(Luận văn) quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn ở các trường thpt huyện chiêm hóa, tỉnh tuyên quang theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

Lý do chọn đề tài Thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước về định hướng chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo trong thời kỳ hội nhập quốc tế và Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI số 29

Trang 1

QUẢN LÝ SINH HOẠT TỔ CHUYÊN MÔN

Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN CHIÊM HÓA, TỈNH TUYÊN QUANG THEO ĐỊNH HƯỚNG

DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2016

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 2

QUẢN LÝ SINH HOẠT TỔ CHUYÊN MÔN

Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN CHIÊM HÓA, TỈNH TUYÊN QUANG THEO ĐỊNH HƯỚNG

DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã ngành: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS TRẦN THỊ MINH HUẾ

THÁI NGUYÊN - 2016

Trang 3

được chon lọc, phân tích, tổng hợp, xử lý và đưa vào luận văn đúng quy định

Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này hoàn toàn trung thực và chưa

được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2016

Tác giả

Trần Thị Thơm

Trang 4

Sở GD&ĐT Tuyên Quang, Ban Giám hiệu các trường THPT trên địa bàn huyện Chiêm Hoá, cán bộ, giáo viên, các em học sinh, gia đình, bạn bè và đồng nghiệp, những người luôn sát cánh, động viên và giúp đỡ tác giả trong quá trình thực hiện để tác giả có thể hoàn thành luận văn này

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS.Trần Thị Minh Huế - người hướng dẫn khoa học, đã trực tiếp tận tình giúp đỡ, chỉ bảo ân cần và hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài, song không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót trong luận văn Tác giả mong nhận được sự chỉ dẫn và đóng góp ý kiến của thầy cô và đồng nghiệp để kết quả nghiên cứu được hoàn chỉnh hơn

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2016

Tác giả

Trần Thị Thơm

Trang 5

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ SINH HOẠT TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN 5

1.1 Khái quát về lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Trên thế giới 5

1.1.2 Ở Việt Nam 7

1.2 Những khái niệm cơ bản 9

1.2.1 Dạy học theo định hướng tích hợp liên môn 9

1.2.2 Sinh hoạt tổ chuyên môn 12

1.2.3 Sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng dạy học tích hợp liên môn 13

1.2.4 Quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng dạy học tích hợp liên môn 14

1.2.5 Biện pháp quản lý hoạt động SHCM theo định hướng dạy học tích hợp liên môn 16

Trang 6

1.3.3 Quy trình và kỹ thuật tổ chức sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng

dạy học tích hợp liên môn 18

1.3.4 Hình thức tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo định hướng dạy học tích hợp liên môn 26

1.3.5 Tổ trưởng chuyên môn và giáo viên trong SHTCM theo định hướng dạy học tích hợp liên môn 27

1.3.6 Điều kiện đảm bảo cho hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng dạy học tích hợp liên môn 29

1.4 Một số vấn đề lý luận về quản lý SHTCM ở trường THPT theo định hướng dạy học tích hợp liên môn 30

1.4.1 Hiệu trưởng nhà trường trong công tác quản lý SHTCM theo định hướng dạy học tích hợp liên môn 30

1.4.2 Mục tiêu quản lý 31

1.4.3 Nội dung quản lý 32

1.4.4 Phương pháp quản lý 36

1.4.5 Các yếu tố ảnh hưởng hiệu quả quản lý 38

Kết luận chương 1 42

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ SINH HOẠT TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN CHIÊM HÓA TỈNH TUYÊN QUANG THEO ĐỊNH HƯỚNG DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN 43

2.1 Khái quát về khảo sát thực trạng 43

2.1.1 Khái quát về đặc điểm giáo dục THPT của huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang 43

2.1.2 Mục tiêu khảo sát 45

Trang 7

2.2.1 Nhận thức của CBQL, GV về các khái niệm 46

2.2.2 Nhận thức của GV và CBQL về mục tiêu SHTCM theo định hướng dạy học THLM 47

2.2.3 Thực trạng nhận thức của GV và CBQL về vai trò của hiệu trưởng trong quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM 49

2.3 Thực trạng SHTCM ở các trường THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang theo định hướng dạy học THLM 51

2.3.1 Thực trạng thực hiện nội dung SHTCM theo định hướng dạy học THLM 51

2.3.2 Thực trạng thực hiện quy trình SHTCM theo định hướng dạy học THLM 53

2.3.3 Thực trạng thực hiện những hình thức SHTCM theo định hướng dạy học THLM 54

2.4 Thực trạng quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM 56

2.4.1 Thực trạng nội dung quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM 56

2.4.2 Thực trạng phương pháp quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM 59

2.4.3 Thực trạng công tác đánh giá SHTCM theo định hướng dạy học THLM 61

2.4.4 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM 63

2.5 Đánh giá chung về khảo sát thực trạng 65

2.5.1 Kết quả đạt được trong quá trình triển khai SHTCM theo định hướng dạy học THLM 65

2.5.2 Một số bất cập trong quá trình triển khai SHTCM theo định hướng dạy học THLM 66

2.5.3 Nguyên nhân một số bất cập trong quá trình triển khai SHTCM theo định hướng dạy học THLM 66

Trang 8

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ SINH HOẠT TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN CHIÊM HÓA, TỈNH TUYÊN QUANG

THEO ĐỊNH HƯỚNG DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN 69

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý SHTCM ở các trường THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang theo dạy học THLM 69

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 69

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính pháp lý 69

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 70

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 70

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 70

3.1.6 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 71

3.2 Một số biện pháp quản lý SHTCM theo dạy học THLM ở các trường THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang 71

3.2.1 Nâng cao nhận thức về SHTCM theo định hướng dạy học THLM cho CBQL, GV 71

3.2.2 Bồi dưỡng năng lực quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM cho tổ trưởng chuyên môn và năng lực chuyên môn theo dạy học THLM cho giáo viên 73

3.2.3 Đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM 78

3.2.4 Đổi mới quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá SHTCM, đánh giá giáo viên 82

3.2.5 Đảm bảo các điều kiện SHTCM theo định hướng dạy học THLM 85

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 88

3.4 Khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp đề xuất 89

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 89

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 89

3.4.3 Nội dung khảo nghiệm 89

3.4.4 Phương pháp khảo nghiệm 89

3.4.5 Kết quả khảo nghiệm 89

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 98 PHỤ LỤC

Trang 9

10 SHCM Sinh hoạt chuyên môn

11 SHTCM Sinh hoạt tổ chuyên môn

13 SPTH Sư phạm tích hợp

9 THLM Tích hợp liên môn

7 THPT Trung học phổ thông

8 TTCM Tổ trưởng chuyên môn

Trang 10

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Nhận thức của CBQL, GV về các khái niệm 46

Bảng 2.2 Nhận thức của CBQL, GV về mục tiêu SHTCM theo định hướng dạy học THLM 48

Bảng 2.3 Thực trạng nhận thức của GV, CBQL về vai trò của hiệu trưởng trong quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM 50

Bảng 2.4 Thực trạng thực hiện nội dung SHTCM theo định hướng dạy học THLM 51

Bảng 2.5 Thực trạng thực hiện quy trình SHTCM theo định hướng DHTHLM 53

Bảng 2.6 Thực trạng thực hiện những hình thức SHTCM theo định hướng dạy học THLM 55

Bảng 2.7 Thực trạng nội dung quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM 57

Bảng 2.8 Thực trạng phương pháp quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM 60

Bảng 2.9 Thực trạng công tác đánh giá SHTCM theo định hướng dạy học THLM 62

Bảng 2.10 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý SHTCM theo hướng dạy học THLM 64

Bảng 3.1 Đánh giá của GV, CBQL về mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM 90

Bảng 3.2 Đánh giá của GV, CBQL về mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM 90

Trang 11

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1 So sánh mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp 93

Trang 12

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước về định hướng chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo trong thời kỳ hội nhập quốc tế và Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI số 29- NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 của Ban chấp hành Trung ương

Đảng về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo ” Nằm trong lộ trình đổi

mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của học sinh, Bộ GD&ĐT tiếp tục chỉ đạo các cơ sở giáo dục tăng cường bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên sẵn sàng đáp ứng mục tiêu đổi mới, trong đó tăng cường năng lực dạy học theo hướng “tích hợp, liên môn” là một trong những vấn đề cần ưu tiên, đặc biệt là đổi mới quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn (SHTCM) theo định hướng dạy học tích hợp liên môn (THLM) đang là vấn đề được nhiều giáo viên và nhà quản lý quan tâm thực hiện Sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng dạy học THLM có vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên (GV) và phát triển năng lực cho HS Đối với GV dạy học THLM không những giảm tải cho GV trong việc dạy các kiến thức liên môn mà còn có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng

sư phạm cho GV, góp phần phát triển đội ngũ GV bộ môn hiện nay thành đội ngũ GV

có đủ năng lực dạy học kiến thức THLM đáp ứng với yêu cầu của xã hội hiện đại Đối với học sinh (HS) da ̣y ho ̣c THLM giúp học sinh phát triển năng lực thông qua tổ chức các hoạt động học tích cực, tự lực và sáng tạo ở trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoài trường, ở nhà và cộng đồng, đặc biệt quan tâm đến hoạt động thực hành

và ứng dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn

Sinh hoạt tổ chuyên môn trong các trường phổ thông nói chung và các trường THPT miền núi huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang nói riêng có vai trò quyết định cho sự phát triển của nhà trường và là nhân tố quyết định trực tiếp đến chất lượng dạy học của các trường THPT hiện nay Do đó, quản lí SHTCM là nhiệm vụ hàng đầu, là trọng tâm trong quá trình quản lí của các trường THPT

