(Luận văn) kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy học môn công tác quốc phòng, an tinh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh đại học thái nguyên

55 Bảng 2.7: Mức độ nhận thức của người học về sự cần thiết của việc giảng viên sử dụng kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy học môn CTQP-AN .... 56 Bản

TRIỆU VĂN QUÂN

KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM

VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH

Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG

VÀ AN NINH - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRIỆU VĂN QUÂN

KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM

VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH

Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG

VÀ AN NINH - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

Ngành: LL&PPDH bộ môn Lý luận Chính trị

Mã số: 8140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Mọi thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 11 năm 2020

Tác giả

Triệu Văn Quân

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

truyền đạt những tri thức quý báu và dìu dắt, giúp đỡ tôi trong suốt khóa học

Đặc biệt, xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới TS Đồng Văn Quân đã tận tình giúp đỡ trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hướng dẫn, đóng góp ý kiến quý báu để tôi hoàn thành luận văn thạc sĩ này

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc, các quý thầy, cô của Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi có thế thực nghiệm đề tài này

Xin cảm ơn gia đình và bạn bè đã động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quả trình tôi theo học chương trình sau đại học

Thái Nguyên, tháng 11 năm 2020

Tác giả

Triệu Văn Quân

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của luận văn 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4

4 Phạm vi nghiên cứu 4

5 Giả thuyết khoa học 5

6 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 5

7 Đóng góp mới của luận văn 6

8 Kết cấu của luận văn 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 7

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài về sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai trong dạy học 7

1.1.2 Các công trình trong nước về sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai trong dạy học 10

1.2 Một số khái niệm cơ bản 15

1.2.1 Khái niệm phương pháp, phương pháp dạy học 15

1.2.2 Khái niệm phương pháp thảo luận nhóm 16

1.2.3 Khái niệm đóng vai và phương pháp đóng vai trong dạy học 25 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

1.3.1 Cơ sở tâm lý học 34 1.3.2 Cơ sở lý luận dạy học 35 1.4 Sự cần thiết của việc kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh 38 Tiểu kết chương 1 42

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ QUY TRÌNH THIẾT KẾ BÀI GIẢNG THEO HƯỚNG KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 43

2.1 Thực trạng sử dụng kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 43 2.1.1 Khái quát về Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 43 2.1.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng việc kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 46 2.1.3 Những vấn đề thực tiễn đặt ra khi kết hợp phương pháp thảo luận nhóm

và phương pháp đóng vai trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 57 2.2 Quy trình thiết kế bài giảng môn Công tác quốc phòng, an ninh theo hướng

sử dụng kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai 60 2.2.1 Các nguyên tắc xây dựng quy trình 60 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Chương 3 THIẾT KẾ BÀI GIẢNG VÀ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 82

3.1 Thiết kế bài giảng theo quy trình kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh 82

3.1.1 Thiết kế bài giảng thực nghiệm số 1 83

3.1.2 Thiết kế bài giảng thực nghiệm số 2 94

3.2 Thực nghiệm sư phạm 104

3.2.1 Giới thiệu khái quát về quá trình thực nghiệm 104

3.2.2 Kết quả thực nghiệm 107

3.2.3 Kết luận chung về thực nghiệm sư phạm 110

Tiểu kết chương 3 112

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 113

1 Kết luận 113

2 Kiến nghị 114

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 116 PHỤ LỤC

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

GDQP&AN : Giáo dục Quốc phòng và an ninh

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Quy mô người học ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh -

Đại học Thái Nguyên 45 Bảng 2.2 Cơ cấu giảng viên giảng dạy môn Công tác quốc phòng, an ninh ở

Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên (năm học 2019 - 2020) 45 Bảng 2.3: Cách hiểu của giảng viên Trung tâm về kết hợp phương pháp thảo

luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy học môn

CTQP-AN 49 Bảng 2.4: Phân chia mức độ nhận thức của giảng viên về vai trò của việc

kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai đối với hiệu quả cho NH trong dạy học môn CTQP-AN 50 Bảng 2.5: Thống kê về mức độ sử dụng kết hợp phương pháp thảo luận nhóm

và phương pháp đóng vai của giảng viên trong dạy học môn CTQP - AN tại Trung tâm 51 Bảng 2.6: Cách hiểu của người học về kết hợp phương pháp thảo luận nhóm

và phương pháp đóng vai trong dạy học môn CTQP-AN tại Trung tâm 55 Bảng 2.7: Mức độ nhận thức của người học về sự cần thiết của việc giảng

viên sử dụng kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy học môn CTQP-AN 56 Bảng 2.8: Nhận thức của người học về mức độ sử dụng việc kết hợp phương

pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai của giảng viên trong dạy học môn CTQP - AN tại Trung tâm 57 Bảng 3.1: Kết quả kiểm tra 1 tiết của trung đội thực nghiệm và trung đội

đối chứng (lần 1) 108 Bảng 3.2: Kết quả kiểm tra 1 tiết của trung đội thực nghiệm và trung đội

đối chứng (lần 2) 109 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của luận văn

Đương thời, Chủ tịch Hổ Chí Minh đã căn dặn người giảng viên (GV) cần chú

ý “làm thế nào cho việc học tập thiết thực, vui vẻ, không câu nệ, hình thức, tuyệt đối tránh cách nhồi sọ, lý luận và thực hành phải đi đôi với nhau” [21, tr34] Người còn nói “muốn học tập có kết quả phải có thái độ đúng và phương pháp đúng” Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa

XI về “đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” cũng chỉ rõ: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện ” [9] Như vậy, đổi mới phương pháp giảng dạy là một trong những vấn

đề cốt yếu của đổi mới giáo dục, nhất là giáo dục đại học hiện nay

Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh (GDQP&AN, gọi tắt là Trung tâm)

là một đơn vị trực thuộc Đại học Thái Nguyên, có nhiệm vụ đào tạo phần kiến thức

an ninh, quốc phòng cho sinh viên các cơ sở giáo dục đại học thành viên của Đại học Thái Nguyên (ĐHTN), góp phần đắc lực vào quá trình hình thành năng lực, phẩm chất của người học trong toàn Đại học Để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, chống lại những âm mưu, thủ đoạn thâm độc của kẻ thù, Trung tâm phải đổi mới toàn diện quá trình đào tạo, đẩy mạnh việc vận dụng phương pháp dạy học hiện đại, sát thực tế, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và bồi dưỡng năng lực tư duy, rèn luyện năng lực hoạt động thực tiễn cho người học (NH) Tuy nhiên, chất lượng đào tạo tại Trung tâm hiện nay còn thấp, tư duy độc lập, sáng tạo của người học còn yếu, phương pháp còn giản đơn, nặng về truyền thụ lý thuyết nên cần nhanh chóng nâng cao chất lượng đào tạo Quá trình đào tạo của Trung tâm đang diễn ra trong bối cảnh thế giới có sự phát triển như vũ bão của khoa học và công nghệ, đặc biệt là khoa học công nghệ thông tin Hệ thống tri thức con người tìm ra trên tất cả các lĩnh vực ngày càng nhiều, phong phú và đa dạng Vì vậy, trong quá trình dạy học, nội dung tri thức cần trang bị cho người học ngày càng tăng trong khi đó phương pháp dạy học (PPDH) luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

chậm đổi mới, chưa theo kịp sự đòi hỏi của thực tiễn Với điều kiện đó Trung tâm không thể trang bị cho người học mọi tri thức khoa học mà đòi hỏi người học phải

tự giác, tích cực, độc lập chiếm lĩnh tri thức một cách sáng tạo Từ đòi hỏi của thực tiễn thường xuyên biến đổi với những chiều hướng khác nhau nên thông tin nhanh

bị lạc hậu do vậy làm nảy sinh mâu thuẫn ngày càng gay gắt giữa sự phát triển nhanh chóng của nội dung dạy học với PPDH chưa kịp phát triển tương xứng Xu hướng giải quyết mâu thuẫn này là phải chuyển từ việc truyền thụ tri thức đơn thuần sang rèn luyện phẩm chất trí tuệ, phát triển năng lực tư duy, bồi dưỡng kỹ năng nhận thức cho người học

Nếu chiến tranh xảy ra trong tương lai, thì đó là một cuộc chiến tranh sử dụng

vũ khí công nghệ cao có sự thay đổi về hình thức, thủ đoạn với tính chất phạm vi rộng, tốc độ nhanh, sức huỷ diệt lớn không cho phép người chiến sĩ ngồi vắt óc suy nghĩ trong những tình huống khó khăn nguy hiểm mà đòi hỏi họ phải có tư duy mau

lẹ, linh hoạt, sáng tạo Bởi vậy, ngay trong quá trình đào tạo không những tạo lập được kiến thức cơ bản làm nền tảng, phẩm chất đạo đức, năng lực quản lý, hoàn thành nhiệm vụ bằng sự nhiệt tình, lòng dũng cảm mà còn phải bằng cả trí tuệ, tư duy khoa học sáng tạo

Việc kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy học là nhằm kích thích tính tự chủ nhận thức của người học Đây là yêu cầu xuất phát từ tính hai mặt của quá trình dạy học Trong quá trình này người học không chỉ

là đối tượng của quá trình giảng dạy, mà còn là chủ thể nhận thức Do đó, người học tiếp thu khối lượng và chất lượng tri thức như thế nào không chỉ phụ thuộc vào trình

độ của giảng viên mà còn phụ thuộc vào mức độ tham gia của họ vào hoạt động đó Nói cách khác, kết quả học tập của người học phụ thuộc rất nhiều vào tính tích cực của họ

