yếu: rủi ro khách quan và rủi ro chủ quan Rủi ro khách quan được đánh giá qua biểu hiện của một số đặc tính tự nhiên của hàng hóa cùng với sự kết hợp của phân loại, thuế XNK, xuất xứ hàng hóa, phương tiện vận tải, phương thức vận chuyển, đóng gói…là đối tượng cho hành vi vi phạm PLHQ Ví dụ như hàng hóa thuộc danh mục hàng hóa cấm nhập khẩu hoặc hàng hóa có thuế suất nhập khẩu cao,…Rủi ro chủ quan được đánh giá qua biểu hiện của các yếu tố liên quan như nhà XK, NK, hàng vận chuyển, đại lý khai hải quan…Các yếu tố chủ quan được nhận biết từ sự kết hợp của các yếu tố cho phép đặc trưng hàng hóa

và có tính chất xác định các hành vi liên quan trong hoạt động; đặc biệt là các chủ thể tham gia trực tiếp như nhà nhập khẩu, đại lý hải quan…Ví dụ như doanh nghiệp thường xuyên thay đổi địa bàn hoạt động, doanh nghiệp nhiều lần vi phạm PLHQ,…

HoạtiđộngikinhidoanhiXNKilàihoạtiđộngiluônibiếniđộngitheoithờiigianivài

khôngi gian,i chứai đựngi nhiềui rủii roi vài sựi mạoi hiểm.i Doi cói sựi táchi biệti vềi môii

trườngi địai lý,i sựi kháci biệti vềi môii trườngi văni hoái -i xãi hội,i phongi tụci tậpi quáni

cũngi nhưi quani điểmi chínhi trịi giữai cáci quốci giai nêni rủii roi trongi kinhi doanhi

XNKi rấtiđai dạngivàiphứcitạp.iBêni cạnhinhữngiđiểmichungi vềirủii roinhưi đãinêui

ởi trên,i rủii roi kinhi doanhi XNKi còni cói nhữngi đặci điểmi riêng.i Vềi cơi bản,i rủii roi

trongi kinhidoanhi XNKi lài nhữngisựi bấti trắcicói thểi đoilườngiđược,i nói cóithểitạoi

rai nhữngi tổni thất,i mấti mát,i thiệti hạii hoặci làmi mấti đii nhữngi cơi hộii sinhi lời,i

nhưngi cũngi cói thểi đưai đếni nhữngi lợii ích,i nhữngi cơi hộii thuậni lợii trongi hoạti

độngikinhidoanhiXNK.i

iRủii roi thôngi thườngiđượci baoi gồmi bằngi 03i yếuitối cấui thành,i đói là:i xáci

suấtixảyira,ikhảinăngiảnhihưởngiđếniđốiitượngivàithờiilượngiảnhihưởng

Trang 21

1.2.1.2 Khái niệm về quản lý rủi ro

Choi đếninay,i chưai cói bấti kỳimộti kháiiniệmi thốnginhấtivềi Quảni lýirủiiro.i

Cói khái nhiềui trườngi pháii nghiêni cứui vềi rủii roi vài quảni lýi rủii ro,i đưai rai nhữngi

kháiiniệmivềiquảnilýirủiiroirấtikhácinhau,ithậmichíimâuithuẫn,itráiingượcinhau

Trêni thếigiới,i Quảnilýi rủii roi đãiđượciápi dụngi vàikếtiquải khôngichỉi thànhi

côngi tạii nhữngi “khui vựci tưi nhân”i khii mài cáci lĩnhi vựci nhưi bảoi hiểm,i ngâni

hàng,i thươngi mại,i côngi nghiệp…i tìmi khải năngi nắmi bắt,i tạoi rai cơi hộii đểi cảii

thiệni kếti quải kinhi doanhi củai mìnhi mài việci ápi dụngi quảni lýi rủii roi còni cói thểi

giúpi choinhiềui i i i i i i “khui vựcicông”i xáciđịnhi đượci nhữngi lĩnhi vựcicóirủiiroi vớii

mứci độ,i thangi đội nhấti địnhi đểi từi đói hỗi trợi choi việci rai quyếti địnhi xửi lýi rủii roi

trongiđiềuikiệniphânibổinguồnilựcimộticáchihợpilý

Theoi bội tiêui chuẩni TCVNISO/IEC31010:2013,i kháii niệmi quảni lýi rủii roi

đượci hiểui lài “Việci ápi dụngi mộti cáchi hệi thốngi cáci thôngi lệi vài thủi tụci quảni lýi

nhằmicungicấpithôngitinicầnithiếtiđểixửilýirủiiro”

Có những nhà nghiên cứu cho rằng quản lý rủi ro đồng nghĩa với việc mua bảo hiểm Đó chính là việc chỉ quản lý những rủi ro thuần tuý, những rủi ro

có thể phân tán, những rủi ro “có thể mua bảo hiểm”

Trong khi đó, trường phái hiện đại lại cho rằng cần phải quản lý tất cả mọi loại rủi ro của doanh nghiệp một cách toàn diện và đầy đủ, hơn nữa, quản lý rủi

ro còn là một chức năng chung để nhận dạng, đánh giá, đối phó với những nguyên nhân và hậu quả của rủi ro đối với một tổ chức

Quan điểm của trường phái hiện đại ngày nay có thể coi là một quan điểm

“quản lý rủi ro toàn diện”, theo đó, trong lĩnh vực kinh doanh XNK, Quản lý rủi

ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng tiêu cực của rủi ro

Vậy Quản lý rủi ro đó là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn

Trang 22

diện và có hệ thống nhằm nhận biết, kiểm soát, đề phòng và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng tiêu cực của rủi ro

Để quản lý rủi ro hiệu quả đòi hỏi có sự cân bằng giữa chi phí và lợi ích,

và như vậy, tất yếu sẽ không thể có đủ chi phí để giải quyết tất cả các rủi ro một cách ngang bằng như nhau nên rủi ro cần phải được phân tách thành các loại khác nhau dựa trên mức độ rủi ro có thể chấp nhận được hay không thể chấp nhận được nhằm xử lý một cách phù hợp với các loại rủi ro khác nhau đó

1.2.1.3 Quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Hải Quan

- RủiiroiđốiivớiihàngihóaixuấtinhậpikhẩuitạiiHảiiQuan:

TheoiTổichứciHảii quaniThếi giớii (WCO)i“Hảii quanilàicơiquani củaiChínhi

phủi chịui tráchi nhiệmi thii hànhi Luậti Hảii quani vài thui thuếi hảii quani vài cáci loạii

thuếi kháci đồngi thờii cũngi chịui tráchi nhiệmi thii hànhi cáci bội luậti kháci cói liêni

quaniđếniviệcinhậpikhẩu,ixuấtikhẩu,ivậnichuyểnihoặcilưuikhoihàngihóa”

Theoi Điềui 4,i Luậti Hảii quani nămi 2015i thìi rủii roi Hảii quani lài “nguyi cơi

khôngituânithủiphápiluậtivềihảiiquanitrongi việcithựcihiệni xuấtikhẩu,i nhậpikhẩu,i

quáicảnhihàngihóa;ixuấticảnh,inhậpicảnh,iquáicảnhiphươngitiệnivậnitải”

-iQuảnilýirủiiroiđốiivớiihàngihóaixuấtinhậpikhẩuitạiiHảiiQuan:

Theoi tổi chứci Hảii quani thếi giớii WCO,i quảni lýi rủii roi hảii quani đượci hiểui

lài “việci ápi dụngi cói hệi thốngi cáci thủi tụci quảni lýi vài thôngilệi mangi đếni choi Hảii

quani nhữngi thôngi tini cầni thiếti đểi giảii quyếti vấni đềi vậni chuyểni hàngi hoái hoặci

lôi hàngi đặti rai vấni đềi rủii ro”.i Khii ápi dụngi quảni lýi rủii roi nhưi mộti nguyêni lýi

quảni lýithìicói thểigiúpi choi Hảii quani khôngi chỉi thựci hiệnitráchi nhiệmi củai mìnhi

mộti cáchi hiệui quải mài còni giúpi choi cơi quani Hảii quani tổi chứci vài triểni khaii

nguồnilựcitheoihướngicảiithiệnitoànibộihoạtiđộngicủaimình

Tạii Việti Nam,itheoi cáci quyiđịnhi củai phápiluậti vài cáci vănibảni hướngi dẫni

dướii Luật,i quảni lýi rủii roi hảii quani đượci hiểui lài “việci ápi dụngi cói hệi thốngi cáci

quyi địnhiphápi luật,icáci quyi trình,ibiệniphápi nghiệpi vụi đểixáci định,i đánhi giái vài

Trang 23

phâniloạiicácirủii roicóitáciđộngitiêuicựciđếnihiệui lực,ihiệuiquảiquảnilýihảiiquan,i

quảni lýi thuế,i làmicơi sởi đểicơiquani hảii quaniphâni bổihợpi lýi nguồnilực,iápi dụngi

hiệuiquảicácibiệniphápiquảnilýihảiiquan,iquảnilýithuế”i

Nhưivậy,icói thểithấyixétitrêniphươngidiệnilợiiíchiquốcigiaivàilợiiíchiquốci

tế,i hoạti độngi Hảii quani đóngi mộti vaii tròi khôngi nhỏi nhằmi phòngi chốngi cũngi

nhưikiểmi soáticácihànhiviigianilậnithươngimạiiquốcitế,iphụci vụinhữngimụci tiêui

phiiphápi nhưibuôni lậu,i xuấtinhậpi khẩuinhữngi hàngihóai danhimụci cấmi củai Nhài

nướci vài củai quốci tế…i Ngayi từi lúci bắti đầui xuấti hiện,i Hảii quani đượci thànhi lậpi

chủi yêui vớii mụci đíchi lài đánhi thuếi vàoi hàngi hóai xuấti nhậpi khẩui nhằmi tạoi

nguồni thui choi ngâni sáchi nhài nướci vìi thờii bấyi giời cáci thươngi giai giàui cói mớii

cói thểi buôni bán,itraoiđổii hàngihoái đai quốci gia.iNgàyinay,i khôngi chỉi đơnithuầni

làithuithuế,ingànhi Hảiiquanicònimởirộngi cácichứcinănginhiệmi vụitrongiđóiquảni

lýirủiiroiđốiivớiihàngihóaixuấtinhậpikhẩuilàimộtichứcinăngiquanitrọng

1.2.2 Nội dung của quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất, nhập khẩu tại Hải quan

1.2.2.1 Lập kế hoạch quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất, nhập khẩu

Lập kế hoạch quản lý rủi ro đối là chức năng rất quan trọng đối với công tác quản lý, trong đó có công tác quản lý nhà nước về hải quan, bởi vì nó gắn liền với việc lựa chọn mục tiêu và chương trình hành động trong tương lai, giúp nhà quản lý xác định được các chức năng khác còn lại nhằm đảm bảo đạt được các mục tiêu đề ra Xây dựng kế hoạch quản lý rủi ro hàng nhập khẩu có ý nghĩa quan trọng trong việc chủ động hoạt động giám sát hải quan Thông qua việc xây dựng kế hoạch giám sát hải quan hàng nhập khẩu có thể phòng ngừa, ngăn chặn và đẩy lùi gian lận thương mại khi hàng hóa nhập khẩu qua biên giới vào một quốc gia, vùng lãnh thổ hay địa phương, làm lành mạnh hóa các quan hệ thương mại, sản xuất trong nước, thúc đẩy sản xuất trong nước

Xây dựng kế hoạch quản lý rủi ro trong hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa tại Cục Hải Quan bao gồm các nội dung:

Trang 24

- Xác định mục tiêu quản lý rủi ro hàng hóa xuất nhập khẩu Để giảm thiểu rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu theo nguyên tắc, tất cả hàng hóa nhập khẩu đều phải kiểm tra, giám sát hải quan để nhằm đảm bảo tính nguyên trạng của hàng hóa Mục tiêu bao trùm nhất của hoạt động quản lý rủi ro hải quan hàng nhập xuất là chống buôn lậu, gian lận thương mại, chống thất thu thuế, bảo họ nền sản xuất trong nước nhưng vẫn đảm bảo sự thông thoáng cho hoạt động xuất nhập khẩu, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Để có thể quản lý rủi ro tốt cần phải giám sát đầy đủ, toàn bộ hàng nhập khẩu, giám sát được hầu hết các mặt hàng thường xảy ra tình trạng buôn lậu và gian lận thương mại

- Xây dựng hệ thống quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu Xây dựng hệ thống quản lý rủi ro hải quan hàng nhập khẩu một cách khoa học, hiệu quả sẽ giúp cơ quan hải quan theo dõi chặt chẽ, kịp thời quá trình di chuyển, biến động và tình trạng của hàng hóa từ khi vào đến khi ra khỏi địa bàn hoạt động hải quan và vận chuyển giữa các địa điểm chịu sự giám sát của hải quan Đây là yếu tố quan trọng giúp tăng cường công tác quản lý rủi ro, nâng cao tính tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp, ngăn ngừ gian lận thương mại, phòng chống buôn lậu và đảm bảo an ninh quốc gia Đây cũng là nhu cầu tất yếu của hải quan hiện đại, tăng tính tự động hóa của hệ thống của công nghệ thông tin trong việc hỗ trợ công tác giám sát các rủi ro trong hải quan

- Xây dựng các chương trình, hành động và nhiệm vụ cụ thể để quản lý rủi ro Trong nội dung này Cục hải quan cần đưa ra các chương trình, hành động

cụ thể như tuyên truyền, phổ biến, hỗ trợ cho doanh nghiệp tham gia họat động xuất nhập khẩu, chương tình, hành động phối hợp với các khâu nghiệp vụ trong thực hiện quy trình, thủ tục hải quan, chương trình, hành động phối hợp với các

cơ quan chức năng khác Trong thực hiện nhiệm vụ giám sát hàng nhập khẩu cần phải xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của từng bộ phận, từng cán bộ, nhân viên trong đội giám sát, cũng như trong toàn Cục Nhiệm vụ giám sát hải quan

Trang 25

hàng hóa nhập khẩu làm một trong những nhiệm vụ chủ yếu của cơ quan hải quan, là một mắt xích trong công tác quản lý nhà nước về Hải quan Xây dựng nhiệm vụ quản lý rủi ro hải quan hàng hóa nhập khẩu cho từng đối tượng cán

bộ, công chức hải quan trong từng bước của quy trình nghiệp vụ quản lý rủi ro là hết sức cần thiết và cần chỉ rõ chức năng, nhiệm vụ cũng như trách niệm của từng cán bộ, công chức Xây dựng nhiệm vụ quản lý rủi ro càng cụ thể, chi tiết thì cán bộ công chức hải quan hàng hóa nhập khẩu càng cụ thể, chi tiết thì cán

bộ công chức hải quan càng dễ thực hiện đem lại hiệu quả cao Hơn thế nữa, việc xác lập các nhiệm vụ, công việc cụ thể cho từng cán bộ thực hiện công tác quản lý rủi ro giúp cho lãnh đạo đội quản lý rủi ro, lãnh đạo cục thực hiện tốt công tác kiểm tra, đánh giá cán bộ, công chức thực hiện nhiệm vụ quản lý rủi ro