Trong những năm qua, ở các trường THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang đã tiến hành đổi mới SHTCM theo định hướng dạy học THLM và đạt được

Trang 13

những kết quả nhất định Tuy nhiên, việc đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng dạy học THLM không đơn giản đối với những người trực tiếp thực hiện đặc biệt là những nhà quản lý Thực tế khi triển khai ở các trường THPT miền núi huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang đã đặt ra những vấn đề cần phải giải quyết như: cơ sở vật chất chưa đáp ứng, phòng học chật hẹp, thiếu thiết bị, đồ dùng phục vụ cho hoạt động giảng dạy; HS phần lớn là con em đồng bào dân tộc thiểu số nên còn thụ động trong học tập, ngại trao đổi, ngại giao tiếp; GV tham gia SHTCM vẫn theo cách làm truyền thống tạo nên một lối mòn khó có thể thay đổi được; CBQL còn gặp rất nhiều khó khăn, lúng túng khi đổi mới cách quản lý SHTCM nên chưa trường nào thực hiện triệt để việc đổi mới quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM với đầy đủ các đặc điểm, yêu cầu của hình thức sinh hoạt này

Nhận thức rõ những điều nêu trên là nhằm thực hiện được các chủ trương của Đảng và nhà nước về đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục - Đào tạo thông qua đổi mới quản lý SHTCM Là một nhà quản lý giáo dục công tác ở một trường THPT miền núi, với mong muốn đi sâu nghiên cứu để đề xuất những biện pháp ứng dụng trong quản lý

chuyên môn của nhà trường, tôi chọn nghiên cứu vấn đề "Quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang theo định hướng dạy học tích hợp liên môn"

Công tác quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện Chiêm

Hóa, tỉnh Tuyên Quang theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng dạy học tích hợp liên môn phù hợp với thực tiễn giáo dục của các trường

Trang 14

THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang thì sẽ nâng cao được chất lượng sinh hoạt tổ chuyên môn nhờ đó nâng cao được chất lượng dạy học của các trường THPT, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở huyện Chiêm Hóa nói riêng và giáo dục tỉnh Tuyên Quang hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn ở trường THPT

theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

5.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn ở các trường THPT

huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

5.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn ở các trường THPT

huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Về khách thể điều tra và địa bàn nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu trên nhóm khách thể gồm cán bộ quản lý và GV của 06 trường trên đi ̣a bàn huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang: THPT Chiêm Hóa, THPT Đầm Hồng, THPT Hòa Phú, THPT Hà Lang, THPT Minh Quang, THPT Kim Bình

6.2 Về nội dung nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu biện pháp quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng dạy học tích hợp liên môn của hiệu trưởng nhà trường

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Đề tài sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá các nguồn tài liệu, văn bản để tìm hiểu các khái niệm, các thuật ngữ, các vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài, trên cơ sở đó xây dựng cơ sở lý luận về vấn đề nghiên cứu

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng anket: Sử dụng các mẫu phiếu điều tra đối với

CBQL, GV để thu nhập những thông tin về thực trạng quản lý hoạt động SHTCM

ở các trường THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

Trang 15

- Phương pháp điều tra phỏng vấn: chúng tôi sử dụng phương pháp phỏng vấn

để tiến hành phỏng vấn cán bộ quản lý, GV về những vấn đề chưa rõ trong điều tra thực trạng quản lý hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn ở các trường THPT miền núi huyện Chiêm Hóa - Tỉnh Tuyên Quang

- Phương pháp quan sát: Đề tài sử dụng phương pháp quan sát để thu thập thông

tin, đánh giá về thực trạng hoạt động SHTCM và quản lý hoạt động SHTCM ở các

trường THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: sử dụng phương pháp lấy ý kiến chuyên

gia về bộ công cụ, về các biện pháp quản lý hoạt động SHTCM môn phù hợp với các trường THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang theo định hướng dạy học THLM

7.3 Phương pháp hỗ trợ

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu điều tra thực trạng, các số liệu và thông tin thu được từ thực nghiệm sư phạm Qua đó phân tích, so sánh, tổng hợp, rút ra những kết luận nghiên cứu

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài ra còn có phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị luận văn gồm có 3 chương: Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lý hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn ở trường THPT theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

Trang 16

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ SINH HOẠT

TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG

DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN 1.1 Khái quát về lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

Vấn đề quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM đã được nghiên cứu ở nhiều nơi trên thế giới theo các nội dung nghiên cứu sau:

* Nghiên cứu về dạy học tích hợp liên môn

Trong các nghiên cứu của mình tác giả Xavier Roegiers cho rằng giáo dục nhà trường phải chuyển từ đơn thuần dạy kiến thức sang phát triển ở HS các năng lực hành động, xem năng lực (compétence) là khái niệm cơ sở của khoa sư phạm tích hợp (pédagogie de l'intégration) Theo Xavier Roegiers, SPTH là một quan niệm về quá trình học tập, trong đó toàn bộ quá trình học tập góp phần hình thành ở HS những năng lực cụ thể có dự tính trước những điều kiện cần thiết cho HS, nhằm phục vụ cho các quá trình học tập sau này hoặc nhằm hoà nhập HS vào cuộc sống lao động Như vậy SPTH tìm cách làm cho quá trình học tập có ý nghĩa.[26]

Tác giả D' Hainaut (1977) đưa ra 4 quan điểm khác nhau đối với các môn học:

- Quan điểm "đơn môn": có thể xây dựng chương trình học tập theo hệ thống nội dung của một môn học riêng biệt, các môn học được tiếp cận một cách riêng rẽ

- Quan điểm "đa môn": một chủ đề trong nội dung học tập có liên quan với những kiến thức, kĩ năng thuộc một số môn học khác nhau Các môn học tiếp tục được tiếp cận riêng rẽ, chỉ phối hợp với nhau ở một số đề tài nội dung

- Quan điểm "liên môn": nội dung học tập được thiết kế thành một chuỗi vấn

đề, tình huống đòi hỏi muốn giải quyết phải huy động tổng hợp kiến thức kĩ năng của những môn học khác nhau

- Quan điểm "xuyên môn": nội dung học tập hướng vào phát triển những kĩ năng, năng lực cơ bản mà học sinh có thể sử dụng vào tất cả các môn học, trong việc giải quyết những tình huống khác nhau.[dẫn theo 12]

Trang 17

Ở một số nước như Anh, Úc chương trình đào tạo GV theo hướng tích hợp nhằm phát triển cho sinh viên sư phạm nền tảng về tri thức và triết lý cá nhân về chuyên môn sư phạm và năng lực nghề nghiệp Điều này giúp sinh viên sư phạm trở thành những nhà chuyên môn sư phạm biết kết hợp chặt chẽ giữa dạy lý thuyết và trải nghiệm thực tế, ứng dụng lý thuyết dạy học và giáo dục chung vào lĩnh hội những lĩnh vực giảng dạy cụ thể [25]

* Nghiên cứu về quản lý hoạt động SHTCM theo định hướng THLM

Trên thế giới đã có một số tác giả nghiên cứu về quản lý hoạt động SHTCM ở

các góc độ khác nhau:

Tác giả M.I Kônđacốp trong cuốn “Những vấn đề về quản lý trường học” đi sâu

nghiên cứu công tác lãnh đạo hoạt động giáo dục, quản lý giáo dục trong nhà trường và xem đây là khâu then chốt trong công tác quản lý giáo dục [dẫn theo 13,tr 9]

Tác giả V.A Xukhomlinxki khi tổng kết những kinh nghiệm quản lý chuyên môn trong vai trò là hiệu trưởng nhà trường cho rằng “Kết quả hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào công việc tổ chức đúng đắn các hoạt động dạy học” Ông đã nhấn mạnh đến sự phân công, sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất quản lý giữa hiệu trưởng và phó hiệu trưởng để đạt được mục tiêu đề ra [dẫn theo 3, tr 9]

Ba tác giả K.B.Everad, Geroey Morris và Ian Wilson với tác phẩm: Quản trị hiệu quả trường học Tác phẩm có ý nghĩa thiết thực cho cán bộ quản lý trường học

và các cơ sở giáo dục Với nội dung thực tiễn cao, trên cơ sở lý luận về quản lý hiện đại mà chính các tác giả là người thực hành viết cho những người thực hành [27] Các công trình nghiên cứu theo hướng quản lý hoạt động SHTCM mới chỉ tập trung vào vai trò hoạt động quản lý, đặc biệt là chú trọng tới công tác tổ chức sự phân công, phân phối thống nhất quản lý vấn đề quản lý SHTCM ở trường THPT chưa được chú trọng nghiên cứu

Như vậy, hướng nghiên cứu dạy học THLM đi sâu vào các vấn đề:

- SPTH là một quan niệm về quá trình học tập, trong đó toàn bộ quá trình học tập góp phần hình thành ở HS những năng lực cụ thể

