Trình bày những quy định pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán (nêu một số hành vi phổ biến, căn cứ pháp lý, hình thức, thủ tục xử phạt và thẩm quyền xử phạt). Anh Chị hãy bình luận về thực trạng xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán đang diễn ra hiện nay và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật. Chứng khoán là thuật ngữ đã có từ lâu trên thế giới và bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam từ cuối những năm 90 của thế kỷ XX. Văn bản pháp lý đầu tiên về chứng khoán tại Việt Nam là Quyết định số 361TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 20061995 về việc thành lập ban chuẩn bị tổ chức thị trường chứng khoán. Sự kiện tiếp theo vào năm 1996, thành lập Ủy ban chứng khoản Nhà nước Việt Nam. Hai năm sau, theo Nghị định 48CP ngày 11071998, thị trường chứng khoản Việt Nam chính thức được khai sinh. Theo quy định hiện hành, hoạt động về chứng khoán và thị trường chứng khoán được quy định tại Luật chứng khoán 2019. Theo đó, “Chứng khoán là tài sản, bao gồm các loại sau đây: Cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ; Chứng quyền, chứng quyền có bảo đảm, quyền mua cổ phần, chứng chỉ lưu ký; Chứng khoán phái sinh; Các loại chứng khoán khác do Chính phủ quy định”.1 Trong suốt thời gian quá, thị trường chứng khoán ngày càng phát triển nhưng cùng với đó, nhiều biến động lớn đã xảy ra, nhiều hành vi vi phạm pháp luật về chứng khoán được thực hiện. Tiểu luận này hệ thống hóa một số quy định pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán, thực trạng xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán đang diễn ra hiện nay và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật.
Trang 1Tiểu Luận Về Xử Phạt Hành Chính Trong Lĩnh Vực
Chứng Khoán
Trang 2Đề bài: Trình bày những quy định pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán (nêu một số hành vi phổ biến, căn cứ pháp lý, hình thức, thủ tục xử phạt và thẩm quyền xử phạt) Anh/ Chị hãy bình luận về thực trạng xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán đang diễn ra hiện nay và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật
Trang 3MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 1
I Cơ sở pháp lý về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán 1
1 Các loại hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán 1
2 Hình thức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán 4
3 Thẩm quyền xử phạt vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán 8
4 Trình tự, thủ tục xử phạt trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán 8
II Thực trạng xử phạt trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán 9 III Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về xử phạt trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán 11 KẾT LUẬN 13 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 14
Trang 4MỞ ĐẦU
Chứng khoán là thuật ngữ đã có từ lâu trên thế giới và bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam từ cuối những năm 90 của thế kỷ XX Văn bản pháp lý đầu tiên về chứng khoán tại Việt Nam là Quyết định số 361-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 20/06/1995 về việc thành lập ban chuẩn bị tổ chức thị trường chứng khoán Sự kiện tiếp theo vào năm