Trong thời gian qua, Trung tâm đã phát động phong trào đổi mới quá trình dạy học, đặc biệt là đổi mới PPDH, kết hợp phương pháp truyền thống với hiện đại, giữa truyền thụ kinh nghiệm chiến đấu và tổ chức hoạt động huấn luyện, nhờ đó đã tạo

ra những chuyển biến quan trọng trong việc phát huy tính tích cực nhận thức của người học Hiện nay đã có nhiều công trình, đề tài nghiên cứu đổi mới PPDH nhằm tìm ra những biện pháp, cách thức vận dụng hiệu quả các PPDH Tuy nhiên, do đòi luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

hỏi của thực tiễn yêu cầu đào tạo ngày càng cao, việc kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong bài giảng môn Công tác quốc phòng, an ninh (CTQP-AN) ở Trung tâm còn nhiều hạn chế Giảng viên còn dạy học theo kiểu truyền thống, thầy giảng trò tập trung nghe là chủ yếu, chưa đưa người học vào những tình huống để rèn luyện tư duy sáng tạo Người học phần lớn mang tính thụ động, chưa tích cực, chưa sáng tạo Mức độ kích thích sự tìm tòi khám phá tri thức của người học chưa cao Do đó, nghiên cứu bổ sung việc kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai để kích thích tính tích cực nhận thức của người học một cách có hệ thống hiện vẫn đang là một yêu cầu có tính cấp thiết, góp phần đáp ứng sự đòi hỏi của thực tiễn đào tạo hiện nay

Đối với người học, là những người trẻ, khỏe, có trí sáng tạo, nhưng do thời gian học tập rèn luyện, huấn luyện tại Trung tâm quá ngắn để người học tìm hiểu, tạo mối quan hệ thân mật, cộng tác trong làm việc nhóm, nên trong quá trình học tập, huấn luyện người học còn ngại phát biểu ý kiến và nói lên những chính kiến, suy nghĩ của mình để trao đổi, thảo luận, nhất là khi gặp vấn đề khó Do đó, khi giảng viên đặt câu hỏi hay nêu vấn đề, người học thường không trả lời Đây cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến tâm lý e ngại, rụt rè của người học hoặc ít hợp tác, trao đổi

Về giáo trình dạy học, đối với môn CTQP-AN thường khô khan, trừu tượng, nội dung giáo trình mang tính ổn định, ít thay đổi trong nhiều năm, bài học thường kết cấu dài nên ảnh hưởng đến tâm lý giảng viên sợ cháy giáo án Mặt khác, trong nội dung bài lại có nhiều thuật ngữ chuyên ngành quân sự người học ít được tiếp cận nên khó hiểu, buộc giảng viên phải dành nhiều thời gian để giảng giải, phân tích

Để khắc phục những khó khăn, hạn chế còn tồn tại, phát huy những yếu tố thuận lợi nhằm nâng cao chất lượng huấn luyện ở Trung tâm cần phải có những giải pháp ngang tầm Việc đề xuất đổi mới PPDH cần được nghiên cứu và triển khai một cách khoa học

Xuất phát từ các lý do trên tôi chọn đề tài: “Kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên” để

nghiên cứu làm luận văn thạc sĩ thuộc chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Lý luận Chính trị

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy học môn CTQP-AN ở Trung tâm GDQP&AN, luận văn tiến hành tổ chức thực nghiệm giảng dạy và đề xuất quy trình, biện pháp kết hợp hai phương pháp này trong giảng dạy, nhằm kích thích tính tích cực nhận thức của người học

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Phù hợp với mục đích trên, luận văn tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau:

Một là, nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận của việc kết hợp phương pháp thảo

luận nhóm và phương pháp đóng vai trong bài giảng môn CTQP-AN

Hai là, nghiên cứu làm rõ thực trạng của việc sử dụng kết hợp phương pháp thảo

luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy, học môn CTQP-AN ở Trung tâm GDQP&AN

Ba là, đề xuất quy trình và các biện pháp kết hợp phương pháp thảo luận nhóm

và phương pháp đóng vai nhằm nâng cao chất lượng dạy, học môn CTQP-AN ở Trung tâm GDQP&AN

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu là quá trình dạy học môn CTQP-AN ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là vận dụng kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong quá trình dạy học môn CTQP-AN ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

4 Phạm vi nghiên cứu

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Các phương pháp kích thích tính tích cực nhận thức của người học gồm nhiều phương pháp và có thể sử dụng trong nhiều hình thức tổ chức dạy học khác nhau, phạm vi của đề tài này chỉ tập trung nghiên cứu phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong bài giảng môn CTQP-AN ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên năm học 2019 - 2020

5 Giả thuyết khoa học

Trước yêu cầu đổi mới toàn diện sự nghiệp giáo dục đào tạo nói chung, quá trình dạy học nói riêng, phải đổi mới nâng cao chất lượng vận dụng các PPDH là đòi hỏi khách quan Vì vậy, trong quá trình tiến hành bài giảng môn CTQP-AN ở Trung tâm nếu thực hiện tốt việc xây dựng quy trình chuẩn bị và tiến hành bài giảng môn CTQP-AN theo hướng kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai để kích thích tính tích cực nhận thức; đa dạng các phương pháp dạy học, nghiên cứu chuyển hoá các PPDH truyền thống thành phương pháp kích thích tính tích cực nhận thức của người học; bảo đảm các điều kiện sư phạm thuận lợi cho quá trình vận dụng phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai để kích thích tính tích cực nhận thức thì sẽ nâng cao chất lượng dạy, học và phát triển được tư duy sáng tạo của người học

6 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

6.1 Về phương pháp luận

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam; hệ thống phương pháp luận, khoa học chuyên ngành, để tiếp cận đối tượng nghiên cứu và luận giải các nhiệm

vụ của đề tài

6.2 Về phương pháp nghiên cứu

Đề tài đã lựa chọn và sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu lý thuyết

và thực tiễn sau đây:

Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết: phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá các tài liệu lý luận chuyên ngành, liên ngành để xây dựng cơ sở của vấn

đề nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: quan sát hoạt động dạy học, trưng cầu luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

ý kiến, phân tích và tổng kết kinh nghiệm, nghiên cứu sản phẩm giáo dục, xin ý kiến chuyên gia

Ngoài ra đề tài còn kế thừa thành tựu các công trình khoa học liên quan đến

đề tài của các nhà khoa học khác

7 Đóng góp mới của luận văn

Góp phần phát triển lý luận về PPDH môn CTQP-AN ở các Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh

Đưa ra khái niệm kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong bài giảng môn CTQP-AN

Đề xuất quy trình và biện pháp nâng cao chất lượng kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong bài giảng môn CTQP-AN ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

Làm tài liệu tham khảo cho các Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh khác, học viên cao học chuyên ngành lý luận và phương pháp dạy học bộ môn lý luận chính trị

8 Kết cấu của luận văn

Kết cấu của luận văn gồm các phần: mở đầu, 3 chương với 8 tiết, kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC

QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

J.A.Kômenxki (1592 - 1670) nhà giáo dục vĩ đại Tiệp Khắc trên cơ sở thâu tóm những kinh nghiệm quý báu của nhân loại từ thời cổ đại đến thế kỷ XVII và ông đã kịch liệt phản đối PPDH giáo điều, kinh viện chỉ dựa vào sách vở mà nhồi

sọ, bắt học sinh học thuộc lòng Ông kêu gọi hãy tìm ra PPDH cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn, học sinh phải mở mang tài năng của mình bằng khả năng độc lập của họ Ông yêu cầu giáo viên phải “kích thích” học sinh, nêu lên những câu hỏi kích thích tính tích cực của người học và lôi cuốn họ vào công việc Ông cho rằng lựa chọn và sử dụng PPDH phải gây hứng thú tối đa cho cả hai bên, nghĩa là phải phát huy cao độ vai trò chủ thể của cả người dạy và người học Tuy nhiên, ông luôn chủ trương xây dựng các PPDH kích thích tính tích cực của người

học Ông viết: “Thật là khờ khạo khi nhà giáo không dạy theo khả năng tiếp thu của học sinh mà lại theo ý muốn chủ quan của thầy Sức vươn lên của tạo hóa muốn được trợ lực chứ không bao giờ muốn bị dồn ép Nhà giáo dục giống như người thầy thuốc ở các chức năng đầy tớ chứ không phải các chức năng làm chủ tạo hoá”

[16, tr.61] Từ việc tôn trọng vai trò chủ thể nhận thức của người học, Ông khái quát luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

thành nguyên tắc “tính tự giác và tích cực trong quá trình dạy học” Ông đòi hỏi người học phải mở mang tài năng của mình bằng khả năng độc lập của bản thân Các phương pháp dạy học như thảo luận nhóm đã được đưa ra để giáo viên áp dụng khi phát huy tính tích cực cho người học

Tác giả M.N Xcatkin (1965), Tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học, Nxb Giáo dục Trong cuốn sách này tác giả đã nêu ra các phương

pháp dạy học để tích cực hóa hoạt động nhận thức cho học sinh Phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai đều được coi là những phương pháp dạy học tích cực giúp phát huy tính chủ động, sáng tạo cho người học Tuy nhiên, ở công trình này, tác giả chưa đề cập đến việc kết hợp các phương pháp dạy học nay như thế nào

để phát huy tính hiệu quả của nó

Tác giả B.P.Exipop (1977) trong hệ thống lý luận dạy học của mình, ông cho rằng tư tưởng về tính tích cực và tính độc lập của học sinh giữ vai trò quan trọng Theo ông đó là sự phát triển tư duy độc lập trong công tác độc lập, tích cực của học

sinh Nó tạo ra “cơ sở duy nhất vững chắc cho mọi sự học tập có hiệu quả” [12,

tr.45] Ông cho rằng trong nhà trường không nên dồn tất cả tính tích cực trong công tác dạy học vào người giáo viên, còn NH thì lại thụ động, mà nên cố gắng sao cho bản thân học sinh tích cực ở mức độ cao nhất Trong các phương pháp dạy học để phát huy tính tích cực của người học mà ông đề cập đến, phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp mà giáo viên nên thường xuyên sử dụng để tăng tích tự giác,

sự hợp tác giữa NH với nhau

Tác giả Babanxki Iu K (1981), Tích cực hóa quá trình dạy học, Nxb Cục

đào tạo và bồi dưỡng Ở cuốn sách này, tác giả đã chỉ ra mối tương tác giữa các yếu tố trong quá trình dạy học (dạy - nội dung - học) Muốn quá trình dạy học đạt hiệu quả, cần phải chú trọng đến tất cả các yếu tố này Sử dụng có hiệu quả các phương pháp dạy học để tăng sự tương tác giữa các yếu tố dạy học là điều cần thiết Tác giả cũng đã nêu ra cách thức sử dụng các phương pháp dạy học như dạy học thảo luận nhóm để tăng cường sự tương tác giữa người học với người học nhằm tích cực hóa quá trình dạy học