- Các cách tích hợp môn học và quan điểm khác nhau đối với các môn học

- Chương trình đào tạo GV chuyển theo hướng tích hợp nhằm hình thành ở sinh viên năng lực và kỹ năng sư phạm cần thiết

Trang 18

Đánh giá chung: Vấn đề quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn và dạy học THLM

đã được một số tác giả nghiên cứu song các công trình nghiên cứu trên thế giới mới chỉ

đề cập tới các vấn đề về vai trò hoạt động quản lý, các quan niệm và các cách tích hợp môn học trong việc phát triển năng lực học sinh, vấn đề quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM vấn còn là "khoảng trống" cần tiếp tục được nghiên cứu

1.1.2 Ở Việt Nam

Đã có một số các công trình nghiên cứu đề cập đến các khía cạnh khác nhau của quản lý hoạt động SHTCM ở trường THPT theo định hướng dạy học THLM Trong đề tài này, chúng tôi quan tâm tới các vấn đề nghiên cứu chính sau:

* Nghiên cứu về dạy học tích hợp liên môn

Tác giả Cao Thị Thặng đã tổng quan các vấn đề lí luận và thực tiễn về xu thế tích hợp trong trong chương trình giáo dục một số nước trên thế giới, phân tích thực trạng việc vận dụng quan điểm dạy và học tích hợp trong chương trình giáo dục Việt Nam và đề xuất giải pháp vận dụng quan điểm tiếp cận tích hợp vào việc phát triển chương trình trường phổ thông Việt Nam sau 2015.[23 ]

Tác giả Đào Thị Hồng phân tích khái niệm và ý nghĩa của dạy học tích hợp và khẳng định muốn tiến hành dạy học tích hợp có hiệu quả, cần phải chú trọng đến việc bồi dưỡng GV Tác giả đã nghiên cứu những kĩ năng cần thiết để dạy học theo hướng tích hợp ở trường tiểu học Việt Nam, đồng thời đề xuất một số giải pháp bồi dưỡng giáo viên nhằm phát triển những kĩ năng đó, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.[dẫn theo 25]

Tác giả Nguyễn Phúc Chỉnh nghiên cứu “Hình thành năng lực dạy học tích

hợp cho giáo viên THPT” Trong công trình này, tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận

và thực tiễn và nghiên cứu biên soạn tài liệu dạy học tích hợp một số môn học (Vật

lý, Sinh học, Địa lý, ) ở trường THPT, tổ chức tập huấn hình thành năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên THPT [3]

Như vâ ̣y trong những chương trình nghiên cứu trên các tác giả đã quan tâm đến việc xây dựng quan điểm khoa ho ̣c về da ̣y ho ̣c tích hợp, xây dựng chương trình

da ̣y ho ̣c THLM đối với mô ̣t số môn ho ̣c thuộc kiến thức gần gũi, những đi ̣nh hướng

vê ̀ tổ chức da ̣y ho ̣c và bồi dưỡng năng lực da ̣y học cho giáo viên thực hiê ̣n chương trình môn ho ̣c đươ ̣c xây dựng theo đi ̣nh hướng dạy học THLM ở trường phổ thông

Trang 19

* Nghiên cứu về biện pháp quản lý chuyên môn ở các trường phổ thông

Quản lý chuyên môn ở các trường phổ thông là quản lý nhiều nội dung, nhiều mảng hoạt động Vì vậy, đây là hướng nghiên cứu rộng hơn và gần gũi với đề tài quản lý SHTCM hơn Các công trình nghiên cứu theo hướng này đã bám sát nội dung và phương pháp quản lý chuyên môn của trường phổ thông để nghiên cứu thực trạng và đánh giá thực trạng theo từng nội dung đó

Theo hướng nghiên cứu này, có công trình đề cập đến quản lý SHTCM là một nội dung quản lý chuyên môn của hiệu trưởng Tuy nhiên, việc đề xuất các biện pháp mang tính đổi mới về nội dung và hình thức quản lý chuyên môn các nhà trường phổ thông chưa được thể hiện rõ nét

Các công trình tiêu biểu theo hướng nghiên cứu này: "Một số biện pháp quản lý

chuyên môn của hiệu trưởng đối với giáo viên mới vào nghề của một số trường THPT ở Hải Phòng, 2003" của tác giả Phạm Khánh Tường; "Một số biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh đối với các trường THPT ngoài công lập, 2004" của tác giả Nguyễn Nho Hòa; "Một số biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT chuyên Hạ Long tỉnh Quảng Ninh, 2004" của tác giả Phạm Văn Kính

Tham khảo các công trình theo hướng này có thể kế thừa ý tưởng hay trong chỉ đạo thực hiện các hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng, đặc biệt là các khâu kiểm tra, đánh giá việc thực hiện các hoạt động, tìm ra các biện pháp quản lý chuyên môn

hiệu quả, khắc phục được những khó khăn về cơ sở vật chất, đội ngũ, tài chính

* Nghiên cứu về biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng các trường phổ thông

Hoạt động tổ chuyên môn được hiệu trưởng chỉ đạo thông qua tổ trưởng của

tổ chuyên môn Trên thực tế, ở các nhà trường phổ thông thì tổ chuyên môn trực tiếp quản lý các hoạt động của giáo viên, hiệu trưởng quản lý hoạt động chuyên môn thông qua chỉ đạo các tổ thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn Vì vậy, muốn quản lý chuyên môn tốt thì hiệu trưởng cần có biện pháp quản lý hoạt động các tổ chuyên môn tốt, đảm bảo chất lượng

Trang 20

Từ các hướng nghiên cứu trên có thể rút ra một số nhận xét sau:

Một là quan tâm tới dạy học tích hợp, liên môn vấn đề quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM chưa được quan tâm nghiên cứu

Hai là quản lý hoạt động chuyên môn cũng chủ yếu xoáy sâu vào quản lý các hoạt động dạy và học trong nhà trường Các hoạt động chuyên môn khác chưa được quan tâm nhiều

Ba là quản lý hoạt động chuyên môn hay hoạt động dạy học chưa được nghiên cứu theo hướng quản lý hoạt động tổ chuyên môn thông qua chỉ đạo tổ trưởng các tổ chuyên môn

Vì vậy, đề tài: “Quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện

Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang theo định hướng dạy học tích hợp” sẽ nghiên cứu lý

luận, đánh giá thực trạng quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang, đề xuất các biện pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng SHTCM ở các trường THPT

1.2 Những khái niệm cơ bản

1.2.1 Dạy học theo định hướng tích hợp liên môn

* Dạy học tích hợp

Theo Nguyễn Thị Kim Dung (Viện phó Viện Nghiên cứu giáo dục): dạy tích hợp là sự lồng ghép các nội dung cần thiết vào những nội dung vốn có của một môn học Cùng quan điểm Trương Thị Thanh Mai cho biết thêm người giáo viên có thể tích hợp các nội dung ở các môn học khác nhau, hoặc các kiến thức khác liên quan đến bài giảng để chuyển tải đến học sinh [dẫn theo 17]

Dạy học tích hợp là "quá trình dạy học mà ở đó các thành phần năng lực được tích hợp với nhau trên cơ sở các tình huống cụ thể trong đời sống để hình thành năng lực của người học".[8, tr4]

Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học các môn học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo

Ở mức độ thấp thì dạy học tích hợp mới chỉ là lồng ghép những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học một môn học như: lồng ghép giáo dục

Trang 21

đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; Mức độ tích hợp cao hơn là phải xử lí các nội dung kiến thức trong mối liên quan với nhau, bảo đảm cho học sinh vận dụng được tổng hợp các kiến thức đó một cách hợp lí để giải quyết các vấn đề trong học tập, trong cuộc sống, đồng thời tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau

*Dạy học liên môn

Các môn học trong chương trình giáo dục THPT hiện hành có tính độc lập tương đối, được thiết kế theo mạch kiến thức môn học trên nguyên tắc kiến thức được học trước là cơ sở của những kiến thức được học sau Vì thế, một số nội dung kiến thức có liên quan đến nhiều môn học đều được đưa vào chương trình của các môn học đó gây ra sự chồng chéo, quá tải Không những thế, thời điểm dạy học các kiến thức đó ở các môn học khác nhau là khác nhau, đôi khi thuật ngữ được dùng cũng khác nhau, gây khó khăn cho học sinh do vậy cần phải dạy học liên môn

Bản chất của dạy học liên môn là tìm ra những kiến thức chung để xây dựng thành các chủ đề dạy học THLM

Như vậy, dạy học liên môn là phải xác định các nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học để dạy học, tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau Đối với những kiến thức liên môn nhưng có một môn học chiếm ưu thế thì có thể bố trí dạy trong chương trình của môn đó và không dạy lại ở các môn khác

Trường hợp nội dung kiến thức có tính liên môn cao hơn thì sẽ tách ra thành các chủ đề liên môn để tổ chức dạy học riêng vào một thời điểm phù hợp, song song với quá trình dạy học các bộ môn liên quan