1.2.2.2 Tổ chức thực hiện quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải Quan

* Xây dựng hệ thống các đơn vị chuyên trách quản lý rủi ro

Để thực hiện quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất, nhập khẩu tại Cục Hải

Quan, cần có bộ máy quản lý vận hành thông suốt, theo thứ bậc hành chính, trong đó người đứng đầu trong cơ cấu tổ chức là Tổng cục trưởng Tổng Cục Hải Quan

Giúp việc cho Tổng cục trưởng Cục Hải Quan về các hoạt động nhập, xuất hàng hóa là Vụ giám sát quản lý rủi ro về hải quan, vụ kiểm tra thu thuế xuất nhập khẩu, vụ pháp chế, vụ hợp tác quốc tế, thanh tra

* Đo i lường, i đánh i giá i tuân i thủ i thủ i tục i hải i quan i của i doanh i nghiệp

Ngoàii việci đánhi giá,i côngi nhậni doanhi nghiệpi ưui tiêni đượci thựci hiệni theoi

Thôngi tưi sối 72/2015/TT-BTCi ngàyi 12/05/2015i củai Bội Tàii chínhi vềi việci ápi

dụngichếiđộiưuitiênitrongithựcihiệnithủitụcihảii quan,ikiểmitra,igiámisátihảiiquani

đốii vớii hàngi hóai xuấti khẩu,i nhậpi khẩui củai doanhi nghiệp,i căni cứi yêui cầui quảni

lýi hảii quan,i quảni lýi thuế,i cơi quani hảii quani tổi chứci đánhi giái tuâni thủi đốii vớii

Trang 26

doanhi nghiệp,i tổi chức,i cái nhâni hoạti độngi trongi cáci lĩnhi vựci sảni xuất,i dịchi vụ,i

vậnitải,ikinhidoanhixuấtinhậpikhẩu

Việci thựci hiệni đoi lường,i đánhi giái tuâni thủi đượci thựci hiệni trêni cơi sởi Bội

tiêui chí,i chỉi sối đánhi giái tuâni thủi vài ứngi dụngi nềni tảngi hệi thốngi côngi nghệi

thôngi tiniquảni lýirủiiro.iKếti quải đoilường,iđánhi giái nêui trêniđãi phâni loạiithànhi

nhómi đốii tượngi doanhi nghiệpi tuâni thủi hoặci khôngi tuâni thủi hoặci thuộci nhómi

khôngi đápiứngi cáci chỉisối tiêuichíiđánhi giái tuânithủicủai cơi quaniHảii quan.iTiếpi

đó,i đểi đảmi bảoi việci đánhi giái tuâni thủi doanhi nghiệpi xuấti nhậpi khẩui đượci đầyi

đủi vài chínhi xáci ,cáci đơni vịi Hảii quani cáci cấpi thườngi xuyêni tổi chứci thựci hiệni

côngi táci thuithập,icậpi nhậtivàoi hệithốngi thôngi tini hồi sơi doanhinghiệpi vàithôngi

tiniquảnilýidoanhinghiệpituânithủ

Đểi thựci hiệni yêui cầui quảni lýi hảii quan,i quảni lýi thuế,i nộii dungi đánhi giái

tuânithủiphápiluậticủaingườiikhaiihảiiquaniđượcicơiquaniHảiiquanithựcihiệnibaoi

gồmicáciđánhigiáivềiđiềuikiệnisauiđây:

Thứi nhấti là,i điềui kiệni ápi dụngi thờii hạni nộpi thuếi 275i ngàyi đốii vớii hàngi

hóainhậpikhẩuilàinguyêniliệu,ivậtitưisảnixuấtihàngixuấtikhẩu;

Thứihaiilà,iđiềuikiệnichoiphépibảoilãnhisốitiềnithuếiphảiinộp;

Thứi bai là,i điềui kiệni choi phépi đưai hàngi hóai nhậpi khẩui vềi bảoi quản;i

Ngoàii ra,i khôngi chỉi dừngi ởi việci đánhi giái cáci điềui kiệni nhưi nêui trên,i cơi quani

Hảii quani còni thựci hiệni cáci hoạti độngi thui thập,i xửi lýi thôngi tin,i phâni tíchi vài

đánhigiáirủiiroiđốiivớii tổichức,icáinhâni trongihoạtiđộngigiaicông,isảnixuấtihàngi

xuấtikhẩu;itrongihoạtiđộngimiễni thuế,i giảmithuế,i hoànithuế,ikhôngi thuithuếiđốii

vớii hàngihóaixuấtikhẩu,inhậpikhẩuivàicácihoạtiđộngikhácicănicứitừngiđiềuikiệni

vàiyêuicầuiquảnilýicụithể

* i Đo i lường i tuân i thủ i pháp i luật i trong i các i lĩnh i vực i hoạt i động i XNK

Việci đoi lườngi tuâni thủi phápi luậti vềi hảii quani đượci thựci hiệni theoi kếi

hoạchi hàngi nămi vài theoi cáci thangi đoi mứci đội tuâni thủi kháci nhau:i mứci cao,i

Trang 27

trungi bìnhi hoặci thấp.i Tráchi nhiệmi đoi lườngi tuâni thủi đượci thựci hiệni theoi phâni

cấp

Cụi thểi tạii cấpi Tổngi cục,i căni cứi vàoi mụci tiêu,i yêui cầui quảni lýi hảii quani

theoi từngi nămi đểi xâyi dựngi vài bani hànhi bội chỉi sối vài kếi hoạchi đoi lườngi tuâni

thủ;i tổi chứci thựcihiệnivàiđiềuiphốiiviệci thựcihiệnitheoikếihoạchiđượciphêiduyệti

nhưinêuitrêni đảmibảoiviệci bốitríi cóihiệuiquảicáci nguồnilực,i biệni phápikiểmi tra,i

giámi sát,i kiểmi soáti hảii quan,i kiểmi trai saui thôngi quani vài cáci biệni phápi nghiệpi

vụikhácitrongicácilĩnhivựcixuấtinhậpikhẩu

Đốiivớii đơni vịiHảii quanicácicấp,icáciđơnivịinàyicói tráchinhiệmi thựcihiệni

cáci nhiệmi vụi phâni côngi theoi kếi hoạchi đoi lườngi tuâni thủi vài cáci nộii dungi liêni

quanitheoihướngidẫnicủaiTổngicụciHảiiquan

Nộiidungiđoilườngituânithủibaoigồmicácihoạtiđộngicụithểinhưisauiđây:

- Lựaichọnimẫuikiểmitra,itiếnihànhiphânitích;

- Thuithậpithôngitin,idữiliệuivềikếtiquảikiểmitra,ixửilýiđốiivớiimẫu;

- Tổngihợp,iphânitích,ixáciđịnhirõicácithôngisốisau:

+iTỷilệiviiphạmitrênitổngisốimẫu;

+iCơicấu,itỷilệitheoiloạiirủiiroivềituânithủiphápiluậtihảiiquan;

+iCácinhómiđốiitượngitrọngiđiểmivàicáciyếuitốikhácicóiliêniquaniđến

viiphạmiphápiluậtivềihảiiquan;

- Đối chiếu kết quả nêu trên so với chỉ số đo lường tuân thủ (đã được xây dựng, ban hành) để xếp loại mức độ tuân thủ pháp luật về hải quan đối với lĩnh vực hoạt động xuất nhập khẩu;

- Báo cáo kết quả đo lường tuân thủ, bao gồm: mức độ tuân thủ pháp luật được xếp loại, các chỉ số và cảnh báo rủi ro đối với từng lĩnh vực hoạt động xuất nhập khẩu

