Do an vai net ve thien phat giao o viet nam va vai tro

–i nguyêni nhâni củai sựi khổ.i Tui họci Tuệi trongi báti chínhi đạoi chínhi lài chínhi kiến,ichínhi tưi duy.Thiềni lài tịnhi tâm,i nuôii dưỡngi tâmi từi bii hỷi xả,i đểi cói cáii nhìni

MỤCi LỤC

PHẦNi MỞi ĐẦU

1 Lýi doi chọni đềi tài

2 Lịchi sửi nghiêni cứui đềi tài

3 Giớii hạni nghiêni cứui đềi tài

4 Phươngi phápi nghiêni cứui đềi tài

CHƯƠNGi 1.i i PHẬTi GIÁOi VÀi THIỀN

1 Phậti giáo

2 Thiềni lài gì

3 Mụci tiêui củai Thiền

4 Đốii tượngi củai Thiền

CHƯƠNGi 2.i THIỀNi PHẬTi GIÁOi Ởi VIỆTi NAMi

1 Sựi lani toải củai Phậti giáoi Ấni Đội vàoi cáci nướci Phươngi Đông:i Bắci truyềni vàiNami truyền

2 Cộii nguồni củai cáci Thiềni pháii ởi Việti Nam

2.1.Thiềni ởi Trungi Quốc

2.2.Thiềni ởi Nhậti Bản

3 Thiềni ởi Việti Nam

3.1.Cáci dòngi thiềni sơi khởi

3.1.1 Thiềni pháii Tỳi Nii Đai Lưui Chi

3.1.2 Thiềni pháii Vôi Ngôni Thông

3.1.3 Thiềni pháii Thảoi Đường

3.2.Thiềni pháii Việti Nami -i Thiềni pháii Trúci Lâm

3.3.Khôngi ngừngi tiếpi thui tinhi hoai cáci dòngi thiền

3.3.1 Thiềni pháii Lâmi Tếi vài Tàoi Động

3.3.2 Thiềni pháii Liễui Quán

3.4.Nốii liềni mạngi mạchi Thiềni pháii Việti Nam

3.4.1 Thiềni việni Thườngi Chiếui củai Hoài thượngi Thíchi Thanhi Từ

3.4.2 Thiềni việni Làngi Maii (Pháp)i củai Hoài thượngi Thíchi i Nhấti Hạnh

CHƯƠNGi 3.i VAIi TRÒi CỦAi THIỀNi TRONGi ĐỜii SỐNGi XÃi HỘIi

PHẦNi MỞi ĐẦU

1 Líi doi chọni đềi tài

Vớii đặci điểmi thuầni lý,i thựci tiễn,i côngi hiệu,i khôngi bạoi động,i khôngi quáikhích,i khoani hồngi vài đạii đồng,i trêni 2500i nămi xuyêni suốti lịchi sửi củai nhâni loại,itrongi hoàni cảnhi xãi hộii hiệni nay,i Phậti giáoi ngàyi càngi pháti triểni gầni gũii vớii mọiidâni tộc,i mọii xãi hội.i Sựi linhi độngi mềmi dẻoi khôngi cứngi nhắci củai giáoi lýi Phậti giáoihầui nhưi rấti dễi thíchi ứngi vớii từngi đặci điểmi mangi tínhi đặci trưngi củai cáci vùngi vănihóai cáci dâni tộci trêni khắpi thếi giới.i Phậti giáoi đãi đóngi vaii tròi quani trọngi trongi việcinuôii dưỡngi vài giáoi dụci tâmi hồni mỗii coni người,i tạoi dựngi nhữngi tìnhi cảmi tốti đẹpitheoi suyi nghĩi Châni -i Thiệni –i Mĩ,i giúpi giảii quyếti nhữngi mâui thuẫni ngấmi ngầmitrongi lòngi mỗii coni ngườii từi đói xâyi dựngi mộti xãi hộii ani lạci hạnhi phúc.i

Mụci tiêui duyi nhất,i rõi ràngi vài thựci tiễni củai Phậti giáoi lài chấmi dứti sựi khổiđau,i mangi lạii hạnhi phúci choi chúngi sinhi ởi ngayi trongi cuộci sốngi hiệni tạii này.i Tinhithầni củai mụci tiêui ấyi cũngi đượci thểi hiệni rõi trongi tinhi thầni củai Thiềni Phậti giáo.iBởii Phậti giáoi giảii thíchi nguyêni nhâni củai sựi khổi đaui lài doi thami áii vài vôi minhi củaiconi người.i Phậti giáoi hướngi coni ngườii đếni coni đườngi giảii thoáti sựi khổi đaui từichínhi trongi bảni thâni mìnhi theoi báti chínhi đạo:i Chínhi kiếni (hiểui biếti đúngi đắn);i

Chínhi tưi duyi (tưi tưởngi đúngi đắn,i châni chính);i Chínhi ngữi (nóii nhữngi lờii châni

chính,i khôngi nóii dối,i phùi phiếmi gâyi hạii đếni ngườii khác);i Chínhi nghiệpi (hànhiđộngi châni chính);i Chínhi mệnhi (sinhi sốngi châni chính);i Chínhi tinhi tiếni (Lài cốigắngi châni chính);i Chínhi niệmi (Liêni tụci quáni tưởngi đếni 3i phươngi diệni Thân,iKhẩu,i Ý);i Chínhi địnhi (tậpi trungi tâmi ýi vàoi mộti điểm).i Bảni chấti củai támi coniđườngi nàyi đượci thểi hiệni trọni vẹni trongi Thiềni Phậti giáoi thôngi quai coni đườngi tuihọci giớii -i địnhi -i tuệ.i Khii coni ngườii ýi thứci đượci giới,i tứci lài thựci hànhi chínhi ngữ,ichínhi nghiệp,i chínhi mệnh,i Phậti giáoi đãi giáoi dụci coni ngườii lốii sốngi đạoi đức.i Tuihọci định,i chínhi lài thựci hànhi chínhi tinhi tiến,i chínhi niệm,i chínhi định,i mụci tiêuichínhlàantâm,ổnđịnhtâmtánloạn,từđómớikhởiđượctrítuệ,diệttrừvôminh

–i nguyêni nhâni củai sựi khổ.i Tui họci Tuệi trongi báti chínhi đạoi chínhi lài chínhi kiến,ichínhi tưi duy.