Robert Slavin (1995), “Dạy học theo nhóm nhỏ, lý thuyết nghiên cứu và thực hành” Nxb Giáo dục, Hà Nội Trong cuốn sách này tác giả cũng đã đề cập đến dạy học theo nhóm nhỏ Với hình thức dạy học nhóm nhỏ này, học viên sẽ cùng nhau làm việc trong các nhóm nhỏ để hoàn thành mục tiêu học tập chung đề ra Đây là luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

phương pháp dạy học cĩ thể được giảng viên sử dụng ở nhiều mơn học khác nhau nhằm tăng tính chủ động cho NH

Nhĩm tác giả Robert J.Marzand, Debra J.Pickering, Jane E.Pollock (2011),

“Các phương pháp dạy học hiệu quả” (Người dịch: Nguyễn Hồng Vân), Nxb Giáo

dục Việt Nam, Hà Nội Ở cơng trình nghiên cứu này, nhĩm tác giả đã đặt ra vấn đề người giáo viên cần phải quan tâm đến việc người học như thế nào chứ khơng phải chỉ là dạy cái gì Cho nên, mỗi phương pháp dạy học sẽ chỉ ra cho người giáo viên những cách làm cụ thể để thực hiện cơng tác giảng dạy hiệu quả nhất Trong đĩ, nhĩm tác giả cũng khẳng định phương pháp thảo luận nhĩm, phương pháp đĩng vai

là các phương pháp dạy học hiệu quả cần được áp dụng vào quá trình dạy học một cách thường xuyên để nâng cao chất lượng giáo dục

Tác giả Lê Thị Ngọc Thương đã biên dịch từ tài liệu “Role Play as a Teaching Method: A Practical Guide” (Hướng dẫn thực hành: đĩng vai như một phương pháp

dạy học) của tiến sĩ Kanokwan Manorom và Zoë Pollock Trong cơng trình nghiên cứu này, nhĩm tác giả đã đánh giá cao vai trị của việc sử dụng phương pháp đĩng vai trong dạy học cho sinh viên vì nĩ rèn được các kỹ năng thực hành, kích thích tích cực, chủ động của họ trong học tập Theo nhĩm tác giả: PPĐV gĩp phần nâng cao sự hiểu biết nhiều hơn về sự phức tạp thực hành chuyên mơn và cho phép sinh viên phát triển kỹ năng để tham gia vào các cuộc đàm phán đa liên đới trong mơi trường cĩ kiểm sốt của lớp học Đĩng vai trong lớp học cĩ thể được thực hiện bằng nhiều cách, cĩ thể gồm yếu tố trực tuyến hay tương tác mặt đối mặt

Tác giả Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường (2018), Lý luận dạy học hiện đại:

Cơ sở đổi mới mục tiêu, Nội dung và phương pháp dạy học, Nxb Đại học Sư

phạm Cuốn sách đã nêu ra khái quát về phương pháp dạy học nhĩm và phương pháp đĩng vai, khẳng định đây là những phương pháp sử dụng trong dạy học ở nhiều mơn học khác nhau nhằm phát huy tính tích cực của người học Theo nhĩm

tác giả: “Ưu điểm chính của dạy học nhĩm là thơng qua cộng tác làm việc trong một nhiệm vụ học tập cĩ thể phát triển tính tự lực, sáng tạo cũng như năng lực

xã hội, đặc biệt là khả năng cộng tác làm việc, thái độ đồn kết của học sinh” [2; tr.133] Cịn ưu điểm của phương pháp đĩng vai là: “Phát triển năng lực giao tiếp; phát triển khả năng đồng cảm; phát triển khả năng đánh giá; phát triển lịng khoa dung; ý thức được quan điểm cá nhân; khắc phục được nhút nhát của

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

cá nhân khi đóng vai” [2; tr.145] Tuy nhiên, ở các tác giả cũng chưa đưa ra cách

thức để kết hợp hai phương pháp này trong dạy học nhằm phát huy tính hiệu quả của nó

Những công trình nghiên cứu trên đây của các tác giả nước ngoài đã cho thấy phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai đều là các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực cho NH Những nội dung được nêu ra trong các công trình nghiên cứu này sẽ là cơ sở quan trọng để tác giả luận văn kế thừa

và sử dụng để hoàn thành các mục đích, nhiệm vụ mà đề tài luận văn đã nêu ra

1.1.2 Các công trình trong nước về sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai trong dạy học

Nhận thức được vai trò quan trọng của việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, kết hợp các phương pháp dạy học tích cực với nhau để kích thích tính tích cực của người học trong quá trình dạy học và vận dụng tư tưởng Hổ Chí Minh: “Về giảng dạy, tránh lối dạy nhồi sọ Về học tập, tránh lối học vẹt” [21, tr.319], “Không nên dạy thuộc lòng từng câu từng chữ”, “Tuyệt đối không nhắm mắt tuân theo sách vở một cách xuôi chiều”, “phải đào sâu suy nghĩ”, phải nêu cao tác phong độc lập suy nghĩ chín chắn, kỹ càng, mạnh dạn đề xuất vấn đề thảo luận cho thông suốt Vì vậy, hầu hết các nhà nghiên cứu lý luận dạy học đều có đề cập đến việc nghiên cứu, sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, kết hợp một số phương pháp với nhau để phát huy tính tích cực nhận thức của người học và coi đó như là một trong những điều kiện quyết định nhất để nâng cao chất lượng quá trình dạy học

Trong những năm gần đây, trên những phương tiện thông tin đại chúng trong

và ngoài quân đội như: báo chí, tạp chí, tài liệu đã có nhiều bài viết, trao đổi về việc sử dụng kết hợp các PPDH tích cực vào quá trình giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng dạy và học của cả thầy và trò Đặc biệt, nhiều nhà giáo đã mạnh dạn đưa vấn đề sử dụng kết hợp các PPDH tích cực để kích thích tính tích cực nhận thức của người học vào bài giảng, để thu hút sự chú ý của NH, khơi dậy ở họ niềm say mê học hỏi, tìm tòi và phát huy khả năng sáng tạo của họ; giúp họ thoát khỏi trạng thái căng thẳng, thái độ học tập thờ ơ, thiếu nghiêm túc trong học tập

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trong đó việc kết hợp giữa phương pháp thảo luận nhóm với phương pháp đóng vai cũng đang được nhiều giáo viên sử dụng vào quá trình dạy học Tác giả

Vũ Thị Hồng Quế (2009), Quy trình kết hợp phương pháp đóng vai với thảo luận nhóm trong dạy học môn đạo đức ở bậc tiểu học, Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo

dục, Đại học Vinh Tác giả đã khái quát về cơ sở lý luận về phương pháp đóng vai

và phương pháp thảo luận nhóm; xây dựng quy trình kết hợp phương pháp đóng vai với thảo luận nhóm trong dạy học môn đạo đức cho học sinh tiểu học; thực nghiệm

sư phạm đối với quy trình nêu ra là khả thi, hiệu quả

Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt xu hướng cơ bản của đổi mới PPDH là “Tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh, cụ thể là huy động năng lực tư duy của học sinh, lôi cuốn học sinh vào hoạt động, học sinh phải nắm được cách chiếm lĩnh tri thức Tích cực hoá hoạt động nhận thức thực chất là tôn trọng, phát huy vai trò chủ thể của học sinh” [13, tr.77] Ông quan niệm tính tích cực nhận thức của NH được

thể hiện ở chỗ trong học tập họ phải huy động cao các chức năng tâm lý, đặc biệt là chức năng tư duy có liên quan đến nghề nghiệp tương lai của mình Từ quan niệm

đó Ông đã giới thiệu một số PPDH mới đó là: phương pháp động não, phương pháp tìm tòi khảo sát, phương pháp đóng vai, phương pháp xác định giá trị Khi mà sử dụng các phương pháp này một cách thuần thục, có sự kết hợp giữa các phương pháp này với nhau sẽ đạt hiệu quả cao trong hoạt động dạy và học

Tác giả Nguyễn Văn Cường (2005), Phát triển năng lực thông qua phương pháp và phương tiện dạy học mới, Tài liệu hội thảo tập huấn, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Dự án phát triển giáo dục THPT, Hà Nội Trong tài liệu này, tác giả cũng đã

bàn tới nội dung phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai, nêu ra khái niệm, đặc điểm những ưu và nhược điểm của các phương pháp dạy học này Theo tác giả, khi giáo viên sử dụng kết hợp các phương dạy học với các phương tiện dạy học hiện đại sẽ phát triển năng lực cho người học

Tác giả Đinh Văn Đức, Dương Thị Thuý Nga (2011), Phương pháp dạy học Giáo dục công dân ở trường THPT, Nxb Đại học sư phạm, Hà Nội Ở công trình

nghiên cứu này, nhóm tác giả đã nêu ra các quan niệm về PPDH nói chung, PPDH Giáo dục công dân nói riêng Trong đó, các phương pháp đóng vai, thảo luận nhóm

đã được các tác giả trình bày khái quát về khái niệm, cách thực hiện, chỉ ra những luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

ưu điểm và nhược điểm của các PPDH này Theo nhóm tác giả: “Phương pháp đóng vai là phương pháp tổ chức cho người học thực hành, làm thử một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định” [11; tr.170] Các giả cũng khẳng định không

có một PPDH nào là vạn năng, muốn quá trình dạy học đạt được hiệu quả giáo viên nên căn cứ đối tượng dạy học, nội dung bài học để lựa chọn kết hợp các PPDH cho phù hợp