1996, thành lập Ủy ban chứng khoản Nhà nước Việt Nam Hai năm sau, theo Nghị định 48/CP ngày 11/07/1998, thị trường chứng khoản Việt Nam chính thức được khai sinh Theo quy định hiện hành, hoạt động về chứng khoán và thị trường chứng khoán được quy định tại Luật chứng khoán 2019 Theo đó, “Chứng khoán là tài sản, bao gồm các loại sau đây: Cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ; Chứng quyền, chứng quyền có bảo đảm, quyền mua cổ phần, chứng chỉ lưu ký; Chứng khoán phái sinh; Các loại chứng khoán khác do Chính phủ quy định”.1 Trong suốt thời gian quá, thị trường chứng khoán ngày càng phát triển nhưng cùng với đó, nhiều biến động lớn đã xảy ra, nhiều hành vi vi phạm pháp luật về chứng khoán được thực hiện Tiểu luận này hệ thống hóa một số quy định pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán, thực trạng xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán đang diễn ra hiện nay và đề xuất một
số giải pháp hoàn thiện pháp luật
NỘI DUNG
I Thực trạng xử phạt trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng
khoán
Nhìn chung, vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán chiếm tỷ lệ thấp so với các lĩnh vực khác, nhưng tập trung ở một số loại vi phạm chủ yếu như:
Vi phạm quy định công bố thông tin:
Việc công bố thông tin trên thị trường chứng khoán phải đáp ứng các yêu cầu kịp thời chính xác Theo khoàn 1 Điều 10 Thông tư 96/2020/TT-BTC của Bộ Tài chính ngày 16/11/2020: “Công ty đại chúng phải công bố báo cáo tài chính năm đã được kiểm toán trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày tổ chức kiểm toán ký báo cáo kiểm toán nhưng không vượt quá 90 ngày, kể từ ngày kết thúc năm tài chính” Trong khi đó, hiện
1 Khoản 1 Điều 4 Luật chứng khoán 2014
1
Trang 5tượng này xảy ra rất phổ biến Những tháng đầu năm 2020, nhiều công ty xin gia hạn thời gian công bố báo cáo tài chính như: Công ty cổ phần Hoàng Anh Gia Lai, Công ty
cổ phần vàng bạc đá quý Phú Nhuận, Công ty cổ phần cơ điện lạnh REE,… Nhiều doanh nghiệp bị xử phạt nhưng vẫn vi phạm như Công ty cổ phần Nông nghiệp và thực phẩm Hà Nội Kinh Bắc, Công ty cổ phần sản xuất xuất nhập khẩu Inox Kim Vĩ, Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai,… “Những năm qua, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã xử phạt nhiều cá nhân về hành vi báo cáo thông tin không đúng thời hạn khi sở hữu từ 5% trở lên số cổ phiếu đang lưu hành có quyền biểu quyết của một công ty đại chúng, hay báo cáo không đúng thời hạn khi thay đổi số cổ phiếu vượt quá các ngưỡng 1% số lượng cổ phiếu lưu hành, hay báo cáo không đúng thời hạn về kết quả thực hiện giao dịch ”2
Vi phạm thao túng giá, giao dịch có tính chất nội gián
“Năm 2017, UBCKNN xử phạt 5 trường hợp về thao túng giá chứng khoán; Năm
2018, con số này tăng lên 9 trường hợp với số tiền phạt lên tới 5,1 tỷ đồng, chiếm hơn 25% trong tổng số tiền phạt cả năm, trong đó có 8 trường hợp cùng bị phạt 550 triệu đồng và không có biện pháp khắc phục hậu quả và chỉ có duy nhất một trường hợp yêu cầu nộp thêm số lợi bất hợp pháp thu được Năm 2019, UBCKNN xử phạt nhiều trường hợp thao túng giá chứng khoán (7 trường hợp trong 9 tháng đầu năm) và các trường hợp đều không phát hiện số thu bất hợp pháp”3
