Luận văn đề tài phân tích quan điểm chủ nghĩa Mác - Lenin về thời kì quá độ lên CNXH. Đảng cộng sản Việt Nam đã vận dụng quan điểm này vào thời kì quá độ lên CNCH ở nước ta như thế nào

Tính tất yếu tiến lên CNXH Tính tất yếu của thời kỳ tiến lên CNXH được lí giải từ các căn cứ sau;  Một là: CNTB và CNXH khác nhau về bản chất CNTB được xây dựng trên cơ sở chế độ tư hữu

Trường Đại học Thương Mại

Khoa Marketing - -

BÀI THẢO LUẬN Môn: Những nguyên lý cơ bản

của chủ nghĩa Mác- Lê nin 2

GVHD: Thầy Phạm Duy Hải

Lớp: 1201MNLP0210

Nhóm: 10

Đề tài 10: Phân tích quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin về thời kì quá độ lên CNXH Đảng Cộng Sản Việt Nam đã vận dụng quan điểm này vào thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta như thế nào

Hà Nội, 2012

Mục lục

Trang Biên bản họp nhóm thảo luận

Danh sách thành viên……… 3

Bảng phân công nhiệm vụ + đánh giá ………4

Lời mở đầu……… 5

I, Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lê nin về thời kỳ quá độ lên CNXH………….6

1 Tính tất yếu tiến lên CNXH……… 6

2 Đặc điểm và thực chất của thời kỳ quá độ lên CNXH……… 6

3 Nội dung của thời kỳ quá độ……….7

4 Khả năng quá độ lên CNXH bỏ qua giai đoạn TBCN……… 8

II, Vận dụng vào thời kỳ quá độ ở Việt Nam………10

1 Tính tất yếu tiến lên CNXH và điều kiện quá độ lên CNXH bỏ

qua giai đoạn CNTB ở Việt Nam……… ……… 10

2 Các nhiệm vụ cơ bản………14

3 Các giải pháp cơ bản để thực hiện thắng lợi thời kỳ quá độ………16

a, phát triển lực lượng sản xuất………16

b, giải pháp cho xây dựng, phát triển và hoàn thiện quan hệ

sản xuất mới theo định hướng XHCN……… 17

c, giải pháp cho việc mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại………17

d, giải pháp cho một số lĩnh vực khác……… 18

4 Một số thành tựu của thời kỳ quá độ lên CNXH……… 19

Kết luận……… 21

Danh sách thành viên

1 Nguyễn Thị Phương Thảo

2 Nguyễn Thị Thu Thảo

3 Đỗ Quang Thế

4 Tạ Đình Thiện

5 Nguyễn Thị Thịnh

6 Lương Thị Thoa

7 Nguyễn Thị Thơm (Thư ký)

8 Nguyễn Thị Huyền Thu

9 Tạ thúy Thúy (Nhóm trưởng)

10 Nguyễn Thị Thúy

-Tính tất yếu tiến lên CNXH ở Việt Nam Tốt

6 Lương Thị Thoa -Đặc điểm và thực chất của thời kỳ quá độ Khá

-Nội dung thời kỳ quá độ lên CNXH Tốt

10 Tạ Thúy Thúy - quá độ lên CNXH bỏ qua CNTB

-Tổng hợp, xây dựng bản word, xây dựng slide

Tốt

Thư kí Nhóm trưởng

Nguyễn Thị Thơm Tạ Thúy Thúy

Lời mở đầu

Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến trường kỳ và gian khổ, đất nước ta tiếp tục con đường mà mình đã lựa chọn đó là đi lên CNXH Chúng ta đang vững bước tiến vàothế kỷ mới, nhưng để tiến đến được CNXH thì chúng ta còn phải trải qua nhiều chặng đường đầy gian lao và thử thách, đố là bước quá độ để Tổ quốc Việt Nam

có thể sánh vai cùng các cường quốc năm châu, đó là bước quá độ để chúng ta có thể tiến đến chế độ mới- chế độ xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên chúng ta còn rất nhiềuviệc phải làm, còn nhiều chông gai Đòi hỏi ta phải có nhận thức đúng đắn, phải nêu được những nhiệm vụ cần làm Để làm được điều đó thì tất cả chúng ta cần có nhận thức nhận thức đúng đắn về CNXH và con đường quá độ tiến lên CNXH

