chọn lọc nâng cao năng suất chất lượng gà h''''''''mông

chọn lọc nâng cao năng suất chất lượng gà h''''''''mông

CHỌN LỌC NÂNG CAO NĂNG SUẤT CHẤT LƯỢNG GÀ H’MÔNG

Phạm Công Thiếu, Vũ Ngọc Sơn, 1 Hoàng Văn Tiệu,

2 Nguyễn Viết Thái và Trần Kim Nhàn

Trung tâm Thực nghiệm và Bảo tồn Vật nuôi, 1 Viện Chăn Nuôi,

2 Đoàn Quy hoạch Nông Lâm nghiệp Thanh Hóa

Tóm tắt

Gà H’mông có tầm vóc trung bình, mào cờ đứng, màu đen hoặc xanh tím, gà có ba màu lông chính: mơ nâu đen, mơ đen trắng và đen tuyền Đặc điểm của gà H’mông là mỏ, chân màu đen, da, thịt ,xương đen và phủ tạng đen Gà có sức sống tốt, thích nghi rộng, tỷ lệ nuôi sống đạt cao (0-19TT) từ 94,31- 96,14%

Qua chọn lọc và giải pháp kỹ thuật đã nâng được sản lượng trứng từ 104,4 quả lên 114,32 quả/mái/72 tuần tuổi (tăng 9,92 quả so với thế hệ xuất phát), giảm tiêu tốn thức ăn/10 trứng 0,32 kg, tương ứng giảm 8,74% chi phí thức ăn so với thế hệ xuất phát Gà H’mông có tỷ lệ phôi cao 97,60- 97,87%, tỷ lệ nở gà da đen thịt đen từ 81,91% thế hệ xuất phát lên 91,02% Số gà da đen thịt đen loại 1/mái từ 67,6 con lên 82,87 con Khối lượng gà H’mông nuôi thịt 12 tuần tuổi đạt 1158,47g/con, tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng cơ thể 3,27kg

1 Đặt vấn đề

Ngày nay, cùng với việc phát triển chăn nuôi các giống gia cầm có năng suất cao như gà chuyên thịt, chuyên trứng, việc nghiên cứu chọn lọc các giống gà bản địa quý hiếm, đặc sản cũng

đã được triển khai và nuôi thử nghiệm Chăn nuôi giống gà xương đen, thịt đen là một trong các hướng đi như vậy Gà H’mông là giống gà bản địa của Việt Nam thuộc nhóm gà da đen, thịt đen, xương đen được đồng bào người H’mông và một số các dân tộc thiểu số vùng cao nuôi theo phương thức cổ truyền

Gà H’mông có chất lượng thịt thơm ngon, thịt rất ít mỡ, cũng như gà Ác, gà Thái Hòa, gà H’mông được người tiêu dùng đặc biệt quan tâm như một giống gà thuốc để chữa trị một số bệnh trong y học và bồi dưỡng sức khỏe cho người già, phụ nữ sau khi sinh đẻ Chính vì thế mà nhu cầu loại thịt gà này ngày càng tăng và mở rộng nhu cầu chăn nuôi cũng như tiêu thụ chúng khắp

cả nước

Trung tâm Thực nghiệm và Bảo tồn vật nuôi được Nhà nước giao nuôi giữ giống gốc gà H’mông để cung cấp cho nhu cầu sản xuất chăn nuôi Do vậy, việc chọn lọc nâng cao năng suất chất lượng gà H’mông là cần thiết

* Mục tiêu đề tài nghiên cứu: Nâng cao năng suất, chất lượng giống gà H’mông đặc sản

phù hợp thị hiếu người tiêu dùng

2 Vật liệu nghiên cứu

Đề tài được tiến hành trên gà H’mông thế hệ xuất phát từ đàn gà H’mông có nguồn gốc từ Trung tâm Lâm nghiệp Tây Bắc (Sơn la) và các thế hệ 1, thế 2 và thế hệ 3 Tại Trung tâm Thực nghiệm và Bảo tồn vật nuôi – Viện Chăn nuôi Thời gian từ tháng 3/2007 đến tháng 7/2010