* Quản lý danh mục hàng hóa rủi ro

Dưới góc độ hàng hóa - đối tượng của hoạt động thương mại quốc tế và cũng là đối tượng thuộc nhiều chính sách quản lý nhà nước theo từng lĩnh vực

Trang 28

đặc thù Danh mục hàng hóa rủi ro được hiểu là danh sách các mặt hàng rủi ro

về buôn lậu, trốn thuế, gian lận thương mại và các vi phạm pháp luật khác trong lĩnh vực hải quan Hoặc ngắn gọn hơn, Danh mục hàng hóa rủi ro có thể được hiểu là danh sách các mặt hàng rủi ro vi phạm pháp luật về hải quan

Việc đặt ra danh sách các hàng hóa có rủi ro không chỉ giúp các đơn vị Hải quan các cấp có thể nhận diện rủi ro, tiến hành các biện pháp nghiệp vụ để kiểm soát rủi ro hiện mà còng giúp các Bộ, ngành tiếp cận quản lý rủi ro trong quản lý nhà nước về hải quan

Tổng cục Hải quan ban hành, quản lý, áp dụng thống nhất Danh mục hàng hóa rủi ro Danh mục hàng hóa rủi ro được cập nhật, quản lý trên hệ thống thông tin quản lý rủi ro; thường xuyên được theo dõi đánh giá, sửa đổi, bổ sung phù hợp với thực tế quản lý hoạt động xuất nhập khẩu Đơn vị Hải quan các cấp sử dụng danh mục hàng hóa rủi ro làm nguồn thông tin để phân tích đánh giá rủi ro,

hỗ trợ quyết định áp dụng các biện pháp nghiệp vụ hải quan Không sử dụng danh mục hàng hóa rủi ro làm căn cứ duy nhất để quyết định kiểm tra hải quan, kiểm tra sau thông quan, thanh tra đối với hoạt động xuất nhập khẩu[7]

Như vậy, Danh mục hàng hóa rủi ro thực hiện theo quy định tại Quyết định số 464/QĐ-BTC ngày 29/6/2015 của Bộ trưởng Bộ Tài chính và Danh

mục hàng hóa rủi ro trong quản lý nhà nước về hải quan thực hiện theo Chỉ thị số 18/CT-TTg ngày 14/7/2015 của Thủ tướng Chính phủ là đồng nhất, tuy nhiên chỉ có khác ở mức độ công khai trong cung cấp thông tin về các trường hợp rủi ro thuộc Danh mục nêu trên Cụ thể, để đảm bảo thực hiện các biện pháp nghiệp vụ hải quan (chế độ nghiệp vụ mật) nên ngoài các thông tin công khai, công bố rộng rãi của Danh mục hàng hóa rủi ro, cơ quan Hải quan có các hướng dẫn thực hiện các biện pháp, kỹ thuật nghiệp vụ đặc thù của ngành

Hàng hóa được đánh giá rủi ro theo tiêu chí, cụ thể như sau: tiêu chí về tần suất, mức độ vi phạm liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; theo

Trang 29

thông tin, cảnh báo rủi ro về xu hướng buôn lậu, trốn thuế, gian lận thương mại liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trong từng thời kỳ; theo yêu cầu, chỉ đạo tăng cường quản lý của Chính phủ, Bộ Tài chính và các Bộ, ngành liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; theo thông tin, cảnh báo của các tổ chức quốc tế, Hải quan các nước về buôn lậu, trốn thuế, gian lận thương mại liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trong từng thời kỳ; theo kết quả phân tích rủi ro đối với hàng hóa thuộc đối tượng chính sách quản lý chuyên ngành, chính sách thuế và chế độ quản lý hải quan, quản lý thuế trong từng thời kỳ

Việc thực hiện các quy định tại 02 văn bản nêu trên vẫn đảm bảo tính thống nhất trong nhận diện rủi ro dưới góc độ hàng hóa và chỉ khác nhau ở cơ quan ban hành văn bản là Bộ Tài chính và Tổng cục Hải quan Cụ thể, Tổng cục Hải quan ban hành 02 Danh mục hàng hóa rủi ro về trị giá; về phân loại hàng hóa do nội dung và thông tin các trường hợp rủi ro mang tính đặc thù của ngành Hải quan Đối với 07 Danh mục hàng hóa rủi ro về: chính sách quản lý chuyên ngành; về xuất xứ; về môi trường; về hàng giả, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; về

ma túy, tiền chất; về vũ khí, chất phóng xạ; về buôn lậu, vận chuyển trái phép qua biên giới, Tổng cục Hải quan chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành xây dựng

và tham mưu Bộ Tài chính ban hành theo nội dung Chỉ thị 18/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ

Danh mục hàng hoá rủi ro được quản lý theo hai (02) hình thức: văn bản giấy và cơ sở dữ liệu trên hệ thống thông tin quản lý rủi ro

Với văn bản giấy, đó là Danh mục hàng hóa rủi ro và các phân nhóm Danh mục được ban hành, sửa đổi, bổ sung kèm theo Quyết định của Bộ trưởng Bộ Tài chính; cộng thêm 02 Danh mục được ban hành theo Quyết định của Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan - theo quy định tại Quyết định số 464/QĐ-BTC

Danh mục hàng hóa rủi ro được sử dụng làm nguồn thông tin rủi ro để xây dựng, kiến nghị chế độ, chính sách quản lý đối với hàng hóa xuất khẩu,

Trang 30

nhập khẩu; xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp quản lý hải quan;

Không được sử dụng Danh mục hàng hóa rủi ro làm căn cứ duy nhất để quyết định thực hiện các biện pháp như nêu trên

Các cơ quan thuộc các Bộ, ngành sử dụng Danh mục hàng hóa rủi ro làm

cơ sở xây dựng, ban hành chính sách quản lý chuyên ngành đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu

1.2.2.3 Kiểm tra, giám sát quản lý rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ hải quan

* Quản lý rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ hải quan

Để rà soát, phát hiện đối tượng có dấu hiệu vi phạm, dấu hiệu rủi ro trong hoạt động xuất nhập khẩu, cơ quan Hải quan sử dụng các kỹ thuật phân tích, đánh giá rủi ro với các nội dung cụ thể như sau:

- Xác định phạm vi, lĩnh vực cần thực hiện phân tích và đánh giá rủi ro;

- Xác định nhu cầu về thông tin;

- Thực hiện phân tích thông tin, xác định các dấu hiệu rủi ro trên cơ sở thông tin thu thập về hoạt động xuất nhập khẩu và các thông tin khác có liên quan;

- Xác định đối tượng rủi ro/ có dấu hiệu rủi ro và tần suất, mức độ (hậu quả) liên quan trên cơ sở kết quả tổng hợp, sàng lọc, đối chiếu, xác minh thông tin về các dấu hiệu rủi ro;

- So sánh, đối chiếu kết quả nêu trên với các văn bản quy định, hướng dẫn có liên quan, với Bộ tiêu chí đánh giá rủi ro và mục tiêu kiểm soát đối với hàng hóa, tuyến, địa bàn, lĩnh vực rủi ro cao để đưa ra biện pháp kiểm soát rủi ro phù hợp

* Phân tích sau bắt giữ

Nhằm có thể đánh giá hiệu lực, hiệu quả việc thực hiện kiểm soát rủi ro theo các chương trình, kế hoạch đã đặt ra và giúp làm rõ nguyên nhân, phương thức thủ đoạn và các yếu tố khác liên quan để từ đó hỗ trợ đưa ra cảnh báo rủi

ro, cũng như điều chỉnh và định hướng việc áp dụng các biện pháp kiểm soát rủi

Trang 31

ro, cơ quan Hải quan áp dụng kỹ thuật phân tích sau bắt giữ của các vụ việc mang tính chất điển hình, phức tạp, quy mô lớn