Thiềni lài tịnhi tâm,i nuôii dưỡngi tâmi từi bii hỷi xả,i đểi cói cáii nhìni sángi suốti vềicuộci sốngi nhưi nói vẫni đangi tồni tại,i phái bỏi mọii chấpi trướci kháii niệmi mài chúngi taiđặti choi nó.i Dạyi coni ngườii hướngi thiện,i sốngi đạoi đứci châni chính,i dạyi coni ngườiitĩnhi tâmi đểi cói nhữngi suyi nghĩi đúngi đắn,i nhậni thứci thựci tướngi cuộci sốngi nhưi nóivốni lài thếi (châni như),i chínhi lài tinhi thầni củai Thiềni vài lài mụci đíchi caoi cải duyi nhấticủai Phậti giáoi đói lài diệti trừi sựi đaui khổi đểi đượci giảii thoát.i Rõi ràngi đểi thoáti khỏii bểikhổi đaui Phậti giáoi khôngi dạyi coni ngườii cầui tìmi mộti thếi lựci bêni ngoàii giúpi đỡi màiPhậti giáoi dạyi choi coni ngườii biếti hạnhi phúci vài sựi giảii thoáti đãi cói ngayi trongi chínhimỗii coni người.i Đểi cói cuộci sốngi ani lạci hạnhi phúci côngi việci củai mỗii chúngi taichínhi lài tui tâmi tíchi đức,i cói cáii nhìni thấui suốti vềi cuộci sống,i coni đườngi đơni giảnimài huyềni diệui đói chínhi lài Thiền.i Xuấti pháti từi ýi nghĩai thựci tiễni toi lớni nàyi mài ngàyinayi trêni khắpi cáci châui lụci ởi mọii hoàni cảnhi xãi hộii kháci nhau,i Thiềni đượci mọiingườii thựci hànhi rấti phổi biến.i Thiềni khôngi chỉi còni lài mộti tôngi pháii mangi tínhi tônigiáo,i mài đãi trởi thànhi mộti phápi môni thựci tế,i thựci hànhi sâui rộngi nhằmi đạti đượcinhữngi hiệui quải vềi tâmi lýi vài sứci khoẻ.i i

Ngayi từi đầui côngi nguyên,i Phậti giáoi đãi cói mặti tạii Việti Nam.i Cũngi trongithờii giani đó,i thiềni đãi xuấti hiệni rấti sớmi ởi Việti Nam,i vàoi khoảngi thếi kỷi thứi 3i vàiđượci truyềni dạyi bởii cáci vịi Caoi tăngi đầui tiêni như:i Khươngi Tăngi Hội,i Chii CươngiLương.i Saui đó,i Việti Nami đãi tiếpi nhậni nhữngi dòngi thiềni từi Trungi Quốci nhưi Thiềnipháii Tỳi Nii Đai Lưui Chi,i Thiềni pháii Vôi Ngôni Thông,i Thiềni pháii Thảoi Đường.i Kếti

tụi nhữngi tinhi hoai dâni tộc,i Việti Nami đãi kháii sángi thiềni pháii riêngi củai mình,i đói làiThiềni pháii Trúci Lâm.i Mạngi mạchi thiềni vẫni luôni đượci ôngi chai tai duyi trìi vài phátitriểni khôngi ngừng.i Mài ngàyi nayi nhắci đếni thiềni Việti Nami chúngi tai khôngi thểikhôngi nhắci đếni nhữngi đóngi gópi toi lớni củai Thiềni việni Thườngi Chiếui củai Hoàithươngi Thíchi Thanhi Từ,i vài Thiềni việni Làngi Maii (Pháp)i củai Hoài thượngi ThíchiNhấtHạnh.ThiềnViệtNamđãcócảmộtquátrìnhlịchsửhìnhthànhvàpháttriển

lâui dài,i vài đãi đạti đượci rấti nhiềui thànhi tựu,i chínhi vìi vậyi mài chúngi tôii đãi chọni đềi tàii

“Vàii néti vềi thiềni Phậti giáoi ởi Việti Nami vài vaii tròi củai nói trongi xãi hộii hiệni đại”iđểi phâni tíchi vài giớii thiệu.i

2 Lịchi sửi nghiêni cứui đềi tàii

Phậti giáoi lài mộti trongi bai tôni giáoi cói ảnhi hưởngi rấti lớni trêni thếi giới.i Sối tíni

đồi Phậti giáoi hiệni nayi rấti đôngi (theoi sối liệui thốngi kêi củai “Báchi khoai toàni thưi Cơiđốci giáoi thếi giới”i nămi 1982,i toàni thếi giớii cói 295.570.780i tíni đồi Phậti giáo)i vài cóimặti khắpi nơii trêni thếi giới.i Cói vaii tròi rấti lớni điềui tiếti mọii mẫui thuẫni ngấmi ngầmitrongi mỗii coni ngườii ởi xãi hộii hiệni đạii bằngi nhữngi lờii dạy,i hướngi dẫni coni ngườii tuitậpi tìmi lạii chínhi mình,i cói cuộci sốngi ani lạci thanhi tịnhi nơii thâni vài tâm.i Việci nghiênicứui vềi Phậti giáoi đãi cói cải mộti bềi dàyi lịchi sử,i mộti khoi tàngi sáchi vềi kinhi tạng,i lýiluận,i coni đườngi tui tậpi …i đồi sộ.i

Cáci hướngi tiếpi cậni đểi nghiêni cứui Phậti giáoi ngàyi nayi khôngi chỉi hạni chếi ởicáci tàii liệui cổi Palii –i Sanscrit,i cáci bội kinhi cổi điểni nữai mài đãi cói rấti nhiềui nhữngicáchi tiếpi cậni kháci nhau.i Cáci họci giải cói thểi nghiêni cứui Phậti giáoi quai kếti quải củaicáci cuộci khaii quậti khảoi cổ,i nghiêni cứui trựci tiếpi cáci đạoi sư,i thiềni sưi nổii tiếngi -inhữngi chứngi nhâni sốngi vềi giáoi lýi vài sựi tui tậpi miệti màii vềi lýi tưởngi caoi cải củai đạoiPhật.i Châni giái trịi vĩnhi cửui củai Phậti giáoi đãi đượci khámi phái vài thểi hiệni ởi nhiềuikhíai cạnhi nhiềui lĩnhi vựci kháci nhaui vài đượci ứngi dụngi ngayi vàoi trongi cuộci sốngihiệni tạii ngayi tạii đâyi chứi khôngi phảii củai thếi giớii nàoi khác