3 Nội dung và phương pháp nghiên cứu

3.1 Nội dung nghiên cứu

Nghiên cứu đặc điểm ngoại hình, khả năng sản xuất (sinh trưởng, sinh sản)

3.2 Phương pháp nghiên cứu

Nhân thuần mở rộng quần thể theo phương pháp ngẫu giao theo nhóm và ghép luân chuyển trống để giảm sự đồng huyết Sơ đồ chọn lọc như sau:

Áp dụng chọn lọc hàng loạt của (Nguyễn Văn Thiện, Trần Đình Miên, 1995) Hai nhóm tính trạng được chọn lọc chính là sinh trưởng (khối lượng cơ thể) và màu da

- Về khối lượng cơ thể: ở thời điểm 63 ngày tuổi (9 tuần tuổi) gà được chọn lọc theo khối lượng cơ thể, 80% gà mái và 20% gà trống được chọn lọc nuôi tiếp ở giai đoạn sau Ở 133 ngày tuổi (19 tuần tuổi) gà được chọn tiếp theo về khối lượng cơ thể, chọn các cá thể

Gà trống có khối lượng cơ thể trong phạm vi (X ±б)

Gà mái có khối lượng cơ thể trong phạm vi ( X ±2б)

Trong đó: X : Khối lượng trung bình, б: Độ lệch chuẩn

- Về màu da: loại bỏ những gà có kiểu hình da màu trắng, chân trắng hoặc chân chì nhạt, thịt trắng, chỉ giữ lại những gà có da đen, thịt đen, chân và mỏ đen

- Song song với chọn lọc màu da kết hợp chọn lọc màu sắc lông phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng ưu tiên chọn gà 01 ngày tuổi có màu lông hung nâu, hung đen và sọc dưa Lúc

gà được 9 và 19 tuần tuổi chọn gà trống màu mơ nâu đen và đen đỏ thẫm, gà mái đen tuyền, mơ đen trắng và mơ nâu đen

- Đặc điểm ngoại hình: Quan sát và chụp ảnh để phân tích phân bố ngoại hình Các tính trạng sản xuất: khối lượng cơ thể, sinh sản sử dụng phương pháp thường quy trong nghiên cứu chăn nuôi: cân, đong, đo, đếm

3.3 Chế độ nuôi dưỡng, chăm sóc

Gà được nuôi trong chuồng nền lót bằng trấu, có sân chơi, điều kiện chuồng trại thông thoáng tự nhiên Chế độ chăm sóc, nuôi dưỡng và vệ sinh thú y phòng bệnh theo quy trình áp dụng cho gà H’mông của Trung tâm

Ấp thay thế đàn chọn

lọc gà 01 ngày tuổi

Đàn hạt nhân 38 tuần

tuổi

Chọn gà hậu bị

9 tuần tuổi

Chọn lọc gà dựng đẻ

19 tuần tuổi

Bảng 1 Chế độ nuôi dưỡng, chăm sóc

Giai đoạn (con/mMật độ 2

)

Tỷ lệ trống/mái Chế độ ăn Chế độ chiếu sáng

Gà con 0-9

TT 15-20 Nuôi chung Tự do 24/24h ở tuần đầu sau đó giảm

dần đến ánh sáng tự nhiên

Gà dò, hậu

bị 10-19 TT 6-10 Tách riêng Hạn chế Ánh sáng tự nhiên

Gà sinh sản

> 19 TT 3-5 1/7-1/8

Theo tỷ lệ

Bảng 2 Chế độ dinh dưỡng nuôi gà sinh sản

3.4 Các chỉ tiêu theo dõi

- Đặc điểm ngoại hình: lông, chân, da, mỏ tại thời điểm 01 và 133 ngày tuổi

- Tỷ lệ nuôi sống: qua các giai đoạn gà con, gà dò-hậu bị và gà sinh sản

- Khối lượng cơ thể: từ sơ sinh, 19 và 38 tuần tuổi, lượng thức ăn tiêu thụ từ sơ sinh đến

