CỞ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG
1.1.1 Khái niệm về quản lý thị trường
Quản lý là quá trình thiết lập chiến lược cho tổ chức và điều phối nỗ lực của nhân viên hoặc tình nguyện viên nhằm đạt được các mục tiêu, thông qua việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực như tài chính, tài nguyên thiên nhiên, công nghệ và nhân lực.
Thị trường là không gian nơi diễn ra việc chuyển nhượng quyền sở hữu sản phẩm, dịch vụ hoặc tiền tệ, nhằm đáp ứng nhu cầu của bên cung và bên cầu cho một loại sản phẩm cụ thể Qua đó, thị trường xác định số lượng và giá cả cần thiết cho sản phẩm và dịch vụ theo các quy tắc hiện hành.
Cụm từ "quản lý thị trường" hay "công tác quản lý thị trường" được hiểu là hoạt động quản lý do chủ thể thực hiện thông qua các phương pháp khác nhau nhằm đạt được mục tiêu quản lý Quản lý là sự tác động có ý thức để chỉ huy và hướng dẫn các quá trình xã hội, nhằm đạt được mục đích theo ý chí của người quản lý và phù hợp với quy luật khách quan Tùy thuộc vào các tiêu chí phân loại, "quản lý thị trường" có thể được hiểu theo nhiều khía cạnh khác nhau.
Theo tiêu chí phân loại thị trường, có thể phân chia thành các loại quản lý như: quản lý thị trường tiền tệ, quản lý thị trường ngoại hối và quản lý thị trường bất động sản.
"quản lý thị trường phân bón"….
Hoạt động quản lý thị trường có thể được phân loại thành hai nhóm: một là do các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện, mang tính quyền lực nhà nước; hai là do các tổ chức, cá nhân phi nhà nước thực hiện, như doanh nghiệp nhằm duy trì và mở rộng thị trường tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ Trong bộ máy nhà nước, có nhiều cơ quan có chức năng quản lý thị trường, trong đó lực lượng Quản lý thị trường đóng vai trò quan trọng.
Quản lý nhà nước là hình thức quản lý do nhà nước thực hiện, nhằm định hướng và chi phối các hoạt động để đạt được mục tiêu kinh tế xã hội trong các giai đoạn lịch sử cụ thể Quản lý nhà nước về kinh tế thể hiện sự tác động có tổ chức và có mục đích của nhà nước lên các hoạt động kinh tế, nhằm sử dụng hiệu quả tiềm năng, nguồn lực và cơ hội, từ đó đạt được các mục tiêu ngắn hạn và dài hạn cho nền kinh tế - xã hội.
Còn đối với quy định về lực lượng quản lý thị trường có thể hiểu:
Quản lý thị trường là lực lượng chuyên trách của Nhà nước, có nhiệm vụ phòng, chống và xử lý các hành vi kinh doanh hàng hóa nhập lậu, sản xuất và buôn bán hàng giả, hàng cấm, cũng như hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ Ngoài ra, lực lượng này còn đảm bảo quyền sở hữu trí tuệ, kiểm soát các vi phạm pháp luật về chất lượng, đo lường, giá cả, an toàn thực phẩm và gian lận thương mại, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.
Bộ trưởng Bộ Thương mại có trách nhiệm trước Chính phủ trong việc lãnh đạo và quản lý lực lượng quản lý thị trường, bao gồm tổ chức, tiêu chuẩn công chức và trang bị nghiệp vụ để thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ Đồng thời, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cũng chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc quản lý, chỉ đạo và kiểm tra hoạt động của lực lượng quản lý thị trường tại địa phương, nhằm đảm bảo việc thi hành nghiêm chỉnh pháp luật trong hoạt động thương mại trên địa bàn.
1.1.2 Chức năng của quản lý thị trường
Tổng cục Quản lý thị trường thuộc Bộ Công Thương, có nhiệm vụ tham mưu và hỗ trợ Bộ trưởng trong việc quản lý nhà nước Tổ chức này thực thi pháp luật liên quan đến phòng, chống và xử lý các hành vi kinh doanh hàng hóa nhập lậu, sản xuất và buôn bán hàng giả, hàng cấm, cũng như hàng hóa không rõ nguồn gốc Ngoài ra, Tổng cục còn giám sát các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, vi phạm pháp luật về chất lượng, đo lường, giá cả, an toàn thực phẩm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các hành vi gian lận thương mại theo quy định pháp luật.