Trongi dòngi chảyi nghiêni cứui Phậti giáoi mạnhi mẽi vài sungi sứci ấy,i nghiêni cứuivềi Thiềni Phậti giáoi đãi trởi thànhi mộti tràoi lưui nóng,i pháti triểni rựci rỡ.i Lýi thuyếti củaiThiền,i tinhi thầni củai Thiềni dườngi nhưi cói mặti ởi khắpi mọii nơii trongi cáci côngi trìnhinghiêni cứui vềi Phậti giáo.i Khôngi chỉi cói nhữngi côngi trìnhi nghiêni cứui trựci tiếpi vềiThiềni nhưi nhữngi táci phẩm:i Thiềni Căni Bảni doi Hoài Thượngi Thíchi Thanhi Từi soạnidịch;i Thiềni Đạoi Tui Tậpi củai táci giải Trươngi Trùngi Cơi doi Nhưi Hạnhi dịch,i Thiềni SưiViệti Nami doi Hoài Thượngi Thíchi Thanhi Từi biêni soạn…i mài tấti cải nhữngi tàii liệuinghiêncứuvềPhậtgiáonóichungđềuđềcậpđếnThiềntrongđónhưnhữngcuốn:

Phậti Giáoi Thếi Giới,i Lịchi Sửi Phậti Giáoi Trungi Quốc,i Việti Nami Phậti Giáoi SửiLuận…i Vìi thiềni lài biểui hiệni sinhi độngi vài rõi néti bảni chấti củai Phậti giáo.i Gầni đâyibạni đọci Việti Nami còni đượci tiếpi xúci vớii rấti nhiềui táci phẩmi củai Hoài Thượngi ThíchiNhấti Hạnhi mài trongi đói thấmi đẫmi tinhi thầni thiềni như:i Thải Mộti Bèi Lau,i Tuổii Trẻi

Lýi Tưởngi vài Hạnhi Phúc,i Giận…i Hayi tậpi sáchi Phụngi Hoàngi Cảnhi Sáchi vài tậpiPhụngi Hoàngi Sáchi Tấni củai Hoài Thượngi Thíchi Thanhi Từ.i

i i Ýi thứci rấti rõi vềi tầmi quani trọngi củai việci nghiêni cứui nhằmi mụci đíchi bảoi tồnivài lưui truyềni pháti triểni mạchi thiềni củai dâni tộc,i vìi thếi đãi cói rấti nhiềui côngi trìnhinghiêni cứui thiềni đượci côngi bố.i Nếui đểi phâni loạii cáci côngi trìnhi nghiêni cứui vềithiềni vài tínhi chấti củai nói chúngi tai cói thểi phâni rai làmi 3i loại,i đói là:i

2.1.i Cáci côngi trìnhi nghiêni cứui củai giớii họci giải nghiêni cứui vềi Phậti học.iTrongi cáci côngi trìnhi luậni giảii vềi lịchi sửi Phậti giáo,i vềi đặci điểmi Phậti giáo,i đãi cóimụci viếti vềi Thiền,i ởi nhiềui góci đội vài mụci đíchi kháci nhau.i Nhưi trongi cuốni “ViệtiNami Phậti giáoi sửi luậni I-II-III”i củai táci giải Nguyễni Lang,i nhài xuấti bảni Văni học,inămi 2000,i trongi Tậpi I,i ởi chươngi III,i IV,VI,VII,XII,XIII,XIVi táci giải đãi đềi cậpi vềiThiềni họci Việti Nam,i cáci pháii Thiền,i vài cáci Thiềni sư.i Ởi đâyi Thiềni đượci nghiênicứui ởi góci đội Lịchi sử,i đượci soii chiếui vềi sựi hìnhi thànhi vài pháti triểni trongi tấmigươngi lịchi sửi Phậti giáoi Việti Nam.i Hayi cáci bàii viếti mài Giáoi Sưi Minhi Chii đãi viếtiđăngi trêni cáci báoi Nguyệti Sani vềi Phậti giáo,i đãi đềi cậpi đếni nhữngi lợii íchi củai việcihànhi Thiền,i đặci điểmi củai phươngi phápi tui thiền…i Nóii chung,i Thiềni đượci cáci nhàiPhậti họci nghiêni cứui ởi góci đội lýi luận,i vớii cáii nhìni Thiềni trongi Thiềni tôngi –i mộtitôngi pháii củai Phậti giáo.i Nhữngi côngi trìnhi nàyi cói ýi nghĩai rấti lớni trongi việci hệithốngi lạii cáci giáoi lý,i lịchi sửi hìnhi thànhi vài pháti triển,i hiệni trạngi hiệni nayi củai tôngipháii đói nằmi trongi nềni củai sựi pháti triểni Phậti giáoi nóii chung

2.2.i Bêni cạnhi cáci côngi trìnhi nghiêni cứui vềi Thiềni củai giớii họci giải Phậti học,ithậti thiếui sóti khii chúngi tai bỏi quai nguồni tàii liệui vôi cùngi quýi giái vềi Thiềni củai giớiiTăngi Nii Phậti giáo.i Thiềni xuấti hiệni rấti sớmi ởi Ấni Độ,i khii đượci truyềni sangi TrungiQuốc vàothếkỷthứVI,ở đâyThiềnđãphát triểnrựcrỡtrở thànhmộttông phái

(Thiềni tông)i saui đói đượci truyềni rộngi rãii sangi Việti Nami (thếi kỷi VII),i Nhậti Bảni(thếi kỷi XII).i Nhưi vậyi nguồni mạchi Thiềni đãi truyềni đếni Việti Nami từi rấti sớm,i vàichúngi tai khôngi phảii khôngi cói nguồni tàii liệui vềi Thiền,i tráii lạii rấti phongi phúi như:i

Đạii Nami Thiềni Uyểni Truyềni Đăngi Lục,i Liệti Tổi Truyện,i Nami Minhi Thiềni Lục,i Thánhi Đăngi Thựci Lục,i Liệti Tổi Yếui Ngữ,i Kếi Đăngi Lục,i Tami Tổi Thựci

Lục,i Thiềni Uyểni Tậpi Anh,i …i Tuyi vậy,i doi nạni giặci ngoạii xâmi cói sáchi còni sáchimất,i bịi giặci đốti phái hoặci mangi vềi nước,i hiệni nayi sối văni tựi cổi viếti vềi Thiềni củai taicòni khôngi đángi kể,i đai sối đềui đềi cậpi đếni phải hệi củai cáci tôngi pháii Thiềni Việti Nam.iVài gầni đâyi nhất,i nămi 2004i nhài xuấti bảni Tôni Giáoi đãi táii bảni lầni thứi 4i cuốni Thiềni