 Khái niệm thời kỳ quá độ lên CNXH

Thời kỳ quá độ lên CNXH là thời kỳ cải biến cách mạng sâu sắc, triệt để và toàn diện từ xã hội cũ sang xã hội mới- xã hội XHCN Nó diễn ra trong toàn bộ nền các lĩnh vực của đời sống xã hội, tạo ra các tiền đề vật chất,, tinh thần cần thiết để hình thành một xã hội mới mà trong đó những nguyên tắc căn bản của xã hội XHCN từng bước được thực hiện Thời kỳ này bắt đầu từ khi giai cấp vô sản giành được chính quyền, bắt tay vào xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật và kết thúc khi đã xây dựng xong về cơ bản cơ sở vật chất- kỹ thuật của xã hội

I Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lê nin về thời kỳ quá độ lên CNXH

1 Tính tất yếu tiến lên CNXH

Tính tất yếu của thời kỳ tiến lên CNXH được lí giải từ các căn cứ sau;

 Một là: CNTB và CNXH khác nhau về bản chất

CNTB được xây dựng trên cơ sở chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất, dựa trên chế độ áp bức bóc lột Còn CNXH xây dựng trên cơ sở công hữu tư liệu sản xuất là chủ yếu, không còn các giai cấp đối kháng, không còn chế độ áp bức, bóc lột muốn có được xã hội như vậy thì ta cần phải có một khoảng thời gian nhất định

 Hai là: CNXH được xây dựng trên nền sản xuất đại công nghiệp có trình độ

cao CNTB đã tạo ra tiền đề vật chất- kỹ thuật nhất định cho CNXH Nhưng muốn tiền đề đó phục vụ cho CNXH thì CNXH cần phải tổ chức, sắp xếp lại Đối với những nước chưa trải qua công nghiệp hóa, hiện đại hóa tiến lênXHCN thì thời kỳ quá độ có thể phải kéo dài với nhiệm vụ trọng tâm là là tiến hành công nghiệp hóa XHCN

 Ba là: Các quan hệ xã hội của chủ nghĩa xã hội không tự phát nảy sinh trong

lòng chế độ tư bản chủ nghĩa, đó là kết quả của quá trình xây dựng và cải tạo XHCH Dù sự phát triển của CNTB có ở mức cao đến mấy thì cũng chỉ tạo ra tiền đề vật chất – kỹ thuật, điều kiện hình thành các quan hệ xã hội mới-

XHCN Do vậy, cần phải có thời gian để xây dựng, phát triển các quan hệ đó

 Bốn là: XDCN xã hội là một công cuộc mới mẻ, khó khăn và phức tạp, cần

phải có thời gian để giai cấp công nhân từng bước làm quen với những công việc đó Thời lỳ quá độ ở những nước có trình độ phát triển kinh tế xã hội khác nhau thì khác nhau Nước đã phát triển lên trình độ cao thì tương đối ngắn, còn những nước lạc hậu, kém phát triển thì phải kéo dài hơn và gặp phải nhiều khó khăn phức tạp hơn

2 Đặc điểm và thực chất của thời kỳ quá độ lên CNXH

 Đặc điểm

- Trên lĩnh vực kinh tế: thời kỳ này tất yếu còn tồn tại nền kinh tế nhiều thành

phần trong một hệ thống kinh tế quốc dân thống nhất Và tương ứng với nó

có nhiều giai cấp, tầng lớp xã hội khác nhau, nhưng vị trí, cơ cấu và tính chất của giai cấp trong xã hội đã thay đổi một cách sâu săc Sự tồn tại của cơ cấu

kinh tế nhiều thành phần là khách quan, lâu dài, có lợi cho sự phát triển của lực lượng sản xuất, tăng trưởng kinh tế.