Kết quả của công tác phân tích sau bắt giữ làm nổi bật về đối tượng, phương thức, thủ đoạn vi phạm, đánh giá xu hướng vi phạm trong thời gian tiếp theo, hơn nữa là có thể làm rõ được các dấu hiệu về hành vi vi phạm hoặc nguy

cơ vi phạm cũng như sở hở, thiếu sót về chính sách, quy định của pháp luật, quy trình, thủ tục hải quan và trong việc thực hiện các biện pháp quản lý hải quan

Từ đó, giúp cho xây dựng những phương án, biện pháp cụ thể để có thể kiểm soát rủi ro, khắc phục sơ hở, thiếu sót như đã nêu trên

1.2.3 Tiêu chí quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu

Theo thông tư 175/2013/TT-BTC ngày 29/11/2013 của Bộ Tài chính được ban hành quy định về QLRR trong hoạt động nghiệp vụ hải quan thay thế cho Quyết định 48/2008/QĐ-BTC Tại Thông tư 175/2013/TT-BTC , tiêu chí QLRR được định nghĩa là “các tiêu chuẩn được ban hành làm cơ sở để đánh giá rủi ro, đánh giá tuân thủ pháp luật hải quan, pháp luật thuế đáp ứng yêu cầu quản

lý hải quan, quản lý thuế trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh trong từng thời kỳ” Ban hành kèm theo Thông tư 175/2013/TT-BTC là các Quyết định số 279/QĐ-BTC ngày 14/05/2014 của Bộ trưởng Bộ Tài chính về ban hành Bộ tiêu chí QLRR và Quyết định số 159/QĐ-TCHQ ngày 07/08/2014 của Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan đưa ra các chỉ số tiêu chí QLRR của mỗi tiêu chí Như vậy, Tiêu chí quản lý rủi ro là các tiêu chuẩn được ban hành làm cơ sở để đánh giá rủi ro, đánh giá tuân thủ pháp luật hải quan, pháp luật thuế đáp ứng yêu cầu quản lý hải quan, quản lý thuế trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh trong từng thời kỳ Bộ tiêu chí QLRR bao gồm 03 loại:

a Tiêu chí hệ thống bộ máy QLRR (các đơn vị chuyên trách QLRR)

b Tiêu chí về tuân thủ thủ tục hải quan của Doanh nghiệp

Trang 32

Bao gồm 4 tiêu chí cụ thể:

 Tiêu chí đánh giá tuân thủ doanh nghiệp xuất nhập khẩu;

 Tiêu chí đánh giá tuân thủ điều kiện áp dụng thời hạn nộp thuế 275 ngày đối với hàng hoá nhập khẩu là nguyên liệu, vật tư sản xuất hàng xuất khẩu;

 Tiêu chí đánh giá tuân thủ điều kiện bảo lãnh số thuế phải nộp;

 Tiêu chí đánh giá tuân thủ điều kiện cho phép hàng về kho bảo quản

c Tiêu chí về quản lý danh mục hàng hoá rủi ro

1.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng quản lý rủi ro vào quy trình thủ tục Hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu

* Yếu tố khách quan

a Các yếu tố thuộc về Nhà nước

Việc áp dụng Quản lý rủi ro có kết quả như thế nào tùy thuộc vào hiệu lực, hiệu quả các chính sách quản lý của Nhà nước

Thứinhất,i mộtiNhàinướci thiihànhiđườngilốiiphátitriểnikinhitếimởicửa,ihộii

nhậpi sẽi ưui tiêni cáci vấni đềi hiệni đạii hóai vài hàii hòai cáci thủi tụci hảii quani vớii cáci

quốcigiaitrongichươngitrìnhi nghịi sựi củaichínhiphủ.i Nhờiđó,i việci triểni khaii thựci

hiệniQuảnilýirủiiroitrongilĩnhivựcihảiiquanisẽicóiđượcisựiủngihộichínhitrịiởimứci

độicaoivàiđượciưuitiêninguồnilựciđểithựcihiện.iNgượcilại,imộtiquốcigiaithiihànhi

chínhi sáchi đóngi cửa,i bảoi hội mạnhi mẽi sảni xuấti trongi nướci sẽi íti quani tâmi đếni

vấniđềiQuảnilýirủiiroitrongichếiđộilàmiviệcicủaihảiiquan

Thứi hai,i hiệui lựci vài hiệui quải quảni lýi nhài nướci ởi mứci đội caoi sẽi tạoi môii

trườngi rấti thuậni lợii khuyếni khíchi doanhi nghiệpi tuâni thủi phápi luậti nóii chung,i

phápi luậti vềi hảii quani nóii riêng.i Ngượci lại,i mộti nhài nướci khôngi thểi quảnilýi xãi

hộii theoi luậti mộti cáchi nghiêmi minhi sẽi lài mảnhi đấti tươii tốti choi rủii roi khôngi

tuâni thủi trongi lĩnhi vựci hảii quani pháti triểni đếni mứci làmi vôi hiệui hóai hiệui quải

Quảni lýi rủii ro.i Bởii khii hànhi vii khôngi tuâni thủi phápi luậti trởi thànhi phổi biếni thìi

việcituânithủiphápiluậtitrởithànhirủiiro

Trang 33

Thứi ba,i đườngi lốii pháti triểni kinhi tếi -i xãi hộii đúngi đắni củai Nhài nướci tạoi

điềui kiệni choi ngoạii thươngi hoạti độngi chuẩni tắc,i tạoi điềui kiệni choi ngànhi Hảii

quani triểni khaii ápi dụngi quyi trìnhi Quảni lýi rủii roi trongi hoạti độngi quảni lýi hảii

quanimộticáchithuậnilợi

-i Ngànhi Hảii quani nhậni đượci sựi quani tâmi đặci biệti củai Đảngi vài Nhài

nước,i củai lãnhi đạoi Bội Tàii chínhi vài sựi phốii hợpi chặti chẽi củai cáci cơi quani nhài

nướcicóiliêniquan,iđóichínhilàinhữnginhânitốiquanitrọngichoiviệcitriểnikhaiihiệni

đạiihóaicủaingànhiHảiiquan

- Ngành Hải quan có truyền thống lâu dài, được tổ chức theo nguyên tắc tập trung thống nhất từ trung ương đến địa phương, ngành còn nhận được sự quan tâm hỗ trợ kỹ thuật, chuyên gia, vốn của Hải quan các nước và các Tổ chức quốc tế, đặc biệt Tổng cục Hải quan được Chính phủ cho phép tiếp nhận Dự án Hiện đại hóa hải quan, đây là một dự án lớn tạo điều kiện thuận lợi cho việc cải cách phát triển và hiện đại hóa Hải quan Việt Nam

b Các i quy i định i pháp i lý i của i các i tổ i chức i quốc i tế i về i quản i lý i hải i quan

-iQuyiđịnhicủaiTổichứciThươngimạiiThếigiớii(WTO) WTOi khuyếni khíchi mọii cảii cáchi thủi tụci hảii quani theoi hướngi tạoi thuậni

lợiichoithươngimạiigiữaicácinước.iTheoitinhithầniđó,iWTOi cóihiệpiđịnhivềithuếi

quani vài hàii hòaithủi tụci hảiiquani trongi đói quyi địnhi cáci nguyênitắci mài hảii quani

cácinướciphảiituânithủinhưinguyênitắcidựaivàoi giáigiaoidịchiđểiđánhithuếiquan,i

nguyênitắcikhôngi sửi dụngithủitụcihảii quaniđểicảni trởi khôngicầnithiếtihoạtiđộngi

thươngi mại,i nguyêni tắci khôngi phâni biệti đốii xửi khii tiếni hànhi thủi tụci hảii quani