Sưi Việti Nam,i củai Hoài Thượngi Thíchi Thanhi Từ.i Nhữngi tưi liệui nàyi đềi cậpi đếni cácitôngi pháii vài cáci Thiềni sưi Việti Nam,i phầni nhiềui mangi tínhi lịchi sử.i Hiệni nay,iphongi tràoi trấni hưngi mạchi Thiềni họci ởi nướci tai đãi đượci dấyi lêni nhằmi bảoi tồnimạngi mạchi Thiềni vốni đãi cói ởi nướci tai hơni 10i thếi kỷ.i Cáci Thiềni sưi nổii tiếngi tronginềni Phậti họci củai nướci tai khôngi ngừngi biêni soạni viếti sáchi vềi Thiền.i Nhưi cuốniThiềni Căni Bảni –i Đạii Sưi Tríi Khải,i Hoài Thượngi Thíchi Thanhi Từi soạni dịch,i ThiềniĐạoi Tui Tậpi –i Trươngi Trùngi Cơ,i cưi sĩi Nhưi Hạnhi dịch…i Thiềni đãi cói trongi tấti cảicáci bàii giảngi dạyi choi cáci Thiềni sinhi i củai mìnhi tạii Thiềni việni Trúci Lâmi củai HoàiThượngi Thíchi Thanhi Từi đãi đượci đệi tửi củai Ngàii soạni thànhi táci phẩmi Phụngi

Hoàngi Cảnhi Sáchi vài Phụngi Hoangi Sáchi Tấn.i Hayi trongi mộti loạti sáchi mớii xuấtibảni củai Thiềni sưi Thíchi Nhấti Hạnhi nhưi Giận,i Thải Mộti Bèi Lau,i Choi Đấti Nướci

Đii Lên,i Tuổii Trẻi Lýi Tưởngi vài Hạnhi Phúc…i đềui phảngi phấti cói tinhi thầni Thiềni

trongi đó.i Cáci côngi trìnhi nghiêni cứui vềi Thiềni khôngi chỉi giớii hạni trongi nguồni tàiiliệui sáchi vởi mài còni đượci côngi bối rộngi rãii trêni cáci trangi websitei bằngi rấti nhiềuithứi tiếngi như:i buddhismtoday.com;i thuvienhoasen.com;i phattuvietnam.net;ilieuquanhue.vn;i quangduc.com;i vanhoaphatgiao.com;ithientongvietnam.huongsen.comi …i Tấti cải cáci côngi trìnhi nàyi phầni nhiềui đềi cậpiđếni Thiềni ởi góci đội tôni giáo,i Thiềni mài họi đềi cậpi đếni lài mộti thứi thiềni caoi siêui tuitậpdẫnđếngiácngộthoátkhỏivòngsinhtửluânhồi.Đốitượngmàhọnhằmđến

lài giớii tui sĩi Phậti giáo,i vìi thếi đạii đai sối dâni chúngi khii tiếpi cậni rấti dễi bịi nảni lòng.iHoặci mộti sối bàii viếti luậni vềi Thiền,i vềi đặci điểm,i bảni chấti củai Thiềni lạii khôngi kháiiquáti đượci toàni bội vềi lýi thuyếti Thiềni choi ngườii mớii lầni đầui tiếpi cậni vớii Thiền,i đọcibàii viếti ngắni đói củai họi sẽi tiếpi nhậni lĩnhi hộii đượci ýi tứi củai ngườii viết.i

2.3.i Ngoàii dòngi tàii liệui nghiêni cứui vềi Thiềni mộti cáchi đầyi đủi từi lịchi sửi hìnhithành,i truyềni thừai choi đếni cáci nguyêni tắci lýi luậni sâui xai củai Thiền,i còni cói cáci táciphẩmi nghiêni cứui vềi Thiềni theoi hướngi cắti lớp,i luậni vềi mộti vàii đặci điểmi nổii bậtiđặci trưngi củai Thiền.i Vìi Thiềni cói mặti trongi mọii lĩnhi vựci đờii sốngi văni hoá,i nghệithuật,i ngayi cải uốngi trà,i múai gươmi cũngi cói thểi thànhi đạo,i nêni tai gọii lài “trài đạo”,i

“kiếmi đạo”.i Bàni vềi lĩnhi vựci nghệi thuậti Thiềni cói táci phẩmi Thiềni Thoạii Thiềni

Hoại (dịch:i Tranhi minhi hoại giaii thoạii thiền)i củai Hoài thượngi Tinhi Vân,i Thíchi Tuệi

Thôngi soạni dịch,i Hayi táci phẩmi Chứngi Đạoi Cai củai Thiềni sưi Huyềni Giác,i doiThiềni sưi Vĩnhi Thạnhi giảii thích…

Tómi lại,i chúngi tai cói thểi thấyi việci nghiêni cứui vềi Thiềni nóii chungi vài thiềni ởiViệti Nami nóii riêngi đãi cói cải mộti bềi dầyi lịchi sửi vài khốii lượngi đồi sội cáci côngi trìnhinghiêni cứui đãi đượci côngi bố.i Chínhi vìi thế,i đãi rấti khói khăni choi chúngi tôii khii triểnikhaii nghiêni cứui đềi tàii củai mình.i Khói khăni vềi việci lựai chọni nguồni tàii liệu,i khóikhăni vìi cói thểi bàii viếti củai mìnhi cói sựi trùngi lặpi vớii cáci táci phẩmi nghiêni cứui trướci

đó.i Tuyi nhiêni mọii khói khăni đãi đượci tháoi gỡ.i Nhưi chúngi tai thấyi cáci táci phẩminghiêni cứui trêni đềui đãi rấti hoàni chỉnhi vài côngi phu,i luậni vềi tậni sâui gốci rễi củaiThiềni trêni cải trụci dàii lịchi sửi vài mặti cắti ngangi củai từngi thờii đạii Thiền.i Cáci côngitrìnhi nàyi cói ýi nghĩai khoai họci vài thựci tiễni rấti toi lớn.i Songi khôngi phảii aii cũngi cóithểi lĩnhi hộii đượci nhữngi triếti lýi caoi siêui đãi đượci nêui trongi cáci côngi trìnhi ấy.i

Vìi thếi vớii phạmi vii luậni văni củai mình,i chúngi tôii mongi mỏii nêui lêni đượci giáitrịi thựci tiễni vài khoai họci củai Thiềni vài truyềni thốngi thiềni họci củai chai ôngi tai màingàyi nayi chúngi tai cầni phảii bảoi tồni vài pháti huyi triệti đểi nhữngi tinhi hoai củai nó.iChúngi tôii hyi vọngi vớii luậni văni nàyi cói thểi phầni nàoi gópi sứci mìnhi giớii thiệui Thiềnivớiđạiđasốngườidân,giúptrảirộngmạngmạchThiềnđếntừngngười,từnggia

đình,i đểi độngi viêni họi thựci tậpi Thiền,i cói mộti cuộci sốngi tui tậpi ani lànhi vài hạnhiphúc.