Chức năng của quản lý thị trường:
- Kiểm tra, kiểm soát thị trường nhằm đảm bảo sự lành mạnh của thị trường trong nước
Cơ quan quản lý thị trường đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm tra và giám sát thị trường, đảm bảo tuân thủ pháp luật và ngăn chặn vi phạm hành chính trong thương mại Họ có trách nhiệm tuyên truyền và thuyết phục các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ để chủ động phòng ngừa và xử lý kịp thời các vi phạm pháp luật Cơ quan này áp dụng các biện pháp ngăn chặn tại hiện trường, tạm giữ phương tiện và hàng hóa vi phạm, thu thập tài liệu và lấy mẫu sản phẩm để kiểm tra, giám định theo quy định pháp luật.
Chức năng của cơ quan này là thực hiện các nhiệm vụ kiểm tra nhằm đảm bảo sự ổn định cho các cơ sở kinh doanh, đáp ứng yêu cầu hoạt động của thị trường trong khu vực Điều này thể hiện rõ vai trò kiểm tra và kiểm soát thị trường.
- Phòng, chống hành vi kinh doanh trái pháp luật
Cơ quan quản lý thị trường có nhiệm vụ quan trọng trong việc phòng chống hành vi kinh doanh trái pháp luật, bao gồm việc kiểm tra và phát hiện các cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm Hành vi kinh doanh trái phép không chỉ vi phạm trật tự quản lý kinh tế – xã hội mà còn xâm phạm quyền lợi hợp pháp của cá nhân và tổ chức Để đảm bảo sự công bằng trên thị trường, cơ quan này cần ngăn chặn các hành vi như kinh doanh gian dối, bán xăng giả, kẹo giả và hàng nhái.
- Xử lý các hành vi kinh doanh trái pháp luật
Xử lý các vi hạm hành chính theo thẩm quyển được quy định trong các văn bản pháp luật theo đúng thẩm quyền và chức năng được quy định
1.1.3 Vai trò của quản lý thị trường
Quản lý thị trường đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hoạt động kinh doanh tuân thủ pháp luật, kiểm tra và kiểm soát các hoạt động thương mại để tạo ra môi trường kinh doanh an toàn và lành mạnh cho người tiêu dùng Đồng thời, quản lý thị trường cũng góp phần đảm bảo tính minh bạch và công khai trong các giao dịch trên thị trường.
1.1.4 Hệ thống tổ chức quản lý thị trường
(Nguồn: Tổng cục quản lý thị trường)
1 Các tổ chức Quản lý thị trường ở trung ương gồm: a) Văn phòng Tổng cục; b) Vụ Tổ chức cán bộ; c) Vụ Tổng hợp - Kế hoạch - Tài chính; d) Vụ Chính sách - Pháp chế; đ) Vụ Thanh tra - Kiểm tra; e) Cục Nghiệp vụ quản lý thị trường.
Văn phòng Tổng cục có 03 phòng và Trung tâm Thông tin truyền thông quản lý thị trường; Cục Nghiệp vụ quản lý thị trường có 04 phòng.
2 Các tổ chức Quản lý thị trường ở địa phương gồm: a) Cục Quản lý thị trường cấp tỉnh trực thuộc Tổng cục Quản lý thị trường gồm: Cục Quản lý thị trường tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; Cục Quản lý thị trường liên tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG
1.2.1 Thẩm quyền quản lý thị trường
Quản lý thị trường là lực lượng chuyên trách có nhiệm vụ kiểm tra và kiểm soát thị trường, đồng thời đấu tranh chống lại các vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại tại thị trường nội địa.
Căn cứ quyết định số Số: 34/2018/QĐ-TTg, cục quản lý thị trường có nhiệm vụ và quyền hạn như sau:
• Cục quản lý thị trường
Cục Quản lý thị trường là cơ quan hỗ trợ Bộ trưởng Bộ Thương mại trong việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước Cơ quan này có nhiệm vụ chỉ đạo kiểm tra, kiểm soát thị trường và đấu tranh chống lại các vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại tại thị trường nội địa.