Tác giả Quang Dương đã trình bày 24 phương pháp và kỹ thuật nhóm, trong

đó có trình bày các phương pháp dạy học tích cực của người học như: Tấn công trí não (Brain Storming); Thảo luận nhóm (Buzz section); Nghiên cứu trường hợp (Case Study); Tọa đàm (Colioquy); Tiểu ban (Committee); Biểu diễn (Demontration); Đóng vai (Role playing); Kịch ngắn (Skit) Qua đó Ông cho rằng:

“việc dạy học theo nhóm là một bước trong sự chuyển đổi từ dạng học tập thể hoá sang cá thể hoá, từ độc thoại sang đối thoại, từ làm việc của thầy sang làm việc của trò từ áp đặt qua khích lệ sáng kiến cá nhân” [6, tr.39]

Bên cạnh đó, sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai trong dạy học còn được trình bày trong các bài báo khoa học đăng trên tạp chí

chuyên ngành như: Tác giả Trần Duy Hưng (2000), Mô hình phương pháp dạy học theo nhóm nhỏ”, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, số 4, tr.9-10 Tác giả Ngô Thị Thu Dung (2001), Mô hình tổ chức dạy học theo nhóm trong giờ học trên lớp, Tạp chí Giáo dục, số 5, tr 21-22 Nguyễn Thị Toan (2013), Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở phổ thông, Tạp chí Giáo dục, số 312, kì 2,

tháng 6/2013 Các bài viết này đều đưa ra những cách hiểu về dạy học nhóm, cách chia nhóm cho phù hợp để phát huy được tính tích cực cho người học Theo tác giả

Nguyễn Thị Toan: “Thảo luận nhóm là phương pháp dạy học tích cực được sử dụng thường xuyên trong quá trình đổi mới PPDH hiện nay Để khắc phục lối truyền thụ tri thức một chiều, thụ động, máy móc, giáo viên cần biết cách sử dụng phối hợp nhiều phương pháp truyền thống và hiện đại, trong đó có thảo luận nhóm”

[30; tr.37]

Bài viết “Đổi mới PPDH môn GDCD sau năm 2015 theo hướng phát triển

năng lực cho học sinh” của tác giả Lưu Thu Thủy (2013), Kỷ yếu Hội thảo Quốc

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

gia giáo dục đạo đức công dân, giáo dục phổ thông Việt Nam, Nxb Giáo dục Việt Nam Trong bài viết này, tác giả nhận định: Đóng vai là một phương pháp dạy học của môn GDCD, PPĐV sẽ giúp cho học sinh có năng lực giao tiếp, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tư duy phê phán, năng lực sáng tạo [29; tr.378 - 382] Ngoài ra, còn có các công trình luận văn, luận án cũng nghiên cứu về phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai như: Tác giả Phạm Thị Minh Phúc (2007), Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn giáo dục công

dân phần “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội” ở trường THPT Đinh Tiên

Hoàng, Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục, Hà Nội Nguyễn Thị Hiệp (2012), Vận

dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học phần “công dân với đạo đức” môn

GDCD lớp 10 cho học sinh trường THPT Chu Văn An - Hà Nội, Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục, Hà Nội Trần Thị Thơm (2016), Vận dụng phương pháp thảo

luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân lớp 10 ở các trường trung học phổ

thông huyện Phú Bình, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Thái Nguyên Nguyễn Thị Ngọc Lan (2018), Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông Hàm Long, thành phố Bắc Ninh, Luận văn thạc sĩ Khoa học Giáo dục, Thái Nguyên… Trần Thị Bích Ngọc (2017), Sử

dụng phương pháp đóng vai trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT

Lê Xoay huyện Vĩnh Tường, Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục, Đại học Sư phạm Hà Nội Vũ Thị Bốn (2017), Vận dụng phương pháp đóng vai trong dạy học phần Công dân với pháp luật ở trường THPT Lương Tài 2, Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục, Đại học Sư phạm Hà Nội Nguyễn Thị Bích Hạnh (2017),

Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT

huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh, Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục, Đại học Sư phạm Thái Nguyên Các công trình nghiên cứu này đều đã khái quát cơ sở lý

luận và thực tiễn của phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai trong dạy học; chỉ ra sự cần thiết của việc sử dụng các phương pháp này trong dạy học nói chung, môn GDCD nói riêng; xây dựng quy trình và tiến hành thực nghiệm

sư phạm đối với quy trình đã xây dựng để chứng minh tính hiệu quả và khả thi luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

của quy trình góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục.

Thời gian gần đây ở các Học viện, Nhà trường trong quân đội, các Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu về PPDH nói chung, phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai nói riêng có liên quan đến đề tài Trong các công trình đó phải nói đến đề tài “Đổi mới PPDH trong các trường đại học quân sự” đã giới thiệu các phương pháp đó là: Dạy học nêu vấn

đề, phương pháp đóng vai - mô hình hoá, phương pháp tổ chức tự học của NH, các PPDH thông qua tập thể NH Trong các giáo trình giáo dục học quân sự những năm gần đây cũng đã đưa ra một số phương pháp kích thích tính tích cực nhận thức như: Khởi động trí tuệ; Đối thoại, tranh luận; Đóng vai nhận thức; Graph dạy học; Trắc nghiệm sư phạm (Test); Dạy học hợp tác

Thông qua một số đề tài, các tác giả cũng đã rút ra những kết luận khá quan trọng về thực trạng cải tiến PPDH ở đại học đó là: PPDH ở nước ta hiện nay còn nặng

về thuyết trình, nhẹ về rèn luyện nghề nghiệp chuyên môn, và kỹ năng tay nghề Chủ yếu là GV độc thoại chưa phát huy được tính độc lập, tính tự chủ của người học, chưa chú ý nhiều đến hướng dẫn người học tự học, tự nghiên cứu Chưa phát huy được tính dân chủ trong quá trình dạy học Chưa tạo điều kiện cho người học tự điều chỉnh để nâng cao chất lượng học tập, rèn luyện phương pháp tác phong tự học tự nghiên cứu một cách sáng tạo Chưa chú ý sử dụng các phương tiện kỹ thuật hiện đại trong dạy học Chưa mở rộng việc nghiên cứu học tập và vận dụng sáng tạo các PPDH hiện đại của một số nước tiên tiến trên thế giới

Nhìn chung ngày càng có nhiều người quan tâm nghiên cứu về PPDH theo hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức của người học Tuy nhiên, qua xem xét cho thấy còn rất ít công trình đi sâu nghiên cứu một cách hệ thống, cơ bản về kết hợp các phương pháp trong bài giảng môn CTQP-AN trong quá trình đào tạo ở các Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh Đặc biệt ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên từ trước đến nay hoàn toàn chưa có một tác giả nào nghiên cứu về vấn đề này Vì vậy, để góp phần nâng cao chất lượng đào tạo trong tình hình mới đòi hỏi phải có một công trình nghiên cứu tìm ra một số biện pháp vận dụng kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

dạy học môn CTQP-AN ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Khái niệm phương pháp, phương pháp dạy học

Trong quá trình nhận thức và trong hoạt động thực tiễn, con người luôn tìm cách làm cho hoạt động của mình ngày càng có hiệu quả cao Điều này dẫn đến sự hình thành phương pháp trong cuộc sống Con người muốn nhận thức đúng bản chất của sự vật, tiếp cận với sự vật, khám phá thuộc tính của sự vật để khái quát ra lý luận về sự vật thì cần phải có phương pháp

Thuật ngữ phương pháp bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “Methodos” có nghĩa là: con đường, cách thức hoạt động nhằm đạt được mục đích "Phương pháp theo nghĩa chung nhất là cách thức đạt tới mục tiêu, là hoạt động được sắp xếp theo một trật

tự nhất định" [31, tr.458]

Theo Ph.Bêcơn phương pháp như “Sợi chỉ cần thiết dẫn đường” Còn R.Đềcactơ lại đưa ra nhận định: Thiếu phương pháp thì người tài cũng lỗi, có phương pháp thì người tầm thường cũng làm được việc phi thường

Hêghen (1770 - 1881) là đại biểu vĩ đại nhất của triết học cổ điển Đức cho rằng:

Phương pháp là ý thức về hình thức của sự tự vận động bên trong của nội dung Theo Ju.k.Babansky: "Phương pháp dạy học là những cách thức hoạt động tương tác được điểu chỉnh của giáo viên và học sinh hướng vào việc giải quyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học" [1; tr.88]

Cũng như các quan điểm trên, tác giả Phan Thị Hồng Vinh quan niệm về

phương pháp dạy học “là cách thức hoạt động phối hợp thống nhất của giáo viên

và học sinh trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của giáo viên nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu và các nhiệm vụ dạy học” [33; tr.204]

Tác giả Phan Trọng Ngọ lại khẳng định: "Định nghĩa chung về phương pháp

là những con đường, cách thức để tiến hành hoạt động dạy học" [24; tr.145] Tác giả Phạm Viết Vượng với cách hiểu “phương pháp dạy học là tổng hợp các cách thức hoạt động phối hợp của giáo viên và học sinh, trong đó phương pháp dạy chỉ đạo phương pháp học, nhằm giúp học sinh chiếm lĩnh hệ thống kiến thức khoa học

và hình thành hệ thống kỹ năng, kỹ xảo thực hành sáng tạo” [34; tr tr 102-103]

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Từ điển Bách khoa định nghĩa: "Phương pháp là cách thức, con đường, phương tiện để đạt tới mục đích nhất định, để giải quyết những nhiệm vụ nhất định trong nhận thức và trong thực tiễn" [31; tr.87]

Tuy được đề cập dưới nhiều góc độ khác nhau nhưng nhìn chung khi nói tới phương pháp các nhà khoa học, nhà giáo dục đều cho rằng phương pháp là cách thức, là con đường, là phương tiện để đạt được mục đích Phương pháp bắt nguồn

từ thực tiễn, phản ánh những quy luật khách quan của đối tượng nghiên cứu Sức mạnh của phương pháp trong điều kiện phản ánh đúng quy luật khách quan sẽ đem lại cho khoa học và thực tiễn một công cụ hiệu quả nhất để nghiên cứu và cải tạo thế giới