3 Giớii hạni nghiêni cứui đềi tài

Vớii đềi tàii củai luậni văn,i chúngi tôii mongi muốni sẽi đemi lạii sựi hiểui biếti tổngiquani bướci đầui đốii vớii nhữngi ngườii chưai từngi đượci tiếpi xúci vớii Thiền,i gieoi vàoidòngi suyi nghĩi bấti tậni củai cáci bạni mộti tâmi Thiềni rấti đờii sốngi chứi khôngi phảii tâmiThiềni triếti họci caoi siêui khói tiếpi cận,i cũngi khôngi phảii lài phươngi phápi Thiềni giácingội đểi thoáti khỏii vòngi sinhi tửi luâni hồi.i Luậni văni chỉi đềi cậpi vềi Thiềni ởi góci đội dễihiểui vớii mụci đíchi giớii thiệui nhữngi lợii íchi củai Thiềni đểi ngườii đọci cói thểi ápi dụngitrongi cuộci sốngi hàngi ngày.i

Trêni thếi giới,i suốti tiếni trìnhi lịchi sửi dàii lâui đãi hìnhi thànhi rấti nhiềui hìnhi thứcihànhi thiềni kháci nhau.i Cói nhữngi hìnhi thứci thiềni xuấti pháti từi tôni giáo,i cói nhữngihìnhi thứci hànhi thiềni khôngi gắni vớii mộti tôni giáoi nào.i Thiềni địnhi cói nhiềui loại,inhiềui thứ.i Cói thứi chính,i thứi tà,i cói thứi sâu,i thứi cạn,i cói thứi thiềni củai đạoi Tiên,i đạoi

Bài lai môn,i cáci lốii thôii miên,i cói thứi thiềni củai phàmi phu,i cói thứi thiềni củai Tiểuithừa,i cói thứi thiềni củai Ðạii thừa…i Thiềni mài chúngi tôii bàni luậni ởi đâyi lài Thiềni Phậtigiáo.i Thiềni Phậti giáoi nàyi lài dii sảni văni hoái tinhi thầni rấti quýi báui mài chai ôngi tai đãiđểi lạii đòii hỏii chúngi tai phảii cùngi nhaui gìni giữ,i pháti huyi vài giữi liềni mạngi mạchi đểikhôngi bịi ngắti quãng

4 Phươngi phápi nghiêni cứui đềi tài

Đểi việci nghiêni cứui đềi tàii đượci thànhi công,i chúngi tôii đãi sửi dụngi cùngi mộtilúci rấti nhiềui phươngi phápi kháci nhau.i

Vềi đềi tàii Thiền,i đâyi khôngi phảii lài lầni đầui tiêni đượci nghiêni cứu,i vìi thếi đãi cóirấti nhiềui tưi liệui bàii viếti vềi Thiềni ởi nhiềui góci đội kháci nhau.i Đểi làmi đượci đềi tàiinày,i thaoi táci đầui tiêni lài chúngi tôii phảii trìnhi bàyi giảii thíchi vềi kháii niệmi Thiền.iTrêni cáci cứi liệui mài chúngi tôii thui thậpi đượci từi nhiềui nguồni tàii liệui kháci nhau,ichúngtôiđãsửdụngphươngphápphântíchđểtrìnhbàymộtcáchgầngũidễhiểu

nhấti vềi cáci kháii niệmi cũngi nhưi bảni chấti củai Thiềni vài cáci mụci đềi cói trongi luậnivăn.

Cũngi từi khốii tưi liệui khổngi lồi mài nhâni loạii đãi nghiêni cứui vềi đềi tàii Thiềni ởinhiềui góci đội sắci tháii vớii nhữngi mụci đíchi chínhi trị,i tôni giáo,i xãi hộii kháci nhau,ichúngi tôii phảii sửi dụngi phươngi phápi tổngi hợpi đểi đưai rai cáci vấni đề,i cáci luậni điểminhằmi làmi rõi vấni đềi trongi luậni văni củai chúngi tôi.i Đâyi cũngi lài mộti thaoi táci rấti khóiđốii vớii chúngi tôii vìi nguồni tàii liệui viếti vềi Thiềni rấti nhiều,i vài vìi mụci đíchi rấti khácinhaui nêni đôii khii cói nhữngi nhậni địnhi tráii ngượci nhau.i Mặci dùi vậyi chúngi tôii vẫnibámi sáti nhữngi nguyêni tắci củai phươngi phápi tổngi hợpi đểi đưai rai nhữngi kháii quátimangi tínhi đúngi đắni vài phùi hợpi vớii cáci mụci tiêui trongi đềi tàii i mài chúngi tôii đềi cậpiđếni vềi Thiền.i

Sửi dụngi nguồni tàii liệui sẵni cói từi cổi tớii kimi vềi Thiền,i chúngi tôii khôngi thểikhôngi sửi dụngi phươngi phápi phâni tíchi lịchi sử.i Đâyi lài phươngi phápi hếti sứci quanitrọngi đểi chứngi minhi choi bạni đọci vềi tínhi logic,i trìnhi tựi nhằmi giảii thíchi nguyêninhâni củai cáci hiệni tượngi liêni quani đếni đềi tài.i Tấti cải cáci hiệni tượngi vài vấni đềi màichúngi tôii nêui rai trongi luậni văni đềui đượci phâni tíchi vài đánhi giái kỹi lưỡngi thôngi quaitiếni trìnhi hìnhi thànhi vài pháti triểni củai vấni đềi xuyêni suốti dòngi lịchi sử.i Nhưi vậyi mọiivấni đềi đượci nêui rai trongi luậni văni mớii đượci giảii quyếti mộti cáchi thấui đáo

Phươngi phápi soi sánhi cũngi đãi giúpi íchi chúngi tôii rấti nhiềui trongi quái trìnhinêui rai nhữngi điểmi giốngi vài kháci nhaui vềi hìnhi thứci cũngi nhưi bảni chấti củai mỗiipháii thiềni kháci nhaui cũngi nhưi cáci hìnhi thứci tui tậpi Thiềni kháci nhau.i Nhời phươngiphápi nàyi mài chúngi tôii cói thểi giúpi ngườii đọci cói thểi lựai chọni phươngi phápi tui tậpiThiềni nàoi phùi hợpi nhấti đốii vớii mìnhi khii phảii đốii diệni vớii nhiềui sựi lựai chọni khácinhau.i Soi sánhi cũngi lài mộti phươngi phápi mài chúngi tôii sửi dụngi đểi bảni chấti thựcitướngi củai mỗii vẫni đềi đượci lội rai rõi nhất

Cuốii cùngi trongi quái trìnhi nghiêni cứui đềi tài,i chúngi tôii đãi phảii thui thậpi vàitiếpcậnvới rấtnhiềunguồnthôngtinvàthốngkêkhácnhau.Chínhvìthếchúng

tôii đãi sửi dụngi phươngi phápi thốngi kêi đểi cáci thôngi sối mài chúngi tôii sửi dụngi đượcichínhi xác,i phụci vụi tốti choi luậni văn.