Cục Quản lý thị trường có nhiệm vụ, quyền hạn như sau:
Kiểm tra việc thi hành pháp luật và các chính sách trong hoạt động thương mại, công nghiệp là nhiệm vụ quan trọng nhằm đảm bảo sự tuân thủ các quy định Cơ quan chức năng cần đề xuất với Bộ trưởng Bộ Công Thương các biện pháp cần thiết để thực hiện đúng pháp luật trong lĩnh vực này Đồng thời, tổ chức tuyên truyền và phổ biến pháp luật về thương mại cho các tổ chức và cá nhân liên quan cũng là một phần không thể thiếu trong công tác này.
Xây dựng văn bản pháp luật liên quan đến tổ chức và quản lý công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường là cần thiết để xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại Cần quy định rõ ràng về quy chế kiểm soát thị trường và chính sách, chế độ đối với công chức làm công tác quản lý thị trường ở các cấp.
Phát hiện và đề xuất với Bộ trưởng Bộ Thương mại nhằm giải quyết các văn bản quy định trái pháp luật liên quan đến quản lý thị trường trong hoạt động thương mại, theo thẩm quyền của các ngành và cấp.
Tổ chức và chỉ đạo việc kiểm tra, kiểm soát thị trường nhằm xử phạt hành chính các vi phạm trong hoạt động thương mại theo thẩm quyền.
Thường trực hỗ trợ Bộ chủ trì trong việc tổ chức và phối hợp hoạt động giữa các cơ quan nhà nước ở các ngành và cấp độ khác nhau, nhằm quản lý thị trường, ngăn chặn đầu cơ, buôn lậu và các hành vi kinh doanh trái phép.
Bộ sẽ theo dõi và quản lý tổ chức, tiêu chuẩn công chức, chế độ trang phục và ấn chỉ của lực lượng quản lý thị trường Đồng thời, Bộ cũng hướng dẫn bồi dưỡng nghiệp vụ và thực hiện thanh tra, kiểm tra hoạt động của các cơ quan và công chức quản lý thị trường tại địa phương.
• Chi cục quản lý thị trường
Chi cục Quản lý thị trường thuộc Sở Thương mại có nhiệm vụ kiểm tra và kiểm soát thị trường, đồng thời đấu tranh chống buôn bán hàng nhập lậu, hàng cấm và hàng giả Ngoài ra, cơ quan này còn thực hiện thanh tra và kiểm tra việc chấp hành pháp luật thương mại của các tổ chức, cá nhân hoạt động thương mại tại các tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương.
Các Đội Quản lý thị trường được chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ kiểm tra và kiểm soát thị trường, nhằm phát hiện hàng nhập lậu, hàng cấm, hàng giả, cũng như các hành vi kinh doanh trái phép khác.
Các Đội Quản lý thị trường được chỉ đạo kiểm tra và xử lý các vi phạm liên quan đến thương nhân và hoạt động thương mại theo Luật Thương mại Những vi phạm này bao gồm: kinh doanh không có giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (CNĐKKD) hoặc không đúng nội dung ghi trong giấy CNĐKKD; hoạt động thương mại khi đã bị đình chỉ hoặc tước quyền; không có trụ sở hoặc cửa hàng thương mại; không có biển hiệu hoặc biển hiệu không đúng với nội dung trong giấy CNĐKKD; đặt văn phòng đại diện, chi nhánh không có giấy phép hoặc hoạt động trái với nội dung giấy phép; kinh doanh hàng hóa, cung ứng dịch vụ bị pháp luật cấm; và vi phạm điều kiện kinh doanh đối với hàng hóa, dịch vụ có điều kiện theo quy định pháp luật.
