Tính cấp thiết của đề tài
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đặc biệt là cơ cấu ngành, là một nội dung quan trọng trong phát triển kinh tế của Quảng Nam Từ năm 2000 đến 2011, cơ cấu kinh tế tỉnh đã có sự chuyển biến tích cực, với tỷ trọng ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm từ 41.53% xuống 20.66%, trong khi tỷ trọng ngành công nghiệp – xây dựng và dịch vụ tăng từ 25.31% và 33.16% lên 40.51% và 38.83% Tuy nhiên, chất lượng phát triển kinh tế - xã hội và năng lực cạnh tranh của Quảng Nam vẫn còn yếu kém, chủ yếu dựa vào các yếu tố chiều rộng và các ngành truyền thống Cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm, chưa khai thác hết tiềm năng phát triển ngành công nghiệp và du lịch, trong khi cơ cấu đầu tư chưa tập trung vào chiều sâu Do đó, việc đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo chiều sâu để nâng cao vị thế của Quảng Nam trở thành yêu cầu cấp bách.
Vấn đề chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và các yếu tố tác động đã được nhiều tác giả nghiên cứu, nhưng nghiên cứu về tỉnh Quảng Nam vẫn còn hạn chế Trong bối cảnh hội nhập, các yếu tố như dịch vụ du lịch, kinh tế biển và cảng trung chuyển đang ảnh hưởng đến điểm mạnh của tỉnh Do đó, việc nghiên cứu xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Quảng Nam giai đoạn 2011-2020 và đề xuất giải pháp thúc đẩy chuyển dịch dựa vào năng lực nội tại và các yếu tố bên ngoài là rất cần thiết Tác giả đã chọn đề tài “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành theo hướng CNH, HĐH ở tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2011 – 2020” cho luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị của mình.
Tình hình nghiên cứu đề tài
Do tầm quan trọng của đề tài nghiên cứu, đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nhiều góc độ khác nhau Tại Việt Nam, việc xây dựng cơ cấu hợp lý đã được đề cập trong các đại hội VI, VII và gần đây là đại hội XI của Đảng, nhấn mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một trong những mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội.
- Trước thời kỳ đổi mới đã một số tác phẩm về cơ cấu kinh tế:
Về cơ cấu kinh tế công nông nghiệp của viện chủ nghĩa xã hội khoa học
Vào tháng 4/1986, tác giả đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến cơ cấu kinh tế, tập trung chủ yếu vào hai lĩnh vực chính là nông nghiệp và công nghiệp.
Tác phẩm "Xây dựng cơ cấu hợp lý trong thời quá độ ở nước ta" của Uỷ ban khoa học xã hội Việt Nam, Viện kinh tế học (6/1986) phân tích hệ thống lý luận và thực tiễn của cơ cấu kinh tế quốc dân Trong bối cảnh cơ cấu kinh tế tập trung, quan liêu bao cấp, tác phẩm chủ yếu tập trung vào mối quan hệ giữa hai ngành sản xuất vật chất công nghiệp và nông nghiệp, trong khi vai trò của thương mại và dịch vụ như một ngành của nền kinh tế quốc dân lại được đề cập rất ít.
- Đến thời kỳ đổi mới đã xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu khoa học của nhiều cấp độ khác nhau về cơ cấu kinh tế:
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp và hiện đại hoá nền kinh tế quốc dân là nội dung chính trong 2 tập của GS.TS Ngô Đình Giao Tác giả đã hệ thống hoá lý luận về cơ cấu kinh tế, phân tích mô hình công nghiệp hoá của một số quốc gia, và làm rõ mối quan hệ giữa chuyển dịch cơ cấu kinh tế với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Bùi Tất Thắng trong bài viết của mình đã phân tích sự chuyển dịch cơ cấu ngành trong quá trình công nghiệp hoá của các nền kinh tế mới công nghiệp hoá ở Đông Nam Á và Việt Nam Tác giả kế thừa những kinh nghiệm quý báu từ các nền kinh tế khác để làm rõ hơn về quá trình này Bài viết được xuất bản trong lĩnh vực khoa học xã hội vào năm 1994, cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự phát triển kinh tế trong khu vực.
