Do an thong tin bat can xung va nhung van de anh huong d

Thứiii ba,iii thịiii trườngiii thứiii cấpiii làiii thịiii trườngiii hoạtiii độngiii liêniii tục,iii cáciii nhàiii đầuiiitưiii cóiii thểiii muaiii vàiii bániii cáciii chứngiii khoániii nh

Mụciii lục

LỜIiii MỞiii ĐẦU 4

Chươngiii Iiii :iii Lýiii luậniii chungiii vềiii thịiii trườngiii chứngiii khoán,iii iii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng,iii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii iii vàiii rủiiii roiii đạoiii đức 5

1 Tổngiii quaniii vềiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii : 5

1.1 Kháiiii niệmiii : 5

1.2 Chứciii năng,iii cơiii cấuiii vàiii nguyêniii tắciii hoạtiii độngiii củaiii thịiii trườngiii chứngiii khoán: 5 1.2.1 Chứciii năngiii : 6

1.2.2iii Cơiii cấuiii củaiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii : 7

1.2.3iii Cáciii nguyêniii tắciii hoạtiii độngiii củaiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii : 8

1.3 Cáciii thànhiii phầniii thamiii giaiii trêniii thịiii trườngiii chứngiii khoániii : 10

2.1 Kháiiii niệmiii vềiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng: 11

2.2 Câniii bằngiii thịiii trườngiii trongiii trườngiii hợpiii khôngiii câniii xứngiii vềiii thôngiii tin ………12

2.2.1 Câniii bằngiii thịiii trườngiii trongiii điềuiii kiệniii thôngiii tiniii đầyiii đủ 14

2.2.1.1 Câniii bằngiii chung 14

2.2.1.2 Câniii bằngiii riêng 15

2.2.2 Câniii bằngiii thịiii trườngiii trongiii điềuiii kiệniii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng ……….17

2.2.2.1 Câniii bằngiii chung 18

2.2.2.2 Câniii bằngiii riêng 19

3 Lựaiii chọniii đốiiii nghịch 21

3.1 Kháiiii niệm 21

3.2 Sựiii hìnhiii thànhiii lựaiii chọniii đốiiii nghịch 21

4 Rủiiii roiii đạoiii đức 24

4.1 Kháiiii niệm 24

4.2 Nguyêniii nhâniii xuấtiii hiệniii rủiiii roiii đạoiii đức 25

5 Táciii độngiii củaiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng,iii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii vàiii rủiiii roiii đạoiii đứciii đốiiii vớiiii nềniii kinhiii tế 28 5.1.iii Táciii độngiii củaiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứngiii vàiii lựaiii chọniii đốiiii nghịch 28 5.2 Táciii độngiii củaiii rủiiii roiii đạoiii đức 30

Chươngiii II:iii Vấniii đềiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng,iii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii vàiii rủiiii

1 Tìnhiii hìnhiii hoạtiii độngiii củaiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii Việtiii Namiii từiii khiiii thànhiii lậpiii đếniii nay 32 1.1iii Tổngiii quaniii tìnhiii hìnhiii hoạtiii độngiii củaiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii Việtiii Nam: 32 1.2iii Tìnhiii hìnhiii hoạtiii độngiii củaiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii trongiii haiiii nămiii gầniii đây 37 1.2.1iii iii Thịiii trườngiii chứngiii khoániii Việtiii Namiii trongiii nămiii 2007 37 1.2.3iii Thịiii trườngiii chứngiii khoániii trongiii 4iii thángiii đầuiii nămiii 2009 40

2 Nhữngiii dấuiii hiệuiii vềiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng,iii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii vàiii rủiiii roiii đạoiii đứciii trêniii thịiii trườngiii chứngiii khoániii Việtiii Nam 42 2.1 Nhữngiii hạniii chếiii trongiii việciii côngiii bốiii thôngiii tiniii vàiii quảniii lýiii côngiii bốiii thôngiii tiniii làiii nguyêniii nhâniii xuấtiii hiệniii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng 42 2.2 Chênhiii lệchiii giữaiii giáiii phátiii hànhiii lầniii đầuiii (hoặciii giáiii khiiii phátiii hànhiii thêm)iii vớiiii giáiii giaoiii dịchiii thịiii trườngiii củaiii chứngiii khoán 44 2.3 Giáiii cảiii cổiii phiếuiii vàiii chỉiii sốiii VN-Indexiii khôngiii phảniii ánhiii đúngiii tìnhiii hìnhiiisảniii xuấtiii kinhiii doanhiii củaiii cáciii côngiii tyiii niêmiii yếtiii vàiii thựciii tếiii giaoiii dịchiii thịiii trườngiii : 45

3 Nhữngiii táciii độngiii củaiii vấniii đềiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng,iii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii vàiii rủiiii roiii đạoiii đứciii đếniii hoạtiii độngiii củaiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii Việtiii Nam 47 Lựaiii chọniii bấtiii lợi 48

Chươngiii III:Đềiii xuấtiii phươngiii hướngiii giảiiii quyếtiii vấniii đềiii thôngiii tiniii khôngiii câniii

xứng,iii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii iii vàiii rủiiii roiii đạoiii đứciii trêniii thịiii trườngiii iii chứngiii

khoániii Việtiii Nam 49

1.iii Nângiii caoiii vốniii phápiii địnhiii củaiii cáciii côngiii tyiii niêmiii yếtiii trêniii thịiii trườngiii chứngiii khoán: 49

2.iii Tăngiii cườngiii sựiii điềuiii hànhiii củaiii chínhiii phủiii đểiii làmiii tăngiii thôngiii tiniii trêniii thịiii trườngiii chứngiii khoán 50

3.iii Cầni i i phảii i i cói i i nhữngi i i quii i i địnhi i i rõi i i ràngi i i vềi i i thờii i i gian,iii nộii i i dungi i i vài i i chấti i i lượngi i i cáci i i thôngi i i tini i i côngi i i bốiii trêniii thịiii trường 50

4.i i i Tăngi i i cườngi i i cáci i i biệni i i phápi i i xửi i i phạti i i đốii i i vớii i i cáci i i hànhi i i vii i i saii i i phạmi i i trongi i i việci i i côngi i i bối i i thôngi i i tin 50

Kếtiii luận 51

TÀIiii LIỆUiii THAMiii KHẢO 53

Tàiiii liệuiii internet 53

LỜIiii MỞiii ĐẦU Trongiii cáciii giaoiii dịchiii tàiiii chínhiii nóiiii chungiii vàiii chứngiii khoániii nóiiii riêng,iiithôngiii tiniii giữiii vaiiii tròiii thiếtiii yếu.iii Nhâniii tốiii quaniii trọngiii quyếtiii địnhiii quyiii mô,iii hìnhiiithứciii vàiii hiệuiii quảiii củaiii mỗiiii giaoiii dịchiii chínhiii làiii mứciii độiii câniii xứngiii vềiii thôngiii tiniiigiữaiii cáciii bêniii liêniii quan.iii Xétiii trêniii tầmiii vĩiii mô,iii nếuiii cáciii bêniii thamiii giaiii củaiii bấtiii kỳiiigiaoiii dịchiii tàiiii chínhiii nàoiii trongiii nềniii kinhiii tếiii đềuiii cóiii đầyiii đủiii thôngiii tiniii quáiii khứ,iiihiệniii tạiiii vàiii tươngiii laiiii liêniii quaniii đếniii giaoiii dịchiii thìiii đồngiii vốniii trongiii nềniii kinhiii tếiiiluôniii đếniii đượciii cáciii dựiii ániii đầuiii tưiii hiệuiii quảiii nhất.iii Thịiii trườngiii tàiiii chínhiii khiiii đóiiithựciii hiệniii tốtiii nhấtiii chứciii năngiii huyiii độngiii vàiii phâniii bổiii vốniii choiii nềniii kinhiii tế.iii

Xuấtiii phátiii từiii tìnhiii hìnhiii biếniii độngiii củaiii thịiii trườngiii chứngiii khoániiiTP.HCMiii trongiii thờiiii gianiii quaiii vàiii đểiii đánhiii giáiii đượciii hiệuiii quảiii đầuiii tưiii trêniiithịiii trườngiii chứngiii khoániii củaiii cáci i i nhài i i đầui i i tư,i i i mộti i i trongi i i nhữngi i i yếui i i tối i ichínhi i i làmi i i choi i i tìnhi i i hìnhi i i thịi i i trườngi i i chứngiii khoániii biếniii độngiii vàiii ảnhiiihưởngiii chínhiii đếniii hiệuiii quảiii đầuiii tưiii củaiii cáciii nhàiii đầuiii tưiii làiii vấniii đểii i thôngi i i tini i ibấti i i cânii i xứng.iii Choii i nênii i mụci i i tiêui i i nghiêni i i cứui i i củai i i luậni i i văni i i nàyi i i lài i i xáci i iđịnhi i i mứci i i đội i i thôngi i i tini i i bấti i i câniii xứngi i i giữai i i nhài i i đầui i i tưi i i vài i i côngi i i tyi i iniêmi i i yếti i i trêni i i thịi i i trườngi i i chứngi i i khoán,iii xemiii xétiii yếuiii tốiii nàoiii táciii độngiiimạnhiii đếniii vấniii đềiii thôngiii tiniii bấtiii câniii xứngiii hiệniii nayiii vàiii đềiii raiii cáciii gợiiii ýiii chínhiiisáchiii nhằmiii làmiii giảmiii mứciii độiii thôngiii tiniii bấtiii câniii xứngiii đểiii nhàiii đầuiii tưiii đầuiii tưiiihiệuiii quảiii hơn.

Chươngiii Iiii :iii Lýiii luậniii chungiii vềiii thịiii trườngiii chứngiii khoán,iii

thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng,iii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii

vàiii rủiiii roiii đạoiii đức

1 Tổngiii quaniii vềiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii :

1.1 Kháiiii niệmiii :

Kháiiii niệmiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii hìnhiii thànhiii vàiii hoàniii thiệniii theoiii sựiiiphátiii triểniii củaiii nềniii kinhiii tế.iii Trongiii nềniii kinhiii tếiii thịiii trườngiii hiệniii đại,iii thịiii trườngiiichứngiii khoániii làiii mộtiii yếuiii tốiii khôngiii thểiii thiếuiii đốiiii vớiiii việciii duyiii trìiii vàiii phátiii triểniiicủaiii nềniii kinhiii tế.iii Choiii đếniii nay,iii cáciii quốciii giaiii cóiii nềniii kinhiii tếiii thịiii trườngiii phátiiitriểniii đềuiii cóiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii nhưngiii địnhiii nghĩaiii vềiii thịiii trườngiii chứngiiikhoániii thìiii cóiii nhiềuiii cáchiii kháciii nhau:

Theoiii giáoiii trìnhiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii củaiii trườngiii đạiiii họciii Kinhiii TếiiiTP.Hồiii Chíiii Minhiii :iii thịiii trườngiii chứngiii khoániii làiii mộtiii bộiii phậniii củaiii thịiii trườngiii vốniiidàiiii hạn,iii thựciii hiệniii cơiii chếiii chuyểniii vốniii trựciii tiếpiii từiii nhàiii đầuiii tưiii sangiii nhàiii phátiiihành,iii quaiii đóiii thựciii hiệniii chứciii năngiii củaiii thịiii trườngiii tàiiii chínhiii làiii cungiii ứngiii nguồniiivốniii trungiii vàiii dàiiii hạniii choiii nềniii kinhiii tế.