Sự khác nhau giữa chủ đề "đơn môn" và chủ đề "liên môn"? Chủ đề đơn môn

đề cập đến kiến thức thuộc về một môn học nào đó còn chủ đề liên môn đề cập đến kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học Về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học thì không có gì khác biệt Đối với một chủ đề, dù đơn môn hay liên môn, thì vẫn phải chú trọng việc ứng dụng kiến thức của chủ đề ấy, bao gồm ứng dụng vào thực tiễn cũng như ứng dụng trong các môn học khác

Trang 22

* Dạy học tích hợp liên môn

Dạy học THLM xuất phát từ yêu cầu của mục tiêu dạy học phát triển năng lực học sinh, đòi hỏi phải tăng cường yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn Khi học sinh cần giải quyết một vấn đề trong thực tiễn, muốn giải quyết được vấn đề đó thì học sinh phải vận dụng kiến thức tổng hợp, bao gồm cả

tự nhiên và xã hội, liên quan đến nhiều môn học Vì vậy, dạy học cần phải tăng

cường theo hướng THLM

Dạy học THLM là dạy học những nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học Trong đó:

+ "Tích hợp" là nói đến phương pháp và mục tiêu của hoạt động dạy học + "Liên môn" là đề cập tới nội dung dạy học

Dạy học "tích hợp" tức là phải dạy kiến thức "liên môn" và ngược lại, để đảm bảo hiệu quả của dạy liên môn thì phải bằng cách và hướng tới mục tiêu "tích hợp" Chủ đề THLM là những chủ đề có nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học, thể hiện ở sự ứng dụng của chúng trong cùng một hiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay xã hội Ví dụ: Kiến thức Vật lí và Công nghệ trong động cơ, máy phát điện; kiến thức Vật lí và Hóa học trong nguồn điện hóa học; kiến thức Lịch

sử và Địa lí trong chủ quyền biển, đảo; kiến thức Ngữ văn và Giáo dục Công dân trong giáo dục đạo đức, lối sống… [8, tr1]

Từ sự phân tích trên chúng tôi nhận thấy dạy học theo định hướng THLM có những đặc điểm cơ bản sau:

- Lồng ghép, xử lý nội dung kiến thức của nhiều môn học, lĩnh vực có liên

quan vào thành các chủ đề học tập

- Trong quá trình học tập học sinh biết vận dụng tổng hợp kiến thức, kĩ năng ở nhiều môn học để giải quyết các nhiệm vụ học tập nhằm phát triển năng lực cho học sinh

- Quan tâm đến hoạt động thực hành và ứng dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn

- Phát triển năng lực giải quyết các tình huống thực tiễn cho học sinh

Trang 23

Chúng tôi có thể hiểu: Dạy học theo định hướng THLM là quá trình dạy

học được lồng ghép, xử lý nội dung kiến thức của nhiều môn học, lĩnh vực có

liên quan qua đó dạy cho học sinh biết tổng hợp kiến thức, kĩ năng ở nhiều môn học để giải quyết các nhiệm vụ học tập và phát triển năng lực giải quyết các tình huống thực tiễn

1.2.2 Sinh hoạt tổ chuyên môn

* Chuyên môn: Là tổ hợp các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo thực hành mà con người tiếp thu được, qua đó tạo lập để có khả năng thực hiện một loạt công việc trong phạm vi một ngành nghề nhất định theo phân công của xã hội

Tổ chuyên môn: Trong phạm vi trường học là một bộ phận cấu thành bộ máy tổ chức, quản lý của nhà trường Trong trường, các tổ, nhóm chuyên môn có mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp với các bộ phận nghiệp vụ, các tổ chức Đảng, đoàn thể trong nhà trường nhằm thực hiện chiến lược phát triển của nhà trường, chương trình giáo dục, các hoạt động giáo dục và các hoạt động khác hướng tới mục tiêu giáo dục

Sinh hoạt chuyên môn: Là hoạt động trong đó GV học tập lẫn nhau, học tập trong thực tế, là nơi thử nghiệm và trải nghiệm những cái mới, là nơi kết nối lý thuyết với thực hành, giữa ý định và thực tế SHCM (hay sinh hoạt tổ chuyên môn) bao gồm nhiều nội dung nhằm thực hiện các mục tiêu chuyên môn và các nhiệm vụ chuyên môn trong nhà trường

Theo chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, SHCM được tổ chức định kỳ 2 tuần/lần, nhằm: cập nhật các thông báo, văn bản chỉ đạo bổ sung; Tổ chức học tập/kiến tập/dự giờ nâng cao chất lượng dạy - học theo các chuyên đề dựa trên nhu cầu của giáo viên ở từng địa phương đã xác định trong kế hoạch năm học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học

Theo tác giả Hoàng Tấn Bình Long: “Sinh hoạt chuyên môn là một hoạt động

của tổ chuyên môn nhằm bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực sư phạm cho

GV, góp phần tháo gỡ những khó khăn trong quá trình giảng dạy và thực hiện nhiệm

vụ, nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn; là những vấn đề về thực hiện nhiệm vụ giảng dạy và giáo dục HS, thực hiện các văn bản chỉ đạo, thực thi nhiệm vụ năm học và các yêu cầu mang tính thực tiễn được mang ra thảo luận, phân tích dưới nhiều góc độ,

Trang 24

rút ra những kết luận sư phạm, những biện pháp khả thi có thể vận dụng vào thực tiễn; từ đó nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của GV Sinh hoạt chuyên môn nhằm góp phần bồi dưỡng GV theo Chuẩn nghề nghiệp GV” [15]

Theo tác giả Vũ Thị Sơn:“Sinh hoạt tổ chuyên môn là hình thức hoạt động

chung của tập thể sư phạm trong một trường, một tổ bộ môn (hoặc khối) để GV trao đổi, học tập, bồi dưỡng và thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn nhằm nâng cao năng lực nghề nghiệp của GV cũng như chất lượng dạy học của nhà trường” [22]

Từ cách hiểu của các tác giả trên SHTCM có những đặc điểm sau:

- SHTCM là một hoạt động bắt buộc, được tổ chức định kỳ theo văn bản chỉ đạo của cấp trên

- SHTCM là dịp giáo viên thảo luận, trao đổi những khó khăn trong quá trình giảng dạy và thực hiện nhiệm vụ, kế hoạch, thực hiện văn bản chỉ đạo về chuyên môn

- SHTCM là hoạt động bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, nâng cao năng lực

sư phạm cho giáo viên

1.2.3 Sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

Chúng tôi nhận thấy SHTCM theo định hướng dạy học THLM:

- Là hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên được diễn ra

theo định kỳ, ở đó GV tập trung phân tích, trao đổi các vấn đề lồng ghép nội dung kiến

thức của nhiều môn học có liên quan

- Là hoạt động chuyên môn làm sáng tỏ các vấn đề cơ sở lý luận của dạy học

THLM; nghiên cứu kỹ nội dung chương trình các môn học Xây dựng các chủ đề, các nội dung dạy học THLM, các chủ đề định hướng phát triển năng lực học sinh

- Là hoạt động trao đổi chuyên môn trong tổ nhóm và các bộ môn liên quan để xác định mục tiêu dạy học, mục đích và mức độ tích hợp, liên môn, phương tiện dạy học, cách thức soạn giáo án, cách thức tổ chức các hoạt động dạy học THLM, dự giờ

và rút kinh nghiệm

- Là hoạt động trao đổi nhằm tháo gỡ những khó khăn và tìm ra các biện pháp dạy học theo định hướng dạy học THLM, điều đó không những tránh được sự trùng lặp

nội dung kiến thức ở nhiều môn học mà còn hướng tới phát triển năng lực giải quyết

các tình huống thực tiễn cho học sinh từ đó nâng cao chất lượng dạy và học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay

Trang 25

Như vậy, SHTCM theo định hướng dạy học THLM có thể hiểu là hoạt động bồi

dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên được tổ chức theo định kỳ, ở đó giáo viên trao đổi tháo gỡ những khó khăn trong việc lồng ghép, xử lý nội dung kiến thức của nhiều môn học có liên quan để phát triển năng lực cho học sinh nhằm nâng cao chất lượng dạy và học

1.2.4 Quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

* Quản lý

Khái niệm quản lý đã được rất nhiều tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu, sau đây tác giả xin được trích dẫn một số cách hiểu về quản lý như sau:

Tác giả Fayel định nghĩa: "Quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức (gia

đình, doanh nghiệp, chính phủ) đều có, nó gồm 5 yếu tố tạo thành là: kế hoạch hóa,

tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát Quản lý chính là thực hiện kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo điều chỉnh và kiểm soát ấy” [dẫn theo 24, tr.10]

Tác giả Hard Koont cho rằng: "Quản lý là xây dựng và duy trì một môi trường

tốt giúp con người hoàn thành một cách hiệu quả mục tiêu đã định" [10]

Tác giả Peter F Druker định nghĩa: "Suy cho cùng, quản lý là thực tiễn Bản chất

của nó không nằm ở nhận thức mà là ở hành động; kiểm chứng nó không nằm ở sự logic

mà ở thành quả; quyền uy duy nhất của nó là thành tích" [dẫn theo 24, tr.10]

Tác giả Stephan Robbins quan niệm: “Quản lý là tiến trình hoạch định, tổ

chức, lãnh đạo và kiểm soát những hành động của các thành viên trong tổ chức và

sử dụng tất cả các nguồn lực khác của tổ chức nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra”

[dẫn theo 24, tr.10]