Vi phạm các quy định của Nhà nước về giá cả, niêm yết giá hàng hóa và dịch vụ có thể gây thiệt hại cho người tiêu dùng Thiếu thông tin đầy đủ về tính năng và công dụng của sản phẩm, cùng với việc không tuân thủ quy định ghi nhãn hàng hóa, có thể dẫn đến những hiểu lầm trong giao dịch Ngoài ra, các hành vi gian lận, lừa dối khách hàng trong mua bán và cung ứng dịch vụ thương mại, cũng như vi phạm quy định về hóa đơn, chứng từ, đều là những hành vi nghiêm trọng Vi phạm trong lĩnh vực xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa và cạnh tranh bất hợp pháp cũng cần được xử lý nghiêm túc Cuối cùng, các hành vi chống lại kiểm soát viên thị trường trong khi thi hành công vụ là không thể chấp nhận.
Chi cục cần xây dựng chương trình và kế hoạch kiểm tra, kiểm soát thị trường theo từng thời kỳ và báo cáo Sở quyết định Đồng thời, tổ chức thực hiện kiểm tra, kiểm soát việc chấp hành pháp luật thương mại đối với các tổ chức và cá nhân kinh doanh Chi cục cũng phải áp dụng các biện pháp ngăn chặn và xử lý các vi phạm hành chính thuộc thẩm quyền, cũng như các vụ việc do các Đội quản lý thị trường chuyển lên, và chịu trách nhiệm về các quyết định này Đối với những vụ việc ngoài thẩm quyền, Chi cục trưởng cần báo cáo Chủ tịch.
Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hoặc Cục trưởng Cục Quản lý thị trường xử lý.
Trực tiếp chỉ đạo và hướng dẫn các Đội Quản lý thị trường, đồng thời kiểm tra hoạt động và việc chấp hành quy chế công tác quản lý thị trường của các Kiểm soát viên thị trường.
Chúng tôi tập trung vào việc tuyên truyền và phổ biến chính sách, pháp luật thương mại, đồng thời kiến nghị với UBND tỉnh các biện pháp nhằm đảm bảo thi hành pháp luật thương mại và ngăn chặn các hành vi vi phạm Ngoài ra, chúng tôi cũng đề xuất với các cơ quan có thẩm quyền việc sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý thị trường.
THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY
Hiện nay hoạt động quản lý thị trường được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật như sau:
- Pháp lệnh quản lý thị trường năm 2016
Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-VPQH quy định về pháp lệnh quản lý thị trường, cùng với Pháp lệnh số 01/2018/UBTVQH14, bao gồm các sửa đổi và bổ sung một số điều của bốn pháp lệnh liên quan đến quy hoạch.
Thông tư 27/2020/TT-BCT quy định chi tiết về nội dung, trình tự và thủ tục kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý thị trường Thông tư này cũng nêu rõ các biện pháp nghiệp vụ mà lực lượng quản lý thị trường cần thực hiện để đảm bảo việc thi hành pháp luật hiệu quả.
Thông tư số 54/2020/TT-BCT đã sửa đổi và bổ sung một số điều của Thông tư số 18/2019/TT-BCT, ban hành ngày 30 tháng 9 năm 2019, quy định về hoạt động công vụ của lực lượng Quản lý thị trường Đồng thời, Thông tư này cũng liên quan đến Thông tư số 20/2019/TT-BCT, được ban hành ngày 30 tháng 10 năm 2019, quy định về kiểm tra nội bộ việc chấp hành pháp luật trong hoạt động công vụ của lực lượng Quản lý thị trường.
- Thông tư số 55/2020/TT-BCT, Quy định chế độ báo cáo của lực lượng Quản lý thị trường
- Quyết định 34/2018/QĐ-TTg Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Tổng cục Quản lý thị trường trực thuộc Bộ Công Thương
- Nghị định 33/2022/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều của Pháp lệnh Quản lý thị trường
Các văn bản quy phạm pháp luật trong các lĩnh vực chuyên ngành quy định rõ quyền hạn và trách nhiệm của cán bộ quản lý thị trường trong việc xử lý các vi phạm hành chính.
Hiện nay, pháp luật về quản lý thị trường đã được siết chặt hơn thông qua Pháp lệnh quản lý thị trường năm 2016, cùng với các sửa đổi, bổ sung vào năm 2018, tạo ra một khung pháp lý riêng cho hoạt động này.
Theo Điều 5 và Điều 7 của Pháp lệnh Quản lý thị trường 2016, quy định rõ nguyên tắc hoạt động, cũng như vị trí và chức năng của lực lượng Quản lý thị trường.