Thịiii trườngiii chứngiii khoániii làiii mộtiii thịiii trườngiii cóiii tổiii chứciii nơiiii cáciii chứngiiikhoániii đượciii muaiii bániii theoiii nhữngiii nguyêniii tắciii nhấtiii địnhiii (theoiii LongmaniiiDictionaryiii ofiii Businessiii English,iii 1985iii –iii nguyêniii văn:iii ”Securitiesiii marketiii isiii aniiiorganizediii marketiii whereiii securitiesiii areiii boughtiii andiii soldiii underiii fixediii rules”)

Nghịiii địnhiii 48/CPiii ngàyiii 11/7/1998iii quyiii định:iii “Thịiii trườngiii giaoiii dịchiii tậpiiitrungiii làiii địaiii điểmiii hoặciii hệiii thốngiii thôngiii tin,iii tạiiii đóiii cáciii chứngiii khoániii đượciii mua,iiibániii hoặciii làiii nơiiii thamiii khảoiii đểiii thựciii hiệniii cáciii giaoiii dịchiii chứngiii khoán”.

Kháiiii niệmiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii làiii mộtiii kháiiii niệmiii cóiii tínhiii lịchiii sửiii nêniiitrongiii thựciii tế,iii thuậtiii ngữiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii thườngiii cóiii cáchiii hiểuiii sátiii thựciiihơniii vàiii cóiii thểiii cóiii rấtiii nhiềuiii nộiiii dungiii mới.iii

1.2 Chứciii năng,iii cơiii cấuiii vàiii nguyêniii tắciii hoạtiii độngiii củaiii thịiii trườngiii chứngiii khoán:

1.2.1 Chứciii năngiii :

Huyiii độngiii vốniii đầuiii tưiii choiii nềniii kinhiii tế

Khiiii nhàiii đầuiii tưiii muaiii chứngiii khoániii doiii cáciii côngiii ryiii phátiii hành,iii sốiii tiềniiinhàniii rỗiiii củaiii họiii đượciii đưaiii vàoiii hoạtiii độngiii sảniii xuấtiii kinhiii doanhiii vàiii quaiii đóiii gópiiiphầniii mởiii rộngiii sảniii xuấtiii xãiii hội.iii Bằngiii cáhiii hỗiii trợiii cáciii hoạtiii đọngiii đàuiii tưiii củiii côngiii

ty,iii thịiii trườngiii chứngiii khoániii đãiii cóiii nhữngiii táciii độngiii quaniii trọngiii đốiiii vớiiii sựiii phátiiitriểniii củaiii nềniii kinhiii tếiii quốciii dân.iii Thôngiii quaiii thịiii trườngiii chứngiii khoán,iii chínhiii phủiii

vàiii chínhiii quyềniii địaiii phươngiii cũngiii huyiii độngiii đượciii cáciii nguồniii vốniii choiii mụciii đíchiii

sửiii dụngiii vàiii đầuiii tưiii phátiii triểniii hạiii tằngiii kinhiii tế,iii phụciii vụiii cáciii nhuiii cầuiii vhungiii củaiii

xãiii hội.

Cungiii cấpiii môiiii trườngiii đầuiii tưiii choiii côngiii chúng

Thịiii trườngiii chứngiii khoániii cungiii cấpiii choiii côngiii chúngiii mộtiii môiiii trườngiii đầuiii

tưiii lànhiii mạnhiii vớiiii cáciii cơiii hộiiii lựaiii chọniii phongiii phú.iii Cáciii loạiiii chứngiii khoániii trêniiithịiii trườngiii rấtiii kháciii nhauiii vềiii thờiiii hạn,iii tínhiii chấtiii vàiii độiii rủiiii ro,iii choiii phépiii cáciii nhàiiiđầuiii tưiii cóiii thểiii lựaiii chọniii choiii loạiiii hàngiii hoáiii phùiii hợpiii vớiiii khảiii năng,iii mụciii tiêuiii vàiii

sởiii thíchiii củaiii mình.iii Chínhiii vìiii vậy,iii thịiii trườngiii chứngiii khoániii gópiii phầniii đángiii kểiiilàmiii tăngiii mứciii tiếtiii kiệmiii quốciii gia.iii

Tạoiii tínhiii thanhiii khoảniii choiii cáciii chứngiii khoán

Nhờiii cóiii thịiii trườngiii chứngiii khoán,iii cáciii nhàiii đầuiii tưiii cóiii thểiii chuyểniii đổiiii cáciiichứngiii khoániii họiii sởiii hữuiii thànhiii tiềniii mặtiii hoặciii cáciii loạiiii chứngiii khoániii kháciii khiiii họiiimuốn.iii Khảiii năngiii thanhiii khoảniii làiii mộtiii trongiii nhữngiii đặciii tínhiii hấpiii dẫniii củaiii chứngiiikhoániii đốiiii vớiiii nhàiii đầuiii tư.iii Đâyiii làiii yếuiii tốiii choiii thấyiii tínhiii linhiii hoạt,iii aniii toàniii củaiiivốniii đầuiii tư.iii Thịiii trườngiii chứngiii khoániii hoạtiii độngiii càngiii năngiii độngiii vàiii hiệuiii quảiii thìiiicàngiii cóiii khảiii năngiii nângiii caoiii tínhiii thanhiii khoảniii củaiii cáciii chứngiii khoániii giaoiii dịchiiitrêniii thịiii trường.iii

Đánhiii giáiii hoạtiii độngiii củaiii doanhiii nghiệp

Thôngiii quaiii giáiii chứngiii khoán,iii hoạtiii độngiii củaiii cáciii doanhiii nghiệpiii đượciii phảniiiánhiii mộtiii cáchiii tổngiii hợpiii vàiii kịpiii thời,iii giúpiii choiii việciii đánhiii giáiii vàiii soiii sánhiii hoạtiiiđộngiii củaiii cáciii doanhiii nghiệpiii đượciii nhanhiii chóngiii vàiii thuậniii tiện,iii từiii đóiii cũngiii tạoiii raiiimộtiii môiiii trườngiii cạnhiii tranhiii lànhiii mạnhiii nhằngiii nângiii caoiii hiệuiii quảiii sửiii dụngiii vốn,iiikíchiii thíchiii ápiii dụngiii côngiii nghệiii mới,iii cảiiii tiếniii sảniii phẩm.

Tạoiii môiiii trườngiii giúpiii chínhiii phủiii thựciii hiệniii cáciii chínhiii sáchiii kinhiii tếiii vĩiii

mô.

Cáciii dấuiii hiệuiii củaiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii phảniii ánhiii độngiii tháiiii củaiii nềniiikinhiii tếiii mộtiii cáchiii nhạyiii béniii vàiii chínhiii xác.iii Giáiii cáciii chứngiii khoániii tăngiii lêniii choiiithấyiii đầuiii tưiii đangiii mởiii rộng,iii nềniii kinhiii tếiii tăngiii trưởng,iii vàiii ngượciii lạiiii giáiii chứngiiikhoániii giảmiii sẽiii choiii thấyiii cáciii dấuiii hiệuiii tiêuiii cựciii củaiii nềniii kinhiii tế.iii Vìiii thế,iii thịiiitrườngiii chứngiii khoániii đượciii gọiiii làiii phongiii vũiii biểuiii củaiii nềniii kinhiii tếiii vàiii làiii mộtiii côngiii

cụiii quaniii trọngiii giúpiii Chínhiii phủiii thựciii hiệniii cáciii chínhiii sáchiii kinhiii tếiii vĩiii mô.iii Thôngiiiquaiii thịiii trườngiii chứngiii khoán,iii Chínhiii phủiii cóiii thểiii muaiii vàiii bániii tráiiii phiếuiii Chínhiiiphủiii đểiii tạoiii raiii nguồniii thuiii bùiii đắpiii ngâniii sáchiii vàiii quảniii lýiii lạmiii phát.iii Ngoàiiii ra,iiiChínhiii phủiii cũngiii cóiii thểiii sửiii dụngiii mộtiii sốiii chínhiii sách,iii biệniii phápiii táciii độngiii vàoiii thịiiitrườngiii chứngiii khoániii nhằmiii địnhiii hướngiii đầuiii tưiii đảmiii bảoiii choiii sựiii phátiii triểniii câniiiđốiiii củaiii nềniii kinhiii tế.iii

1.2.2iii Cơiii cấuiii củaiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii :

Cóiii nhiềuiii căniii cứiii phâniii loạiiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii nhưngiii phổiii biếniii vàiiiquaniii trọngiii nhấtiii làiii căniii cứiii vàoiii sựiii luâniii chuyểniii cáciii nguồniii vốn,iii theoiii đóiii thịiiitrườngiii chứngiii khoániii đượciii chiaiii thànhiii thịiii trườngiii sơiii cấpiii vàiii thịiii trườngiii thứiii cấp.

Thịiii trườngiii sơiii cấp

Thịiii trườngiii sơiii cấpiii làiii thịiii trườngiii muaiii bániii cáciii chứngiii khoániii mớiiii phátiiihành.iii Trêniii thịiii trườngiii này,iii vốniii từiii nhàiii đầuiii tưiii sẽiii đượciii chuyểniii sangiii nhàiii phátiiihànhiii thôngiii quaiii việciii nhàiii đầuiii tưiii muaiii cáciii chứngiii khoániii mớiiii phátiii hànhiii doiii đóiiiđâyiii làiii nơiiii duyiii nhấtiii đemiii lạiiii vốniii đầuiii tưiii choiii tổiii chứciii phátiii hành.iii Việciii muaiii bániiitrêniii thịiii trườngiii sơiii cấpiii thườngiii diễniii raiii giữaiii cáciii ngâniii hàng,iii côngiii tyiii phátiii hành,iii

vàiii cáciii tậpiii đoàniii tàiiii chínhiii lớn…iii giáiii chứngiii khoániii trêniii thịiii trườngiii sơiii cấpiii doiii tổiiichứciii phátiii hànhiii ấniii địnhiii vàiii thườngiii đượciii iniii ngayiii trêniii chứngiii khoán.iii Nhưiii vậy,iii

cóiii thểiii thấyiii rằng,iii thịiii trườngiii sơiii cấpiii đóngiii vaiiii tròiii chứngiii khoániii hoáiii cáciii nguồniiivốniii cầniii huyiii độngiii đồngiii thờiiii chuiii chuyểniii vốniii từiii nơiiii thừaiii vốniii tớiiii nơiiii cầniii vốniii

vàiii chuyểniii nóiii thànhiii vốniii dàiiii hạn.iii

Thịiii trườngiii thứiii cấp

Thịiii trườngiii thứiii cấpiii làiii nơiiii giaoiii dịchiii cáciii chứngiii khoániii đãiii đượciii phátiii hànhiiitrêniii thịiii trườngiii sơiii cấp.iii Thịiii trườngiii thứiii cấpiii đóngiii vaiiii tròiii đảmiii bảoiii tínhiii thanhiiikhoảniii choiii cáciii chứngiii khoániii đãiii phátiii hànhiii vàiii cóiii nhữngiii đặciii điểmiii sau:

Thứiii nhất,iii trêniii thịiii trườngiii thứiii cấp,iii cáciii khoảniii tiềniii thuiii đượciii từiii việciii bániiichứngiii khoániii thuộciii vềiii cáciii nhàiii đầuiii tưiii vàiii cáciii nhàiii kinhiii doanhiii chứngiii khoániii chứiiikhôngiii phảiiii nhàiii phátiii hành.iii Nóiiii cáchiii khác,iii cáciii luồngiii vốniii khôngiii chảyiii vàoiiinhữngiii ngườiiii phátiii hànhiii chứngiii khoániii màiii vậniii chuyểniii giữaiii nhữngiii ngườiiii đầuiii tưiiichứngiii khoániii trêniii thịiii trường.iii Thịiii trườngiii thứiii cấpiii làiii mộtiii bộiii phậniii quaniii trọngiiicủaiii thịiii trườngiii chứngiii khoán,iii gắniii bóiii chặtiii chẽiii vớiiii thịiii trườngiii sơiii cấp.iii