Nền kinh tế nhiều thành phần được xác lập trên cơ sở khách quan của sự tồn tại nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất với những hình thức tổ chức kinh tế đa dạng, đan xen hỗn hợp và tương ứng với nó là những hình thức phân phối khác nhau trong đó hình thức phân phối theo lao động tất yếu ngày càng giữ vai trò là hình thức phân phối chủ đạo

- Trên lĩnh vực chính trị: các nhân tố của xã hội mới và tàn dư của xã hội cũ

tồn tại đan xen lẫn nhau, đấu tranh với nhau trên mọi lĩnh vực của đời sống trong xã hooij lúc này tồn tại nhiều thành phần với rất nhiều tư tưởng, ý thức khác nhau

- Trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa: Thời kỳ quá độ còn tồn tại nhiều yếu tố tư

tưởng và văn hóa khác nhau Bên cạnh tư tưởng xã hội chủ nghĩa còn tồn tại

tư tưởng tư sản, tiểu tư sản… , các yếu tố văn hóa cũ và mới thường xuyên đấu tranh với nhau

 Thực chất

Thực chất của thời kỳ quá độ lên CNXH là thời kỳ diễn ra cuộc đấu tranh giai cấp giữa giai cấp tư sản đã bị đánh bại, không còn là giai cấp thống trị và những thế lực thù địch chống phá CNXH với giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động cuộc đấu tranh này diễn ra trong hoàn cảnh mới là giai cấp công nhân giành được chính quyền nhà nước và nó diễn ra trong mọi lĩnh vực

3 Nội dung của thời kỳ quá độ lên CNXH

- Trên lĩnh vực kinh tế: Thực hiện việc sắp xếp, bố trí lại các lực lượng sản

xuất hiện có của xã hội cải tạo quan hệ sản xuất cũ, xây dựng quan hệ sản xuất mới theo hướng tạo ra sự phát triển cân đối của nền kinh tế, bảo đảm phục vụ ngày càng tốt đời sống của nhân dân lao động

Việc sắp xếp, bố trí lại các lực lượng sản xuất của xã hội nhất định không thể theo ý muốn chủ quan nóng vội mà phải tuân theo tính tất yếu khách quan của các quy luật kinh tế, đặc biệt là quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với ttrinhf độ phát triển của lực lượng sản xuất

Đối với những nước chưa trải qua quá trình công nghiệp hóa tư bản chủ nghĩa, tất yếu phải tiến hành công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa nhằm tạo ra được cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội đối với những nước này , nhiệm vụ trọng

tâm trong thời kỳ quá độ là tiến hành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế theo hướng xã hội chủ nghĩa.

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa diễn ra ở các nước khác nhau với điềukiện khác nhau có thể tiến hành với những nội dung, hình thức, bước đi khác nhau

Trên lĩnh vực chính trị: tiến hành đấu tranh với các thế lực thù địch, chống

phá sự nghiệp xây dựng XHCN Tiến hành xây dựng, củng cố nhà nước và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ngày càng vững mạnh, đảm bảo quyền làm chủ trong mọi hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của nhân dân lao động; xây dựngĐảng ngày càng trong sạch, vững mạnh ngang tầm với các nhiệm vụ của mỗi thời

kỳ lịch sử

- Trên lĩnh vực tư tưởng- văn hóa: Tuyên truyền, phổ biến các tư tưởng khoa

học và cách mạng của giai cấp công nhân trong toàn xã hội; khắc phục những

tư tưởng và tâm lý có ảnh hưởng tiêu cực đối với tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội; xây dựng nền văn hóa mới, tiếp thu giá trị tinh hoa của các nền văn hóa trên thế giới

- Trong lĩnh vực xã hội: phải khắc phục những tệ nạn xã hội do xã hội cũ để

lại; từng bước khắc phục sự chênh lệch phát triển giữa các vùng miền, các tầng lớp dân cư trong xã hội nahwfm thực hiện mục tiêu bình đẳng xã hội; xâydựng mối quân hệ tốt đẹp giữa người với người