Bài viết của PGS.PTS Ngô Doãn Vịnh và PTS Nguyễn Văn Phú (1998) tập trung vào việc xác định cơ cấu kinh tế lãnh thổ tại Việt Nam theo hướng phát triển có trọng điểm Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân tích và định hướng phát triển kinh tế để tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả kinh tế trong từng vùng lãnh thổ.
Tác giả đã kế thừa phân tích các vùng kinh tế trọng điểm từ đó so sánh với vùng cực Nam Trung Bộ
Trong cuốn sách "Chuyển đổi cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế" do NXB Chính trị Quốc gia phát hành năm 2005, tác giả Nguyễn đã trình bày những vấn đề quan trọng liên quan đến sự chuyển đổi cơ cấu ngành kinh tế của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.
Thị Bích Hường đã trình bày các vấn đề lý luận về chuyển đổi cơ cấu ngành kinh tế và hội nhập khu vực, quốc tế Bà phân tích mối quan hệ giữa hội nhập kinh tế và chuyển dịch cơ cấu ngành, đồng thời đánh giá tình hình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của Việt Nam Cuối cùng, bà đề xuất một số phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong điều kiện hội nhập với khu vực và thế giới
Nghiên cứu khoa học của nhóm tác giả từ Viện Nghiên cứu Kinh tế và Phát triển, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, do PGS.TS Lê Du Phong và PGS.TS Nguyễn Thành Độ đồng chủ biên, đã được xuất bản bởi Nhà xuất bản Chính trị quốc gia.
Tác giả đã phân tích sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của nước ta từ năm 1999, nhấn mạnh những đặc điểm nổi bật và đề xuất các giải pháp cần thiết để điều chỉnh, hoàn thiện và nâng cao chất lượng quy hoạch chiến lược phát triển cho các ngành, vùng và địa phương.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI Do
TS Nguyễn Trần Quế, chủ biên tại Viện Khoa học xã hội, Viện Kinh tế và Chính trị thế giới, đã xuất bản một tác phẩm vào năm 2004 với Nhà xuất bản khoa học xã hội Tác giả đã kế thừa định hướng chung và thực hiện chuyển dịch cơ cấu ngành cũng như cơ cấu kinh tế vùng.
Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam của PGS.TS Bùi Tất Thắng (
Tác giả đã tổng hợp lý luận về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong thời kỳ công nghiệp hóa, đồng thời nêu ra những thực trạng, quan điểm và giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành ở nước ta trong giai đoạn hiện nay.
Các công trình trên khẳng định:
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa không chỉ là giải pháp thực hiện mà còn là phần quan trọng trong chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước.
Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là một yêu cầu khách quan để chuyển đổi nền kinh tế từ chủ yếu nông nghiệp và sản xuất nhỏ tự cấp, tự túc sang nền kinh tế hàng hóa Mục tiêu là giảm tỷ trọng nông nghiệp, đồng thời phát triển sản xuất công nghiệp và dịch vụ, nhằm đạt được sự cân đối giữa ba lĩnh vực này.
Trong thời kỳ đổi mới, các nghiên cứu đã liên kết chuyển dịch cơ cấu kinh tế với cơ chế thị trường và hội nhập kinh tế toàn cầu, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của công nghiệp hoá và hiện đại hoá Tuy nhiên, nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng này tại tỉnh Quảng Nam vẫn còn hạn chế Tỉnh có nhiều tiềm năng chưa được khai thác tối ưu, do đó, việc chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá là yêu cầu cấp bách và là giải pháp chủ yếu để thực hiện chiến lược phát triển của tỉnh.
“Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở tỉnh Quảng Nam”
3 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