“Đặc biệt, trong đó có hai vụ bị xử phạt ở mức rất cao hơn 1 tỉ đồng Đầu tiên đó chính là vụ thao túng giá cổ phiếu DST của CTCP Đầu tư Sao Thăng Long (HNX: DST) Ngày 11/9/2020, UBCKNN đã ban hành quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả đối với ông Hoàng Đức Thuận Theo đó, ông Thuận phải nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi thao túng thị trường đối với cổ phiếu của DST với số tiền hơn 3.3 tỷ đồng Vụ thao túng đáng nói thứ hai thuộc về cổ phiếu CTF của CTCP City Auto (HOSE: CTF) Ngày 29/6/2020, UBCKNN đã phạt tiền 1,2 tỉ đồng đối với CTCP Tập đoàn Tân Thành Đô và phạt tiền 550 triệu đồng đối với ông Ngô Văn Cường vì đã sử dụng 22 tài khoản để giao dịch nhằm mục đích tạo cung cầu
2 Xem thêm Trần Thị Thu Hương, Khoa Tài chính - Học viện Ngân hàng, Xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán, https://tapchitaichinh.vn/kinh-te-vi-mo/xu-ly-vi-pham-hanh-chinh-trong-linh-vuc-chung-khoan-322252.html
3 Xem thêm Trần Thị Thu Hương, Khoa Tài chính - Học viện Ngân hàng, Xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán, https://tapchitaichinh.vn/kinh-te-vi-mo/xu-ly-vi-pham-hanh-chinh-trong-linh-vuc-chung- khoan-322252.html
2
Trang 6giả tạo, thao túng cổ phiếu CTF Tổng số tiền xử phạt đối với tổ chức và cá nhân trên
là 1,75 tỉ đồng”.4
Gần đây nhất, một vụ việc nổi cộm, ảnh hưởng rất đáng kể đến thị trường là trường hợp Chủ tịch Trịnh Văn Quyết của Tập đoàn FLC bị bắt, khởi tố hình sự vì hành vi thao túng giá thị trường chứng khoán Trước đó, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã ban hành quyết định xử phạt ông Quyết phạt tiền 1,5 tỉ đồng và bị đình chỉ hoạt động giao dịch chứng khoán 5 tháng do bán 74,8 triệu cổ phiếu FLC mà không báo cáo.5
Theo thống kê của Vietstock, tính đến ngày 29.12.2020, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã ban hành tổng cộng 216 quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán, giảm 68 vụ so với năm
2019 Số tiền thu được từ xử phạt năm 2020 ước tính xấp xỉ 19,6 tỉ đồng, giảm khoảng 30% so với năm trước Năm 2020 trên thị trường chứng khoán ghi nhận tổng cộng 6
vụ thao túng giá cổ phiếu, trong đó không có vụ nào bị khởi tố hình sự
Thực tế cho thấy, có nhiều trường hợp có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán nhưng không thiếu căn cứ để xác định hoặc có áp dụng hình thức xử phạt nhưng còn nhẹ
II Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về xử phạt trong lĩnh vực chứng khoán
và thị trường chứng khoán
Mặc dù, khung pháp lý về chứng khoán và xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán được ban hành, sửa đổi, bổ sung thường xuyên nhưng trong bối cảnh hiện nay vẫn còn một số tồn tại, hạn chế
Thứ nhất, mức xử phạt hành chính còn nhẹ, chưa đủ sức răn đe
Mặc dù quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực chứng khoán mới được ban hành năm 2019, tuy nhiên, có thể thấy mức xử phạt theo quy định này còn nhẹ, chưa
đủ sức răn đe người phạm tội Ví dụ, một trường hợp điển hình là Vợ phó tổng giám
4 Mạnh tay xử lý vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán, Gia Miêu, https://laodong.vn/kinh-te/manh-tay-xu-ly-vi-pham-trong-linh-vuc-chung-khoan-867973.ldo
5 Xem thêm bài viết Ông Trịnh Văn Quyết bị phạt 1,5 tỉ đồng và đình chỉ giao dịch 5 tháng, Lê Thanh – Bông Mai, https://tuoitre.vn/ong-trinh-van-quyet-bi-phat-15-ti-dong-va-dinh-chi-giao-dich-5-thang-
2022011810480249.htm
3
Trang 7đốc TPBank bán nhiều cổ phiếu TPB nhưng không báo cáo giao dịch với cơ quan quản