19 tuần tuổi

- Khả năng sinh sản: tuổi đẻ quả trứng đầu, tuổi đẻ 5%, tỷ lệ đẻ 50% và tỷ lệ đẻ đỉnh cao, năng suất trứng/72 tuần tuổi, tiêu tốn thức ăn/10 trứng, tỷ lệ phôi và kết quả ấp nở

3.5 Phương pháp xử lý số liệu

Số liệu xử lý theo phương pháp thống kê sinh vật học và chương trình phần mềm Minitab

13 và Excel 2003

4 Kết quả và thảo luận

4.1 Quy mô đàn qua các thế hệ

Bảng 3 Quy mô đàn gà H’mông thí nghiệm

Thế hệ

Qua bảng 3 cho thấy quy mô đàn gà các thế hệ khá ổn định và xu thế chọn lọc ở giai đoạn

63 và 133 ngày tuổi với áp lực chọn lọc ngày càng cao lên Tỷ lệ chọn lọc lên đẻ ở thế hệ thứ 1 là 85,75%, thế hệ thứ 3 là 61,08%

4.2 Đặc điểm ngoại hình

Bảng 4 Đặc điểm ngoại hình của gà H’mông

Giới tính Màu lông 01

ngày tuổi

Màu lông trưởng thành

Màu da 01 ngày tuổi

Màu da trưởng thành

Màu da chân trưởng thành Trống

Sọc dưa Hung nâu Hung đen

Mơ nâu đen Đen nhạt

Trắng

Đen nhạt

Đen

Mái

Sọc dưa Hung nâu Hung đen

Mơ đen trắng

Mơ nâu đen Đen tuyền

Đen nhạt

Qua 4 thế hệ chọn lọc có định hướng (đối với màu da) tiến hành loại bỏ ngay từ 01 ngày tuổi gà có kiểu hình da trắng, thịt trắng và giữ lại những gà da đen, thịt đen do vậy mà màu da đen ở gà 01 ngày tuổi thế hệ xuất phát chỉ đạt 81,91% đến thế hệ thứ 2 đã tăng lên trên 90% đây cũng chính là mục tiêu cần phải đạt vì phải tạo ra gà con 01 ngày tuổi có da đen thịt đen cao Chứng tỏ qua tác động của việc chọn lọc tính trạng da đen, thịt den đã được cải thiện rõ rệt Tính trạng màu lông qua chọn lọc nhận thấy, gà H’mông vẫn có màu lông đa dạng, nhưng phổ biến lúc trưởng thành con trống có màu mơ nâu đen (68,18%) và đen đỏ thẫm (31,82%) Gà mái có 3 màu lông chính mơ đen trắng (50,47%), đen nâu (45,18%) và đen tuyền (4,35%) Vì mục đích là tạo sản phẩm gà thịt đen, da đen và xương đen nên ngoại hình về màu lông cũng được chọn lọc

nhưng ở mức độ nhất định Đặc điểm nổi bật nhất của gà H’mông là da đen, thịt đen, xương đen, chân và mỏ đen, mào cờ có màu xám đen, mào tích xanh ánh bạc, chân có nhiều lông đặc biệt là

ở con trống

4.3 Tỷ lệ nuôi sống và tiêu tốn thức ăn

Bảng 5 Tỷ lệ nuôi sống (%) và tiêu tốn thức ăn (g/con) qua các giai đoạn

Chỉ tiêu xuất phát Thế hệ Thế hệ I Thế hệ II Thế hệ III TB

TB Tă/con/gđ (g)

10-19 TT

10-19 TT

Kết quả ghi trên bảng 5 cho thấy tỷ lệ nuôi sống của gà H’mông qua 4 thế hệ ở giai đoạn

gà con, gà dò, hậu bị đạt cao 94,31-96,14% Lượng thức ăn tiêu thụ giai đoạn gà con 1910 g/con, giai đoạn gà dò, hậu bị (gà trống 6460 g/con, gà mái 5491 g/con)