Nhưi vậy,i thựci hiệni luậni văni nàyi chúngi tôii đãi sửi dụngi rấti nhiềui phươngiphápi nghiêni cứui kháci nhaui như:i phâni tích,i tổngi hợp,i lịchi sử,i soi sánhi vài thốngi kê.iTuyi việci sửi dụngi mỗii phươngi phápi nàyi cói kháci nhau,i nhưngi tấti cải cáci phươngiphápi đềui hỗi trợi nhaui nhằmi giúpi phâni tíchi rồii tổngi hợpi soi sánhi đểi đưai rai nhữngiluậni điểmi nhằmi giảii quyết,i làmi sángi tỏi đềi tài

CHƯƠNGi 1.i PHẬTi GIÁOi VÀi THIỀN

1.i Phậti giáo

Phậti giáoi lài mộti trongi bai tôni giáoi lớni trêni thếi giới,i doi Tất-i Đạt-i Đai Cồ-i

Đàmi (Siddhartthai Gautama)i sángi lậpi vàoi khoảngi giữai saui thếi kỉi thứi 6i TCNi -i cói tàiiliệui choi đói lài vàoi nămi 544i TCN.i Saui khii tỉnhi thức,i giáci ngội đượci Pháp,i nguyêni líicủai vạni vậti ngàii lấyi danhi hiệui lài Phật-đài (buddha) i nghĩai lài ngườii tỉnhi thứci hayi

ngườii hiểui biếti mài chúngi tai vẫni thườngi gọii lài Thíchi Cai Mâui Nii Phật.i

Trướci khii đii vàoi nộii dungi củai Phậti giáo,i chúngi tai tìmi hiểui sơi bội vềi bốii cảnhilịchi sửi xãi hộii Ấni Đội trướci khii Phậti giáoi rai đời

Vềi địai lý,i phíai Bắci củai Ấni Đội lài dãyi Himalayai caoi lớni vài dàii tạoi nêni mộtihàngi ràoi côi lậpi cáci vùngi bìnhi nguyêni củai xứi nàyi vớii cáci vùngi còni lại.i Đểi liêni lạcivớii bêni ngoàii thìi chỉi cói coni đườngi núii xuyêni quai Afghanistan.i Nềni văni hóai chínhingựi trịi thờii bấyi giời lài văni hóai Vệi Đài (Veda).i

Văni hoái Vệi Đài nghiêngi vềi thời phụngi nhiềui thầni thánhi cũngi nhưi cói cáciquani điểmi thầni bíi vềi vũi trụ.i Đạoi nàyi còni choi rằngi tồni tạii mộti bảni chấti củai vạni vật,iđói lài Brahmani (hayi Phạmi Thiên).i Nhữngi sựi pháti triểni vềi saui đãi biếni Vệi Đài thànhimộti tôni giáoi (đạoi Bài Lai Môn),i phâni hoái xãi hộii thànhi bốni đẳngi cấpi gồm:i (1)i đẳngi icấpi tếi i tưi (Bàlamôn)i lài ngườii chỉi đạoi đờii sốngi tinhi thần,i cói đặci quyềni chínhi trịi vài

xãi hội,i tầngi lớpi nàyi đượci tôni lài “Thầni củai nhâni dân”;i (2)i đẳngi cấpi Sátđếlợii(Sattria)i tứci või sĩ,i quýi tộc,i ngườii chấpi hànhi quyềni lựci thếi tục,i đượci coii lài ngườiibảoi hội củai nhâni dân;i (3)i đẳngi cấpi Phệxái (Vaisia)i baoi gồmi nôngi dân,i thợi thủi côngivài thươngi nhân,i lài nhữngi ngườii sảni xuấti vài lưui thôngi củai xãi hội,i nhưngi phảii gánhiváci nghĩai vụi nộpi thuế;i (4)i đẳngi cấpi Thủđàlai (Suđra)i lài nôi lệi vài phảii phụci vụi choi

bai đẳngi cấpi trên.i Nhưi vậyi đẳngi cấpi Bài Lai Môni (tầngi lớpi tăngi lữ)i lài giaii cấpi thốngitrị.i Sựi phâni hoái nàyi ngàyi càngi sâui sắc.i Việci giaii cấpi tăngi lữi đượci đềi caoi vài đượcihưởngi mọii ưui đãii bổngi lộci trongi xãi hộii đãi tạoi điềui kiệni choi việci phâni hoái thànhiphầni nàyi rai rấti nhiềui hướngi triếti lýi hayi hànhi đạoi kháci nhaui vài đôii khii chốngi chọiiphảnbácnhau

Trongi thờii giani Đứci Phậti rai đời,i tôni giáoi Vedai cổi đãi trởi nêni cứngi nhắci vàikhuôni phép.i Cáci nghii lễi cúngi tếi vấyi máui đãi dànhi chỗi củai sựi pháti triểni đạoi đứci vàitinhi thần.i Trướci tìnhi thếi này,i nhữngi ngườii đii tìmi đạo,i nhữngi triếti giai độci lậpi vàinhữngi nhài cảii cáchi tôni giáo,i tấti cải đềui cói chungi mộti xui hướngi tìmi đếni sựi cảii tổ.iĐâyi lài thờii kỳi pháti triểni rầmi rội củai phongi tràoi triếti họci tôni giáoi ởi Ấni Đội vài trênitoàni thếi giới.i Trongi thờii giani trướci khii Thíchi Cai thànhi đạo,i đãi cói rấti nhiềui trườngipháii tui luyện.i Cáci xui hướngi triếti lýi cũngi phâni hoái mạnhi nhưi lài cáci xui hướngikhoáii lạc,i ngẫui nhiên,i duyi vật,i hoàii nghii mọii thứ,i huyềni bíi mai thuật,i tui khổi hạnh,itui đứci hạnh,i tụngi kinh