Lực lượng Quản lý thị trường là cơ quan chuyên trách của Nhà nước, có nhiệm vụ phòng ngừa và xử lý các hành vi kinh doanh hàng hóa nhập lậu, sản xuất và buôn bán hàng giả, hàng cấm, cũng như hàng hóa không rõ nguồn gốc Họ còn đảm bảo quyền sở hữu trí tuệ, kiểm soát các vi phạm pháp luật liên quan đến chất lượng, đo lường, giá cả, an toàn thực phẩm và gian lận thương mại, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.
Lực lượng Quản lý thị trường cần đảm bảo tính khách quan, chính xác, công khai và minh bạch trong hoạt động của mình Họ phải không phân biệt đối xử và tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế, xã hội, đồng thời bảo đảm an sinh xã hội.
Chúng tôi sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan và tổ chức liên quan để phòng ngừa và đấu tranh chống lại các hành vi vi phạm pháp luật trong phạm vi chức năng và nhiệm vụ được giao.
Lực lượng quản lý thị trường đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự công bằng và thực thi pháp luật trong hoạt động của thị trường, theo các quy định hiện hành về vị trí và chức năng của họ.
Các quy định pháp luật về quản lý thị trường đã xác định rõ quyền hạn của các vị trí trong hoạt động kiểm tra và thanh tra chuyên ngành Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số hạn chế trong các quy định này.
Việc giao quyền tương đối hợp lý tuy nhiên thiếu những cơ chế để kiểm soát quyền được trao và những vi phạm có thể xảy ra
Khi thực hiện kiểm tra, sự có mặt của nhiều bên và các thủ tục cần thiết giúp tăng tính minh bạch nhưng lại giảm tính bất ngờ Theo điều 24 của pháp lệnh quản lý thị trường, tổ chức hoặc cá nhân được kiểm tra phải có người đại diện làm việc với Đoàn kiểm tra Nếu không có người đại diện, Đoàn kiểm tra vẫn tiến hành nhưng cần có sự chứng kiến của đại diện Ủy ban nhân dân hoặc cơ quan công an cấp xã Điều này tạo điều kiện cho đơn vị bị kiểm tra có thể né tránh bằng cách không có mặt, gây khó khăn cho cơ quan quản lý trong việc phối hợp kịp thời với các cơ quan liên quan, từ đó làm giảm tính đột xuất của các cuộc kiểm tra.
Thời gian kiểm tra và xử lý kết quả theo quy định của pháp lệnh hiện tại là tương đối ngắn, trong khi nhiều cơ sở kinh doanh vi phạm có tính chất phức tạp và tổ chức bài bản Do đó, thời hạn tối đa cần được xem xét để đảm bảo hiệu quả trong việc xử lý các vi phạm này.
Sau 25 ngày kể từ khi kết thúc kiểm tra với lực lượng mỏng của đội quản lý thị trường, áp lực trong việc xử lý các tổ chức lớn với khối lượng hàng hóa và mạng lưới kinh doanh rộng rãi ngày càng gia tăng Sự phát triển của thương mại điện tử đã tạo ra nhiều cơ sở kinh doanh hoạt động tinh vi, trải dài trên nhiều địa bàn, khiến cho công tác kiểm tra và xử lý của đội quản lý thị trường trở nên khó khăn và không thể hoàn thành trong thời gian quy định.
Việc xử lý vi phạm của cơ quan quản lý thị trường được quy định trong nhiều văn bản pháp luật, tuy nhiên, quyền hạn xử lý vi phạm hành chính hiện tại còn hạn chế, chưa đủ sức răn đe đối với các đối tượng vi phạm trong quá trình kiểm tra và xử lý.
THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY
Trong năm 2021, lực lượng Quản lý Thị trường (QLTT) đã phát hiện và xử lý 41.375 vụ vi phạm, với ước thu nộp ngân sách gần 430 tỷ đồng Các hành vi vi phạm chủ yếu bao gồm sản xuất và kinh doanh hàng nhập lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, cùng với các hành vi đầu cơ, găm hàng và tăng giá bất hợp lý trong thời điểm cao điểm của dịch bệnh.