lý Cụ thể, “bà Nguyễn Thị Hảo là người có liên quan (vợ) ông Nguyễn Việt Anh - Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank, mã CK: TPB) đã không báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch chứng khoán TP HCM về việc dự kiến giao dịch mua và bán 30.510 cổ phiếu TPB từ ngày 28/2/2019 đến ngày 2/4/2019 Vùng giá bà Hảo mua cổ phiếu TPB dao động khoảng từ 20.500-21.150 đồng/cổ phiếu Trong khi đó, vùng giá bà này bán ra nằm tại khoảng 22.600 đồng/cổ phiếu.Theo tìm hiểu của phóng viên, từ ngày 28/2/2019 đến ngày 25/3/2019, bà Hảo
đã mua 30.510 cổ phiếu Tuy nhiên, dù sở hữu cổ phiếu chưa được bao lâu, bà này sau
đó đã bán ra trong thời gian từ 19/3/2019 đến ngày 2/4/2019 Như vậy, bà Nguyễn Thị Hảo có thể đã thu lời khoảng 6,85-10%, tức khoảng gần 65 triệu đồng Tuy nhiên, theo quyết định xử phạt hành chính, bà Nguyễn Thị Hảo bị phạt tiền 30.000.000 đồng vì đã
có hành vi vi phạm hành chính không báo cáo về việc dự kiến giao dịch” 6Như vậy, sau khi trừ đi số tiền phạt, bà Hảo vẫn thu lời được từ hoạt động mua bán cổ phiếu TPB
Qua ví dụ trên có thể thấy, chỉ từ việc mua bán hơn 30.000 cổ phiếu, dù sai quy định, bị xử phạt hành chính nhưng cá nhân thực hiện hành vi vẫn thu về lợi nhuận Điều đó cho thấy, trong những trường hợp tương tự, với những người có vốn đầu tư lớn, nắm giữ lượng cổ phiếu lớn hơn họ có thể kiếm lời rất lớn từ hành vi vi phạm của mình Do đó, trong thời gian tới, nhà làm luật cần có những nghiên cứu về mức xử phạt để hình thức xử phạt hành chính đạt hiệu quả hơn
Thứ hai, nâng cao thẩm quyền quyền lực của Ủy ban chứng khoán nhà nước Theo Điều 9 Luật chứng khoán 2019, “Ủy ban Chứng khoán Nhà nước là cơ quan thuộc Bộ Tài chính thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tài chính quản lý nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán, tổ chức thực thi pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán theo phân cấp, ủy quyền của Bộ trưởng Bộ Tài chính”
Theo ông Nguyễn Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Hiệp hội các nhà Đầu tư Tài chính Việt Nam (VAFI), “Các nước trên thế giới đều có mô hình ủy ban chứng khoán, mà
6 Vợ Phó Tổng Giám đốc TPBank bị phát hiện “qua mặt” Ủy ban Chứng khoán,
https://tuoitrethudo.com.vn/vo-
pho-tong-giam-doc-tpbank-bi-phat-hien-qua-mat-uy-ban-chung-khoan-175264.html
4
Trang 8nói đến ủy ban tức là mô hình có sự lãnh đạo tập thể Các lãnh đạo ủy ban là chủ tịch, tổng thư ký, hoặc là có từ 1-2 ủy viên thường trực, các ủy viên chuyên trách Những chức danh này có thể đến từ các đơn vị khác nhau trong cơ quan nhà nước Như vậy sẽ
có sự phối hợp với nhau rất chặt chẽ Trong Ủy ban có lãnh đạo độc lập như chủ tịch, tổng thư ký, ủy viên thường trực Tuy nhiên, mô hình Ủy ban Chứng khoán Nhà nước của Việt Nam hiện nay là mô hình một thủ trưởng, nên các quyết định về nhân sự, thanh tra kiểm tra, giám sát, cấp phép do một người quyết định, vì vậy khó khách quan”.7 Hay như Luật sư Trịnh Văn Quyết từ lâu đã nêu ý kiến: “Ở rất nhiều nước, việc quản lý, giám sát thị trường chứng khoán được thực hiện bởi một cơ quan độc lập trong bộ máy nhà nước, với thẩm quyền tương đối rộng Chẳng hạn, ở Mỹ, theo Luật Chứng khoán 1933-1934, Ủy ban Chứng khoán (SEC) là một cơ quan độc lập thuộc chính phủ Chủ tịch SEC do Tổng thống bổ nhiệm, với sự chấp thuận của Thượng viện Ngân sách hoạt động hàng năm của cơ quan này do Quốc hội phê duyệt Ở Anh,