Thứiii hai,iii giaoiii dịchiii trêniii thịiii trườngiii thứiii cấpiii thểiii hiệniii nguyêniii tắciii cạnhiiitranhiii tựiii do,iii giáiii chứngiii khoániii trêniii thịiii trườngiii thứiii cấpiii doiii quaniii hệiii cungiii cầuiiiquyếtiii định.iii

Thứiii ba,iii thịiii trườngiii thứiii cấpiii làiii thịiii trườngiii hoạtiii độngiii liêniii tục,iii cáciii nhàiii đầuiii

tưiii cóiii thểiii muaiii vàiii bániii cáciii chứngiii khoániii nhiềuiii lầniii trêniii thịiii trườngiii này.iii

Ngoàiiii cáchiii phâniii loạiiii trên,iii cóiii thểiii phâniii loạiiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii theoiiitínhiii chấtiii tậpiii trungiii củaiii thịiii trường,iii theoiii đóiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii baoiii gồmiii Sởiiigiaoiii dịchiii chứngiii khoániii (thịiii trườngiii tậpiii trung)iii vàiii thịiii trườngiii OTCiii (thịiii trườngiiiphiiii tậpiii trung).iii Tạiiii sởiii giaoiii dịch,iii cáciii giaoiii dịchiii đượciii tậpiii trungiii tạiiii mộtiii địaiii điểm,iiicáciii lệnhiii đượciii chuyểniii đếniii sàniii giaoiii dịchiii vàiii thamiii giaiii vàoiii quáiii trìnhiii khớpiii lệnhiii

đểiii hìnhiii thànhiii giáiii giaoiii dịch.iii Trêniii thịiii trườngiii OTC,iii cáciii giaoiii dịchiii (cảiii sơiii cấpiii vàiiithứiii cấp)iii đượciii tiếniii hànhiii quaiii mạngiii lướiiii cáciii côngiii tyiii chứngiii khoániii phâniii tániiikhắpiii quốciii giaiii vàiii đượciii nốiiii vớiiii nhauiii bằngiii mạngiii máyiii tính.iii Giáiii cảiii hìnhiii thànhiiitheoiii phươngiii thứciii thoảiii thuận.iii

1.2.3iii Cáciii nguyêniii tắciii hoạtiii độngiii củaiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii :

Nguyêniii tắciii cạnhiii tranhiii đấuiii giáiii

Theoiii nguyêniii tắciii này,iii giáiii cảiii trêniii thịiii trườngiii chứngiii khoániii phảniii ánhiii quaniii

hệiii cungiii cầuiii vềiii chứngiii khoániii vàiii thểiii hiệniii tươngiii quaniii cạnhiii tranhiii giữaiii cáciii côngiii

ty.iii Trêniii thịiii trườngiii sơiii cấp,iii cáciii tổiii chứciii phátiii hànhiii cạnhiii tranhiii nhauiii đểiii bániiichứngiii khoániii củaiii mìnhiii choiii nhàiii đầuiii tư,iii cáciii nhàiii đầuiii tưiii đượciii tựiii doiii lựaiii chọniiicáciii chứngiii khoániii theoiii cáciii mụciii tiêuiii củaiii riêngiii mình.iii Trêniii thịiii trườngiii thứiii cấp,iiicáciii nhàiii đầuiii tưiii cũngiii cạnhiii tranhiii tựiii doiii đểiii tìmiii kiếmiii choiii mìnhiii mộtiii lợiiii nhuậniiicaoiii nhấtiii vàiii giáiii cảiii đượciii hìnhiii thànhiii theoiii phươngiii thứciii đấuiii giá.iii Nguyêniii tắciii nàyiiidựaiii trêniii mốiiii quaniii hệiii cungiii cầuiii trêniii thịiii trườngiii

Nguyêniii tắciii côngiii khai

Chứngiii khoániii làiii cáciii hàngiii hóaiii trừuiii tượng,iii ngườiiii đầuiii tưiii khôngiii thểiii kiểmiiitraiii trựciii tiếpiii đượciii cáciii chứngiii khoániii nhưiii cáciii hàngiii hóaiii thôngiii thườngiii màiii phảiiiidựaiii trêniii cơiii sởiii cáciii thôngiii tiniii cóiii liêniii quan.iii Vìiii vậyiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii phảiiiiđượciii xâyiii dựngiii trêniii cơiii sởiii hệiii thốngiii côngiii bốiii thôngiii tiniii tốt.iii Theoiii Luậtiii định,iii cáciiibêniii phátiii hànhiii chứngiii khoániii cóiii nghĩaiii vụiii cungiii cấpiii đầyiii đủ,iii trungiii thựciii vàiii kịpiiithờiiii nhữngiii thôngiii tiniii cóiii liêniii quaniii đếniii tổiii chứciii phátiii hành,iii tớiiii đợtiii phátiii hành.iii

Côngiii bốiii thôngiii tiniii đượciii tiếniii hànhiii khiiii phátiii hànhiii lầniii đầuiii cũngiii nhưiii theoiii cáciiichếiii độiii thườngiii xuyêniii vàiii độtiii xuất,iii thôngiii quaiii cáciii phươngiii tiệniii thôngiii tiniii đạiiiichúng,iii Sởiii giaoiii dịchiii chứngiii khoán,iii cáciii côngiii tyiii chứngiii khoániii vàiii cáciii tổiii chứciii cóiiiliêniii quaniii khác.

Nguyêniii tắciii nàyiii nhằmiii đảmiii bảoiii lợiiii íchiii choiii tấtiii cảiii nhữngiii ngườiiii thamiii giaiiithịiii trường.iii Côngiii bằngiii cóiii nghĩaiii làiii mọiiii ngườiiii thamiii giaiii thịiii trườngiii đềuiii phảiiiituâniii thủiii nhữngiii quyiii địnhiii chung,iii đượciii bìnhiii đẳngiii trongiii việciii chiiii sẻiii thôngiii tiniii vàiiitrongiii việciii gánhiii chịuiii cáciii hìnhiii thứciii xửiii phạtiii nếuiii viiii phạmiii vàoiii nhữngiii quyiii địnhiii

đó.iii

Nguyêniii tắciii trungiii gian

Theoiii nguyêniii tắciii này,iii trêniii thịiii trườngiii chứngiii khoán,iii cáciii giaoiii dịchiii đượciiithựciii hiệniii thôngiii quaiii tổiii chứciii trungiii gianiii làiii cáciii côngiii tyiii chứngiii khoán.iii Trêniii thịiiitrườngiii sơiii cấp,iii cáciii nhàiii đầuiii tưiii thườngiii khôngiii muaiii trựciii tiếpiii củaiii tổiii chứciii phátiiihànhiii màiii muaiii từiii cáciii nhàiii bảoiii lãnhiii phátiii hành.iii Trêniii thịiii trườngiii thứiii cấp,iii thôngiiiquaiii cáciii nghiệpiii vụiii môiiii giới,iii kinhiii doanhiii cáciii côngiii tyiii chứngiii khoániii muaiii bániiichứngiii khoániii giúpiii cáciii kháchiii hàng,iii hoặciii kếtiii nốiiii cáciii kháchiii hàngiii vớiiii nhauiiithôngiii quaiii việciii thựciii hiệniii cáciii giaoiii dịchiii muaiii bániii chứngiii khoániii trêniii tàiiii khoảniiicủaiii mình.iii

Nguyêniii tắciii tậpiii trung

Thịiii trườngiii chứngiii khoániii phảiiii hoạtiii độngiii trêniii nguyêniii tắciii tậpiii trung.iii Cáciiigiaoiii dịchiii chứngiii khoániii chỉiii diễniii raiii trêniii sởiii giaoiii dịchiii vàiii trêniii thịiii trườngiii OTC,iii

cóiii sựiii kiểmiii tra,iii giámiii sátiii củaiii cơiii quaniii quảniii lýiii nhàiii nướciii vàiii cáciii tổiii chứciii tựiiiquản.iii Hàngiii hóaiii củaiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii làiii cáciii sảniii phẩmiii tàiiii chínhiii caoiii cấpiiinêniii việciii giaoiii dịchiii đòiiii hỏiiii thịiii trườngiii phảiiii cóiii nhữngiii cơiii sởiii vậtiii chấtiii nhấtiii địnhiiichứiii khôngiii thểiii diễniii raiii mộtiii cáchiii tuỳiii tiện.iii

1.3 Cáciii thànhiii phầniii thamiii giaiii trêniii thịiii trườngiii chứngiii khoániii :

Theoi i i giáotrinhiii thịiii trườngiii chứngiii khoániii i i i (2005)i i i thànhi i i phầni i i thami i i

giai i i thịi i i trườngi i i chứngiii khoáni i i cói i i 6i i i thànhi i i phầni i i nhưi i i sau:i i i Cáci i i doanhi i inghiệp,i i i cáci i i nhài i i đầui i i tưi i i riêngi i i lẻ,i i i cáci i i tổiii chứci i i tàii i i chính,i i i nhài i i môii i i giớii i ikinhi i i doanhi i i chứngi i i khoán,i i i ngườii i i tổi i i chứci i i thịi i i trườngi i i vàiii Nhàiii nước.

Cáci i i doanhi i i nghiệp:i i i thami i i giai i i thịi i i trườngi i i vớii i i tưi i i cáchi i i lài i i chủi i ithểi i i tạoi i i rai i i hàngiii húaiii đểiii cungiii cấpiii choiii thịiii trường.iii Cáciii doanhiii nghiệpiii nàyiiicũngiii cóiii thểiii đượciii gọiiii làiii cáciii côngiii tyiii niêmiii yếti i i hayi i i nhài i i pháti i i hànhi i i theoi i icáchi i i gọii i i thôngiii thường.i i i Ngoàii i i chứci i i năngiii chínhi i i tạoi i i rai i i hàngi i i hóai i i (cổi i iphiếu)i i i đểi i i huyi i i độngi i i vốn,i i i cáci i i doanhi i i nghiệpi i i cũngi i i cói i i thểiii muaiii điiii bániiilạiiii cáciii chứngiii khoániii doiii cáciii côngiii tyiii kháciii phátiii hành.

Nhàiii đầuii i tưiii riêngii i lẻiii vàiii i i i cáciii tổii i chứcii i tàiii i chính:iii haiiii thànhiii phầniiinàyiii taiii cóiii thểiii gọii i i chungi i i lài i i nhài i i đầui i i tư.i i i Trongi i i đói i i nhài i i đầui i i tưi i i riêngi i i lẻi i i

lài i i nhữngi i i ngườii i i cói i i vốni i i nhỏiii nhàni i i rỗii i i tạmi i i thời,i i i thami i i giai i i muai i i báni i itrêni i i thịi i i trườngi i i chứngi i i khoáni i i vớii i i mụci i i đíchiii kiếmi i i lời.i i i Cáci i i tổi i i chứci i itàii i i chínhi i i baoi i i gồmi i i côngi i i tyi i i đầui i i tưi i i quảni i i lýi i i quỹ,i i i côngi i i tyi i i bảoiii hiểm,i i icôngi i i tyi i i tàii i i chính,i i i ngânii i hàng,i i i cácii i côngii i tyi i i chứngi i i khoán…thamii i giaii i thịii itrườngiii cải i i tưi i i cáchi i i ngườii i i muai i i vài i i ngườii i i bán.i i i Thôngi i i thườngi i i cáci i i tổi i ichứci i i tàii i i chínhi i i cói i i thờiiii gianiii đầuiii tưiii vàiii khốiiii lượngiii giaoiii dịchiii trêniii thịiiitrườngiii dàiiii vàiii lớniii hơniii nhàiii đầuiii tưiii riêngiii lẻ.iii Tuyiii nhiên,iii sốiii lượngiii cáciii tổiiichứciii trêniii thịiii trườngiii thìiii rấtiii ítiii soiii vớiiii sốiii lượngiii nhàiii đầuiii tưiii riêngiii lẻ.