Trong quá trình giáo dục và dạy học rất cần có phương pháp Phương pháp giúp người học bằng sự nỗ lực cố gắng của bản thân, dưới sự hướng dẫn của GV chiếm lĩnh được kiến thức bằng con đường ngắn nhất Vì thế, ở bất cứ nhà trường nào, người GV nào cũng mong muốn tìm được những phương pháp dạy học tối ưu, hiệu quả nhất đối với NH Có phương pháp tốt quá trình truyền đạt và lĩnh hội tri thức đạt hiệu quả cao, phương pháp không phù hợp sẽ khiến NH không hiểu bài, không hứng thú vào bài học

Như vậy, mỗi nhà khoa học với những cách tiếp cận khác nhau đã đưa ra nhiều quan điểm, khái niệm về phương pháp dạy học Song, trong các quan điểm của các nhà khoa học chúng ta đều thấy có sự thống nhất rằng: Phương pháp dạy học là tổng hợp các cách thức hoạt động của giảng viên và người học nhằm thực hiện tốt nhiệm

vụ dạy học

1.2.2 Khái niệm phương pháp thảo luận nhóm

Nhóm (group) là tập hợp những cá thể được hình thành theo những nguyên tắc nhất định để thực hiện nhiệm vụ nào đó trong khoảng thời gian xác định Giữa các thành viên trong nhóm luôn có sự tương tác lẫn nhau trong quá trình thực hiện hoạt động chung của nhóm Theo đó, nhóm được đặc trưng bởi số lượng người, bởi sự tương tác giữa các thành viên

“Phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp dạy học trong đó lớp học được chia thành các nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc, được

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

bàn bạc, trao đổi về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhóm mình về vấn đề đó” [11, tr.163]

Trong phương pháp thảo luận nhóm “đòi hỏi mỗi thành viên phải tự lực suy nghĩ, tích cực và chủ động trao đổi ỷ tưởng để đưa đến quan điểm thống nhất của

cả nhóm, từ đó hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công, hợp tác làm việc và kết quả làm việc của cả nhóm sau đó được trình bày, đánh giá trước toàn lớp” [2, tr.128]

Thông qua sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, NH được trực tiếp trao đổi với nhau về nhận thức, quan điểm của bản thân để làm rõ một vấn đề nào đó hoặc tham gia góp những ý tưởng làm giàu thêm kiến thức về các nội dung phù hợp với hoạt động học Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm là lấy mối quan hệ tác động qua lại giữa NH với NH làm trung tâm của quá trình dạy học dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn của GV nhằm mục đích phát triển tri thức, kỹ năng và thái độ tích cực đặc biệt

là kĩ năng hợp tác, làm việc theo nhóm

Thảo luận nhóm thường được áp dụng để đi sâu vào vận dụng vào luyện tập, củng cố một chủ đề đã học, nhưng cũng có thể để tìm hiểu một chủ đề mới Nhiệm

vụ của các nhóm tham gia thảo luận có thể giống nhau hoặc mỗi nhóm thảo luận nhận một nhiệm vụ khác nhau thuộc nội dung trong một bài giảng

Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm để bảo đảm nguyên tắc cá biệt, vừa đáp ứng được tính phổ biến trong dạy học, GV có thể chia nhóm theo nhiều tiêu chí khác nhau Mỗi tiêu chí có những ưu và nhược điểm riêng Do đó, về mặt phương pháp luận không nên tuyệt đối hóa hay áp dụng một tiêu chí duy nhất trong cả bài giảng

Một là, sử dụng cách chia nhóm ngẫu nhiên: Ở hình thức này, GV có thể chia

nhóm theo bàn hoặc chia theo tổ hoặc gắp thăm Đây là cách chia khi không cần có

sự phân biệt về trình độ của NH Tất cả NH đều phải hoạt động để giải quyết những vấn để được đặt ra Nhiệm vụ được giao không có sự khác nhau nhiều về nội dung,

có chung một yêu cầu và ít có sự chênh lệch về trình độ khó

Hai là, sử dụng cách chia nhóm theo sở trường: Đối với cách chia này thường

được sử dụng trong các giờ thực hiện ngoại khóa, khi đó mỗi nhóm sẽ gồm những luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

NH có chung hứng thú, chung sở trường Theo cách chia nhóm này một mặt vừa

dễ tạo hứng thú cho NH nhưng cũng dễ tạo ra sự cách biệt nếu thường xuyên duy trì hình thức này

Ba là, sử dụng cách chia nhóm theo cùng một trình độ: Khi thực hiện theo

cách chia này có thể phân hóa NH về trình độ bởi mức độ khó, dễ của nội dung bài giảng cho từng đối tượng có trình độ giỏi, khá, trung bình, yếu của NH GV cần có những yêu cầu cụ thể hơn đối với từng nhóm thảo luận trong việc giải quyết cùng một nhiệm vụ nghiên cứu, GV có thể có những yêu cầu cao hơn với nhóm giỏi, khá

và gợi ý cho nhóm ở mức độ trung bình và yếu Như vậy, khi sử dụng cách chia này

sẽ kích thích được hứng thú học tập trong lớp, NH sẽ tự tích cực, chủ động và tự giác hơn theo sự hướng dẫn, điều khiển tổ chức thảo luận nhóm của GV Một điều cần lưu ý ở đây khi áp dụng cách chia này là GV phải nắm chắc trình độ của mỗi đối tượng NH để chia sao cho đúng trình độ, nếu không sẽ không đạt được mục đích, yêu cầu đặt ra

Bốn là, sử dụng cách chia nhóm gồm đủ trình độ: Theo cách chia nhóm này,

việc xác định vai trò của trưởng nhóm là rất quan trọng Cách chia này thường được

sử dụng khi cần có sự hỗ trợ lẫn nhau theo yêu cầu của nội dung bài giảng

Như vậy, có nhiều cách chia nhóm khác nhau, mỗi cách có một ưu điểm riêng

Do đó, trước khi quyết định việc chia nhóm GV cần cân nhắc dựa vào mục tiêu bài giảng, vị trí và sở trường của từng NH

Trên thực tế, có rất nhiều hình thức tổ chức thảo luận theo nhóm, hiệu quả của mỗi hình thức tuỳ thuộc vào ý đồ và tính chất sử dụng của GV Dưới đây là một số hình thức thảo luận nhóm trong dạy học môn CTQP-AN ở trung tâm GDQP&AN Đại học Thái Nguyên

+ Chia theo nhóm nhỏ thông thường

Theo cách chia này, GV chia lớp học thành các nhóm nhỏ (từ 5-7 thành viên)

để tổ chức thảo luận một vấn đề cụ thể và nhanh chóng đưa ra kết luận tập thể về vấn đề đó Hình thức này thường được sử dụng kết hợp với các phương pháp dạy học khác trong một bài giảng, một tiết học, nội dung thảo luận của nhóm nhỏ thông thường là các vấn đề có thời gian ngắn, thời lượng ít (từ 5 - 7 phút)

+ Chia theo nhóm nhỏ rì rầm

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Đối với cách chia này, GV chia lớp thành các nhóm “cực nhỏ” từ 2-3 thành viên (thường là cùng một bàn) để trao đổi (rì rầm) và thống nhất trả lời một câu hỏi, giải quyết một vấn đề, nêu một ý tưởng, một quan điểm Với hình thức này, GV cần cung cấp đầy đủ, chính xác các dữ kiện, gợi ý và nêu rõ yêu cầu đối với các câu trả lời để các thành viên tập trung vào giải quyết vấn đề

+ Chia theo nhóm kim tự tháp

Đây là hình thức mở rộng của nhóm thảo luận rì rầm, sau khi thảo luận nhóm theo cặp như vậy (nhóm rì rầm) các nhóm (2-3 nhóm rì rầm) kết hợp thành một nhóm thảo luận lớn hơn để hoàn thiện một vấn đề chung, nếu cần thiết có thể kết hợp nhóm này thành những nhóm thảo luận lớn hơn (8-16 thành viên)

+ Chia theo nhóm đồng tâm

Đối với cách chia này, Giảng viên chia lớp thành hai nhóm: một nhóm thảo luận và một nhóm quan sát (sau đó hoán đổi cho nhau) Nhóm thảo luận là nhóm nhỏ ( 6 - 8 thành viên) có nhiệm vụ thảo luận, trình bày vấn đề được giao, số NH còn lại đóng vai trò là người quan sát và phản biện Hình thức sử dụng nhóm thảo luận này rất có hiệu quả đối với việc dạy học các nội dung tri thức có tính khái quát, trừu tượng của môn CTQP-AN, từ đó góp phần làm tăng ý thức, trách nhiệm của mỗi

NH đồng thời tạo động cơ cho những cá nhân nhút nhát, ngại trình bày ý tưởng của mình trước tập thể

Khi tiến hành thảo luận nhóm, cần đảm bảo các yêu cầu cơ bản sau:

Một là, tổ chức nhóm thảo luận có thể lớn hoặc nhỏ, tuỳ theo nội dung thảo

luận Tuy nhiên tổ chức thành nhóm thảo luận từ 6 - 8 thành viên là tốt nhất, vì số thành viên như vậy vừa đủ nhỏ để đảm bảo tất cả các thành viên có thể tham gia ý kiến của bản than và cũng vừa đủ lớn để đảm bảo rằng NH có thể trao đổi quan điểm, ý kiến của mình về nội dung thảo luận

Hai là, chia nội dung bài giảng thành những vấn đề nhỏ có mối liên hệ với

nhau Mỗi vấn đề nhỏ là một nội dung thảo luận

Ba là, mỗi nhóm thảo luận phải có một nhóm trưởng để điều khiển, duy trì

hoạt động của nhóm và có thư ký để ghi chép đầy đủ các ý kiến trong quá trình thảo luận nhóm

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Bốn là, tại một thời điểm có thể giao cho nhiều nhóm cùng thảo luận một nội

dung, nhưng cũng có thể giao cho mỗi nhóm một nội dung, sự liên kết giữa các nhóm

sẽ tạo ra sự thống nhất chung của bài giảng Tùy theo mục tiêu bài giảng, GV có thể kết hợp các cách theo những mức độ nhất định để đảm bảo tính phù hợp