4 Khả năng quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN

Khi phân tích đặc điểm của chủ nghĩa tư bản trong thời kỳ độc quyền, thấy được quy luật phát triển không đều về kinh tế và chính trị của chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa xã hội có thể thắng lợi ở một số nước riêng lẻ chứ không thể thắng lợi cùng một lúc ở tất cả cả nước Trong điều kiện đó, các nước lạc hậu có thể quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Theo V.I.Lênin, điều kiện để mộtnước quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là:

Thứ nhất, điều kiện bên trong, có Đảng cộng sản lãnh đạo giành được chính

quyền và sử dụng chính quyền nhà nước công, nông, trí thức liên minh làm điều kiện tiên quyết để xây dựng chủ nghĩa xã hội

Thứ hai, điều kiện bên ngoài, có sự giúp đỡ của giai cấp vô sản của các nước

tiên tiến đã giành thắng lợi trong cách mạng vô sản

Các nước lạc hậu có khả năng quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa nhưng không phải là quá độ trực tiếp, mà phải qua con đường gián tiếp với một loạt những bước quá độ thích hợp, thông qua “chính sách kinh tế mới” Chính sách kinh tế mới là con đường quá độ gián tiếp lên chủ nghĩa xã hội, được

áp dụng ở Liên Xô từ mùa xụân 1921 thay cho “ chính sách cộng sản thời chiến” được áp dụng trong nhửng năm nội chiến và can thiệp vũ trang của chủ nghĩa đế quốc

- Chính sách kinh tế mới của Lê nin:

+) Dùng thuế lương thực thay cho trưng thu lương thực thừa trong chính sách cộng sản thời chiến

+) thiết lập quan hệ hàng hóa, tiền tệ, phát triển thị trường, thương nghiệp… thay cho Chính sách cộng sản thời chiến

+) Sử dụng nhiều thành phần kinh tế, các hình thức kinh tế quá dộ, khuyến khích phát triển kinh tế cá thể, kinh tế tư bản tư nhân thay cho chính sách cộng sản thời chiến, sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước, chuyển các xí nghiệpnhà nước sang chế độ hạch toán kinh tế, chủ trương phát triển kinh tế với các nước phương Tây để tranh thủ vốn, kỹ thuật…

“Chính sách kinh tế mới” của lê nin có ý nghĩa to lớn:

 Về thực tiễn, nhờ có chính sách đó nước Nga Xô viết đã làm khôi phụcnhanh chóng nền kinh tế sau chiến tranh, khắc phục được khủng hoảng kinh tế và chính trị

 Về lý luận, nó phát triển nhận thức sâu sắc về CNXH, về thời kỳ quá

độ lên CNXH

Ở nước ta từ khi bước vào thời kỳ đổi mới, những quan điểm kinh tế của Đảng ta

đã thể hiện sự nhận thức và vận dụng “chính sách kinh tế mới ” của lê nin phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của thời kỳ quá độ ở nước ta

Tóm lại: thời kỳ quá độ lên XHCN là thời kì tất yếu trên con đường phát triển

của hình thái kinh tế- xã hội củ nghĩa cộng sản Đó là thờikyf có những đặc điểm riêng với những nội dung knh tế, chính trị, văn hóa, xã hội đặc thù mà giai đoạn

xã hội XHCN chỉ có thể có được trên cơ sở hoàn thành những nội dung đó

II, Vận dụng vào thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam

1 Tính tất yếu tiến lên CNXH và điều kiện tiến lên CNXH bỏ qua TBCN ở Việt Nam

 Tính tất yếu tiến lên CNXH

- ở Việt Nam thời kỳ quá độ lên CNXH bắt đầu từ 1954 ở miền bắc và

từ 1975 trên phạm vi nhà nước, sau khi cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân hoàn thành thắng lợi, đất nước hoàn toàn thống nhất đi lên CNXH

- Thời kỳ quá độ lên CNXH là một tất yếu khách quan đối với mọi quốcgia xây dựng CNXH, dù xuất phát ở trình độ cao hay thấp

 Thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam là một tất yếu lịch sử, bởi:

Một là, phát triển theo con đường XHCN là phù hợp với quy luật khách quan của

lịch sử Loài người đã trải qua các hình thái kinh tế- xã hội: công xã nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa Sự biến đổi của các hình thái kinh

tế - xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên, hình thái kinh tế- xã hội sau cao hơn hình thái xã hội trước và tuân theo quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất

và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Cho dù ngày nay, CNTB đang nắm ưu thế về vốn, khoa học, công nghệ và thị trường nhưng vẫn không vượt ra khỏi những mâu thuẫn vốn có của nó, đặc biệt là mâu thuẫn ngày càng gay gắt giữa tính chất xã hội hóa ngày càng caocủa lực lượngsản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất Sự phất triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất và xã hội hóa lao động làm cho các tiền

đề vật chất, kinh tế, xã hội ngày càng chín muồi cho sự phủ định chủ nghĩa tư bản

và sự ra đời của xã hội mới - chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa tư bản không phải là tương lai của loài người Theo quy luật tiến hoá của lịch sử, loài người nhất định sẽtiến tới chủ nghĩa xã hội

Hai là, phát triển theo con đường chủ nghĩa xã hội không chỉ phù hợp với xu thế

của thời đại, mà còn phù hợp với đặc điểm của cách mạng Việt Nam: cách mạng dân tộc, dân chủ gắn liền với cách mạng xã hội chủ nghĩa Cuộc cách mạng dân

tộc, dân chủ trước hết là giải phóng dân tộc, giành độc lập, tự do, dân chủ đồng thời nó là tiền đề để “ làm cho nhân dân lao động thoát nạn bần cùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no, và sống một đời hạnh phúc”, nhằm thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Vì vậy, cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa là sự tiếp tục hợp lôgíc cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ, làm cho cách mạng dân tộc, dân chủ được thực hiện triệt để.

 Khả năng quá độ lên CNXH bỏ qua giai đoạn TBCN ở Việt Nam

Trước đây, miền Bắc nước ta bước vào thời kỳ quá độ với “đặc điểm lớn nhất là

từ một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không phải kinh qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa” Khi cả nước thống nhất cùng tiến lên chủ nghĩa xã hội, đặc điểm trên vẫn còn tồn tại Phân tích rõ hơn thực trạng kinh tế,chính trị của đất nước, trong cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng cộng sản Việt Nam khẳng định: “nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản, từ một xã hội vốn là thuộc địa, nửa phong kiến, lực lượng sản xuất rất thấp Đất nước trải qua hàng chục năm chiến tranh, hậuquả để lại còn nặng nề Những tàn dý thực dân phong kiến còn nhiều Các thế lực thù địch thường xuyên tìm cách phá hoại chế độ xã hội và nền độc lập của nhân dân ta”

Sẽ là sai lầm và phải trả giá nếu quan niệm “bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa” theo kiểu phủ định sạch trơn, đem đối lập chủ nghĩa xã hội với chủ nghĩa tư bản,

bỏ qua cả những cái “không thể bỏ qua” như đã từng xảy ra ở các nước xã hội chủ nghĩa trước đây Vì vậy, báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng IX Đảng cộng sản Việt Nam đã nói rõ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là “bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng tiếp thu,

kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt về khoa học công nghệ để phát triển nhanh lực lượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế hiện đại”

Bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa thực chất là phát triển theo con đường “rút ngắn” quá trình lên chủ nghĩa xã hội Nhưng “rút ngắn” không phải là đốt cháy giaiđoạn, duy ý chí, coi thường quy luật, như muốn xóa bỏ nhanh sở hữu tư nhân và các thành phần kinh tế “phi chủ nghĩa xã hội” hoặc coi nhẹ sản xuất hàng hóa, Trái lại, phải tôn trọng quy luật khách quan và biết vận dụng sáng tạo vào điều kiện cụ thể của đất nước, tận dụng thời cơ và khả năng thuận lợi để tìm ra con