Nhàiii môiiii giớiiii kinhiii doanhiii chứngiii khoán:iii cóiii thểiii làiii tổiii chứciii hoặciii cáiiinhân.iii Đaiii phầniii cáciii hoạtiii độngiii môiiii giớiiii hiệniii nayiii làiii nhữngiii côngiii tyiii chứngiiikhoán.iii Ngoàiiii nghiệpiii vụi i i môii i i giớii i i cáci i i côngi i i tyi i i nàyi i i cói i i thểi i i thựci i i hiệni i inhiềui i i chứci i i năngi i i kháci i i nhưi i i tựi i i doanh,iii quảniii lýiii quỹiii đầuiii tư,iii bảoiii lãnhiii phátiiihành,iii tưiii vấniii đầuiii tưiii chứngiii khoán.

Ngườii i i tổi i i chứci i i thịi i i trường:i i i chiếmi i i vaii i i tròi i i chủi i i yếui i i củai i ingườii i i tổi i i chứci i i thịiii trườngiii làiii cáciii Trungiii tâmiii giaoiii dịchiii chứngiii khoániii hayiii

Sởiii giaoiii dịchiii chứngiii khoán.iii Cáciii Trungi i i tâm,i i i Sởi i i nàyi i i cungi i i cấpi i i địai i i điểmi i i

vài i i phươngi i i tiệni i i đểi i i thựci i i hiệni i i việci i i muai i i bániii chứngi i i khoáni i i choi i i cáci i ichủi i i thểi i i thami i i giai i i giaoi i i dịch,i i i điềui i i hànhi i i thịi i i trườngi i i đểi i i cáci i i giaoiii dịchiii diễniii

raiii côngiii bằngiii vàiii minhiii bạch.iii Ngoàiiii cáciii Trungiii tâmiii vàiii Sởiii giaoiii dịch,iii Trungiiitâmi i i lưui i i ký,i i i côngi i i tyi i i dịchi i i vụi i i máyi i i tínhi i i chứngi i i khoán, i i i cũngi i i cói i ichứci i i năngi i i khôngiii kémiii phầniii quaniii trọngiii làmiii choiii thịiii trườngiii hoạtiii độngiii hiệuiiiquả.

Nhài i i nướciii :i i i gópi i i phầni i i đảmi i i bảoi i i choi i i thịi i i trườngi i i hoạti i i độngi i i theoi i iđúngi i i cáci i i quiiii địnhi i i củai i i phápi i i luậti i i nhằmi i i bảoi i i vệi i i lợii i i íchi i i hợpi i i phápi i icủai i i ngườii i i đầui i i tư,i i i đảmi i i bảoi i i thịiii trườngi i i hoạti i i độngi i i bềni i i vữngi i i vài i i hiệui i iquả.i i i Ngoàii i i rai i i Nhài i i nướci i i cũngi i i cói i i thểi i i thami i i giaiii thịiii trườngiii vớiiii tưii i cáchiii

làiii nhàiii phátiii hành.iii Đóiii làiii thôngiii quaiii Chínhiii phủii i hoặciii cáciii chínhiii quyềni i i địai i iphươngi i i pháti i i hànhi i i cáci i i tráii i i phiếui i i nhằmi i i huyi i i độngi i i vốni i i trêni i ithịi i i trườngiii chứngiii khoániii đểiii vayiii nợiii hoặciii tàiiii trợiii cáciii dựiii ániii công.iii Nhàiii nướciiicũngiii cóiii thểiii bániii hoặciii muai i i cáci i i chứngi i i khoáni i i củai i i cáci i i doanhi i i nghiệpi i inhằmi i i kiểmi i i soáti i i quyềni i i chii i i phốii i i cáciii doanhiii nghiệpiii theoiii mụciii đích.

2.Thôngiii tiniii khôngiii câniii xứngiii :

2.1 Kháiiii niệmiii vềiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng:

Thôngi i i tini i i bấti i i câni i i xứngi i i xảyi i i rai i i khii i i mộti i i bêni i i giaoi i i dịchi i i cói i i nhiềui i ithôngi i i tiniii hơni i i mộti i i bêni i i khác.i i i Điểni i i hìnhi i i lài i i ngườii i i báni i i biếti i inhiềui i i vềi i i sảni i i phẩmi i i hơni i i đốii i i vớiiii ngườiiii muaiii hoặciii ngượciii lạiiii (Trangiii từiiiđiểniii Wikipedia).

‘Thôngiii tiniii bấtiii câniii xứngiii xảyiii raiii khiiii mộtiii bêniii đốiiii táciii nắmiii giữiii thôngiii tiniiicòniii bêni i i khácii i thìii i khôngiii biếtiii đíchii i thựciii mứcii i độii i thôngii i tiniii ởii i mứci i i nàoiii đó’ii i(Nguyễnii i Trọngiii Hoài,iii 2006).

Thôngiii tiniii bấtiii câniii xứngiii trêniii thịiii trườngiii chứngiii khoániii xảyiii raiii khiiiimộtiii hoặciii nhiềui i i nhài i i đầui i i tưi i i sởi i i hữui i i đượci i i thôngi i i tini i i riêngi i i (Kyle,i i i 1985i i itríchi i i trongi i i Ravi,i i i 2005)iii hoặciii cóiii nhiềuiii thôngiii tiniii đạiiii chúngiii hơniii vềiii mộtiiicôngiii tyiii (Kimiii vàiii Verrecchia,iii 1994iii vàiii 1997iii tríchiii trongiii Ravi,iii 2005).

Cóiii thểiii địnhiii nghĩaiii kháiiii niệmiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứngiii theoiii nhiềuiii cáchiiikháciii nhau.iii Tuyiii nhiêniii mọiiii trườngiii hợpiii khôngiii câniii xứngiii vềiii thôngiii tiniii đềuiii cóiii baiiiđặciii điểmiii cơiii bảniii sau:iii

Thứiii nhất,iii cóiii sựiii kháciii biệtiii vềiii thôngiii tiniii giữaiii cáciii bêniii thamiii giaiii giaoiii dịch.iii Thứiii hai,iii cóiii nhiềuiii trởiii ngạiiii trongiii việciii chuyểniii thôngiii tiniii giữaiii haiiii bên Thứiii ba,iii trongiii haiiii bêniii cóiii mộtiii bêniii cóiii thôngiii tiniii chínhiii xáciii hơn.

2.2 Câniii bằngiii thịiii trườngiii trongiii trườngiii hợpiii khôngiii câniii xứngiii vềiii thôngiii tin

Trêniii cáciii thịiii trườngiii tàiiii chínhiii nóiiii chungiii vàiii thịiii trườngiii bảoiii hiểmiii nóiiiiriêng,iii hiệniii tượngiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứngiii luôniii điiii kèmiii vàiii cóiii mốiiii quaniii hệiiimậtiii thiếtiii vớiiii vấniii đềiii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii vàiii rủiiii roiii đạoiii đức.iii Trêniii thịiii trườngiiibảoiii hiểm,iii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii phátiii sinhiii doiii cáciii côngiii tyiii bảoiii hiểmiii khôngiii thểiiiphâniii loạiiii mộtiii cáchiii triệtiii đểiii mứciii độiii rủiiii roiii củaiii nhữngiii ngườiiii thamiii giaiii bảoiii hiểm.iiiSauiii khiiii muaiii bảoiii hiểm,iii ngườiiii đượciii bảoiii hiểmiii khôngiii cóiii độngiii lựciii đểiii hạniii chếiiirủiiii ro.iii Nhữngiii rủiiii roiii nhưiii vậyiii gọiiii làiii rủiiii roiii đạoiii đứciii vàiii ngườiiii chịuiii rủiiii roiii nàyiiikhôngiii aiiii kháciii chínhiii làiii côngiii tyiii bảoiii hiểm.iii Nghiêniii cứuiii sắpiii trìnhiii bàyiii dướiiii đâyiiigiảiii thiếtiii rằngiii cáciii cáiii nhâniii thamiii giaiii bảoiii hiểmiii khôngiii cóiii khảiii năngiii phâniii phốiiii rủiiii

ro.iii

Nhữngiii nghiêniii cứuiii trêniii thịiii trườngiii bảoiii hiểmiii thâniii thểiii vàiii xeiii hơiiii củaiii mộtiii

sốiii nhàiii kinhiii tếiii họciii trêniii thếiii giớiiii đãiii điiii đếniii đếniii kếtiii luậniii rằngiii lựaiii chọniii đốiiiinghịchiii khiếniii nhữngiii ngườiiii cóiii rủiiii roiii thấpiii khôngiii muốniii thamiii giaiii bảoiii hiểmiii đồngiiithờiiii tạoiii raiii hiệniii tượngiii chuyểniii thuiii nhậpiii từiii nhữngiii ngườiiii cóiii mứciii rủiiii roiii thấpiiisangiii nhữngiii ngườiiii cóiii mứciii rủiiii roiii cao.

Đểiii xáciii địnhiii câniii bằngiii thịiii trườngiii trongiii điềuiii kiệniii thôngiii tiniii khôngiii câniiixứngiii trêniii thịiii trườngiii bảoiii hiểm,iii trướciii tiêniii cầniii xemiii xétiii quáiii trìnhiii đạtiii đếniii câniiibằngiii trêniii thịiii trườngiii cạnhiii tranhiii hoàniii hảoiii bằngiii cáchiii sửiii dụngiii lýiii thuyếtiii cung- cầuiii thịiii trường.iii

Giảiii sửiii mộtiii cáiii nhâniii Xiii muốniii muaiii mộtiii hợpiii đồngiii bảoiii hiểmiii đểiii ổniii địnhiiithuiii nhậpiii trướciii cáciii rủiiii ro.iii Đểiii đơniii giảniii taiii giảiii thiếtiii cóiii haiiii khảiii năngiii xảyiii ra:iii cóiii

tổniii thấtiii vàiii khôngiii cóiii tổniii thất.iii Giảiii sửiii tiếpiii rằngiii Xiii muốniii tốiiii đaiii hoáiii thuiii nhập.iiiNếuiii khôngiii cóiii hợpiii đồngiii bảoiii hiểm,iii anhiii taiii sẽiii cóiii tổngiii thuiii nhậpiii kỳiii vọngiii là:iii V(m,p)iii =iii (1iii -iii p)U(m)iii +iii pU(miii –iii d) (1)

Trongiii đó:iii

m:iii thuiii nhậpiii

p:iii xáciii suấtiii xảyiii raiii tổniii thất

U(x):iii hàmiii thuiii nhập

V:iii tổngiii trịiii giáiii thuiii nhậpiii kỳiii vọng.