Năm là, các sản phẩm của cá nhân hay nhóm thảo luận được thể hiện trên các

sản phẩm thảo luận như: Bảng tài liệu, mô hình hay các bản báo cáo Sản phẩm đó phải được trình bày trước lớp hoặc nhóm trong lớp để mọi người góp ý, nhận xét

Sáu là, cần đảm bảo phải có thông tin, phản hồi từ các nhóm khác Trong quá

trình các nhóm thảo luận, GV cần kiểm tra việc ghi chép của thư ký, quan sát để nắm bắt được thái độ và mức độ tích cực của NH khi tham gia thảo luận

Bảy là, khi kết thúc việc thảo luận nhóm, GV cần có nhận xét, đánh giá, tổng

hợp ý kiến, đưa ra kết luận cuối cùng về vấn đề thảo luận, thực hiện công tác cố vấn, trọng tài và kịp thời khen ngợi, khích lệ đối với những nhóm, những cá nhân làm tốt

Tám là, khi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm cần xác định cụ thể hoạt

động của GV và NH

Hoạt động của giảng viên

Giảng viên thiết kế các nhiệm vụ, các tình huống thảo luận cho NH

Nội dung bài giảng phải được GV thiết kế thành các nhiệm vụ học tập Các nhiệm vụ học tập phải kích thích NH có nhu cầu làm việc nhóm, có sự hợp tác, hỗ trợ, giúp đỡ, chia sẻ và phối hợp để hoàn thành nhiệm vụ Do vậy, quá trình này đòi hỏi người GV phải có tri thức sâu rộng, có kĩ năng thiết kế nhiệm vụ, có nghệ thuật

sư phạm, tạo môi trường hợp tác và kích thích nhu cầu ham muốn giải quyết vấn đề của NH

Trong quá trình thiết kế nhiệm vụ, GV phải dự đoán được trước những khó khăn và vướng mắc của NH có thể gặp phải trong quá trình giải quyết nhiệm vụ; dự đoán được các kĩ năng hiện có của NH để giao nhiệm vụ phù hợp và kích thích sự phát triển; xác định nhiệm vụ sẽ đồng nhất hay khác nhau giữa các nhóm; dự kiến thời gian hoàn thành nhiệm vụ và phương thức tổ chức hoạt động của NH để có thể hoàn thành nhiệm vụ

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Nghiên cứu cách thức chia nhóm và phân chia vai trò của các thành viên trong nhóm:

Giảng viên cần phải chia đều về số lượng và năng lực làm việc giữa các nhóm thảo luận Nếu vấn đề đặt ra trong bài giảng không nhiều, GV có thể cho hai nhóm cùng thảo luận một vấn đề Nhưng sau đó GV có thể linh hoạt cho một nhóm báo cáo kết quả đã thảo luận, còn nhóm kia đặt ra câu hỏi phản biện về vấn đề đó Sau khi phân chia thành các nhóm thảo luận, GV có thể hướng dẫn NH phân chia vai trò của các thành viên trong nhóm, đảm bảo mỗi thành viên trong nhóm thảo luận đều được phân công nhiệm vụ rõ ràng

Nhiệm vụ của các thành viên trong một nhóm có thể bao gồm:

Trưởng nhóm, là người giữ vai trò điều khiển nhóm thảo luận và có nhiệm vụ hướng dẫn các thành viên tham gia vào hoạt động, giải thích rõ nhiệm vụ hoạt động của nhóm; tóm tắt nội dung thảo luận, kiểm tra lại xem mọi thành viên đã hiểu vấn

đề chưa; thống nhất ý kiến của nhóm; giải quyết các “mâu thuẫn” trong quá trình hoạt động thảo luận nhóm Với vai trò này, GV cần chọn NH có nhiều năng lực hơn, đặc biệt là năng lực quản lý nhóm, giám sát và hướng dẫn các thành viên khác trong nhóm thảo luận

Thư kí, là người giữ vai trò ghi chép mọi ý kiến của các thành viên trong nhóm, biên tập và tóm tắt các ý kiến của các thành viên trong nhóm

Người báo cáo sẽ thay mặt nhóm báo cáo kết quả thảo luận

Vai trò của các thành viên trong nhóm thảo luận cũng thường xuyên được thay đổi, NH cần được luân phiên nhau làm nhóm trưởng hoặc thư kí, luân phiên nhau đại diện cho nhóm trình bày báo cáo kết quả sau quá trình thảo luận

giám sát; thuận lợi cho việc di chuyển nhóm thảo luận theo chiến lược dạy học của

GV

Sử dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học trong thảo luận nhóm

Phương pháp dạy học cần được vận dụng linh hoạt, ở đó cần sự kết hợp hài hòa giữa thảo luận nhóm với các phương pháp dạy học khác như nêu vấn đề, thuyết trình, vận dụng tình huống, đàm thoại Kết hợp các phương pháp dạy học đó như thế nào, ở mức độ nào, cần phải dựa trên mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung, đối tượng

và điều kiện thực tế của dạy học

Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm cũng đòi hỏi GV phải lựa chọn đa dạng hóa các kỹ thuật dạy học nhằm tạo ra sự tương tác giữa NH với NH, tổ chức, điều khiển, cố vấn, giúp đỡ NH trong quá trình thảo luận nhóm

Trong quá trình sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, GV luôn phải thay đổi vai trò của bản thân mình, lúc là người hợp tác, có khi là người cổ vũ, người động viên, người quan sát những hoạt động của NH GV càng đi sâu vào nhiều hoạt động của NH thì càng đưa ra được nhiều chỉ đạo thích đáng để NH thảo luận nhóm đúng nội dung bài học GV cũng không nên can dự quá nhiều vào quá trình thảo luận nhóm của NH, cũng không thể khoanh tay đứng nhìn đối với những khó khăn

và nghi vấn của NH mắc phải Với tư cách là người điều khiển, nhiệm vụ của GV

là xây dựng một bầu không khí lớp học hài hoà, thoải mái, hoạt động nhịp nhàng, tạo nên hứng thú học tập cho NH GV cần khống chế thời gian thảo luận của NH thật khoa học để quá trình thảo luận không diễn ra chậm chạp, cũng không diễn ra quá nhanh theo kiểu chiếu lệ hình thức

Hoạt động của người học

Phương pháp thảo luận nhóm không chỉ coi trọng tác động qua lại giữa thầy

và trò, mà nổi bật là coi trọng sự tương tác giữa NH với NH Khi tổ chức thảo luận nhóm NH không phải làm việc một mình mà luôn hoạt động trong một nhóm cụ thể gồm có nhiều thành viên khác nhau Chính vì vậy, điều này đòi hỏi tính cộng tác, tính sẵn sàng chung sức, tích tích cực trong trao đổi, thảo luận đi đến thống nhất ý kiến trong nội dung bài học; trong nhận xét, đánh giá, đóng góp, bổ sung kiến thức

để hoàn thành nhiệm vụ học tập dưới sự hướng dẫn, điều khiển, cố vấn của GV luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Tuy nhiên, để thực hiện được quá trình thảo luận nhóm được tốt yêu cầu đặt

ra là NH phải nắm được nguyên tắc làm việc theo nhóm, phân công nhiệm vụ cụ thể đến từng thành viên trong nhóm, phù hợp với năng lực của từng thành viên, biết lên kế hoạch hoạt động và dự kiến hoàn thành sản phẩm của nhóm Mỗi thành viên trong nhóm phải nhận thức rõ ràng nhiệm vụ của mình, tích cực suy nghĩ và tìm tòi

để giải quyết các vấn đề mà GV giao cho Mỗi thành viên phải có trách nhiệm tương trợ, giúp đỡ, động viên, khuyến khích cũng như nhắc nhở các thành viên khác trong nhóm hoàn thành nhiệm vụ đúng thời gian quy định, đủ nội dung theo yêu cầu để hưởng thành quả chung của nhóm

Người học phải nhận thức được sản phẩm của nhóm là sự nỗ lực tổng hợp của tất cả các thành viên và kết quả sau khi thảo luận là tất cả các thành viên trong nhóm đều phải có khả năng hiểu, nắm vững nội dung kiến thức, kĩ năng mà nhiệm vụ học tập đề ra

Chín là, kiểm tra, đánh giá

Sau khi kết thúc hoạt động thảo luận nhóm, GV phải tổ chức cho NH thực hành báo cáo kết quả mình vừa thảo luận và tổng kết rút kinh nghiệm, đồng thời đóng vai trò là người nhận xét, đánh giá GV có thể thực hiện nhiều phương thức đánh giá khác nhau để khắc phục được tình trạng chỉ quan tâm đến nhóm mà không chú ý từng NH, chỉ quan tâm kết quả học tập mà không chú ý sự tiến bộ của từng thành viên Kiểm tra đánh giá là quá trình động viên khuyến khích kịp thời những thành viên tích cực trong hoạt động thảo luận nhóm, đồng thời lưu ý quan tâm đến những thành viên có năng lực yếu để NH có thêm lòng tự tin hoàn thành nhiệm

vụ

* Ưu điểm của phương pháp thảo luận nhóm

Qua nghiên cứu của các nhà giáo dục thì dạy học bằng phương pháp thảo luận nhóm có một số ưu điềm như:

Học theo nhóm bao giờ cũng sôi nổi, phát huy được tính tích cực, tinh thần trách nhiệm của NH; tạo cơ hội thuận lợi cho mọi thành viên trong nhóm được bộc

lộ quan điểm và hiểu biết của mình về nội dung và phương pháp học tập; giúp NH

có nhiều cơ hội rèn luyện khả năng diễn đạt cách thức tư duy và ý tưởng; tăng cường

sự tự tin cho NH; tạo cơ hội để các thành viên trong lớp học trao đổi, làm quen, hợp luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

tác, học hỏi lẫn nhau góp phần làm tăng bầu không khí tin cậy, hiểu biết, đoàn kết

và thân thiện giữa các thành viên; tạo yếu tố kích thích thi đua giữa các thành viên trong nhóm, đặc biệt là các chủ đề có tính sáng tạo cao; hình thành phương pháp tự học, trình bày vấn đề cho NH; tạo nhiều cơ hội cho GV có thông tin phản hồi về