Cơ quan Quản lý các dịch vụ tài chính (FSA) là một tổ chức phi chính phủ, được thành lập theo Luật Các thị trường và dịch vụ tài chính năm 2000 Ban điều hành FSA do Bộ Tài chính bổ nhiệm và chị trách nhiệm trước Quốc hội Cơ quan này hoàn toàn độc lập với chính phủ về tổ chức và kinh phí hoạt động Tại Trung Quốc, Thái Lan, cơ quan quản lý thị trường chứng khoán cũng đều là cơ quan thuộc chính phủ, có thẩm quyền tương đương với một bộ và người đứng đầu là thành viên Chính phủ Trong khi đó ở Việt Nam, theo quy định hiện hành thì UBCK trực thuộc Bộ Tài chính, tương đương với cấp vụ Chủ tịch UBCK do Bộ trưởng Bộ Tài chính bổ nhiệm, miễn nhiệm Từ quy định đó cho thấy vai trò, vị thế và tính độc lập trong tổ chức, hoạt động của UBCK không cao Từ đó dẫn đến quyền lực thực tế của UBCK tại Việt Nam cũng bị hạn chế hơn so với một số nước”8
Trong thời gian tới, cần có những nghiên cứu, đánh giá để có những quy định phù hợp về Ủy ban chứng khoán nhà nước để cơ quan này đủ quyền lực để thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực chứng khoán
7 Cần giải pháp căn cơ hạn chế thao túng thị trường chứng khoán, https://bnews.vn/can-giai-phap-can-co-han-che-thao-tung-thi-truong-chung-khoan/238611.html
8 Cần trao đủ quyền lực cho UB chứng khoán Nhà nước,
http://hanoimoi.com.vn/ban-in/Tai-chinh/541998/can- trao-du-quyen-luc-cho-ub-chung-khoan-nha-nuoc
5
Trang 9KẾT LUẬN
Chứng khoán là một thuật ngữ rất phổ biến trong đời sống hiện nay Pháp luật cũng đã
có những quy định đề điều chỉnh các quan hệ trong lĩnh vực chứng khoán, đặc biệt là
xử phạt hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán thông qua Luật chứng khoản 2019 và các văn bản hướng dẫn thi hành, sửa đổi, bổ sung Trong thời gian qua, nhiều hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán đã xảy ra, nhiều hành vi đã bị xử lý, góp phần xử lý người có hành vi vi phạm, tuy nhiên, cũng có những hành vi chưa đủ căn cứ để xử phạt hoặc việc xử phạt không đạt hiệu quả cao Điều này đã đặt ra vấn đề cần phải nghiên cứu, đánh giá để có những quy định phù hợp hơn với thực tế cuộc sống, tạo hành lang pháp lý phù hợp cho hoạt động chứng khoán, đồng thời làm trong sạch thị trường chứng khoán để chứng khoán xứng đáng là một kênh đầu tư đúng nghĩa
6
Trang 10DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Luật chứng khoán 2014
Nghị định 156/2020/NĐ-CP của Chính phủ ngày 31/12/2020 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán
Trần Thị Thu Hương, Khoa Tài chính - Học viện Ngân hàng, Xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán, https://tapchitaichinh.vn/kinh-te-vi-mo/xu-ly-vi-pham-hanh-chinh-trong-linh-vuc-chung-khoan-322252.html
Mạnh tay xử lý vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán, Gia Miêu, https://laodong.vn/kinh-te/manh-tay-xu-ly-vi-pham-trong-linh-vuc-chung-khoan- 867973.ldo
Ông Trịnh Văn Quyết bị phạt 1,5 tỉ đồng và đình chỉ giao dịch 5 tháng, Lê Thanh – Bông Mai, https://tuoitre.vn/ong-trinh-van-quyet-bi-phat-15-ti-dong-va-dinh-chi-giao-dich-5-thang-2022011810480249.htm
Vợ Phó Tổng Giám đốc TPBank bị phát hiện “qua mặt” Ủy ban Chứng khoán, https://tuoitrethudo.com.vn/vo-pho-tong-giam-doc-tpbank-bi-phat-hien-qua-mat-uy- ban-chung-khoan-175264.html
Cần giải pháp căn cơ hạn chế thao túng thị trường chứng khoán, https://bnews.vn/can-giai-phap-can-co-han-che-thao-tung-thi-truong-chung-khoan/238611.html
cần trao đủ quyền lực cho UB chứng khoán Nhà nước, http://hanoimoi.com.vn/ban-in/Tai-chinh/541998/can-trao-du-quyen-luc-cho-ub-chung-khoan-nha-nuoc
7