Nếuiii muaiii bảoiii hiểmiii vớiiii mứciii phíiii bảoiii hiểmiii aiii vàiii mứciii bồiiii thườngiii i,iii tổngiiithuiii nhậpiii kỳiii vọngiii củaiii Xiii là:iii

V(a,i,p)iii =iii (1iii –iii p)U(miii –iii a)iii +iii pU(miii –iii diii –iii aiii +iii i) (2)

Giảiii sửiii rằngiii Xiii làiii ngườiiii khôngiii thíchiii mạoiii hiểm,iii khiiii đóiii Uiii luôniii giảmiii (tứciii

làiii U’(x)iii <iii 0)iii đồngiii thờiiii đồiii thịiii củaiii Uiii làiii mộtiii đườngiii congiii lõmiii (doiii đóiii Viii cũngiii làiiimộtiii đườngiii congiii lõm).iii Trongiii cáciii hợpiii đồngiii bảoiii hiểm,iii Xiii sẽiii chọniii hợpiii đồngiii cóiii

Viii cựciii đại.iii

Giảiii sửiii tiếpiii rằngiii thuiii nhậpiii từiii cáciii hợpiii đồngiii bảoiii hiểmiii củaiii côngiii tyiii bảoiiihiểmiii phụiii thuộciii vàoiii cáciii biếniii ngẫuiii nhiên.iii Doiii vậy,iii khiiii bániii đượciii hợpiii đồngiii bảoiiihiểm,iii côngiii tyiii xẽiii thuiii đượciii (1iii -iii p)aiii vàiii phảiiii trảiii p(iiii -iii a)iii khiiii tổniii thấtiii xảyiii ra.iii Lợiiiinhuậniii củaiii côngiii tyiii là:iii

iii (a,i,p)iii =iii (1iii -iii p)aiii -iii p(iiii -iii a) (3)

Trêniii thịiii trườngiii cạnhiii tranhiii hoàniii hảo,iii lợiiii nhuậniii củaiii côngiii tyiii bằngiii 0iii nên:iii (1iii -iii p)aiii -iii p(iiii -iii a)iii =iii 0 (4)

Mỗiiii hợpiii đồngiii bảoiii hiểmiii đượciii đặciii trưngiii bởiiii mứciii phíiii bảoiii hiểmiii aiii vàiiimứciii bồiiii thườngiii i.iii Doiii đó,iii phươngiii trìnhiii (4)iii thểiii hiệniii tấtiii cảiii cáciii hợpiii đồngiii bảoiiihiểmiii củaiii côngiii ty.iii Tạiiii mộtiii xáciii suấtiii xảyiii raiii rủiiii roiii nhấtiii địnhiii p,iii côngiii tyiii sẽiii địnhiiigiáiii aiii vàiii iiii saoiii choiii phươngiii trìnhiii (4)iii đượciii thoảiii mãn.iii

Tứciii là:iii iii (1iii -iii p)aiii -p(iiii -iii a)iii =iii 0iii

hayiii aiii -iii piiii =iii 0iii

Phươngiii trìnhiii (2)iii vàiii phươngiii trìnhiii (4)iii thểiii hiệniii đườngiii cầuiii vàiii cungiii bảoiiihiểm.iii Sựiii tươngiii táciii giữaiii cungiii vàiii cầuiii bảoiii hiểmiii đượciii thểiii hiệniii trêniii trụciii m 1 0m 2 ,iiitrongiii đóiii m 1iii vàiii m 2iii thểiii hiệniii thuiii nhậpiii trongiii haiiii trườngiii hợpiii tươngiii ứng:iii khôngiii

cóiii tổniii thấtiii vàiii cóiii tổniii thất.

2.2.1 Câniii bằngiii thịiii trườngiii trongiii điềuiii kiệniii thôngiii tiniii đầyiii đủ.

Trêniii thịiii trườngiii bảoiii hiểmiii cạnhiii tranhiii hoàniii hảo,iii cóiii haiiii kiểuiii câniii bằngiii làiiicâniii bằngiii chungiii vàiii câniii bằngiii riêng.iii Câniii bằngiii chungiii xảyiii raiii khiiii thịiii trườngiii cóiiimộtiii loạiiii kháchiii hàngiii đồngiii nhấtiii vềiii mứciii độiii rủiiii ro,iii côngiii tyiii bảoiii hiểmiii chỉiii cầniiiđịnhiii giáiii mộtiii loạiiii hợpiii đồngiii bảoiii hiểm.iii Trongiii trườngiii hợpiii câniii bằngiii riêng,iii thịiiitrườngiii cóiii nhiềuiii nhómiii kháchiii hàngiii kháciii nhauiii vềiii mứciii độiii rủiiii ro.iii Khiiii đó,iii côngiii

tyiii bảoiii hiểmiii bániii cáciii hợpiii đồngiii bảoiii hiểmiii ởiii cáciii mứciii giáiii kháciii nhauiii choiii từngiiiđốiiii tượngiii kháchiii hàngiii cóiii độiii rủiiii roiii phùiii hợp.iii Thịiii trườngiii đạtiii đếniii câniii bằngiii tạiiiinhiềuiii điểmiii ứngiii vớiiii từngiii loạiiii kháchiii hàng.iii

2.2.1.1 Câniii bằngiii chung

vàiii chínhiii làiii đườngiii cungiii bảoiii hiểm.iii Độiii dốciii củaiii đườngiii EFiii đượciii xáciii địnhiii bằngiii

tỷiii lệiii p

p



1

.iii Độiii dốciii củaiii đườngiii Uiii đượciii xáciii địnhiii bằngiii tỷiii lệiii thayiii thếiii cậniii biêniii

củaiii thuiii nhậpiii trongiii haiiii trườngiii hợpiii m 1iii vàiii m 2 ,iii tứciii làiii bằngiii iii

) (

) (

m U

tổniii thấtiii xảyiii ra.iii Đểiii hạniii chếiii rủiiii ro,iii Xiii muaiii mộtiii hợpiii đồngiii bảoiii hiểmiii dọciii theoiiiđườngiii EF.iii Trongiii sốiii cáciii hợpiii đồngiii bảoiii hiểm,iii hợpiii đồngiii tạiiii điểmiii Kiii tốiiii đaiii hoáiiithuiii nhậpiii kỳiii vọngiii củaiii anhiii ta.iii Hợpiii đồngiii tạiiii Kiii làiii mộtiii hợpiii đồngiii bảoiii hiểmiii toàniii

bộiii rủiiii roiii vàiii câniii bằngiii thuiii nhậpiii củaiii Xiii trongiii cảiii haiiii trườngiii hợpiii cóiii hayiii khôngiii

cóiii tổniii thất.iii Tạiiii điểmiii câniii bằng,iii hợpiii đồngiii đượciii muaiii bániii trongiii điềuiii kiệniii cảiii haiiiibêniii đềuiii biếtiii rõiii vềiii nhau.iii Vìiii vậyiii Kiii chínhiii làiii điểmiii câniii bằngiii trongiii điềuiii kiệniiithôngiii tiniii đầyiii đủ,iii lúciii nàyiii ngườiiii bảoiii hiểmiii khôngiii cóiii lãiiii (iii =iii 0).

2.2.1.2 Câniii bằngiii riêng

Hìnhiii 1.2iii dướiiii đâyiii biểuiii diễniii điểmiii câniii bằngiii củaiii thịiii trườngiii bảoiii hiểmiiicạnhiii tranhiii hoàniii hảo,iii đầyiii đủiii thôngiii tiniii nhưngiii nhữngiii ngườiiii thamiii giaiii bảoiii hiểmiii

cóiii mứciii rủiiii roiii kháciii nhau.iii Đểiii đơniii giản,iii taiii giảiii sửiii chỉiii cóiii haiiii nhómiii kháchiii hàng:iii

LRiii vàiii HRiii vớiiii xáciii suấtiii xảyiii raiii rủiiii roiii tươngiii ứngiii làiii p Hiii vàiii p Liii (p Hiii >iii p L ).iii

Vẫniii vớiiii cáciii giảiii thiếtiii nhưiii phầniii trêniii taiii thấy:iii

Cáciii hợpiii đồngiii bảoiii hiểmiii cóiii rủiiii roiii thấpiii đượciii thểiii hiệniii trêniii đườngiii EF,iii cóiii

độiii dốciii làiii (1iii –iii p L )/p L iii Cáciii hợpiii đồngiii bảoiii hiểmiii cóiii rủiiii roiii caoiii đượciii tậpiii hợpiii trêniiiđườngiii EH,iii cóiii độiii dốciii bằngiii (1iii –iii p H )/p H

Trongiii trườngiii hợpiii này,iii độiii dốciii vàiii độiii lõmiii củaiii đườngiii cầuiii ứngiii vớiiii mỗiiiinhómiii kháchiii hàngiii phụiii thuộciii vàoiii mứciii tổniii thấtiii khiiii rủiiii roiii xảyiii raiii (d)iii vàiii đặciiiđiểmiii rủiiii roiii (tuỳiii theoiii từngiii đặciii điểmiii rủiiii roiii màiii côngiii tyiii bảoiii hiểmiii đưaiii raiii mứciiiphíiii aiii vàiii mứciii bồiiii thườngiii iiii phùiii hợp).iii Gọiiii haiiii đườngiii nàyiii tươngiii ứngiii làiii U Liii vàiii

Nămiii 1976,iii nghiêniii cứuiii củaiii haiiii nhàiii kinhiii tếiii họciii Rothschildiii vàiii Stiglitziii đãiiigiảiiii thíchiii sựiii đạtiii đếniii câniii bằngiii trêniii thịiii trườngiii bảoiii hiểmiii trongiii điềuiii kiệniii thôngiiitiniii khôngiii câniii xứngiii xảyiii raiii giữaiii ngườiiii bảoiii hiểmiii vàiii ngườiiii đượciii bảoiii hiểm.iii Vớiiii

sựiii thiếuiii hụtiii vềiii thôngiii tin,iii thịiii trườngiii nàyiii sẽiii cóiii haiiii kiểuiii câniii bằng:iii câniii bằngiii

chungiii (Poolingiii Equilibrium)iii vàiii câniii bằngiii riêngiii (Seperatingiii Equilibrium).iii Trongiiitrườngiii hợpiii câniii bằngiii chung,iii côngiii tyiii bảoiii hiểmiii khôngiii thểiii phâniii loạiiii kháchiii hàngiiitheoiii mứciii độiii rủiiii roiii nêniii phíiii bảoiii hiểmiii đượciii xáciii địnhiii ởiii mứciii trungiii bình.iii Cáciiihợpiii đồngiii bảoiii hiểmiii đượciii bániii vớiiii cùngiii mộtiii mứciii giáiii choiii mọiiii nhómiii kháchiiihàng.iii Tìnhiii trạngiii nàyiii sẽiii dẫniii đếniii kiểuiii thịiii trườngiii trongiii môiii hìnhiii củaiii nhàiii kinhiii tếiiihọciii Akerlofiii nhưiii đãiii trìnhiii bàyiii trêniii đây.iii Trongiii trườngiii hợpiii câniii bằngiii riêng,iii cáciiihợpiii đồngiii bảoiii hiểmiii đượciii bániii ởiii mứciii giáiii phùiii hợpiii vớiiii từngiii loạiiii rủiiii ro.iii Khiiii đóiiinhữngiii ngườiiii thamiii giaiii bảoiii hiểmiii sẽiii tựiii phâniii loạiiii mìnhiii theoiii đặciii điểmiii củaiii rủiiii roiiithôngiii quaiii việciii lựaiii chọniii hợpiii đồngiii bảoiii hiểm.iii