NH, để cả người dạy và người học bổ sung, rút kinh nghiệm về những gì mình còn thiếu, tạo cơ hội cho NH tự đánh giá bản thân và bạn cùng lớp dựa trên các tiêu chí được đề ra theo nhiệm vụ, yêu cầu, kiến thức của bài học Việc đánh giá của GV với NH diễn ra trong cả quá trình học tập chứ không chỉ một bài kiểm tra như trước đây Đây là một PPDH tích cực để hình thành và rèn luyện các kinh nghiệm nghiên cứu, kinh nghiệm học tập cho NH khi còn đang ngồi trên ghế nhà trường và cả sau này khi các em bắt đầu công việc và tham gia các hoạt động xã hội khác

* Hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm

Phương pháp thảo luận nhóm nhiều ưu điểm nhưng cũng có những hạn chế nhất định, đó là:

Giảng viên và NH cần đầu tư nhiều công sức từ khâu chuẩn bị đến thực hiện,

NH phải nghiên cứu tài liệu và những vấn đề liên quan trước khi tới lớp GV phải

có khả năng chuyển được những nội dung tri thức trong giáo trình, tài liệu thành những tri thức dạy học dưới dạng tình huống có vấn đề Điều này không hề đơn giản với mọi GV và mọi bài học; lớp học đông khi áp dụng phương pháp thảo luận nhóm

sẽ có nhiều trở ngại; tốn nhiều thời gian cho cả GV và NH; đặc biệt, hiện nay chương trình học tập ở bậc đại học NH học theo tín chỉ, số lượng NH trong một giảng đường rất đông, việc chia nhóm và quan sát nhóm rất phức tạp, dẫn đến chưa phát huy hết hiệu quả tích cực của PPDH này Việc phân chia và quản lý nhóm không hợp lý sẽ dẫn đến tình trạng nhiệm vụ của nhóm chỉ tập trung vào một số NH chủ động, tích cực Khi nghiên cứu về hình thức dạy học này cần chú ý đến đặc trưng cơ bản của thảo luận nhóm trong dạy học ở đại học

Thứ nhất là thảo luận nhóm phải có chủ đề khoa học nhất định để các nhóm căn

cứ vào đó mà trình bày báo cáo, thảo luận, tranh luận

Thứ hai là trước khi tổ chức thảo luận nhóm phải có sự chuẩn bị cẩn thận cả về phía GV và NH, trong đó sự chuẩn bị kỹ lưỡng của nhóm NH là đặc biệt cần thiết luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Thứ ba là trong quá trình tố chức thảo luận nhóm phải có GV trực tiếp hướng dẫn, điều khiển để thảo luận nhóm diễn ra đúng hướng và đạt được mục tiêu đề ra

1.2.3 Khái niệm đóng vai và phương pháp đóng vai trong dạy học

Trong Từ điển Tiếng Việt của tác giả Hoàng Phê, “đóng vai là thể hiện nhân vật trong kịch bản lên sân khấu hay màn ảnh bằng hành động, nói năng như thật Khi một vấn đề, một chủ đề nào đó trong cuộc sống hiện thực được xây dựng thành một vở kịch thì được gọi là kịch bản, nhưng để thể hiện được nội dung kịch bản đó, người diễn viên phải đảm nhận sắm vai một nhân vật và biểu diễn vai đó, quá trình

đó được gọi là đóng vai” [25; tr.337] Với quan niệm này của tác giả Hoàng Phê,

đóng vai chính là việc hóa thân của mình vào các nhân vật, trong các tình huống cụ thể theo một kịch bản nhất định đã được xây dựng

Trong giáo dục, cũng có nhiều cách tiếp cận khác nhau về đóng vai và phương pháp đóng vai Đóng vai là một PPDH thông qua mô phỏng và thường có tính chất trò chơi Có nhiều hình thức trò chơi dạy học như trò chơi tự do, trò chơi đóng vai, quy tắc trò chơi, lập kế hoạch biểu diễn kịch, biểu diễn tự do Với cách nhìn nhận này, phương pháp đóng vai liên quan đến các khái niệm mô phỏng và trò chơi

Ở các mô phỏng NH đảm nhận vai trò thường có ở trò chơi hoặc làm việc trong những môi trường được mô phỏng, nhằm phát triển năng lực hành động, năng lực quyết định trong những tình huống gần với cuộc sống nhưng đã được đơn giản hóa Theo mức độ tự lực, có 2 loại trò chơi đóng vai cơ bản:

Đóng vai có điều khiển: nội dung, hành động của các vai đã được đưa ra trước theo kịch bản và người chơi cần làm đúng theo kịch bản

Đóng vai “mở” hay “tự do”: Không có quy định bắt buộc về hành động chi tiết của các vai mà phụ thuộc vào sự sáng tạo và tự kiến tạo của người chơi

Ngày nay, trò chơi đóng vai được sử dụng như một PPDH trong nhiều môn học, đặc biệt là các môn khoa học xã hội Khi sử dụng phương pháp đóng vai sẽ khuyến khích được NH thâm nhập vào môi trường thực tế, thử đặt mình vào các nhân vật, trong các tình huống khác nhau để giải quyết vấn đề đang đặt ra trong cuộc sống

Phương pháp đóng vai là PPDH mang tính chất tương tác giữa GV với NH,

NH với NH, NH với môi trường học tập Sử dụng PPDH này sẽ phát huy được tính luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

tích cực chủ động của NH, phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề

Đóng vai được áp dụng trong hoạt động dạy học nhằm mục đích nâng cao hiểu biết về tri thức, kỹ năng, thái độ của NH để đạt tới mục tiêu dạy học Thông qua việc hóa thân mình vào các nhân vật, NH sẽ chủ động tìm hiểu, chiếm lĩnh được kiến thức và được hoạt động trực tiếp trong suốt quá trình đóng vai Sử dụng PPDH đóng vai, GV sẽ giống như người đạo diễn, xây dựng chủ đề kịch bản theo nội dung môn học còn NH chính là các diễn viên tham gia đóng vai, hóa thân thành các nhân vật theo kịch bản đã có Khi tham gia vào quá trình đóng vai, NH có điều kiện để khắc sâu kiến thức và hình thành những kinh nghiệm cần có để ứng xử trong thực tiễn đời sống

Trên thực tế, đóng vai xuất phát từ nghệ thuật kịch Khoảng từ thế kỉ XIX, nó được đưa vào quá trình dạy học và trở thành một PPDH được nhiều nhà giáo dục

sử dụng Theo tác giả Phan Trọng Ngọ: “Phương pháp đóng kịch trong dạy học là giáo viên cung cấp kịch bản và đạo diễn, học viên hành động theo vai diễn Qua đó,

họ học được cách suy nghĩ, thể hiện hành động cũng như các kỹ năng ứng xử khác của các nhân vật trong kịch bản” [24; tr.283]

Như vậy, ta có thể hiểu đóng vai là một PPDH, trong đó NH thực hiện những tình huống hành động được mô phỏng theo các vai diễn về một chủ đề gắn với thực tiễn thường mang tính chất trò chơi, trong đó các tình huống diễn ra trong cuộc sống, các vấn đề xung đột được thể hiện bằng đóng vai nhằm phát triển năng lực hành động thông qua sự trải nghiệm của chính bản thân NH và thông qua thông tin phản hồi từ những người quan sát

Hiểu một cách khác, phương pháp đóng vai thực chất là phương pháp tổ chức cho người học thông qua hình thức đóng kịch, diễn xuất thành các nhân vật được thực hành, “làm thử” một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định Thông qua đó, giúp người học tích cực tham gia, sáng tạo, thể hiện được bản thân, phát triển kỹ năng giao tiếp, hòa nhập vào môi trường học tập linh hoạt, năng động

* Các bước tiến hành thực hiện phương pháp đóng vai Giai đoạn chuẩn bị:

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Giảng viên xác định chủ đề, mô phỏng các tình huống và các vai cần phân tích những đặc điểm của NH và của môi trường học tập tương ứng để xây dựng các tình huống mô phỏng sao cho chúng gần với thực tế ở mức tối đa

Thông tin cho NH về chủ đề và các vai diễn

Chia nhóm vào giao chủ đề, tình huống và yêu cầu đóng vai cho từng nhóm Chọn các vai, chủ yếu dựa trên các nguyên tắc tự nguyện, GV có thể gợi ý, khuyến khích

Quy định rõ thời gian chuẩn bị, thời gian đóng vai cho mỗi nhóm

Giai đoạn tiếp nhận: Vì đây phần lớn là những tình huống phức tạp nên NH trước tiên phải được làm quen với những tình huống và các quy tắc chơi

Giải thích cho rõ vai

Kiểm tra lại xem những người cùng chơi có nắm rõ vai trò của mình hay không Xác định các tiêu chí quan sát và giao nhiệm vụ quan sát

Người chơi làm quen với các vai của mình, có thể sử dụng các thẻ mô tả vai

Giai đoạn tương tác: Trong giai đoạn này NH là những cá nhân hoặc trong

các nhóm sẽ thực hiện các hành động chơi

Giai đoạn này có thể được chia thành nhiều "vòng chơi"

Người chơi tự nhập vào vai của mình

Thực hiện trò chơi đóng vai mà không ngắt quãng

Những người không trực tiếp tham gia đóng vai thì có vai trò là những người quan sát

Giai đoạn đánh giá: Ở giai đoạn này sẽ xác định và đánh giá thành công, thất

bại và những đánh giá về cả quá trình chơi

Người chơi tách mình khỏi vai trò của mình, tự đánh giá về việc trình diễn, về các vai diễn và cảm nhận của mình

Người quan sát nhận xét về tiến trình trò chơi

Cả lớp thảo luận đánh giá trò chơi

trưng, các bản minh họa Tiếp theo, điều quan trọng là các quy tắc chơi, tức là những quy định nêu rõ những hành động được phép của NH Những mô phỏng quy mô lớn

mà ở đó nhiều NH sẽ học đồng thời học với nhau, đòi hỏi phải có một tổ phụ trách trò chơi, tổ này chịu trách nhiệm cung cấp những thông tin bổ sung nếu cần, giám sát sự tuân thủ các quy tắc chơi hoặc đảm nhận chức năng trọng tài