Năm 2021, lực lượng QLTT đã tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin nhằm xây dựng một đội ngũ chuyên nghiệp và hiện đại, hoạt động hiệu quả trong bối cảnh mới Hiện tại, 100% công chức QLTT được trang bị máy tính và kết nối Internet tốc độ cao, đồng thời thực hiện tốt việc tiếp nhận và xử lý văn bản qua phần mềm eDMS Đặc biệt, việc triển khai Hệ thống xử lý vi phạm hành chính INS sẽ cải cách căn bản công tác kiểm tra và kiểm soát thị trường, nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính.
Trong năm 2021, Tổng cục QLTT đã tích cực tăng cường công tác thông tin và tuyên truyền Việc phát triển truyền thông qua các phương tiện đại chúng và Cổng thông tin điện tử của Tổng cục QLTT, cùng với sự ra mắt của Tạp chí QLTT (cả bản in và điện tử), đã đóng góp quan trọng vào việc phổ biến các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, Bộ Công Thương và lực lượng QLTT.
Công tác thông tin tuyên truyền của Tổng cục đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong nhận thức của người dân và doanh nghiệp về việc tuân thủ các quy định pháp luật Điều này góp phần hạn chế các hành vi buôn bán hàng cấm, hàng nhập lậu, cũng như sản xuất và kinh doanh hàng giả, hàng không đảm bảo chất lượng.
Đường dây nóng là nguồn tin quan trọng, vì vậy trong năm qua, Tổng cục đã chú trọng nâng cấp hạ tầng và cải thiện quy trình tiếp nhận, xử lý thông tin từ người dân Năm 2021, đường dây nóng của Tổng cục đã tiếp nhận 700 kiến nghị và phản ánh từ người dân và doanh nghiệp về các hành vi vi phạm Tổng cục đã chỉ đạo xử lý hoặc chuyển giao cho các cơ quan chức năng để xử lý kịp thời theo quy định của pháp luật.
Năm 2021 đánh dấu sự kiện quan trọng khi Tổng cục khai trương Phòng Trưng bày nhận diện hàng thật - hàng giả tại 62 Tràng Tiền, Hà Nội, sau 3 năm chuyển đổi mô hình ngành dọc Sự kiện thu hút 16 doanh nghiệp và gần 300 sản phẩm từ các lĩnh vực như thời trang, gia dụng, hàng tiêu dùng và hóa - mỹ phẩm Tổng cục QLTT sẽ phối hợp với Tạp chí QLTT tổ chức các sự kiện trưng bày thường xuyên, nhằm nâng cao nhận thức của người tiêu dùng và doanh nghiệp trong việc phòng, chống hàng giả, hàng nhái.
MỘT SỐ ĐÁNH GIÁ VỀ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY
2.3.1 Những kết quả đạt được
Thứ nhất, tổ chức bộ máy của lực lượng QLTT được sắp xếp, kiện toàn,nâng cao kiến thức của cán bộ về hội nhập kinh tế quốc tế
Bộ máy của lực lượng QLTT đã được tổ chức lại từ Trung ương đến địa phương theo hướng tinh gọn, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động Theo Quyết định số 34/2018/QĐ-TTg, tổng cục QLTT ở Trung ương đã giảm từ 11 đơn vị xuống còn 6 đơn vị, tương ứng với mức giảm 45% Sau 02 năm hoạt động, tổng cục đã tinh giản số Đội QLTT còn 376 Đội, cũng giảm 45% so với trước đây.
Tổng cục QLTT đang nỗ lực nâng cao chất lượng đội ngũ công chức thông qua việc tổ chức các lớp đào tạo chuyên môn về quản lý hàng nhập lậu, hàng giả và hàng nhái Đồng thời, cơ quan này cũng chủ động phối hợp với các đơn vị liên quan để cập nhật chương trình và tài liệu bồi dưỡng về hội nhập quốc tế, nhằm đảm bảo công chức QLTT nắm vững kiến thức và quy định mới trong các cam kết của các FTA.