2.2.2.1 Câniii bằngiii chung

Hìnhiii 1.3iii biểuiii diễniii mộtiii víiii dụiii vềiii câniii bằngiii chungiii trongiii trườngiii hợpiii cóiiithôngiii tiniii khôngiii câniii xứng.iii Trongiii phâniii tíchiii trước,iii taiii đãiii giảiii thiếtiii rằngiii cóiii haiiiinhómiii kháchiii hàngiii thamiii giaiii bảoiii hiểmiii LRiii vàiii HRiii vớiiii xáciii suấtiii xảyiii roiii rủiiii roiiitươngiii ứngiii làiii p Liii vàiii p Hiii (p Liii <iii p H ).iii Đườngiii EFiii biểuiii diễniii đườngiii cungiii cáciii hợpiii

đồngiii bảoiii hiểmiii choiii kháchiii hàngiii cóiii rủiiii roiii thấpiii vớiiii độiii dốciii làiii (1iii -iii p L )/iii p Liii còniiicáciii hợpiii đồngiii choiii kháchiii hàngiii cóiii rủiiii roiii caoiii tậpiii trungiii thànhiii đườngiii EHiii vớiiii độiiidốciii (1iii –iii p H )/p H iii Độiii dốciii vàiii hìnhiii dạngiii củaiii cáciii đườngiii cầuiii phụiii thuộciii vàoiii iii đặciiiđiểmiii rủiiii roiii (đặciii trưngiii bởiiii mứciii tổniii thấtiii d)iii vàiii tháiiii độiii củaiii ngườiiii đượciii bảoiiihiểmiii đốiiii vớiiii rủiiii roiii (thểiii hiệniii quaiii việciii lựaiii chọniii cáciii hợpiii đồngiii bảoiii hiểmiii ởiii cáciiimứciii aiii vàiii iiii kháciii nhau).iii Giảiii sửiii haiiii đườngiii cầuiii nàyiii tươngiii ứngiii làiii U Liii vàiii U H iii Doiiicáciii giáiii trịiii U Liii vàiii U Hiii làiii nhữngiii thôngiii tiniii khôngiii đượciii cáoiii bạchiii nêniii cáciii điểmiiicâniii bằngiii A,iii Biii (điểmiii bảoiii hiểmiii tốtiii nhấtiii cáciii rủiiii ro)iii làiii khôngiii thểiii đạtiii được.iiiNguyêniii nhâniii làiii doiii cáciii côngiii tyiii bảoiii hiểmiii khôngiii biếtiii rõiii aiiii làiii ngườiiii cóiii p Hiii vàiii aiiii

làiii ngườiiii cóiii p Liii nêniii khôngiii thểiii ngăniii cảniii nhữngiii ngườiiii cóiii p Hiii muaiii hợpiii đồngiii A,iiiđiểmiii đảmiii bảoiii aniii toàniii caoiii hơn.iii

Mặtiii khác,iii cũngiii doiii khôngiii phâniii loạiiii đượciii kháchiii hàngiii nêniii côngiii tyiii bảoiiihiểmiii địnhiii giáiii hợpiii đồngiii ởiii mứciii trungiii bình,iii thểiii hiệniii bằngiii đườngiii EG.iii Kếtiii quảiii

làiii trongiii trườngiii hợpiii câniii bằngiii chungiii nhữngiii ngườiiii cóiii rủiiii roiii caoiii sẽiii muaiii hợpiiiđồngiii B’iii vàiii ngườiiii cóiii rủiiii roiii thấpiii sẽiii muaiii hợpiii đồngiii A’.iii Soiii vớiiii phạmiii viiii bảoiiihiểmiii toàniii bộiii rủiiii roiii thìiii ởiii phạmiii viiii bảoiii hiểmiii nàyiii nhữngiii ngườiiii cóiii rủiiii roiii caoiii đãiiimuaiii rẻiii hơniii vàiii nhữngiii ngườiiii cóiii rủiiii roiii thấpiii đãiii muaiii đắtiii hơn.iii Nhưiii vậy,iii ngườiiii cóiiirủiiii roiii caoiii đượciii bảoiii hiểmiii nhiềuiii hơniii (over-insured)iii trongiii khiiii ngườiiii cóiii rủiiii roiiithấpiii đượciii bảoiii hiểmiii ítiii hơniii (under-insured).

2.2.2.2 Câniii bằngiii riêng

Hìnhiii 1.4iii biềuiii diễniii trườngiii hợpiii câniii bằngiii riêngiii trêniii thịiii trườngiii bảoiii hiểmiii

cóiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng.iii

Xétiii mộtiii thịiii trườngiii tươngiii tựiii nhưiii đãiii trìnhiii bàyiii trongiii hìnhiii 1.3.iii Tuyiii nhiêniiicôngiii tyiii bảoiii hiểmiii chàoiii bániii haiiii loạiiii bảoiii hiểmiii ởiii haiiii mứciii giáiii kháciii nhauiii tươngiiiứngiii vớiiii từngiii mứciii độiii rủiiii ro.iii Doiii côngiii tyiii bảoiii hiểmiii khôngiii biếtiii xáciii suấtiii xảyiii raiiirủiiii roiii củaiii kháchiii hàngiii nêniii điểmiii câniii bằngiii tốiiii ưuiii Aiii vàiii Biii khôngiii thểiii đạtiii được.iiiLúciii nàyiii kháchiii hàngiii đềuiii thíchiii hợpiii đồngiii Aiii hơniii vìiii tạiiii đóiii thuiii nhậpiii kỳiii vọngiiiluôniii caoiii hơniii dùiii tổniii thấtiii cóiii xảyiii raiii hayiii không.iii Trongiii trườngiii hợpiii này,iii côngiii tyiiibảoiii hiểmiii cóiii thểiii đưaiii raiii haiiii loạiiii hợpiii đồngiii (tươngiii ứngiii theoiii haiiii đườngiii cungiii EFiii

vàiii EH)iii phùiii hợpiii vớiiii từngiii loạiiii rủiiii ro.iii

Vìiii côngiii tyiii bảoiii hiểmiii khôngiii thểiii táchiii riêngiii ngườiiii cóiii rủiiii roiii caoiii vớiiii ngườiiii

cóiii rủiiii roiii thấpiii nêniii khiiii thịiii trườngiii câniii bằng,iii ngườiiii cóiii rủiiii roiii caoiii sẽiii muaiii hợpiiiđồngiii Biii vàiii ngườiiii cóiii rủiiii roiii thấpiii sẽiii muaiii hợpiii đồngiii A*.iii Kếtiii quảiii làiii khiiii tồniii tạiiiicâniii bằngiii riêngiii thìiii hợpiii đồngiii choiii mứciii rủiiii roiii thấpiii làiii giaoiii điểmiii giữaiii đườngiii cầuiiicủaiii ngườiiii cóiii rủiiii roiii caoiii vớiiii đườngiii cungiii choiii ngườiiii cóiii rủiiii roiii thấp.iii

Nhữngiii dấuiii hiệuiii (gợiiii ý)iii củaiii thịiii trường

Lýiii thuyếtiii vềiii nhữngiii dấuiii hiệuiii củaiii thịiii trườngiii choiii rằngiii trongiii cáciii thịiiitrườngiii bảoiii hiểmiii tòniii tạiiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng,iii cáciii cáiii nhâniii ngầmiii bộciii lộiiinhữngiii thôngiii tiniii liêniii quaniii đếniii mứciii độiii rủiiii roiii khiiii họiii lựaiii chọniii hợpiii đồngiii bảoiiihiểm.iii Nhữngiii ngườiiii cóiii rủiiii roiii thấpiii thườngiii muaiii hợpiii đồngiii bániii phầniii vàiii chọniii tỷiii

lệiii khấuiii trừiii caoiii (nếuiii rủiiii roiii xảyiii ra,iii côngiii tyiii bảoiii hiểmiii đượciii khấuiii trừiii mộtiii phầniiitổniii thấtiii phảiiii chịu).iii Trongiii khiiii đóiii nhữngiii ngườiiii cóiii rủiiii roiii caoiii thườngiii muaiii bảoiiihiểmiii toàniii phần.iii

Tuyiii nhiên,iii cầniii lưuiii ýiii rằngiii sựiii tựiii bộciii lộiii rủiiii roiii nàyiii còniii phụiii thuộciii vàoiiimộtiii sốiii yếuiii tốiii kháciii nhưiii tháiiii độiii củaiii ngườiiii đượciii bảoiii hiểmiii trướciii rủiiii roiii (muốniiitránhiii rủiiii roiii nhiềuiii hayiii ít).iii Chẳngiii hạn,iii mộtiii ngườiiii thamiii giaiii bảoiii hiểmiii cóiii thểiiimuaiii hợpiii đồngiii cóiii phạmiii viiii bảoiii hiểmiii caoiii bởiiii vìiii anhiii taiii cóiii xáciii suấtiii xảyiii raiii rủiiii

roiii caoiii nhưngiii cũngiii cóiii thểiii anhiii taiii làiii ngườiiii thíchiii sựiii aniii toàn,iii chắciii chắn.iii Tuyiiinhiên,iii nếuiii giảiii thiếtiii haiiii yếuiii tốiii nàyiii khôngiii đổiiii thìiii ngườiiii nàoiii muaiii bảoiii hiểmiii cóiiiphạmiii viiii lớniii hơn,iii ngườiiii đóiii thườngiii cóiii mứciii tổniii thấtiii caoiii hơniii khiiii rủiiii roiii xảyiii ra.

Nhưiii vậy,iii trêniii thịiii trườngiii bảoiii hiểmiii cóiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứngiii sẽiii tồniiitạiiii mộtiii trongiii haiiii kiểuiii câniii bằng.iii Nếuiii ngườiiii bảoiii hiểmiii khôngiii thểiii phâniii loạiiiiđượciii kháchiii hàngiii theoiii mứciii độiii rủiiii ro,iii thịiii trườngiii sẽiii đạtiii đượciii câniii bằngiii chungiiitheoiii đóiii iii iii dựaiii trêniii mứciii độiii rủiiii roiii trungiii bình,iii ngườiiii bảoiii hiểmiii cungiii cấpiii mộtiiiloạiiii hợpiii đồngiii duyiii nhấtiii choiii tấtiii cảiii kháchiii hàng.iii Vìiii vậy,iii trongiii sốiii nhữngiii ngườiiiimuaiii hợpiii đồngiii bảoiii hiểm,iii ngườiiii cóiii mứciii rủiiii roiii caoiii hơniii mứciii trungiii bìnhiii sẽiii muaiiihợpiii đồngiii toàniii bộiii rủiiii roiii vàiii doiii đóiii họiii đượciii muaiii dướiiii giáiii trịiii hợpiii đồngiii (under- charge),iii hayiii nóiiii cáchiii kháciii họiii đượciii bảoiii hiểmiii vượtiii mứciii soiii vớiiii sốiii tiềniii bỏiii raiii(over-insure).iii Nhữngiii ngườiiii cóiii mứciii rủiiii roiii thấpiii hơniii trungiii bìnhiii sẽiii phảiiii trảiii giáiiicaoiii hơniii soiii vớiiii mứciii bảoiii hiểmiii giànhiii được.iii