đốii vớii hàngi hóai củai cáci nướci kháci nhau,i trừi ngoạii lệi vềi cáci liêni kếti khui vực,i

nguyêni tắcihàii hòai hóai thủi tụci hảii quani giữai cáci nước,…i Trongi nhữngi khuyếni

nghịicóitínhinguyênitắciđó,iWTOikhuyếnikhíchicácinướciápidụngicácitiêuichuẩni

hóai vềi thủi tụci hảii quani doi Tổi chứci Hảii quani Thếi giớii khuyếni nghịi mài mộti

trongi nhữnginộiidungikhuyếni nghịilàiápidụngikỹithuậtiQuảnilýi rủiiroitrongiquảni

Trang 34

lýi hảii quani đốii vớii hàngi hóai xuất,i nhậpi khẩu.i Trongi cáci đàmi pháni thươngi mạii

địnhi kỳ,i WTOi gâyi sứci épi nhấti địnhi đểi cáci chínhi phủi phảii cảii cáchi hảii quani

theoi hướngi ápi dụngi kỹi thuậti Quảni lýi rủii ro.i Đặci biệt,i khii kếti nạpi thànhi viêni

mới,icáci thànhiviênicũicũngigâyiápilựciđểicácithànhiviêni mớiibuộciphảiicamikếti

thựci hiệni kỹi thuậti Quảni lýi rủii roi khii làmi thủi tụci thôngi quani hàngi hóai xuất,i

nhậpikhẩu.iNóiicáchikhác,iQuảnilýi rủiiroitrongihoạtiđộngiquảnilýihảiiquaniđượci

WTOiủngihội vàigâyi ápilựci phảiithựci hiện.i Doiđói cácinướci làithànhiviêniWTO,i

khôngi sớmi thìi muộni cũngi phảii cảii cáchi thủi tụci hảii quani theoi hướngi ápi dụngi

rộngirãiikỹithuậtiQuảnilýirủi

c i Quy i định i của i các i tổ i chức i quốc i tế i khác

Ảnhi hưởngi củai nhữngi quyi địnhi củai Diễni đàni hợpi táci kinhi tếi Châui Ái -i

Tháii Bìnhi Dươngi APECi (APEC)i đếni ápi dụngi kỹi thuậti Quảni lýi rủii roi vàoi hoạti

độngihảiiquan

APECi lài mộti tổi chứci rộngi lớni cói ảnhi hưởngi quani trọngi đếni kinhi tếi thếi

giới.i Tổngi kimi nghạchi mậui dịchi hàngi hóai củai APECi đãi chiếmi tớii 50%i kimi

ngạchi mậui dịchi toàni cầu,iAPECi đượci xemi làikhui vựcinăngi độngi nhấti trêni toàni

thếigiới,iAPECitrởi thànhi mộtisiêui cườngitiêui thụi mạnhi hàngihóa,icũnginhưi mộti

trungi tâmi sảni xuấti côngi nghiệpi đứngi hàngi đầui thếi giới.i Mộti trongi nhữngi mụci

tiêui củai APECi lài thúci đẩyi tiếni trìnhi tựi doi hóai thươngi mạii vài đầui tưi trongi khui

vựci Châui Ái -i Tháii Bìnhi Dươngi nóii riêngi vài thếi giớii nóii chung.i Vìi thế,i APECi

khuyếnikhíchicácinướci nộii khốii thựcihiệnicảii cáchi hảiiquani theoicácinguyêni tắci

củai WTO,i thậmi chíi đii trướci mộti bướci nếui nhưi WTOi tiếni hànhi đàmi pháni quái

chậmi chạp.i Tuyi nhiên,i cáci khuyếni nghịi củai APECi phầni lớni mangi tínhi tựi

nguyện,i gâyi ảnhi hưởngi chủi yếui thôngi quai táci độngi kinhi tếi vài uyi tíni trongi

thươngi mạii nêni ápi lựci đòii hỏii ápi dụngi Quảni lýi rủii roi trongi hoạti độngi quảni lýi

hảiiquanicóiđặtirainhưngikhôngiráoiriếtinhưitrongiWTO

d i Ảnh i hưởng i của i những i quy i định i trong i Khu i vực i mậu i dịch i tự i do i ASEAN i

Trang 35

(AFTA) i đến i áp i dụng i kỹ i thuật i Quản i lý i rủi i ro i vào i hoạt i động i quản i lý i hải i quan

Mụci đíchi củai AFTAi lài thựci hiệni tựi doi hóai thươngi mạii trongi khui vực,i

tăngi cườngi thui húti cáci nhàiđầuitưinướci ngoàii vàoi khuivựci bằngi việci đưairai thịi

trườngi thốngi nhấti vài làmi choi ASEANi thíchi nghii vớii nhữngi điềui kiệni kinhi tếi

quốci tếi đangi thayi đổi,i đặci biệti lài việci pháti triểni nhữngi thỏai thuậni thươngi mạii

khuivựcithếigiới

ĐểibiếniASEANithànhi khuivựcimậuidịchitựi doi cácinướciđãi kýiHiệpiđịnhi

ưuiđãii thuếi quanicói hiệui lựci chungi (CEPT),i trongi đó,ingoàiimụcitiêui giảmithuếi

suấti thuếi nhậpi khẩui đốii vớii đai sối cáci mặti hàngi nhậpi khẩui giữai cáci nướci

ASEANixuốngicòni0-5%,i cònikhuyếni nghịicácinướcitíchicựcihàiihòaithủitụcihảii

quani vớii nhau,i trongi đói cáci yêui cầui vềi ápi dụngi kỹi thuậti Quảni lýi rủii roi đượci

nhấnimạnh

e i Các i yếu i tố i thuộc i về i doanh i nghiệp

Sối lượng,i quyi mô,i tínhi chấti vài mứci đội đai dạngi củai doanhi nghiệpi thami

giaingoạii thươngi ảnhihưởngilớniđếni ápi dụngi kỹithuậtiQuảnilýi rủii roitrongihoạti

độngiquảnilýihảiiquan.iSốilượngidoanhinghiệpinhiềuiđòiihỏiilượngithôngitinicậpi

nhậti nhiềui gâyi ápi lựci choi hệi thốngi bảoi đảmi thôngi tini củai hảii quan.i Quyi môi

doanhi nghiệpi kháci nhaui cũngi đòii hỏii phươngi thứci xửi lýi kháci nhau.i Vớii cáci

doanhi nghiệpi lớn,i chii phíi hảii quani cói thểi giảmi trêni đầui sảni phẩmi thôngi quan.i

Quyi môi doanhi nghiệpi nhỏi dẫni đếni lượngi hàngi thôngi quani manhi múni gâyi khói

khăni choiquảnilýi hảiiquaninóiichung,i ápidụngikỹi thuậti Quảnilýirủiiroinóii riêng.i

Tínhi đai dạngi củai doanhi nghiệpi cũngi đòii hỏii cơi quani hảii quani phảii thui thậpi

nhiềui thôngi tini đai dạngi hơn,i trangi bịi nhiềui kỹi năng,i phươngi tiệni hơn, i Ngoàii

ra,i hệi thốngi doanhi nghiệpi chưai pháti triểni ổni định,i sối lượngi doanhi nghiệpi biếni