Ở phương pháp đóng vai điều quan trọng không phải là cuối cùng giải pháp nào sẽ xuất hiện mà là việc những người tham gia cố gắng trong quá trình đóng vai như thế nào Vì vậy, việc đánh giá trò chơi đóng vai cũng quan trọng như bản thân trò chơi đóng vai

Đóng vai cũng giống như các PPDH khác, không phải là một phương pháp vạn năng, có thể sử dụng để thay thế hoàn toàn các PPDH khác Vì vậy, cần đánh giá những ưu điểm và hạn chế của PPDH này để sử dụng nó có hiệu quả, phát huy được thế mạnh của phương pháp đóng vai

* Ưu điểm của phương pháp đóng vai

Khi sử dụng phương pháp đóng vai trong quá trình dạy học, NH được rèn luyện và thực hành kỹ năng ứng xử, bày tỏ thái độ trong môi trường học tập trước khi thực hành trong thực tiễn xã hội Quá trình học phải đi đôi với hành, nếu chỉ chú trọng học lý thuyết mà không được trải nghiệm thông qua các tình huống thực tế thì

NH rất dễ bị rơi vào trạng thái hụt hẫng, chán chường Nhưng khi được rèn luyện, thực hành, NH sẽ hình thành được những kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm sống, giúp NH vượt qua được mọi khó khăn thử thách trong cuộc sống

Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học sẽ gây chú ý và hứng thú cho

NH Với phương pháp dạy học này, NH sẽ được trực tiếp khám phá, bản than tự tìm tòi tri thức mới nên NH sẽ cảm thấy hào hứng hơn trong học tập và chất lượng của giờ học cũng đạt hiệu quả cao

Phương pháp đóng vai là PPDH khích lệ sự thay đổi thái độ và hành vi của

NH theo hướng tích cực Rèn luyện cho NH kỹ năng giải quyết vấn đề thực tiễn, chủ động, sáng tạo xử lý tình huống trong cuộc sống xã hội Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học giúp NH phân biệt được những hành vi nào là đúng, hành

vi nào là sai trong thực tế, do đó NH sẽ tự điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức của xã hội

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trong quá trình sử dụng phương pháp đóng vai, qua các vai diễn NH có thể thấy ngay tác động và hiệu quả của lời nói hoặc việc làm mà các vai diễn đã thực hiện Bởi lẽ, mỗi một vai diễn đều mang một nội dung truyền tải nhất định tới người xem Thông qua những lời nói và việc làm của vai diễn đó, người xem sẽ đánh giá ngay được điều đó là phù hợp hay không phù hợp Vì vậy, từng cử chỉ, lời nói của nhân vật đều có tác động nhất định tới nhận thức của người xem

Sử dụng phương pháp đóng vai trong quá trình dạy học tạo điều kiện phát triển

tư duy sáng tạo của NH, là nơi để NH thể hiện năng lực bản thân, tài năng của mình trước tập thể lớp học Khi sử dụng hình thức dạy học đóng vai, NH là người chủ động tự tìm tòi lĩnh hội tri thức, đồng thời còn khơi dậy ở NH sự sáng tạo và tài năng vốn có của mình trong quá trình thực hiện đóng vai

Khi thực hiện các vai diễn giúp NH có thể khắc phục được tính nhút nhát, e ngại khi xuất hiện trước đám đông để NH trở nên tự tin hơn, mạnh dạn và trưởng thành hơn trong cuộc sống Bằng phương pháp dạy học đóng vai, NH sẽ được hóa thân vào nhân vật cụ thể theo kịch bản Điều đó làm cho những bạn luôn có cảm giác tự ti về bản thân khi xuất hiện bằng một vai diễn khác với bản thân mình, các bạn đó sẽ không những không tự ti về bản thân mình nữa, mà còn có thể thỏa sức thể hiện nhân vật bằng khả năng của mình

* Hạn chế của phương pháp đóng vai

Khi sử dụng phương pháp đóng vai, nếu NH thực hiện đóng vai mà không hiểu

rõ vai diễn của mình phải diễn như thế nào, lời thoại ra sao thì sẽ không thu được kết quả như mong muốn, đôi khi trong những tình huống như vậy kết quả còn ngược lại Khi thực hiện đóng vai, một trong những yêu cầu không thể thiếu để góp phần tạo nên sự thành công của vai diễn đó là sự nhập vai của các nhân vật Do đó, nếu

NH không hiểu rõ vai diễn của mình, không thuộc lời thoại thì sẽ không thể truyền tải đúng, đủ thông điệp tới người khác và sẽ không đạt được hiệu quả dạy học như mong đợi

Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học nếu yếu tố hóa trang hoặc đạo

cụ không được chuẩn bị tốt thì sẽ giảm hiệu quả của giờ học, không tạo ra được sự hứng thú cho NH Người đóng vai ít có kinh nghiệm và khả năng diễn đạt không tốt

sẽ làm cho lớp học không tập trung hoặc rối nhiễu Thực hiện hóa trang cho các luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

nhân vật là một trong những yếu tố cần thiết cho một vai diễn, bởi khi đã đóng vai, chúng ta hoàn toàn trở thành một con người khác với mình ở đời thường Vì vậy,

để nhập vai tốt thì cần phải có sự đầu tư về trang phục và đạo cụ cần thiết cho vai diễn đó

Trong khi thực hiện đóng vai nếu GV không bao quát, quản lý lớp học tốt trong quá trình tiến hành diễn xuất thì rất dễ bị phá vỡ trật tự lớp học, lớp học trở nên ồn

ào, mất trật tự Trong quá trình NH thực hiện diễn xuất, do sự hấp dẫn bởi khả năng diễn xuất của nhóm thực hiện, NH trong lớp có thể không kiềm chế được cảm xúc của mình nên thường xuất hiện những hành vi làm ảnh hưởng tới trật tự lớp học như cười, nói lớn, la hét… Những điều này vô hình chung đã làm phá vỡ khuôn khổ trật

tự trong lớp học

Sau khi thực hiện đóng vai, lớp học dễ bị xáo trộn, mất thời gian tập trung ổn định lớp học để GV tiếp tục phần giảng dạy tiếp theo Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học làm NH tập trung sự chú ý vào nội dung vai diễn muốn truyền tải tới người xem bởi sự hấp dẫn trong diễn xuất của nhân vật Do vậy, khi kết thúc tình huống, những dư âm của vai diễn vẫn còn đọng lại khiến NH phân tâm và chưa thể tập trung vào bài giảng của GV ngay được Điều này cũng gây ra những ảnh hưởng nhất định tới chất lượng dạy và học

Như vậy, cũng giống như những PPDH khác, phương pháp đóng vai tồn tại cả những ưu điểm và hạn chế Để thực hiện có hiệu quả phương pháp này, GV phải biết tận dụng, phát huy những ưu điểm, khắc phục những hạn chế của nó trong quá trình dạy học Người dạy cũng không được lạm dụng nhiều lần phương pháp này trong một tiết dạy mà cần phải kết hợp với các phương pháp dạy học khác

1.2.4 Kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy học

Sử dụng các phương pháp dạy học biệt lập chỉ tồn tại trên lý thuyết, còn trên thực tiễn trong quá trình dạy học người GV luôn chủ động, sáng tạo và phối hợp hài hòa giữa các phương pháp khác nhau để đem lại hiệu quả cao cho quá trình giảng dạy để truyền thụ tri thức Bởi không có một phương pháp nào là vạn năng bên cạnh những ưu điểm các phương pháp dạy học luôn tồn tại những hạn chế cần được bổ luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

sung bằng những phương pháp khác Phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai cũng vậy

Khi bàn về khái niệm kết hợp Từ điển tiếng Việt viết: “Kết hợp là gắn với nhau

để bố sung, hỗ trợ cho nhau” [32; tr.604] Do vậy, theo tác giả “kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy học thực chất là vận dụng hài hòa phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong một quá trình giảng dạy” Việc vận dụng này không phải là sử dụng một cách rời rạc phương pháp

thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong một bài giảng mà hai phương pháp này có sự hòa quyện vào nhau trong cùng một hoạt động, trong cùng một mục đích chiếm lĩnh nội dung tri thức nhất định Trong hoạt động đó phương pháp thảo luận nhóm hỗ trợ cho phương pháp đóng vai phát huy cao độ những ưu điểm, khắc phục hạn chế và ngược lại Nhằm đem lại kết quả cao nhất trong chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kỹ năng kỹ xảo, hình thành nhân cách cho NH

Việc vận dụng hài hòa phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai không được hiểu là hai phương pháp này có vị trí ngang nhau trong mọi giai đoạn lên lớp mà với những mục tiêu khác nhau của từng giai đoạn vai trò, vị trí của từng phương pháp có sự khác nhau Tuy nhiên trong cả một quá trình phương pháp thảo luận nhóm vẫn được xem là có vai trò chủ đạo Bởi vì chính hoạt động thảo luận nhóm mới giúp NH chiếm lĩnh những tri thức của bài học, nhưng cũng không nên tuyệt đối vai trò của phương pháp thảo luận nhóm

* Các bước, điều kiện kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai trong dạy học

Các bước:

Bước 1: Chuẩn bị kế hoạch kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp

đóng vai khi soạn bài giảng Đây luôn là bước đầu tiên, quan trọng mà GV cần chuẩn

bị kỹ để đem lại kết quả cao cho giờ học Để thực hiện tốt bước này GV phải:

Xác định mục đích, yêu cầu, nội dung bài học Đây là yếu tố để quyết định có kết hợp phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai hay không; phương thức cũng như thời gian kết hợp nhằm đem lại hiệu quả cao nhất cho giờ giảng Bởi không phải bài học nào cũng có thể vận dụng kết hợp phương pháp thảo luận nhóm

và phương pháp đóng vai được vì có những tri thức loài người phải mất nhiều công luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si