Trongiii trườngiii hợpiii ngườiiii bảoiii hiểmiii phâniii loạiiii đượciii kháchiii hàng,iii họiii sẽiiichàoiii bániii cáciii hợpiii đồngiii bảoiii hiểmiii kháciii nhauiii vớiiii mứciii giáiii kháchiii nhau.iii Khiiii đóiiithịiii trườngiii sẽiii đạtiii đếniii câniii bằngiii riêng.iii Trongiii điềuiii kiệniii câniii bằngiii này,iii nhữngiii

nhómiii kháchiii hàngiii kháciii nhauiii sẽiii đạtiii đượciii câniii bằngiii ởiii nhữngiii vịiii tríiii kháciii nhauiii

màiii tạiiii đó,iii thuiii nhậpiii củaiii họiii đượciii tốiiii đaiii hoáiii trongiii cảiii haiiii trườngiii hợp:iii cóiii tổniiithấtiii vàiii khôngiii cóiii tổniii thất.iii Đươngiii nhiên,iii sựiii phâniii loạiiii kháchiii hàngiii khôngiii thểiiitriệtiii đểiii nêniii sẽiii vẫniii cóiii nhữngiii kháchiii hàngiii đượciii bảoiii hiểmiii vượtiii mứciii vàiii nhữngiiikháchiii hàngiii đượciii bảoiii hiểmiii thấpiii hơniii soiii vớiiii sốiii tiềniii bảoiii hiểm.iii

3 Lựaiii chọniii đốiiii nghịch

3.1 Kháiiii niệm

Lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii làiii vấniii đềiii doiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứngiii tạoiii raiiitrướciii khiiii diễniii raiii cuộciii giaoiii dịch.iii Trêniii cáciii thịiii trườngiii tíniii dụng,iii lựaiii chọniii đốiiiinghịchiii xảyiii raiii khiiii nhữngiii ngườiiii điiii vayiii cóiii nhiềuiii khảiii năngiii tạoiii raiii mộtiii kếtiii cụciiikhôngiii mongiii muốniii lạiiii chínhiii làiii nhữngiii ngườiiii tíchiii cựciii điiii tìmiii vayiii nhấtiii vàiii doiiivậy,iii trongiii sốiii nhữngiii ngườiiii điiii vayiii họiii sẽiii làiii ngườiiii dễiii đượciii lựaiii chọniii nhất.iii Trêniiithịiii trườngiii chứngiii khoán,iii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii xuấtiii hiệniii khiiii nhàiii đầuiii tưiii khôngiiibiếtiii thôngiii tiniii vềiii cáciii loạiiii cổiii phiếuiii củaiii cáciii côngiii tyiii kháciii nhauiii doiii đóiii cóiii thểiiimuaiii phảiiii cổiii phiếuiii củaiii mộtiii côngiii tyiii hoạtiii độngiii kém,iii rủiiii roiii cao.iii Vấniii đềiii lựaiiichọniii đốiiii nghịchiii cũngiii xuấtiii hiệniii trongiii nhiềuiii hoạtiii độngiii kháciii củaiii nềniii kinhiii tế.iiiNóiiii mộtiii cáchiii tổngiii quát,iii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii làiii nhữngiii quyếtiii địnhiii saiiii lầmiii củaiiimộtiii bêniii thamiii giaiii giaoiii dịchiii màiii nguyêniii nhâniii làiii doiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng.iii

Đểiii hiểuiii rõiii hơniii vềiii kháiiii niệmiii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii vàiii nhữngiii táciii độngiiicủaiii nóiii đếniii nềniii kinhiii tế,iii taiii nghiêniii cứuiii sựiii hìnhiii thànhiii củaiii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiiinhưiii sẽiii trìnhiii bàyiii dướiiii đây.iii

3.2 Sựiii hìnhiii thànhiii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii

Dựaiii trêniii nghiêniii cứuiii củaiii nhàiii kinhiii tếiii họciii G.iii AKERLOFiii nămiii 1970iii cóiiitựaiii đề:iii “Theiii marketiii foriii ‘lemons’iii Qualityiii Uncertaintyiii andiii theiii MarketiiiMechanism”,iii tôiiii xiniii trìnhiii bàyiii mộtiii cáchiii tổngiii quátiii vềiii sựiii hìnhiii thànhiii lựaiii chọniiiđốiiii nghịchiii nhưiii sau:iii

Lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii làiii hiệniii tượngiii xảyiii raiii trêniii bấtiii kỳiii thịiii trườngiii nàoiiixuấtiii hiệniii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng.iii Doiii khôngiii cóiii đủiii thôngiii tiniii liêniii quaniii đếniiigiaoiii dịchiii nêniii mộtiii trongiii cáciii bêniii thamiii giaiii giaoiii dịchiii sẽiii đưaiii raiii nhữngiii quyếtiiiđịnhiii saiiii lầm.iii Trongiii phầniii này,iii taiii giảiii cóiii haiiii bêniii thamiii giaiii giaoiii dịch,iii ngườiiii bániii

Siii vàiii ngườiiii muaiii Biii cùngiii thamiii giaiii trêniii mộtiii thịiii trườngiii traoiii đổiiii sảniii phẩmiii Aiii bấtiii

kỳ.iii Trêniii thịiii trường,iii cóiii haiiii mứciii chấtiii lượngiii đốiiii vớiiii sảniii phẩmiii A:iii chấtiii lượngiii tốtiii(A H )iii vàiii chấtiii lượngiii kémiii (A L ).iii Ngườiiii bániii vàiii ngườiiii muaiii đánhiii giáiii trịiii giáiii củaiiihaiiii loạiiii chấtiii lượngiii nàyiii nhưiii sau:

Loạiiii chấtiii lượng Trịiii giá Ngườiiii bán iii iii iii iii A L iii iii P L1

iii iii iii A H iii iii iii iii iii iii iii P H1 Ngườiiii mua iii iii iii iii A L iii iii P L2

iii iii iii A H iii iii iii iii iii iii P H2 Giảiii thiếtiii rằngiii P L1iii <iii P L2iii <iii P H1iii <iii P H2 iii Khiiii đóiii taiii sẽiii thấyiii cóiii nhữngiii trườngiiihợpiii sauiii đây:iii

Trườngiii hợpiii 1:iii Cảiii ngườiiii bániii vàiii ngườiiii muaiii đềuiii biếtiii rõiii chấtiii lượngiii từngiiiloại.iii

Trongiii trườngiii hợpiii này,iii cảiii haiiii nhómiii sảniii phẩmiii Aiii sẽiii đượciii bániii trêniii thịiiitrườngiii ởiii mứciii giáiii doiii quaniii hệiii cungiii cầuiii vàiii sựiii thoảiii thuậniii củaiii cáciii bêniii quyếtiiiđịnh.iii Sảniii phẩmiii cóiii chấtiii lượngiii tốt,iii A Hiii sẽiii đượciii bániii ởiii mứciii giáiii nằmiii giữaiii P H1iii vàiii

P H2iii còniii sảniii phẩmiii cóiii chấtiii lượngiii kémiii sẽiii đượciii traoiii đổiiii ởiii mứciii gíiii nằmiii giữaiii P L1iii

lượngiii xấuiii vàiii tốtiii trongiii nềniii kinhiii tế,iii tươngiii ứngiii làiii iii vàiii 1iii -iii .iii Vậyiii kỳiii vọngiii giáiiitrịiii củaiii ngườiiii bániii EVSiii vàiii củaiii ngườiiii muaiii iii EVBiii là:

EVSiii =iii iii P L1iii +iii (1iii -iii )P H1

EVBiii =iii iii P L2iii +iii (1iii -iii )P H2

Trongiii trườngiii hợpiii này,iii việciii muaiii bániii sẽiii diễniii raiii ởiii mứciii giáiii Piii thoảiii mãn:iiiEVSiii <iii Piii <iii EVBiii tuỳiii theoiii quaniii hệiii cungiii cầuiii vàiii sựiii thoảiii thuậniii củaiii cáciii bêniiithamiii gia.

Trườngiii hợpiii 3:iii Ngườiiii bániii biếtiii rõiii từngiii loạiiii chấtiii lươngiii còniii ngườiiii muaiii thìiiikhông:iii Lựaiii chọniii đóiiii nghịch.

iii Giảiii sửiii ngườiiii muaiii đưaiii raiii mứciii giáiii P*iii thoảiii mãn:iii P L2iii <iii P*iii <iii P H1 iii Khiiii đó:iii

*iii Nhữngiii ngườiiii bániii A Hiii sẽiii từiii chốiiii mứciii giáiii trêniii vìiii khiiii đóiii họiii sẽiii bịiii lỗiii mộtiiikhoảniii trịiii giá:iii P H1iii –iii P*.iii

*iii Nhữngiii ngườiiii bániii sảniii phẩmiii A Liii sẽiii chấpiii nhậniii mứciii giáiii trêniii vìiii nhưiii thếiii họiii

sẽiii lãi:iii P*iii -iii P L1 iii Tuyiii nhiêniii ngườiiii muaiii sẽiii bịiii lỗ:iii P*iii -iii P L2 iii Nhưiii đãiii giảiii thiết,iii xáciiisuấtiii xuấtiii hiệniii A Liii làiii iii nêniii trngiii trườngiii hợpiii nàyiii ngườiiii muaiii luôniii bịiii lỗiii mộtiiikhoảniii trịiii giá:iii P(P*iii -iii P L2iii ).iii Trongiii trườngiii hợpiii nàyiii ngườiiii muaiii đãiii thựciii hiệniii mộtiiilựaiii chọniii đốiiii nghịch.iii Nguyêniii nhâniii củaiii vấniii đềiii nàyiii làiii doiii ngườiiii bániii biếtiii rõiii chấtiiilượngiii củaiii sảniii phẩmiii trongiii khiiii ngườiiii muaiii khôngiii biếtiii điềuiii đó.iii Kếtiii quảiii làiii ngườiiiibániii sẵniii sàngiii bániii ởiii mứciii giáiii cóiii lợiiii vàiii khôngiii baoiii giờiii bániii ởiii mứciii giáiii bấtiii lợiiiichoiii anhiii ta.iii Lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii chỉiii xảyiii raiii trongiii trườngiii hợpiii ngườiiii bániii cóiiithôngiii tiniii tốtiii hơniii ngườiiii mua.iii Ngayiii cảiii khiiii haiiii bêniii đềuiii khôngiii biếtiii vềiii chấtiiilượngiii sảniii phẩmiii thìiii lựaiii chọniii đốiiii nghịchiii cũngiii khôngiii xảyiii ra.iii Đươngiii nhiêniiingườiiii bániii luôniii biếtiii rõiii vềiii sảniii phẩmiii hơniii ngườiiii muaiii nêniii ítiii cóiii trườngiii hợpiii thứiii

tưiii làiii :iii ngườiiii muaiii cóiii thôngiii tiniii tốtiii hơniii ngườiiii bán.iii

Phâniii tíchiii trêniii đâyiii dựaiii trêniii giảiii thiếtiii rằngiii ngườiiii muaiii đưaiii raiii mứciii giáiii P*iiithoảiii mãn:iii P L2iii <iii P*iii <iii P H1 iii Tuyiii nhiêniii thựciii tếiii ngườiiii muaiii cóiii thểiii đưaiii raiii cáciii mứciiigiáiii sau:iii

 Piii <iii P L1 :iii Khiiii đóiii thịiii trườngiii khôngiii cóiii sảniii phẩmiii đượciii traoiii đổi.