Thứ hai, làm tốt công tác tham mưu cho Ban Chỉ đạo 389
Tổng cục QLTT luôn hỗ trợ Trưởng ban trong việc chỉ đạo và điều hành, ban hành nhiều chương trình và kế hoạch nhằm thực hiện hiệu quả chỉ đạo của Chính phủ và Ban chỉ đạo 389 quốc gia về phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả Cơ quan này kịp thời báo cáo kết quả và tình hình triển khai nhiệm vụ, đồng thời nêu rõ những khó khăn trong quá trình phối hợp để Văn phòng Thường trực 389 quốc gia có thể xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền Tổng cục QLTT cũng tích cực góp ý hoàn thiện khung pháp lý và các chương trình công tác của Ban chỉ đạo 389 quốc gia, nhằm đảm bảo hiệu lực và hiệu quả trong việc phối hợp với các lực lượng chức năng.
Lực lượng QLTT các địa phương, với vai trò là thành viên của Ban chỉ đạo 389 cấp tỉnh, đã tích cực tham mưu và đề xuất với Ủy ban nhân dân và Ban chỉ đạo 389 tỉnh, thành phố để triển khai hiệu quả Quy chế phối hợp giữa các lực lượng chức năng Họ thực hiện nghiêm túc các chương trình và kế hoạch kiểm tra, kiểm soát thị trường, đặc biệt là trong các đợt cao điểm Cục QLTT đã chủ trì và phối hợp với các lực lượng chức năng để kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm nổi cộm trên thị trường, như gian lận trong kinh doanh xăng dầu, khí hóa lỏng, thực phẩm chức năng, và sản xuất, kinh doanh hàng giả, kém chất lượng.
Lực lượng QLTT tại các địa phương đã phối hợp chặt chẽ với các ngành và cơ quan liên quan để kiểm tra giá cả, chất lượng hàng hóa, cũng như ngăn chặn kinh doanh hàng lậu và hàng giả Họ chú trọng việc phát hành các bản tin và chuyên mục về tình hình chống buôn lậu, gian lận thương mại, đồng thời công khai kết quả điều tra và xử lý các vụ án trọng điểm Việc công khai thông tin về tổ chức, cá nhân vi phạm nghiêm trọng và tái phạm nhiều lần nhằm mục đích răn đe và phòng ngừa vi phạm.
Thứ ba, cần tăng cường công tác kiểm tra và kiểm soát thị trường nhằm đấu tranh hiệu quả chống lại buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, hàng cấm, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, cũng như hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Tổng cục QLTT đang tăng cường công tác kiểm tra và kiểm soát thị trường để ứng phó kịp thời với các diễn biến bất thường và tác động tiêu cực trên toàn quốc, nhằm đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế Cơ quan này cũng chú trọng vào việc thanh tra, kiểm tra và đấu tranh chống buôn lậu, hàng giả, hàng cấm, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, cũng như bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong thương mại điện tử và các ứng dụng số tại các khu vực và lĩnh vực trọng điểm.
Mô hình tổ chức lực lượng QLTT theo ngành dọc đã thể hiện ưu thế vượt trội trong việc triệt phá các đường dây, ổ nhóm lớn mà trước đây chưa từng đạt được Đồng thời, mô hình này cũng nâng cao hiệu quả phối hợp với các lực lượng chức năng.
Các đơn vị thuộc Tổng cục QLTT đã phối hợp với lực lượng chức năng như Bộ đội Biên phòng và Công an để triệt phá nhiều đường dây buôn bán hàng giả trên toàn quốc, đặc biệt tại các trung tâm thương mại lớn như Sài Gòn Square và Lucky Plaza Họ đã xử lý các điểm nóng về sản xuất và kinh doanh hàng giả tại chợ Ninh Hiệp, Phú Xuyên và Bến Thành, cũng như kiểm tra các kho, cửa hàng bán hàng nhái tại Hưng Yên, Hải Phòng và Nha Trang Một vụ việc đáng chú ý là việc xử lý tổng kho buôn lậu hơn 10.000m2 tại Lào Cai Sự chỉ đạo thống nhất từ Tổng cục đến địa phương đã giúp lực lượng QLTT khắc phục sự chia cắt theo địa bàn, khẳng định vai trò nòng cốt trong Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia Lực lượng này đã đấu tranh phòng ngừa và xử lý vi phạm tại các địa bàn trọng điểm, phát hiện nhiều cơ sở sản xuất hàng giả và hàng nhái, đồng thời xử lý nghiêm các vụ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ tại các tỉnh thành như Hà Nội, Lạng Sơn, An Giang, Bình Dương và Thanh Hóa.