độnginhiềuicũngilàiyếuitốigâyikhóikhănichoiQuảnilýirủiiro

Đạoi đứci củai thươngi giai cũngi ảnhi hưởngi lớni đếni chấti lượngi Quảni lýi rủii

ro.i Độii ngũi gồmi đai phầni cáci thươngi giai làmi ăni lớn,i đàngi hoàng,i cói thóii queni

Trang 36

tuâni thủi phápi luật,i cói hiệpi hộii ngànhi nghềi hỗi trợi sẽi tạoi thuậni lợii choi hảii quani

ápi dụngi kỹi thuậti Quảni lýi rủii ro.i Ngượci lại,i nếui sối đôngi thươngi giai lài nhữngi

ngườii làmi ăninhỏ,i coii trọngilợii íchingắni hạn,ichưaihìnhithànhicácitậpiquánikinhi

doanhitốtithìiviệciápidụngikỹithuậtiQuảnilýirủiiroisẽikhóikhănihơn

f i Các i yếu i tố i thuộc i về i hàng i hóa i xuất, i nhập i khẩu

Quyi môi hàngi hóai xuất,i nhậpi khẩui ngàyi càngi lớn,i chủngi loạii hàngi hóai

xuất,inhậpikhẩuiđaidạngivàithườngixuyênithayiđổii sẽigâyisứciépilênihệithốngicơi

quani hảii quani hữui hạni nêni cói thểi dẫni đếni cáci saii sóti doi khôngi đủi thôngi tini

hoặcithôngitinikhôngicậpinhậtikhiiápidụngiQuảnilýirủiiro

Ngoàiira,icáci yếuitối vềichínhisáchi ưuitiêni theoi chủngi loạiihàngi hóa,i xuấti

xứi hàngi hóa,i danhi mụci cáci loạii hàngi hóai thựci thii theoi cáci chếi đội thuếi quani

kháci nhaui theoi cáci hiệpi địnhi quốci tế i cũngi làmi choi Quảni lýi rủii roi trởi nêni

phứci tạpi hơn.i Mộtisối hàngihóai cóinhữngitínhi năngi đặcibiệti đòiihỏii cơi quanihảii

quaniphảiicóisựiđốiixửiđặcibiệticũngigópithêmiphứcitạpichoiQuảnilýirủiiro

g i Các i yếu i tố i thuộc i về i thị i trường i thế i giới

Toàni cầui hóai vài sựi pháti triểni nhanhi chóngi củaithươngi mạii thếigiớii đangi

đẩyi nhanhi tốci đội pháti triểni vài tăngi trưởngikinhi tếi củai nhiềui vùngi lãnhi thổi trêni

thếi giớii tạoi điềui kiệni choi tăngi trưởngi ngoạii thươngi vớii tốci đội lớn.i Trongi điềui

kiệni nguồnilựci hảii quani hạni chế,isựi tăngitrưởngi nhanhi củai thươngi mạii quốcitếi

gâyi sứci épi đểi cáci cơi quani hảii quani buộci phảii chuyểni nhanhi sangi ápi dụngi kỹi

thuậtiQuảnilýirủiiro

Hơninữa,isựi hìnhi thànhicácikhuivựcimậuidịchitựidoikhuivựcicũngilàinhâni

tối ảnhi hưởngi tíchi cựci đếni việci khuyếni khíchi hảii quani cáci nướci ápi dụngi kỹi

thuậtiQuảnilýi rủiiro.i Bởiivì,itrongithịitrườngikhuivực,icácinướcicóiquyi môingoạii

thươngi lớni sẽi lài chủi thểi ápi dụngi kỹi thuậti Quảni lýi rủii roi đầui tiên.i Dướii ảnhi

hưởngi củai cáci quốci giai nàyi vài theoi nguyêni tắci hàii hoài thủi tụci hảii quan,i cáci

nướcikhácicũngisẽinhanhichóngichuyểnisangi ápidụngicácikỹithuậti kiểmi soátihảii

quaninhưinướcikhác,itrongiđóicóikỹithuậtiQuảnilýirủiiro

Trang 37

* Yếu tố chủ quan

Quyết tâm, chỉ đạo chính trị và sự ưu tiên nguồn lực của nhà nước quốc gia, sức ép của các tổ chức quốc tế là những nhân tố tạo điều kiện tiền đề bên ngoài để cơ quan hải quan triển khai kỹ thuật Quản lý rủi ro Nếu không có các điều kiện tiền đề này thì tiến độ triển khai áp dụng kỹ thuật Quản lý rủi ro trong lĩnh vực hải quan có thể không bao giờ diễn ra hoặc diễn ra chậm chạp Nhưng thực tiễn áp dụng kỹ thuật Quản lý rủi ro còn phụ thuộc quyết định vào các yếu

tố bên trong ngành hải quan, đó là năng lực tổ chức triển khai thực hiện kỹ thuật Quản lý rủi ro của bản thân cơ quan hải quan

a Quyết i tâm i chính i trị i của i ngành i hải i quan

i Thểi hiệni ởi sựi chỉi đạoi củai cơi quani hảii quani caoi nhất.i Nếui cơi quani nàyi

tíchi cựci vài ưui tiêni choi côngiviệci ápidụngi kỹi thuậti Quảni lýi rủii roi thìitiếni đội ápi

dụngi thựci tếi đượci cảii thiện.i Ngượci lại,i cơi quani nàyi khôngi tíchi cực,i chỉi đạoi

chiếui lệi thìi tiếni đội thựci tếi ìi ạch,i thậmi chíi giẫmi châni tạii chỗ.i Quyếti tâmi chiếni

lượci củai cơi quani quảni lýi hảii quani caoi nhấti thểi hiệni khôngi chỉi ởi độngi tháii bani

hànhinhanh,iđầyiđủ,iđồngibộihệithốngivănibảniphápiluậtiliêniquaniđếnitriểnikhaii

thựci hiệni Quảni lýi rủii ro,i mài còni liêni quani đếni đàoi tạo,i bối tríi cáni bội cũngi nhưi

giaoiquyềnihạniđầyiđủichoibộiphậniphụitráchicôngiviệcinày

b i Thái i độ i và i sự i thành i thạo i nghiệp i vụ i Quản i lý i rủi i ro i của i nhân i viên i hải i quan

Đâyi lài yếui tối quyếti địnhi mứci đội thànhi côngi củai Quảnilýi rủii ro.i Quảni lýi

rủiiroiđòiihỏii phảii cóiđộiingũi cácinhâni viêni làmi côngi việci thui thậpi thôngitini vài

phâni tích,i đánhi giái thôngi tini ởi trìnhi đội cao.i Nếui thiếui cáci nhâni viêni nàyi thìi

Quảni lýi rủii roi sẽi cói chấti lượngi thấp.i Ngoàii ra,i nhâni viêni hảii quani nhìni chungi

khôngi phấnikhởii khii tiếnihànhi kỹithuậti Quảni lýi rủiiroi vìi đòii hỏii nhữngikỹi năngi

mớiivài cói thểi làmi giảmiquyềni lựciđốii vớii mộtisối nhâni viêni nàoi đó.i Nếui khôngi

tạoi rai mộti ápi lựci đủi mạnhi thìi cáci nhâni viêni khôngi tíchi cực,i khôngi thíchi hợpi

hiệnicóitrongicơiquanihảiiquanisẽilàilựcicảniquáitrìnhithựcihiệniQuảnilýirủiiro

Trang 38

c i Trang i bị i kỹ i thuật i và i cơ i sở i vật i chất i của i cơ i quan i hải i quan