Theo C.Mác: “Quản lý là loại lao động sẽ điều khiển mọi quá trình lao động phát

triển xã hội”; “Bất cứ lao động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào được thực hiện ở quy

mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động

cá nhân và thực hiện chức năng chung phát sinh từ toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó Một người độc tấu vĩ cầm tự điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc cần phải có một nhạc trưởng” [dẫn theo 24, tr.11]

Tại Việt Nam, tác giả Bùi Minh Hiền cho rằng: “Quản lý là sự tác động có tổ chức,

có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra” [11]

Trang 26

Chúng tôi nhận thấy mỗi khái niệm có cách tiếp cận khác nhau song các khái niệm đều có nghĩa là:

- Quản lý là các hoạt động được thực hiện nhằm đảm bảo hoàn thành công việc qua những nỗ lực của mọi người trong tổ chức

- Quản lý là hoạt động thiết yếu, đảm bảo phối hợp được sức mạnh tổng hợp của các cá nhân nhằm đạt mục đích chung của nhóm

- Quản lý là phương thức tốt nhất để đạt được mục tiêu chung của một tổ chức, một cơ quan, một nhà nước

- Quản lý là quá trình tác động chủ động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý thông qua các cơ chế, con đường, cách thức khác nhau nhằm sử dụng hiệu quả các nguồn lực của tổ chức để điều hành hệ thống phát triển ổn định và đạt mục tiêu đề ra

Quản lý có bốn chức năng cơ bản, thông qua đó chủ thể quản lý tác động vào khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu xác định [tr15,14 ]

- Chức năng lập kế hoạch: là quá trình xác định các mục tiêu cần thiết cho sự phát triển của tổ chức và quyết định phương hướng đạt được mục tiêu đó

- Chức năng tổ chức: Tổ chức là hình thành nên cấu trúc quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức, đồng thời phân công điều phối các nhiệm vụ nguồn lực để đạt được mục tiêu đề ra

- Chức năng chỉ đạo: Chỉ đạo là quá trình quản lý dùng ảnh hưởng của mình tác động đến các thành viên trong tổ chức làm cho họ nhiệt tình, tự giác, lỗ lực phấn đấu để đạt được mục tiêu của tổ chức

- Chức năng kiểm tra: Kiểm tra là quá trình thiết lập và thực hiện các cơ chế thích hợp, theo dõi, giám sát các thành quả hoạt động và tiến hành những hoạt động uốn nắn, điều chỉnh kịp thời những hạn chế để đảm bảo đạt được mục tiêu của tổ chức

* Quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

Xuất phát từ các chức năng trên và qua việc tham khảo các tài liệu khác có liên quan, chúng tôi quan niệm: “Quản lý hoạt động SHTCM theo định hướng dạy học THLM là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đội ngũ GV thông qua tổ chức nghiên cứu chương trình, nội dung dạy học và quá trình dạy học, đặc điểm của HS nhằm phân tích, đánh giá, chia sẻ về thực tế việc học của

HS để đề xuất biện pháp từ người dạy giúp HS học tập hiệu quả”

Trang 27

Để thực hiện được công tác quản lý hoạt động SHCM theo định hướng dạy học THLM, nhà quản lý sử dụng các chức năng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra

để điều hành SHCM theo đúng mục tiêu, phương pháp, kỹ thuật giúp tạo điều kiện để

GV phát triển năng lực chuyên môn, có khả năng phân tích nhiều hơn các vấn đề liên quan đến HS; có biện pháp nâng cao hiệu quả học tập cho HS; có khả năng chủ động điều chỉnh nội dung, phương pháp dạy sao cho phù hợp với từng đối tượng HS từ đó nâng cao chất lượng dạy học

Tất cả các nội dung quản lý đều là hoạt động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý tới các hoạt động sinh hoạt của tổ chuyên môn theo hướng dạy học THLM

để SHTCM thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ đồng thời đạt được mục tiêu đã đặt ra

Theo chúng tôi có thể hiểu: Quản lý SHTCM theo hướng dạy học THLM là hệ

thống những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý tới quá trình SHTCM nhằm phát triển năng lực dạy học THLM cho GV đáp ứng mục tiêu của dạy học theo định hướng THLM

1.2.5 Biện pháp quản lý hoạt động SHCM theo định hướng dạy học THLM

Lý luận về biện pháp nói chung đã định nghĩa: Biện pháp là cách làm cụ thể, cách thực hiện cụ thể một công việc nào đó nhằm đạt được mục đích đề ra

Từ lý luận chung, chúng tôi nhận định: Biện pháp quản lý hoạt động SHCM theo định hướng dạy học THLM là cách làm, cách thức tổ chức, quản lý của nhà quản

lý - hiệu trưởng nhà trường đến GV và các hoạt động của tổ chuyên môn để nâng cao hiệu quả hoạt động SHCM theo định hướng dạy học THLM đáp ứng mục tiêu, nhiệm

Trang 28

Chúng tôi xác định SHTCM theo định hướng dạy học THLM là nhằm:

- Nâng cao năng lực quản lý và năng lực hoạt động chuyên môn cho giáo viên

và cán bộ quản lý;

- Giúp cho cán bộ quản lý, giáo viên biết chủ động lựa chọn nội dung để xây dựng các chuyên đề dạy học trong mỗi môn học và các chuyên đề tích hợp, liên môn phù hợp với việc tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh;

- Đổi mới nhận thức về: mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức dạy học THLM; đổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng dạy học tích cực, hướng vào hoạt động học của học sinh, đảm bảo cơ hội học tập, góp phần phát triển năng lực cho mọi học sinh;

- Bồi dưỡng giúp giáo viên nắm vững quan điểm, phương pháp, kỹ thuật dạy học THLM, chủ động điều chỉnh nội dung sách giáo khoa, tài liệu hướng dẫn học tập/hướng dẫn hoạt động giáo dục cho cập nhật, phù hợp với đối tượng học sinh, vùng miền và quá trình tổ chức hoạt động học tập;

- Xây dựng và phát triển quan hệ đồng nghiệp thân thiện, tôn trọng theo hướng hợp tác, hỗ trợ và dân chủ; đảm bảo cơ hội phát triển chuyên môn cho mọi giáo viên;

1.3.2 Nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

Nội dung SHTCM theo định hướng dạy học THLM bao gồm:

- Xây dựng kế hoạch sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng dạy học THLM: Căn cứ vào các văn bản hướng dẫn của cấp trên về SHCM theo định hướng dạy học THLM hiệu trưởng hướng dẫn TTCM xây dựng kế hoạch SHCM trong đó cần xác định rõ mục tiêu, nội dung, phương pháp và cách thức tổ chức SHCM theo định hướng dạy học THLM

- Phân công các công việc thực hiện cho GV trong tổ: Căn cứ vào kế hoạch đã xây dựng hiệu trưởng giao cho phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn và TTCM chỉ đạo GV thực hiện các công việc của buổi sinh hoạt chuyên môn theo định hướng dạy học THLM, phân công GV trong tổ chuẩn bị bài dạy, thảo luận thống nhất nội dung bài soạn với các thành viên trong tổ để chỉnh sửa lại bài soạn, tiến hành bài giảng minh họa Các thành viên khác có nhiê ̣m vụ xây dựng kế hoa ̣ch chi tiết cho viê ̣c quan sát

va ̀ thảo luâ ̣n sau khi tiến hành dạy học

Trang 29

- Tổ chức dạy và dự giờ các tiết học, các hoạt động gắn với các chủ đề GD theo định hướng dạy học THLM

- Tổ chức kiểm tra đánh giá SHTCM theo định hướng dạy học THLM: Xây dựng

kế hoạch; thảo luận và biên soạn các phiếu đánh giá, hồ sơ kiểm tra đánh giá SHTCM theo định hướng dạy học THLM

- Triển khai áp dụng dạy học THLM vào thực tế giảng dạy

1.3.3 Quy trình và kỹ thuật tổ chức sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

1.3.3.1 Quy trình tổ chức hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn dựa trên dạy học THLM

Bước 1: Chọn chủ đề dạy học THLM

Chủ đề tích hợp liên môn là những chủ đề có nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học, thể hiện ở sự ứng dụng của chúng trong cùng một hiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay xã hội Ví dụ: Kiến thức Vật lí và Công nghệ trong động

cơ, máy phát điện; kiến thức Vật lí và Hóa học trong nguồn điện hóa học; kiến thức Lịch sử và Địa lí trong chủ quyền biển, đảo; kiến thức Ngữ văn và Giáo dục Công dân trong giáo dục đạo đức, lối sống…

Lựa chọn chủ đề tích hợp liên môn là khâu đầu tiên, là cơ sở cho quá trình dạy học THLM Các chủ đề tích hợp liên môn có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc, nhờ đó năng lực và phẩm chất của học sinh được hình thành và phát triển Ngoài ra, dạy học các chủ đề tích hợp, liên môn giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn

Thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo từng bài/tiết trong sách giáo khoa như hiện nay, các tổ/nhóm chuyên môn căn cứ vào chương trình và sách giáo khoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chủ đề dạy học trong mỗi môn học và các chủ đề tích hợp liên môn phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy học