 P L1iii <iii Piii <iii P H1 :iii Chỉiii ngườiiii bániii sảniii phẩmiii kémiii chấtiii lượngiii A Liii mớiiii chấpiiinhậniii mứciii giáiii này,iii kếtiii quảiii lừiii trêniii thịiii trườngiii chỉiii xuấtiii hiệniii A L iii Khiiii đóiii thịiiitrườngiii sẽiii đạtiii đượciii câniii bằngiii riêng,iii nơiiii chỉiii nhữngiii sảniii phẩmiii A Liii đượciii traoiii đổi.iiiLúciii nàyiii EVBiii =iii (P L2iii –iii P),iii doiii đóiii nếuiii Piii càngiii gầniii P H1iii thìiii EVBiii càngiii nhỏ,iiingườiiii muaiii thiệtiii nhiềuiii hơn.iii

 Nếuiii Piii >iii P H1 :iii Cảiii ngườiiii bániii A Liii vàiii A Hiii đềuiii chấpiii nhâniii giáiii này.iii Trêniii thịiiitrườngiii xuấtiii hiệniii hàngiii hoáiii vớiiii haiiii loạiiii chấtiii lượngiii vàiii thịiii trườngiii đạtiii đượciii câniiibằngiii chung.iii Khiiii đó:iii

EVBiii =iii (P L2iii –iii P)iii +iii (1iii –iii )(P H2iii –iii P)

Vìiii vậyiii cũngiii nhưiii trongiii trườngiii hợpiii trên,iii nếuiii Piii càngiii lớniii thìiii EVBiii càngiiinhỏiii vàiii ngườiiii muaiii mấtiii nhiềuiii hơn.iii

Cáchiii tốtiii nhấtiii đốiiii vớiiii ngườiiii muaiii làiii đặtiii giáiii ởiii mứciii Piii =iii P L1iii vàiii doiii đóiii chỉiiingườiiii bániii A Liii mớiiii chấpiii nhậniii giáiii vàiii EVBiii =iii (P L2iii –iii P)iii =iii (P L2iii –iii P L1 )iii >iii 0.

Tuyiii nhiêniii EVBiii khôngiii phảiiii làiii mộtiii căniii cứiii chắciii chắniii đểiii xáciii địnhiii giáiii cảiiihợpiii lýiii vìiii nếuiii ngườiiii muaiii đánhiii giáiii sảniii phẩmiii quáiii caoiii (P L2iii vàiii P H2iii lớniii hơn)iii thìiiiEVBiii tăng.iii Doiii vậyiii ngườiiii muaiii cầniii thuiii thậpiii thêmiii thôngiii tiniii đểiii xáciii địnhiii giáiii tốtiiihơn.iii

4 Rủiiii roiii đạoiii đức

4.1 Kháiiii niệm

Rủiiii roiii đạoiii đứciii làiii hậuiii quảiii củaiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng.iii Kháciii vớiiii lựaiiichọniii đốiiii nghịch,iii rủiiii roiii đạoiii đứciii suấtiii hiệniii sauiii cuộciii giaoiii dịchiii khiiii mộtiii bêniii thựciiihiệniii nhữngiii hànhiii độngiii ẩniii giấuiii vàiii cóiii ảnhiii hưởngiii đếniii lợiiii íchiii củaiii phíaiii đốiiii tác.iii

Cóiii nhiềuiii cáchiii địnhiii nghĩaiii vềiii rủiiii roiii đạoiii đức:iii

- Rủiiii roiii đạoiii đứciii làiii mộtiii xuiii hướngiii theoiii đóiii ngườiiii đượciii bảoiii hiểmiii ítiii nỗiiilực hơn trong việc bảo vệ hàng hoá trước hư hại và mất cắp

- Rủiiii roiii đạoiii đứciii làiii tìnhiii trạngiii mộtiii bêniii thamiii giaiii thịiii trườngiii khôngiii thểiiigiámiii sátiii hoạtiii độngiii củaiii phíaiii bêniii kia.iii Vìiii lýiii doiii này,iii rủiiii roiii đạoiii đứciii còniii đượciiigọiiii làiii vấniii đềiii hànhiii độngiii ẩniii giấuiii (hiddeniii action)iii .

- Rủiiii roiii đạoiii đứciii làiii mộtiii cáchiii gọiiii kháciii củaiii hànhiii độngiii ẩniii giấuiii theoiii đóiiingườiiii đượciii thôngiii tiniii cóiii thểiii thựciii hiệniii nhữngiii hànhiii độngiii “saiiii trái”.

- Rủiiii roiii đạoiii đứciii phátiii sinhiii khiiii nhữngiii ngườiiii sởiii hữuiii thôngiii tiniii riêngiiithựciii hiệniii nhữngiii hànhiii độngiii cóiii ảnhiii hưởngiii đốiiii lậpiii đếniii xáciii suấtiii đưaiii đếniii nhữngiiihậuiii quảiii xấuiii (McTaggart,iii Findlayiii &iii Parkiniii (1992)iii trangiii 440).

Quaiii cáciii kháiiii niệmiii trêniii cóiii thểiii thấyiii kháiiii niệmiii rủiiii roiii đạoiii đứciii cóiii nhữngiiiđặciii điểmiii chínhiii sauiii đây:iii

Thứiii nhất,iii cóiii sựiii xuấtiii hiệniii củaiii hànhiii độngiii ẩniii giấuiii (hiddeniii action).iii Mộtiiibêniii thamiii giaiii giaoiii dịchiii (víiii dụiii côngiii tyiii bảoiii hiểm)iii khôngiii thểiii giámiii sátiii hànhiiiđộngiii củaiii phíaiii bêniii kiaiii (ngườiiii đượciii bảoiii hiểm).

Thứiii hai,iii bêniii cóiii hànhiii độngiii ẩniii giấu,iii dùiii vôiii tìnhiii hayiii cốiii ý,iii sẽiii làmiii tăngiiixáciii suấtiii xảyiii raiii hậuiii quảiii xấu.iii

Trongiii thựciii tế,iii vấniii đềiii rủiiii roiii đạoiii đứciii xuấtiii hiệniii trongiii rấtiii nhiềuiii hiệniiitượngiii kinhiii tếiii chẳngiii hạn:iii

- Ngườiiii đượciii bảoiii hiểmiii giảmiii bớtiii độngiii lựciii trongiii việciii bảoiii vệiii đốiiiitượngiii bảoiii hiểmiii khiếniii xáciii suấtiii xảyiii raiii rủiiii roiii tăngiii lên.iii

- Ngườiiii vayiii vốniii thựciii hiệniii nhữngiii hoạtiii độngiii đầuiii tưiii cóiii độiii rủiiii roiii caoiiidẫniii đếniii nguyiii cơiii khôngiii hoàniii trảiii đượciii vốniii choiii ngườiiii choiii vay…

Mặciii dùiii xuấtiii hiệniii trongiii nhiềuiii hiệniii tượngiii kinhiii tếiii nhưngiii vềiii bảniii chất,iii rủiiii

roiii đạoiii đứciii tồniii tạiiii trêniii cơiii sởiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng.iii Đểiii khảoiii sátiii chiiii tiếtiiihơn,iii taiii nghiêniii cứuiii nguyêniii nhâniii xuấtiii hiệniii rủiiii roiii đạoiii đức.

4.2 Nguyêniii nhâniii xuấtiii hiệniii rủiiii roiii đạoiii đức

Rủiiii roiii đạoiii đứciii cóiii nguyêniii nhâniii sâuiii xaiii làiii thôngiii tiniii khôngiii câniii xứng.iii Đểiiiphâniii tíchiii mộtiii cáchiii cụiii thểiii vàiii chiiii tiếtiii sựiii xuấtiii hiệniii rủiiii roiii đạoiii đứciii vàiii cáciii chiiiiphíiii liêniii quan,iii taiii nghiêniii cứuiii mộtiii thịiii trườngiii bảoiii hiểmiii vớiiii cáciii giảiii địnhiii nhưiii đãiiitrìnhiii bàyiii trongiii phầniii 2.iii

Giảiii sửiii thêmiii rằng,iii cáciii hợpiii đồngiii bảoiii hiểmiii đượciii cungiii cấpiii bởiiii cáciii côngiii

tyiii bảoiii hiểmiii hoạtiii độngiii trêniii mộtiii thịiii trườngiii cạnhiii tranhiii vàiii khôngiii cóiii chiiii phíiiiquảniii lý.iii Xáciii suấtiii xảyiii raiii rủiiii roiii (p)iii củaiii tổniii thấtiii (d)iii làiii cáciii biếniii ngoạiiii sinhiii (trêniii

hệiii trụciii m 1 Om 2 )iii vàiii phụiii thuộciii vàoiii mứciii chiiii phíiii (a)iii bỏiii raiii nhằmiii bảoiii vệiii đốiiiitượngiii bảoiii hiểmiii củaiii ngườiiii thamiii giaiii bảoiii hiểmiii (X).iii Gọiiii mứciii chiiii phíiii nàyiii làiii a 1iii

vàiii a 0iii (a 1 >a 0 ).

Đặtiii a 0iii =iii 0,iii khiiii đó,iii xáciii suấtiii xảyiii raiii rủiiii roiii khiiii aiii =iii 0iii làiii p 0 ,iii vàiii khiiii aiii =iii a 1iii

làiii p 1 iii Đểiii đảmiii bảoiii rằngiii khiiii bỏiii raiii chiiii phíiii a 1iii Xiii sẽiii hạniii chếiii rủiiii roiii tốtiii hơniii khiiii bỏiii

raiii a 0iii thì:iii

(p 0iii –iii p 1 )diii >iii a 1iii iii iii hayiii iii iii p 1 diii +iii a 1iii <iii p 0 diii

Vớiiii nhữngiii giảiii thiếtiii trêniii taiii cóiii đồiii thịiii sau:iii

Khiiii Xiii chọniii a 0iii =iii 0,iii đườngiii hoàiii vốniii củaiii côngiii tyiii bảoiii hiểmiii làiii B 0 M 0

Đườngiii ngâniii sáchiii củaiii Xiii khiiii a 0iii =iii 0iii làiii B’M 0iii vàiii khiiii aiii =iii a 1iii làiii B 1 M 1 iii Khiiii thịiii trườngiii cóiii thôngiii tiniii hoàniii hảoiii vàiii côngiii tyiii bảoiii hiểmiii cóiii khảiii năngiiigiámiii sátiii đượciii việciii Xiii đangiii thựciii hiệniii mứciii chiiii phíiii a 1iii choiii việciii chămiii sóc,iii bảoiiiquảniii đốiiii tượngiii bảoiii hiểmiii thìiii côngiii tyiii bảoiii hiểmiii sẽiii chàoiii bániii hợpiii đồngiii bảoiiihiểmiii toàniii phầniii tạiiii bấtiii kỳiii điểmiii nàoiii trêniii đườngiii hoàiii vốniii (đườngiii cungiii bảoiiihiểm)iii mớiiii B 1 M 1 iii

Đốiiii vớiiii X,iii hiểniii nhiêniii mứciii thuiii nhậpiii sẽiii tốtiii hơniii khiiii thựciii hiệniii mứciii chiiiiphíiii a 1iii choiii việciii bảoiii quản,iii chămiii sóciii đốiiii tượngiii bảoiii hiểmiii vìiii khiiii đóiii đườngiii thuiiinhậpiii củaiii Xiii ởiii vịiii tríiii U 1iii caoiii hơniii soiii vớiiii khiiii chọniii a 0iii (cóiii đườngiii thuiii nhậpiii U 0iii thấpiiihơn).iii

Tuyiii nhiêniii đâyiii làiii tìnhiii huốngiii xảyiii raiii trongiii điềuiii kiệniii thôngiii tiniii hoàniii hảo.iiiNhưiii đãiii đềiii cậpiii trêniii đây,iii rủiiii roiii đạoiii đứciii sẽiii diễniii raiii khiiii xuấtiii hiệniii thôngiii tiniii