4.4 Khả năng sinh trưởng qua các thế hệ

4.4.1 Khối lượng cơ thể qua các tuần tuổi

Tại thời điểm 9 tuần và 19 tuần tuổi gà được chọn theo hướng bình ổn về khối lượng cơ thể, mặc dù thế hệ xuất phát khối lượng cơ thể gà ở giai đoạn 19 tuần tuổi cả gà trống và gà mái

có thấp hơn so các thế hệ sau Trung bình khối lượng cơ thể gà ở 19 tuần tuổi (gà trống 1705,47g), gà mái 1241,62g Khối lượng gà trống trong nghiên cứu này cao hơn kết quả nghiên cứu của Phạm Công Thiếu và cộng sự (2004) (1423-1450g) nhưng khối lượng gà mái thì tương đương

(1214-1250g)

Bảng 6 Khối lượng cơ thể gà H’mông qua 4 thế hệ (n=40)

Thế hệ

X ± mx (g) X ± mx (g) X ± mx (g) X ± mx (g) Xuất phát 747,70 ±17,15 626,30 ±12,56 1607,00 ±26,86 1172,00 ±17,79

Thế hệ I 747,07 ±11,89 646,30 ±13,56 1713,90± 28,98 1256,20± 19,70

Thế hệ II 753,00 ±12,56 651,30 ±8,80 1735,50 ±26,56 1263,00 ±25,10

Thế hệ III 756,20 ±15,60 653,40 ±12,46 1765,50± 29,60 1245,30 ±25,60

TB 741,51± 14,66 644,32 ±11,59 1705,47± 28,17 1241,62± 22,05

4.4.2 Chọn lọc khối lượng cơ thể gà H’mông

Tại thời điểm 9 tuần tuổi (63 ngày tuổi), chọn lọc định hướng về khối lượng kết quả đàn

gà qua các thế hệ được chọn lọc với tỷ lệ 15,7-20,12% ở gà trống và 75,19-83,41% ở gà mái

Tại thời điểm 19 tuần tuổi (133 ngày tuổi) tiến hành chọn lọc bình ổn về khối lượng cơ thể, có tỷ lệ chọn lọc là 37,87-60% ở gà trống và 63,96-79,10% (gà mái) Ở thời điểm 19 tuần

tuổi gà trống đạt 1757,5-1785,9g/con, gà mái đạt 1276,9-1289,8 g/con

Bảng 7 Kết quả chọn lọc lúc 9 và 19 tuần tuổi

Thế hệ

Chỉ tiêu

9 tuần tuổi +Trước CL n (con) 824 891 789 1019 984 996 936 1058

KLBQ (g/con) 747,7 626,3 747,07 646,30 753,10 651,30 756,20 653,40

+ Sau CL n (con) 130 670 155 850 198 794 147 827

KLBQ (g/con) 854,60 680,50 860,50 676,00 831,20 681,67 836,70 684,50

Áp lực CL (%) 15,77 75,19 19,64 83,41 20,12 79,71 15,70 78,16

Ly sai CL (g) 106,9 54,2 77,07 29,70 78,20 30,37 80,50 31,10

19 tuần tuổi +Trước CL n (con) 130 670 155 850 198 794 147 827

KLBQ (g/con) 1607,0 1172,0 1713,9 1256,2 1735,5 1263,0 1765,5 1245,3

KLBQ (g/con) 1710,4 1227,5 1757,4 1280,8 1774,4 1289,8 1785,9 1276,9

Áp lực CL (%) 60,00 79,10 50,32 71,52 37,87 77,20 44,89 63,96

Ly sai CL (g) 103,40 55,50 43,5 24,6 39,2 26,8 20,4 31,6

TB di tuyền (∆g) 31,33 35,53 11,33 6,00 7,67 31,33

4.5 Khả năng sinh sản

4.5.1 Tuổi thành thục sinh dục

Bảng 8 Tuổi đẻ của gà H’mông (ngày)

Thế hệ

Bảng 8 cho thấy gà H’mông có tuổi đẻ quả trứng đầu tiên (138-141 ngày) (xấp xỉ 20 tuần tuổi) Kết quả này phù hợp với kết quả nghiên cứu của Phạm Công Thiếu và cộng sự (2004) (tuổi

đẻ quả trứng đầu 133-141 ngày, gà đẻ đạt 5% qua 4 thế hệ dao động từ 150-154 ngày tương đương so với gà Ai cập của Nguyễn Thị Mười và cộng sự (2004) cho biết tuổi đẻ đạt 5% của gà