Trang 30

tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường Trên cơ sở rà soát chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiện hành và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho học sinh theo phương pháp dạy học tích cực, xác định các năng lực và phẩm chất

có thể hình thành cho học sinh trong mỗi chuyên đề đã xây dựng

Các kiến thức liên môn có thể nằm ở chương trình của các lớp khác nhau và đều có thể được lựa chọn để xây dựng thành các chủ đề dạy học tích hợp liên môn Tùy vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của từng trường có thể xây dựng các chủ đề tích hợp liên môn phù hợp Trong thời gian đầu, để tránh sự xáo trộn nhiều gây khó khăn cho việc thực hiện kế hoạch giáo dục chung, nhà trường có thể chọn các nội dung kiến thức liên môn nằm trong chương trình của một lớp để xây dựng chủ đề dạy học tích hợp liên môn, đảm bảo hoàn thành chương trình môn học của khối đó trong năm học Trong những năm học tiếp theo, trên cơ sở các chủ đề tích hợp liên môn đã được xây dựng và thực hiện, nhà trường tiếp tục mở rộng xây dựng các chủ đề tích hợp liên môn trong toàn bộ kế hoạch giáo dục nhà trường

Việc chọn các chủ đề dạy học tích hợp liên môn có thể giao cho các tổ/nhóm chuyên môn xây dựng và thực hiện một vài chủ đề tích hợp liên môn phù hợp

Bước 2: Chọn nội dung trong chương trình các môn học được tích hợp trong chủ đề

Việc lựa chọn nội dung trong chương trình các môn học được tích hợp trên cơ sở các chủ đề đã được lựa chọn Việc lựa chọn nội dung cần đảm bảo các yêu cầu sau:

- Các nội dung kiến thức thuộc chương trình các môn học được dạy học tích hợp trong chủ đề; nêu rõ yêu cầu cần đạt; tên bài (tiết), thời lượng phân phối chương trình hiện hành và thời điểm dạy học theo chương trình hiện hành;

- Phương án/kế hoạch dạy học môn học sau khi đã tách riêng phần nội dung kiến thức được dạy học theo chủ đề đã xây dựng;

- Trình bày nội dung dạy học trong chủ đề; phân tích về thời lượng và thời điểm thực hiện chủ đề trong mối liên hệ phù hợp với chương trình dạy học các môn học liên quan;

- Trình bày ý tưởng/câu hỏi của chủ đề nhằm giải quyết một vấn đề nào đó để qua đó học sinh học được nội dung kiến thức liên môn và các kĩ năng tương ứng đã được tách ra từ chương trình các môn học nói trên, có thể là vấn đề theo nội dung dạy học hoặc vấn đề cần giải quyết trong thực tiễn;

Trang 31

- Ý nghĩa của việc thực hiện chủ đề trong dạy học các môn học liên quan/hoạt động trải nghiệm sáng tạo đối với việc hình thành kiến thức, kĩ năng, thái độ và phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh

Bước 3: Chuẩn bị bài dạy minh họa

- Giáo viên dạy minh họa chuẩn bị bài dạy, tổ chuyên môn tổ chức họp thảo luận lấy ý kiến góp ý từ các giáo viên trong tổ chuyên môn để cùng nhau thiết kế, trao đổi, đầu tư thời gian để chuẩn bị bài học THLM Bài dạy minh họa nên lựa chọn từ các môn học phù hợp cho việc áp dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực hoặc các phương pháp, kỹ thuật dạy học mới được tập huấn để giáo viên thử nghiệm các sáng kiến kinh nghiệm mới, cách dạy mới

- Bài dạy minh họa cần được thể hiện linh hoạt, sáng tạo Giáo viên lựa chọn nội dung, phương pháp, kỹ thuật dạy học để đạt được mục tiêu/chuẩn kiến thức kĩ năng của từng môn học, không phụ thuộc quá nhiều vào nội dung trong sách giáo khoa, các quy trình, các bước dạy trong sách giáo viên, mà dựa vào kinh nghiệm và vốn kiến thức của học sinh, giáo viên có thể lựa chọn các ví dụ và ngữ liệu gần gũi với các em để đạt

được mục tiêu của bài học

Bước 4: Tổ chức dạy minh họa - dự giờ dạy học THLM

Tổ chức dạy minh họa - dự giờ là khâu quan trọng nhất trong sinh hoạt chuyên môn

* Dạy minh họa

- Giáo viên cần tiến hành dạy minh họa trên học sinh của lớp mình Yêu cầu không được luyện tập trước khi dạy minh họa

- Chuẩn bị không gian, bàn ghế thuận tiện cho người dự dễ dàng quan sát các hoạt động học tập của học sinh

- Các hoạt động thiết kế đảm bảo thời lượng một tiết dạy minh họa không nên kéo dài quá so với quy định của 1 tiết học

* Dự giờ

- Ban giám hiệu và các giáo viên trong trường cùng dự giờ

- Dự giờ minh họa đòi hỏi sự tập trung cao độ của các giáo viên Lựa chọn vị trí quan sát để nắm bắt được thông tin chính xác về việc học của học sinh, thấy được nét mặt, hành động, thao tác, sản phẩm của học sinh

Trang 32

- Người dự giờ cần vẽ sơ đồ chỗ ngồi, quan sát, nghe, nhìn, suy nghĩ và ghi chép diễn biến hoạt động học của học sinh trong giờ học hay những biểu hiện tâm lý của HS

- Người dự có thể chụp ảnh hoặc quay phim các hoạt động học của học sinh trong các tình huống nhưng không làm ảnh hưởng đến giờ học

- Quan sát ghi chú các hoạt động học của học sinh, thái độ, cử chỉ, sự tham gia hay không tham gia của học sinh vào nội dung bài học Tập trung quan sát những biểu hiện qua nét mặt, thái độ, hành vi, mối quan hệ tương tác giữa HS - GV, HS - HS

- Việc dự giờ và quan sát học sinh thường xuyên sẽ giúp cho mỗi giáo viên tự suy nghĩ, phát hiện và hiểu rõ nguyên nhân của những khó khăn mà học sinh đang gặp phải trong quá trình học tập Từ đó tự điều chỉnh cách dạy của mình cho phù hợp với đối tượng học và có kế hoạch quan tâm giúp đỡ những học sinh đang gặp khó khăn về nhận thức hoặc hoàn cảnh gia đình

Bước 5: Thảo luận về giờ học, tổ chức kiểm tra đánh giá SHTCM theo định hướng dạy học THLM

Trong khi thảo luận vai trò của người chủ trì hết sức quan trọng Người chủ trì không chỉ có khả năng chuyên môn mà còn có năng lực tổ chức, nhanh, nhạy, linh hoạt xử lí các tình huống để điều hành, dẫn dắt buổi sinh hoạt chuyên môn đi đúng hướng, đúng trọng tâm, đạt hiệu quả và tạo được bầu không khí thân thiện, cởi mở, gắn bó giữa các thành viên trong nhà trường

* Địa điểm thảo luận

Địa điểm thảo luận cần đủ rộng, đủ chỗ ngồi cho người tham dự Nếu có các phương tiện hỗ trợ như máy tính, máy chiếu, projector thì càng tốt cần sắp xếp bàn ghế

để người tham dự ngồi đối diện với nhau, tạo điều kiện dễ dàng cho việc trao đổi ý kiến đồng thời làm cho bầu không khí thảo luận thân thiện, gần gũi

* Tiến trình buổi thảo luận

- Bước 1: Người chủ trì nêu mục đích của buổi thảo luận

- Bước 2: Giáo viên dạy minh họa đại diện cho nhóm thiết kế nêu mục tiêu cần đạt của bài học, những ý tưởng thay đổi về nội dung, phương pháp, đồ dùng dạy học để phù hợp với đối tượng học sinh cụ thể và cảm nhận sau khi dạy bài học, sự hài lòng, những băn khoăn hay khó khăn khi thực hiện bài dạy

Trang 33

- Bước 3: Giáo viên dự giờ chia sẻ ý kiến về giờ học

+ Các giáo viên tham dự có thể đặt câu hỏi để hiểu rõ hơn ý đồ của người dạy Nếu thực hiện chụp ảnh hay quay video giờ học, người chủ trì có thể cho giáo viên xem lại hình ảnh các hoạt động trọng tâm hoặc dừng lại ở một số hình ảnh HS

+ Khuyến khích tất cả các giáo viên dự giờ chia sẻ những quan sát, suy nghĩ, cảm nhận của mình về giờ học, những thông tin thu được trong quá trình quan sát + Mỗi giáo viên khi bắt đầu phát biểu nên phát biểu về những điều tốt mình học được từ đồng nghiệp trong giờ dạy, sau đó mới đưa ra ý kiến cần trao đổi, như vậy sẽ tạo được sự tự tin hơn cho đồng nghiệp

+ Để đảm bảo không khí buổi sinh hoạt chuyên môn thân thiện, cởi mở người chủ trì cần lắng nghe tích cực và khéo léo hướng buổi thảo luận đi đúng trọng tâm, tập trung vào phân tích hoạt động học tập của học sinh để đạt được mục đích, không nên

để người dự mổ xẻ, phân tích, xoi mói những hạn chế của giáo viên dạy minh họa + Người góp ý cần căn cứ vào mục tiêu của bài học để hiến kế đưa ra các giải pháp để giúp người dạy khắc phục những hạn chế sao cho tạo cơ hội cho tất cả các học sinh đều được tham gia học tập, tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả

+ Mỗi người dự giờ tự tìm ra những yếu tố tích cực, suy nghĩ xem mình đã học được gì từ bài học này trước khi đưa ra những nhận xét về những hạn chế của giờ học + Không áp đặt ý kiến, kinh nghiệm chủ quan cá nhân, quá chú trọng đến các quy trình truyền thống của một giờ dạy Người dự chia sẻ những khó khăn và những kết quả của giờ học Đặc biệt là không đánh giá giáo viên, không xếp loại giờ học và không kết luận cần phải thay đổi theo cách nào Trong quá trình thảo luận các giáo viên sẽ đưa ra rất nhiều giải pháp khác nhau, tuy nhiên mỗi giáo viên sẽ tự suy nghĩ và lựa chọn giải pháp phù hợp với học sinh và điều kiện học tập của lớp mình

+ Nếu cần thiết, các giáo viên có thể cùng thảo luận thiết kế lại bài học dựa trên thực tế và những kinh nghiệm, biện pháp được rút ra trong bài học minh họa để kiểm chứng cho những giải pháp đã đưa ra

+ Cần lưu ý rằng SHTCM theo định hướng dạy học THLM không nhất thiết chỉ

Trang 34

dành cho một tổ chuyên môn Giáo viên thuộc các tổ chuyên môn khác nhau có thể học tập được rất nhiều từ đồng nghiệp ở tổ chuyên môn khác

+ Có kế hoạch kiểm tra đánh giá quá trình và kết quả dạy của giáo viên, học tập của HS; thảo luận và biên soạn các phiếu đánh giá GV, HS theo nội dung bài học Thông qua dạy học THLM, thảo luận thống nhất những nội dung cần điều chỉnh, làm cho nội dung các bài học trong sách giáo khoa, tài liệu học được cập nhật, phù hợp với đặc điểm của HS và với thực tiễn dạy học của nhà trường

Trao đổi thống nhất mục đích yêu cầu từng bài dạy, những kiến thức cơ bản, phương pháp dạy học, sử dụng đồ dùng phương tiện dạy học, cách tổ chức lớp học để giúp HS lĩnh hội kiến thức mới nhanh nhất, có hiệu quả nhất

* Định hướng phân tích bài học tích hợp liên môn

Các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực nói chung đều nhằm tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh Quá trình dạy học mỗi chủ đề được thiết kế thành các hoạt động học của học sinh dưới dạng các nhiệm vụ học tập

kế tiếp nhau Học sinh tích cực, chủ động và sáng tạo trong việc thực hiện các nhiệm

vụ học tập dưới sự hướng dẫn của GV Phân tích giờ dạy theo quan điểm đó là phân tích hiệu quả hoạt động học của học sinh, đồng thời đánh giá việc tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học cho học sinh của GV

Bước 6: Áp dụng bài học kinh nghiệm vào thực tiễn dạy học hàng ngày

Sau khi thảo luận về tiết dạy đầu tiên, tất cả GV cùng suy ngẫm có hay không tiếp tục thực hiện quá trình dạy học THLM Nếu bài học vẫn chưa hoàn thiện thì cần tiếp tục nghiên cứu để tiến hành dạy ở các lớp sau cho hoàn thiện hơn Các GV cùng thảo luận thiết kế lại bài học dựa trên thực tế và những kinh nghiệm, biện pháp được rút ra trong bài học minh họa để kiểm chứng cho những giải pháp đã đưa ra

GV viết bài báo cáo về những gì học được liên quan đến chủ đề nghiên cứu và mục tiêu của họ trong giảng dạy Thông qua những buổi SHCM theo định hướng dạy học THLM, GV sẽ áp dụng những kinh nghiệm tích lũy được vào bài học hàng ngày

để đảm bảo cơ hội học tập hiệu quả, đồng đều cho HS trong lớp dạy

Trang 35

1.3.3.2 Kỹ thuật thực hiện sinh hoạt chuyên môn theo hướng dạy học tích hợp liên môn

* Kỹ thuật quan sát khi dự giờ

- Vị trí quan sát của người dự

Người dự giờ nên đứng ở vị trí có thể quan sát học sinh một cách tốt nhất, tránh di chuyển nhiều làm ảnh hưởng tới lớp học.Nên đứng ở hai bên hoặc phía trước lớp học

Vẽ sơ đồ chỗ ngồi của từng học sinh: Khi bắt đầu giờ học người dự giờ cần vẽ

sơ đồ chỗ ngồi của học sinh Trong quá trình quan sát người dự giờ cần đánh dấu, ghi

chép những biểu hiện tâm lý, thái độ, hành vi của một số học sinh (có thể quan sát được) trong các hoạt động/ tình huống cụ thể như: Hoạt động nào? Bài tập nào? Thời điểm nào? Biểu hiện của học sinh đó như thế nào? Vì sao lại như vậy?

- Quan sát học sinh học và suy ngẫm

Thái độ của học sinh khi tham gia học thể hiện qua nét mặt, hành vi: thích thú,

tích cực, chán nản, uể oải

Khả năng thực hiện các nhiệm vụ học tập (có vừa sức không, có hiểu lời hướng dẫn không? ) Quan sát khi học sinh làm việc cá nhân/hoạt động nhóm Giáo viên khai thác tình huống thực trong lớp học để ứng dụng cho hoạt động dạy và học thật linh hoạt, sống động

Ghi chép theo phiếu quan sát

Sử dụng phiếu quan sát để ghi chép nhanh các thông tin một cách ngắn gọn, cụ thể, và dễ dàng đối chiếu tổng hợp thông tin một cách hệ thống, khoa học

Phiếu quan sát

Nội dung hoạt động Biểu hiện của

học sinh Nguyên nhân, biện pháp

Trang 36

* Kỹ thuật chụp ảnh và quay video khi dự giờ

Việc chụp ảnh hoặc quay video bài học minh họa rất có lợi cho việc phân tích giờ học trong các buổi thảo luận Những tình huống trong giờ học được trình chiếu lại bằng hình ảnh hay các đoạn video sẽ giúp cho người dự có những minh chứng cụ thể cho các ý kiến nhận xét của mình Các ý kiến nhận xét sẽ trở nên khách quan, có tính thuyết phục làm mọi người dễ dàng chấp nhận, tiếp thu các ý kiến phản hồi một cách tích cực Nó cũng giúp người dạy nhìn lại quá trình dạy - học của chính mình, tự nhận

ra ưu điểm và hạn chế của giờ học để rút kinh nghiệm Hoặc khi phân tích biểu hiện tâm lý của một học sinh cụ thể ta có thể dừng hình ảnh, để quan sát kĩ nét mặt, hành

vi của học sinh này Thông qua việc phân tích hình ảnh cụ thể mỗi giáo viên đều có thể học được từ người khác những nhận xét bổ ích

* Kỹ thuật chủ trì sinh hoạt chuyên môn

Vai trò của người chủ trì đặc biệt quan trọng trong quá trình đổi mới sinh hoat chuyên môn Ngoài hiệu trưởng, hiệu phó, người chủ trì có thể là tổ trưởng chuyên môn (nếu tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo tổ, nhóm) hoặc một giáo viên có uy tín,

có năng lực chuyên môn và có kĩ năng chủ trì, giao tiếp tốt

Người chủ trì cần chuẩn bị một số hoạt động cho sinh hoạt chuyên môn:

- Chuẩn bị bài dạy minh họa

+ Trực tiếp hỗ trợ hoặc phân công người hỗ trợ nhóm giáo viên thiết kế bài học và dạy minh họa Giáo viên dạy minh họa cần được luân phiên để mọi giáo viên đều được thể hiện khả năng chuyên môn của mình

+ Khuyến khích những ý tưởng sáng tạo, những thử nghiệm về điều chỉnh nội

dung dạy học/ngữ liệu, áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như: trực quan hành động, sử dụng ngôn ngữ tiếng mẹ đẻ hỗ trợ cho việc học tiếng Việt Không phụ thuộc một cách thụ động vào sách giáo khoa, sách giáo viên, quy trình, các bước + Tuyệt đối không để giáo viên dạy trước, luyện tập cho học sinh trước rồi dạy lại trong buổi sinh hoạt chuyên môn

- Dạy minh họa - Dự giờ

+ Thống nhất vị trí đứng quan sát của người dự giờ, không nói chuyện, không làm phiền người dạy và người học

Trang 37

+ Hướng dẫn giáo viên cách quan sát và ghi chép tập trung vào người học

+ Cử người quay phim ghi hình giờ học

+ Hình thành và xây dựng kĩ năng lắng nghe và phản hồi mang tính xây dựng, đặt mình vào vị trí người dạy để có sự chia sẻ tích cực, không biến người dạy thành mục tiêu phê phán, nảy sinh các ý nghĩ tiêu cực, mâu thuẫn cá nhân

+ Người chủ trì cần lắng nghe tích cực, ghi chép và đặt câu hỏi nhẹ nhàng để

khơi gợi các ý kiến tập trung vào vấn đề trọng tâm

+ Tạo cơ hội cho tất cả giáo viên đều được phát biểu, khuyến khích giáo viên đưa ra nhiều ý kiến, kể cả ý kiến trái chiều, tránh tình trạng chỉ có ý kiến chung chung, hoặc chỉ khen, hoặc một số người nói quá nhiều lấn át ý kiến của người khác