Lực lượng QLTT kết hợp quản lý địa bàn với việc phân tích và dự báo tình hình để phát hiện kịp thời các phương thức, thủ đoạn của đối tượng sản xuất và kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng Họ xây dựng các phương án kiểm tra chuyên đề và đột xuất nhằm ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng chính sách đưa hàng Việt về nông thôn, hội chợ, và hoạt động bán hàng đa cấp để buôn bán hàng giả và hàng vi phạm quyền SHTT.
Sau hai năm hoạt động, lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) đã kiểm tra tổng cộng 199.701 vụ, phát hiện và xử phạt 156.249 vụ vi phạm Tổng số tiền thu nộp vào ngân sách nhà nước đạt 1.061.828,2 triệu đồng Ngoài ra, QLTT đã chuyển 179 vụ cho cơ quan điều tra và khởi tố 23 vụ.
Bảng 1 Kết quả xử lý vi phạm đối với từng lĩnh vực 2019 - 2020
Năm Kết quả xử lý vi phạm đối với từng lĩnh vực
Số vụ đã kiểm tra (Số vụ)
Số vụ vi phạm đã xử phạt (Số vụ)
Vi phạm hành chính (Triệu USD)
Tiền bán thanh lý hàng tịch thu (Triệu USD)
2019 Buôn bán, vận chuyển trái phép hàng cấm
Hàng lậu 11.253 9.125 164.368,7 56.346,4 220.715,1 Hàng giả/xâm phạm quyền SHTT
Không rõ nguồn gốc xuất xứ
Vi phạm quyền sở hữu trí tuệ
Vi phạm an toàn thực phẩm
Thương mại điện tử 2.631 1.246 7.467,2 1.347,6 8.814,8 Khác (kinh doanh hàng quá hạn sử dụng…)
2020* Buôn bán, vận chuyển trái phép hàng cấm
Hàng giả/xâm phạm quyền SHTT
Không rõ nguồn gốc xuất xứ
Vi phạm quyền sở hữu trí tuệ
Vi phạm an toàn thực phẩm
Thương mại điện tử 1.450 917 4.382,5 1.564,8 5.947,3 Khác (kinh doanh hàng quá hạn sử dụng…)
Nguồn: Số liệu của Tổng cục Quản lý Thị trường; * Ước tính
Do việc tăng cường kiểm tra và kiểm soát thị trường, cũng như đấu tranh phòng ngừa hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, tình hình buôn lậu và gian lận thương mại đã có những chuyển biến tích cực Kết quả là số vụ vi phạm và số tiền xử phạt trong năm 2020 đã giảm so với năm 2019.
Trong cơ cấu xử phạt, hàng lậu chiếm tỷ trọng lớn nhất với 32,97% năm 2019 và 34,86% năm 2020 Tiếp theo là gian lận thương mại với 23,98% năm 2019 và 20,48% năm 2020 Hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ chiếm 7,62% năm 2019 và 12,83% năm 2020.
2.3.2 Hạn chế còn tồn tại
Việc phối hợp trong công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả vẫn gặp nhiều khó khăn, bao gồm tình trạng cát cứ địa bàn và lợi ích giữa các lực lượng Sự chồng chéo trong phân công, chức năng và nhiệm vụ, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu, đã dẫn đến việc quản lý lỏng lẻo.
Hiện nay, công tác thanh tra chuyên ngành chưa có sự thống nhất trong việc xử lý kết quả thanh tra, bao gồm lập biên bản vi phạm hành chính, ban hành quyết định xử lý vi phạm và chuyển hồ sơ cho cơ quan có thẩm quyền Vụ Thanh Tra - Kiểm tra đang tổng hợp và báo cáo để xin ý kiến chỉ đạo từ Lãnh đạo Tổng cục nhằm ban hành công văn hướng dẫn các Cục QLTT địa phương thực hiện thống nhất theo đúng quy định và trình tự thủ tục của cuộc thanh tra chuyên ngành.