Đâyi lài yếui tối ảnhi hưởngi đếni quái trìnhi Quảni lýi rủii roi theoi cáci giáci độ:i

mứci đội phủi khắpi củai mạngi lướii thôngi tini điệni tử;i khải năngi truyi cậpi vài xửi lýi

nhanhi khôngicói lỗi,ikhải nănginốii mạngivàiphốiihợpi vớiicácicơiquanikháci trongi

thuithậpivài sửidụngi thôngi tin;ikhải năngithiếti lậpi mạngi lướiithuithậpithôngi tiniởi

nướcingoài, iPhạmi viivài mứci đội chínhixáci củai Quảni lýi rủii roi trongi hoạti độngi

quảni lýi hảii quani phụi thuộci vàoi mứci đội đầyi đủi vài cậpi nhậti củai thôngi tini doicơi

sởivậtichấticủaihảiiquaniđemilại

Ngoàiira,iQuảnilýirủiiroisẽithuậnilợii hơninếui cơiquanihảiiquaniđượcitrangi

bịicáciphươngitiệnikiểmitraihiệniđạiinhưimáyisoi,imáyiquét,imáyiđịnhivị,

1.3 Kinh nghiệm quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại một số Cục Hải quan và bài học đối với Hà Nội

1.3.1 Kinh nghiệm thực tiễn tại một số Cục Hải quan

* Tại Cục Hải Quan Bà Rịa Vũng Tàu

Nhận thức được tầm quan trọng của quản lý rủi ro là nhiệm vụ cốt lõi trong kế hoạch tổng thể trong kế hoạch cải cách và hiện đại hóa hải quan, năm

2018 cùng với toàn Ngành, Cục Hải Bà Rịa Vũng Tàu đã có nhiều hoạt động

tích cực trong công tác quản lý rủi ro Đã ban hành nhiều Quyết định liên quan đến công tác quản lý rủi ro như: Quyết định số 108/QĐ-HQBRVT ngày 27/6/2018 về việc xây dựng Kế hoạch Kiểm soát rủi ro năm 2018, Quyết định số 649/QĐ-HQBRVT ngày 04/7/2018 về việc xây dựng Kế hoạch thu thập, xử lý thông tin quản lý rủi ro năm 2018, Quyết định 635/QĐ-HQBRVT ngày 29/6/2018 về kiểm tra nội bộ công tác áp dụng quản lý rủi ro…

Những kết quả đạt được (Số liệu tính đến ngày 31/12/2018):

- Tiến hành xác minh tính hợp pháp của các chứng từ cấp phép nhập khẩu phế liệu theo công văn số 235/TCHQ-QLRR ngày 12/6/2018 của TCHQ, số lượng doanh nghiệp đã kiểm tra, xác minh là 20 doanh nghiệp với tổng số 330 tờ khai

Trang 39

- Thu thập thông tin hồ sơ doanh nghiệp: Đã thu thập, cập nhật, bổ sung được 485 Hồ sơ doanh nghiệp trên Hệ thống RM2

- Thiết lập, cập nhật, áp dụng Tiêu chí lựa chọn kiểm tra hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu: xây dựng 305 tiêu chí lựa chọn kiểm tra

- Kết quả đánh giá rủi ro, phân luồng trên hệ thống:

+ Luồng xanh: 74.786 tờ khai, chiếm 67% + Luồng vàng: 27.955 tờ khai, chiếm 25%

+ Luồng đỏ: 8.795 tờ khai, chiếm 8%

Theo ghi nhận, đánh giá tại báo cáo năm 2018 của Phòng Quản lý rủi ro, công tác quản lý rủi ro năm 2018 có nhiều tiến bộ so với trước đây, xuất phát từ các nguyên nhân sau:

- Nhận thức về vị trí, vai trò của công tác thu thập, cập nhật thông tin hồ

sơ doanh nghiệp phục vụ công tác quản lý rủi ro trong CBCC đã có chuyển biến,

từ đó các đơn vị đã có nhiều cố gắng trong quá trình triển khai thực hiện kế hoạch;

- Công tác thu thập, cập nhật thông tin hồ sơ doanh nghiệp đã có bước chuyển biến đáng kể, đi vào nề nếp và đạt được những hiệu quả cao hơn, nội dung thông tin thu thập ngày càng đầy đủ hơn;

- Việc xây dựng hồ sơ rủi ro và đánh giá xếp hạng doanh nghiệp được chú trọng đã góp phần tích cực hơn trong việc hỗ trợ cho các khâu nghiệp vụ

- Công tác xây dựng tiêu chí lựa chọn kiểm tra có bước cải thiện đáng kể, góp phần tích cực trong việc cảnh báo, phòng ngừa nguy cơ vi phạm

Bên cạnh đó nội dung báo cáo cũng thẳng thắn nhìn nhận những mặt đang còn tồn tại, hạn chế, cần khắc phục, đó là:

- Về nguồn lực: Để đảm nhận được công tác QLRR đòi hỏi CBCC phải có kinh nghiệm thực tiễn trong các khâu nghiệp vụ thủ tục HQ, có kiến thức nghiệp

vụ chuyên sâu Tuy nhiên trên thực tế việc bố trí nhân lực cho công tác QLRR

Trang 40

còn rất hạn chế về kinh nghiệm, về nghiệp vụ do phải ưu tiên cho các Chi cục cửa khẩu, vì vậy hiệu quả công tác còn hạn chế, chưa đáp ứng được đòi hỏi của công việc

- Về cơ sở hạ tầng: Hạ tầng công nghệ thông tin, các phần mềm ứng dụng còn nhiều hạn chế, bất cập nên việc đồng bộ và trao đổi dữ liệu giữa các hệ thống còn rất chậm, thường xuyên bị lỗi, việc kết xuất dữ liệu tra cứu thông tin chậm…ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của công tác theo dõi, quản lý, thu thập, cập nhật kết quả thu thập thông tin

- Về thể chế: Các văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hướng dẫn công tác quản lý rủi ro của Tổng cục Hải quan còn chồng chéo, chế tài chưa đủ mạnh

để xử lý đối với trường hợp các đơn vị, cá nhân và doanh nghiệp không thực hiện quy định về thu thập thông tin, cung cấp thông tin…làm giảm tính răn đe, giáo dục

* Tại Cục hải quan Hải Phòng

Trong công tác quản lý rủi ro hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải Quan Hải Phòng, có một số điểm như sau:

Sử dụng kỹ thuật quản lý rủi ro là một tất yếu trong quản lý Hải quan nhằm cân bằng giữa kiểm soát và tạo thuận lợi cho thương mại khi mà xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế đang lan rộng, khu vực mậu dịch tự do ngày càng phát triển và sự tiến bộ vượt bậc của khoa học kỹ thuật Cần khẩn trương triển khai nhanh kỹ thuật quản lý rủi ro trong các khâu nghiệp vụ Hải quan xây dựng

hệ thống tiêu chí rủi ro, đảm bảo thông tin đầy đủ, đồng bộ, cập nhật, nhất là hệ thống thông tin tình báo để thực hiện các công việc liên quan đến thông quan hàng hóa, xác định mức độ tuân thủ, thu thuế, đấu tranh chống buôn lậu hàng cấm, chống khủng bố Hệ thống này đòi hỏi sự đầu tư lớn về tài chính, con người có trình độ cao và những máy móc kỹ thuật hiện đại

Quản lý rủi ro phải được triển khai gắn với quá trình hiện đại hóa Hải

Tiêu đề	Quản lý rủi ro đối với hàng hoá xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội
Tác giả	Phan Tuấn An Ninh
Người hướng dẫn	PGS. TS. Đinh Văn Thông
Trường học	Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Trường Đại Học Kinh Tế
Chuyên ngành	Quản lý kinh tế
Thể loại	Luận văn Thạc sĩ
Năm xuất bản	2020
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	90
Dung lượng	1,17 MB