Ai cập từ 145-160 ngày, tuổi đẻ đạt 30% (169-175 ngày) và đẻ đỉnh cao (198-207 ngày) Như vậy gà H’mông là giống gà có tuổi phát dục tương đối sớm tương tự các giống gà Ri, Lương Phượng, Tam Hoàng và Ai cập

4.5.2 Năng suất trứng và tiêu tốn thức ăn/10 trứng

Bảng 9 Tỷ lệ đẻ, năng suất trứng, tiêu tốn thức ăn/10 trứng

Thế hệ xuất phát Thế hệ I Thế hệ II

Trứng/mái/72 tuần (quả) 104,40a 113,44b 114,32b

Kết quả bảng 9 cho thấy tỷ lệ đẻ của gà H’mông tăng dần theo lứa tuổi đạt đỉnh cao ở tuần tuổi (29-32) đạt 48,57-49,07%, sau đó giảm dần và giữ ở mức 28-35% là do gà có hiện tượng ấp bóng và thay lông vì vậy mà ảnh hưởng đến tỷ lệ đẻ Tỷ lệ đẻ bình quân thế hệ xuất phát 28,68%, thế hệ 1 và 2 là tương đương nhau (31,16-31,4%) Sản lượng trứng giữa thế hệ 1 và

2 là tương đương nhau và cao hơn thế hệ xuất phát: 9,04-9,92 trứng/mái (sự sai khác có ý nghĩa thống kê p<0,05)

So sánh năng suất trứng/mái 60 tuần tuổi thì năng suất trứng gà H’mông chỉ đạt (88,13-97,81 quả/mái) thấp hơn năng suất trứng của gà Ri (111,16-112,54 quả/mái) (Nguyễn Huy Đạt

và cộng sự (2005) Kết quả này cao hơn kết quả nghiên cứu của Lương Thị Hồng và cộng sự (2007) trên đàn gà H’mông giống gốc (84,31 trứng/mái/60 tuần tuổi)

4.5.3 Khối lượng và chất lượng trứng

Khối lượng trứng của gà H’mông tại thời điểm 38 tuần tuổi đạt tương đương gà Ai cập (Nguyễn Thị Mười và cộng sự, 2004) cho biết trứng gà Ai cập qua 6 thế hệ chọn lọc đạt 42,86-44,61 g tại 38 tuần tuổi nhưng khối lượng trứng gà H’mông tại 38 tuần tuổi cao hơn so với khối lượng trứng gà Ri (41,2g) (Bùi Đức Lũng và cộng sự, 2001), tỷ lệ lòng đỏ (35,10%)

Bảng 10 Khối lượng và chất lượng trứng tại 38 tuần tuổi (n = 35 quả)

4.5.4 Tỷ lệ phôi và kết quả ấp nở

Mỗi thế hệ theo dõi 12 lô ấp với tổng số trứng đưa vào thí nghiệm 28142 quả thu được kết quả tại bảng 11

Bảng 11 Kết quả ấp nở trứng gà H’mông

Chỉ tiêu

Thế hệ

Trứng

ấp (quả)

TL phôi (%)

TL nở/

trứng

ấp (%)

Tổng gà

nở ra (con)

Tổng gà

da đen loại 1 (con)

TL gà

da đen/gà

nở (%)