Chínhi sựi phứci tạpi củai xãi hội,i cáci tưi tưởngi khái phongi phúi vềi nhâni sinhiquan,i vũi trụi quan,i vài sựi xuấti hiệni củai cáci phươngi thứci tui tậpi đai dạngi đãi lài mộtimôii trườngi giúpi choi Thíchi Cai từi đói tìmi rai coni đườngi riêngi choi đạoi Phậti vềi sau.iSaui sáui nămi tui khổi hạnhi trảii quai nhiềui thửi tháchi kháci nhau,i Đứci Phậti đãi quyếtiđịnhi chọni coni đườngi trungi đạoi -i giữai haii coni đườngi cựci đoani là:i lợii dưỡngi (sựibuôngi thải quái mức)i vài khổi hạnhi (sựi hànhi xáci quái độ)i đểi đii đếni sựi giáci ngộ.i Ngàiiđãi đếni vườni Bodhi Gayai nằmi ởi lưui vựci sôngi Hằngi vài ngồii dướii cộii Bồi Đềi -i “câyigiáci ngộ”i i thami thiềni vềi ýi nghĩai sựi giáci ngội củai mình,i liêni tụci 49i ngàyi đêmi vài vàoiđêmi trăngi tròni củai Thángi 5i Ngàii đãi thoáti khỏii vòngi sinhi tửi bấti tậni vài trởi thànhiPhật

Nộii dungi giáoi líi cơi bảni củai Phậti giáo

Phậti giáoi căni cứi trêni kinhi nghiệmi bảni thân.i Vìi thếi mài Phậti giáoi khôngi phảiilài mộti lýi thuyếti chỉi dựai trêni suyi niệmi vài luậni lýi suông.i

Tứi diệui đế,i lài giáoi phápi trungi tâmi củai Phậti giáo,i vài cũngi lài điềui mài Phậti

đãi chứngi ngội lúci đạti đạo.i Bốni châni líi nàyi chínhi lài câui trải lờii choi câui hỏii củai thờiiđại,i đói là:i Tạii saoi coni ngườii cứi bịi tróii buộci trongi vòngi sinhi tửi luâni hồii vài liệui coningườii cói cơi hộii thoáti khỏii nói hayi không

Tứdiệuđếgồm

*i Khổi đếi i châni líi vềi sựi Khổ:i Châni líi thứi nhấti choi rằngi mọii dạngi tồni tạii đềuimangi tínhi chấti khổi não,i khôngi trọni vẹn.i Chúngi tai cói thểi cảmi nhậni sựi khổi(dukkha)i chínhi từi nguyêni nghĩai củai từi này.i “Du”i lài khó,i “kha”i lài chịui đựng.i Nhưivậyi nguyêni nghĩai củai từi Dukkhai mài chúngi tai dịchi lài “khổ”i lài cáii gìi làmi choi tai khóichịui đựng,i vài tai cói thểi diễni giảii theoi bai hìnhi thứci sau:

Hìnhi thứci lài sựi đaui khổi bìnhi thường,i nói táci độngi đếni coni ngườii khii cơi thểibịi đaui đớni hayi sựi đaui đớni vềi tinhi thần.i Đói lài nhữngi hoàni cảnhi đaui khổi khii tai buộciphảii đốii mặti doi bởii sinh,i lãoi bệnh,i tử,i xai lìai điềui mìnhi ưai thích,i sựi xai cáchi nhữngingườii mài mìnhi yêui thương,i khôngi đạti sởi nguyện,i đềui lài khổ.i Sâui xai hơn,i bảni chấticủai nămi nhómi thâni tâm,i Ngũi uẩni cũngi lài cáci điềui kiệni tạoi nêni cáii ta,i đềui lài khổ.i

Hìnhi thứci khổi thứi haii lài tínhi khôngi bềni vữngi vôi thườngi củai vạni vật,i khổi đóilài sựi bấti mãni pháti sinhi từi tínhi thayi đổi.i Dườngi nhưi mọii ngườii đềui choi rằngi cáiichếti lài sựi diệti khổ,i nhưngi theoi triếti lýi nhài Phật,i sựi chếti chỉi lài mộti phầni củai chui kỳisinhi tửi luâni hồii bấti tận,i coni ngườii sẽi phảii chịui sựi đaui khổi mãii mãii khii họi nằmitrongi vòngi luâni hồii từi kiếpi nàyi đếni kiếpi khác

Hìnhi thứci khổi thứi bai lài mốii liêni kếti cối hữui củai nhữngi việci làmi vài nhữngihànhi độngi vượti quái cảmi nhậni vài sứci tưởngi tượngi củai coni người.i Theoi ýi nghĩainàyi Khổi đếi khôngi chỉi ápi dụngi choi coni ngườii mài lài ápi dụngi choi toàni thểi vạni vậti vàinhữngi chúngi sinhi khôngi tưởng:i chưi thiên,i thúi vậti hoặci mai quỷi tấti cải đềui khôngithểi tránhi được.i

*i Tậpi đếi châni líi vềi sựi pháti sinhi củai khổ:i Nguyêni nhâni củai khổi lài sựi hami

muốn,i tìmi sựi thoải mãni dụci vọng,i thoải mãni đượci trởi thành,i thoải mãni đượci hoạiidiệt.i Câui 216i trongi Kinhi Phápi Cúi cói ghi:i “Do i ái i dục i sinh i phiền i não i Do i ái i dục i

Sựi thami ái,i lòngi thami ấyi lài mộti phầni củai vòngi xoayi đượci môi tải lài Thậpi NhịiNhânDuyên:Nóphátsinhtừthọ,lầnlượtphátsinhtừxúc,từlụccăn,từdanhvà

sắc,i từi thức,i từi ýi thành,i từi vôi minh,i từi khổ,i từi sanhi rồii pháti sinhi từi hữu,i thủi vài từi áii

cứi nhưi vậyi xoayi vòngi liêni tụci trởi lại.i Cáci loạii hami muốni nàyi lài gốci củai Luâni hồi.i

*i Diệti đếi châni líi vềi diệti khổ:i Mộti khii gốci củai mọii thami áii đượci tậni diệti thìi sựi

khổi cũngi đượci tậni diệt.i Đếi nàyi khảngi địnhi cói mộti sựi chấmi dứti cáii khổi dẫni đếni sựigiảii thoáti cuốii cùngi đói lài dậpi tắti nguyêni nhâni dẫni đếni cáii khổi đãi nêui ởi Tậpi đế