+ Khuyến khích giáo viên không chỉ nêu hiện tượng mà cần nêu rõ nguyên nhân và giải pháp khắc phục

+ Trong sinh hoạt chuyên môn mới, người chủ trì không tổng kết, không chốt lại, nhưng có tóm tắt lại các vấn đề cần lưu ý, các giải pháp để mỗi giáo viên tự suy nghĩ rút kinh nghiệm/ áp dụng trong các giờ học thực tế và các buổi sinh hoạt chuyên môn lần sau

1.3.4 Hình thức tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo định hướng dạy học THLM

SHTCM theo định hướng dạy học THLM có thể thực hiện theo các hình thức khác nhau :

* Sinh hoạt theo môn học: Tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo định hướng

dạy học THLM theo các môn học độc lập như: Toán, Văn để trao đổi chia sẻ kinh nghiệm về nội dung, phương pháp hình thức dạy học tích hợp tìm kiếm sự kết nối giữa các nội dung, chủ đề trong môn học

Trang 38

* Sinh hoạt theo chủ đề tích hợp: Việc sinh hoạt chuyên môn theo chủ đề tích

hợp sẽ tạo điều kiện giáo viên chia sẻ những thuận lợi, khó khăn tìm hiểu, nghiên cứu, tìm tòi các giải pháp để nâng cao chất lượng dạy học theo chủ đề tích hợp, chất lượng học tập của từng học sinh, tạo cơ hội và giúp đỡ để mọi học sinh đều được cải thiện thành tích học tập

* Sinh hoạt qua "Trường học kết nối": Tổ chức và quản lí các hoạt động

chuyên môn trong các trường; tạo môi trường chia sẻ, thảo luận, hỗ trợ lẫn nhau giữa GV- GV, GV-HS, các nhà trường trên phạm vi toàn quốc; tổ chức các hoạt động học tập và hỗ trợ hoạt động trải nghiệm sáng tạo của học sinh có thể thực hiện trên

"Trường học kết nối"

1.3.5 Tổ trưởng chuyên môn và giáo viên trong SHTCM theo định hướng dạy học tích hợp liên môn

1.3.5.1 Tổ trưởng chuyên môn trong SHTCM theo định hướng dạy học THLM

- Tổ trưởng CM ở trường THPT là người đứng đầu tổ chuyên môn, là người góp phần đưa nhà trường đạt đến các mục tiêu đã đề ra theo kế hoạch Tổ trưởng CM

do Hiệu trưởng bổ nhiệm vào đầu mỗi năm học

- Tổ trưởng CM là người chịu trách nhiệm cao nhất về chất lượng giảng dạy và lao động sư phạm của GV trong phạm vi các môn học của TCM được phân công đảm trách

- Tổ trưởng CM là một CBQL, được hưởng phụ cấp chức vụ theo các văn bản qui định hiện hành

- Tổ trưởng CM là một GV nên phải đảm bảo các qui định về tiêu chuẩn trình

độ chuyên môn nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức của nhà giáo qui định trong chuẩn nghề nghiệp GV (ban hành theo Thông tư 30/2009/TT-BGDĐT)

- Tổ trưởng CM phải là người có khả năng xây dựng kế hoạch; điều hành tổ chức, hoạt động của tổ theo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trình môn học của

Bộ GD&ĐT và kế hoạch năm học của nhà trường; tổ chức bồi dưỡng chuyên môn cho GV trong tổ; đánh giá, xếp loại và đề xuất khen thưởng, kỉ luật GV thuộc tổ mình quản lý

Trang 39

- Tổ chức cho giáo viên tham gia thiết kế, thảo luận về kế hoạch bài học (giáo án), tổ chức dạy minh họa, dự giờ, suy ngẫm, phân tích bài học theo hướng dạy học THLM trên cơ sở phân tích các hoạt động học của học sinh, tổ chức họp rút kinh nghiệm để từ đó cải tiến phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá, xây dựng thành bài học kinh nghiệm, áp dụng vào công việc giảng dạy hàng ngày

- Sinh hoạt tổ chuyên môn hiệu quả đòi hỏi tổ trưởng chuyên môn cần xây dựng kế hoạch sinh hoạt tổ chuyên môn, cần gương mẫu, biết quan tâm động viên các thành viên và định hướng cho giáo viên trong tổ xây dựng kế hoạch cá nhân và cách

tổ chức thực hiện kế hoạch hiệu quả

1.3.5.2 Giáo viên trong sinh hoạt tổ chuyên môn theo định hướng dạy học THLM

Trong SHTCM theo định hướng dạy học THLM thì giáo viên cần thực hiện tốt những vai trò, nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu nội dung, cách thức thực hiện mô hình SHTCM theo định hướng dạy học THLM dựa trên phân tích hoạt động học tập của học sinh

- Đăng ký tham gia nhóm thiết kế bài bạy minh họa, suy nghĩ, tìm tòi, tích cực sáng tạo để xây dựng ý tưởng/nội dung/phương pháp mới để thiết kế bài học

- Học cách quan sát học sinh học, ghi chép, lắng nghe, suy nghĩ

- Học cách lắng nghe và phản hồi mang tính xây dựng, tích cực tham gia thảo luận sau khi dự giờ về những khó khăn, nguyên nhân và hướng giải quyết

- Tự rút kinh nghiệm cho bản thân sau dự giờ để điều chỉnh nội dung/ cách dạy cho phù hợp với học sinh của mình Thay đổi cách quan sát và suy nghĩ về việc dạy của giáo viên và việc học của học sinh

- Hình thành thói quen lắng nghe và chia sẻ ý kiến, xây dựng mối quan hệ đồng nghiệp thân thiện, cộng tác và học tập lẫn nhau

- Xác định được mục tiêu của sinh hoạt chuyên môn là giúp mọi giáo viên có

cơ hội học tập lẫn nhau Sinh hoạt chuyên môn không phải là nơi giáo viên giỏi dạy bảo giáo viên yếu

- Cùng nhau phân tích các nguyên nhân, các mối quan hệ trong giờ học và tìm biện pháp cải thiện, nâng cao chất lượng dạy - học

Trang 40

- Đi sâu nghiên cứu, phân tích các phương án dạy - học hiệu quả nhằm đáp ứng được nhu cầu và khả năng học của học sinh; tìm hiểu các mối quan hệ của học sinh với học sinh trong lớp, các kỹ năng cần thiết của giáo viên để nâng cao chất lượng học tập của học sinh

- Tăng cường khả năng độc lập, sáng tạo, thử nghiệm những ý tưởng mới vào bài dạy minh hoạ: Áp dụng tất cả những ý tưởng mới, những hiểu biết về phương pháp dạy học tích cực lấy hoạt động học của học sinh làm trung tâm trong bài dạy minh họa để rút kinh nghiệm trong sinh hoạt chuyên môn và áp dụng trong các bài học hàng ngày

1.3.6 Điều kiện đảm bảo cho hoạt động SHTCM theo định hướng dạy học THLM

* Đối với cán bộ quản lý

- Không chỉ có khả năng chuyên môn mà còn có năng lực tổ chức, nhanh, nhạy, linh hoạt xử lí các tình huống để điều hành, dẫn dắt buổi sinh hoạt chuyên môn

đi đúng hướng, đúng trọng tâm, đạt hiệu quả và tạo được bầu không khí thân thiện, cởi mở, gắn bó giữa các thành viên trong nhà trường

- Tìm hiểu, nghiên cứu quy trình SHTCM theo hướng dạy học THLM từ đó xây dựng kế hoạch, chỉ đạo, tổ chức thực hiện và kiểm tra đánh giá thường xuyên để kịp thời điều chỉnh

- Để thực hiện SHTCM theo định hướng dạy học THLM đạt hiệu quả, nhà quản

lý cần kiên định, kiên trì thực hiện, không nên nóng vội Bởi vì, thay đổi thói quen, hành vi là một quá trình, cần phải có thời gian

- Cần tạo động lực để giáo viên thấy được ý nghĩa tích cực và đưa ra nhiều sáng kiến tổ chức thực hiện sáng tạo

- Tạo điều kiện về cơ sở, vật chất, trang thiết bị, phòng học thuận lợi cho việc

tổ chức dạy học THLM

- Sau mỗi buổi sinh hoạt chuyên môn người chủ trì cần tự rút kinh nghiệm cho bản thân về cách tổ chức, cách điều hành và đối chiếu với yêu cầu của buổi sinh hoạt chuyên môn để rút ra bài học, những gì đã đạt được và những gì cần được điều chỉnh/ thay đổi trong buổi sinh hoạt chuyên môn lần sau

* Đối với giáo viên

- Không ngừng học tâp nâng cao trình độ chuyên môn; có nhận thức đúng đắn, trong vệc đổi mới phương pháp, kĩ thuật dạy học và đổi mới SHTCM theo hướng dạy học THLM

Định dạng
Số trang	122
Dung lượng	1,8 MB

Tiêu đề	Quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang theo định hướng dạy học tích hợp liên môn
Tác giả	Trần Thị Thơm
Người hướng dẫn	TS. Trần Thị Minh Huế
Trường học	Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
Chuyên ngành	Quản lý giáo dục
Thể loại	Luận văn thạc sĩ
Năm xuất bản	2016
Thành phố	Thái Nguyên