Số gà

da đen/mái (con) Xuất phát 8761 97,87 87,90 7701 6308 81,91 67,60

TB - 97,71 87,79 - - 87,16 76,26

Kết quả thể hiện tại bảng 11 cho thấy tỷ lệ phôi đạt cao ở cả 3 thế hệ chọn lọc (trung bình đạt 97,71%) tương đương gà Ai cập (96,3-98,5%) Phùng Đức Tiến và công sự (2004) Tỷ lệ nở/tổng trứng ấp đạt 87,79%, tỷ lệ nở gà da đen, thịt đen/ tổng số gà nở ra đã được cải thiện, ở thế hệ 1 và 2 cao hơn thế hệ xuất phát từ 6,06-9,11% Số gà con da đen, thịt đen/mái cũng cao hơn thế hệ xuất phát từ 15,27-10,53 con Mục đích là sản xuất ra nhiều gà da đen thịt đen đây là thành công có ý nghĩa nhất trong công tác chọn lọc để nâng cao năng suất, chất lượng gà H’mông Kết quả nghiên cứu này cao hơn kết quả nghiên cứu của Lương Thị Hồng (2005), gà H’mông có tỷ lệ phôi 94,54%, tỷ lệ gà đen/trứng ấp 69,3% (số gà da đen thịt đen/mái đạt 54,29 con) Kết quả của chúng tôi về tỷ lệ nở gà da đen thịt đen/tổng trứng ấp đạt 76,6-80,46% tương ứng số gà da đen, thịt đen/mái đạt 78,13-82,87 con Kết quả này rất có ý nghĩa và hiệu quả kinh

tế trong chăn nuôi gà H’mông sinh sản cung cấp con giống cho sản xuất

4.6 Khả năng sinh trưởng và cho thịt của gà H’mông

Cùng với việc chọn lọc trứng ấp tại thời điểm tuần 37-38 chúng tôi nuôi khảo nghiệm qua

3 thế hệ gà H’mông lấy thịt mỗi đợt 500 gà 01 ngày tuổi (nuôi chung trống mái) Kết quả thu được thể hiện tại bảng 12

Bảng 12 cho biết gà H’mông có tốc độ sinh trưởng chậm, khối lượng cơ thể lúc 12 tuần tuổi (84 ngày nuôi) đạt trung bình chung trống mái là 1158,47 g., tỷ lệ thịt xẻ 72,95%, tỷ lệ thịt đùi 22,27%, tỷ lệ thịt lườn 17,56% Tỷ lệ mỡ bụng thấp (0,87%) Kết quả này thấp hơn kết quả nghiên cứu của Nguyễn Huy Đạt và cộng sự (2001) trên gà Lương Phương nuôi thịt (tỷ lệ mỡ bụng là 1,81-1,85%) nhưng cao hơn gà Ri (hầu như không có) (Bùi Đức Lũng và cộng sự, 2001) Điều này làm tăng giá trị thịt của gà H’mông được người tiêu dùng Việt Nam ưa chuộng (mỗi thế hệ mổ khảo sát 3 gà trống và 3 gà mái)

Bảng 12 Khả năng sinh trưởng và sản xuất thịt của gà H’mông

Thế hệ Chỉ tiêu

Xuất

- Khối lượng cơ thể (g/con) 1052,90 1214,23 1268,28 1158,47

- TTTĂ/kg KL cơ thể tăng (kg) 3,76 3,08 3,04 3,27

- Chỉ số sản xuất đến 12 TT 31,21 44,67 44,66 44,15

- Tỷ lệ thịt đùi (%) 21,52 22,60 22,70 22,27

4.7 Chất lượng thịt của gà H’mông

Gà H’mông có xương đen, thịt đen, ngũ tạng đen ở Việt Nam cũng có giống gà Ác, ở Trung Quốc có gà Tây hoa cũng có xương đen, thịt đen, nhưng gà Ác bé, khối lượng cơ thể từ 0,6-0,8 kg/con còn gà Tây hoa từ 3,1-3,6kg/con Hai loại này có ngoại hình lông màu trắng, thịt tanh do nhiều sắt và thường được hầm với thuốc bắc để làm thức ăn bổ dưỡng, còn thịt gà H’mông không tanh nên chế biến được nhiều món Người dân tộc sử dụng phủ tạng như mật, xương làm thuốc chữa trị bệnh hen, sưng khớp

Kết quả khảo sát so sánh chất lượng thịt gà H’mông với một số giống gà khác như gà Ác,

gà Ri cho thấy thịt gà H’mông có lượng axit Glutamic cao chiếm 3,49% nên thịt ăn ngọt và không ngấy vì thịt ít mỡ chiếm 0,38%, trong khi thịt của các gà khác có tỷ lệ mỡ cao từ 0,97-1,5%

Bảng 13 Chỉ tiêu hoá học và axit amin các loại thịt gà (n=2)

nghiệp

Chỉ tiêu hoá học (%)

Axit amin (%)