*i Đạoi đếi châni líi vềi coni đườngi dẫni đếni diệti khổ:i Phươngi phápi đểi đạti sựi diệtikhổi chúngi tai cói coni đườngi duyi nhất,i đói lài coni đườngi diệti khổi támi nhánhi hayi Bátichínhi đạo.i Khổi đượci giảii thíchi lài xuấti pháti từi áii vài vô i minhi vài mộti khii dứti đượcinhữngi nguyêni nhâni đói thìi tai cói thểi thoáti khỏii vòng i sinh i tử.i Cơi chếi làmi choi chúngisinhi còni vướngi mãii trongi vòngi sinhi tửi đượci đạoi Phậti giảii thíchi bằngi thuyếti Duyêni

khởi.i Chấmi dứti luâni hồi,i vòngi sinhi tửi đồngi nghĩai vớii việci chứngi ngội Niết-bàn.iConi đườngi dẫni đếni Niết-bàni khôngi cói coni đườngi nàoi kháci chínhi lài coni đườngi

Báti chínhi đạoi baoi gồm:i i

*i Chínhi kiến:i lài hiểui biếti đúngi đắni vài tườngi tậni vềi Tứi diệui đếi vài giáoi líi vô i

ngã.i Nóii cáchi kháci Chínhi kiếni lài thấui triệti tườngi tậni thựci tướngi củai bảni thâni

minh.i i

*i Chínhi tưi duy:i Doi hiểui biếti châni chínhi (Chínhi kiến)i từi đói tai cói nhữngi tưi

tưởngi đúngi đắn,i châni chính.i Suyi nghĩi hayi cói mộti mụci đíchi đúngi đắn,i suyi xéti vềi ýinghĩai củai bốni châni líi mộti cáchi khôngi saii lầm.i

*i Chínhi ngữ:i Chínhi tưi duyi dẫni đếni chínhi ngữ,i tứci là:i Khôngi nóii dốii hayi

khôngi nóii phùi phiếmi gâyi phiềni giậni choi ngườii khác.i

*i Chínhi nghiệp:i tứci lài hànhi độngi châni chính,i tránhi phạmi giớii luật

*i Chínhi mệnh:i Tứci lài sinhi sốngi châni chính:i Khôngi sáti sinh,i tránhi cáci nghềinghiệpi liêni quani đếni sáti sinhi (giếti hạii sinhi vật)i nhưi đồi tể,i thợi săn,i buôni vũi khí,ibuôni thuốci phiện.i

*i Chínhi tinhi tiến:i Lài cối gắngi châni chính:i pháti triểni nghiệpi tốt,i diệti trừi nghiệpixấu

*i Chínhi niệm:i Liêni tụci quáni tưởngi đếni 3i phươngi diệni Thân,i Khẩu,i Ý;

*i Chínhi định:i Chínhi tinhi tiếni vài Chínhi niệmi dẫni đếni Chínhi định,i tứci lài tậpitrungi tâmi ýi vàoi mộti điểm.i Chínhi địnhi lài điềui tốii cầni nhời đói tâmi quáni sáti cói thểinhậni châni thựci tướngi củai vạni vật.i

Coni đườngi támi nhánhi nàyi baoi gồmi bai loại,i gọii lài Tam i học,i tứci lài tui họci

Giới,i Địnhi vài Tuệ.i Trongi Phậti giáoi Giới i (Sila) i - i Định i (samadhi) i - i Tuệ i (pananã)ilài chínhi yếui đểi thànhi tựui mụci tiêui -i cảnhi giớii Niếti Bàn.i Trongi đói Giới i giúpi choi

Địnhi (Thiềni định),i Địnhi giúpi choi Tuệi pháti triển.

Giớii đượci môi tải trongi 8i chínhi đạoi là:i Chínhi ngữ,i chínhi nghiệp,i chínhi

mệnh.i Nói liêni quani đếni nhữngi mệnhi lệnhi đạoi đức:i khôngi nóii dối,i sáti sinh.i Trongitui tậpi củai Phậti giáoi giớii doi bởii sựi bối thí,i đâyi lài hànhi độngi đạoi đứci cơi bản.i Cói ngũigiớii hoặci 10i giớii luậti củai ngườii tui hànhi vài cưi sĩi tạii gia

Địnhi liêni quani tới:i Chínhi tinhi tiến,i chínhi niệm,i chínhi định.i Địnhi khôngi

phảii lài sựi rèni luyệni vềi đạoi đứci mài lài sựi rèni luyệni vềi cáii tâm.i Chínhi tinhi tiếni -ihướngi tớii vài tạoi nêni nhữngi trạngi tháii tâmi thiện,i ngăni chặni nhữngi trạngi tháii tâmibấti thiện.i Chínhi niệmi –i pháti huyi sựi tỉnhi giáci vềi cảmi xúc,i nhữngi hoạti độngi củaithâni vài tâm

Tuệi liêni quani đến:i Chínhi kiến,i chínhi tưi duy.i Đểi đạti đượci tuệi chúngi tai phảii

nhậpi trựci tiếpi vàoi bảni chấti củai vạni vật,i nhưi lài sựi giảii thoáti trongi đạoi Phật.i Chínhikiếni lài sựi hiểui biếti vềi tứ i diệu i đế,i chínhi tưi duyi lài lòngi từi bii hỷi xải khiếni choi tâmithoáti khỏii thami dục,i hậni thùi vài tàni ác.i Việci thựci hànhi thiềni quáni hoặci thiềni minhisáti chúngi tai cói thểi đạti đượci Tuệ.i

i Khôngi thấui hiểui Tứi diệui đếi đượci gọii lài Vô i minh,i tứci lài khôngi nhậni thứciđượci thựci tướngi củai vạni pháp,i khôngi thấui đáoi đượci châni tướngi củai chínhi mình.iPhậti xáci nhậni bai đặci tướngi củai cuộci đờii lài vôi thường, i vô i ngãi vài vìi vậyi mài coni

ngườii phảii chịui khổ.i Nhậni thứci bai dấui ấni i đặci trưngi củai sựi vậti đồngi nghĩai vớii việcibướcđầuđivàođạoPhật

Sựi pháti triểni củai Phậti giáoi đượci hướngi dẫni quai 12i phầni giáo,i hayi

Tami Tạngi kinhi điển.

Giáoi phápi đạoi Phậti đượci tậpi hợpi trongi Tami tạngi baoi gồm:

*i Luậti tạngi chứai đựngi lịchi sửi pháti triểni củai Tăng-giài cũngi nhưi cáci giớii luậti

củai ngườii xuấti gia,i đượci xemi lài tạngi sáchi cổi nhất,i rai đờii chỉi vàii mươii nămi saui khiiPhậti nhậpi Niết-bàn

*i Kinhi tạngi baoi gồmi cáci bàii giảngi củai chínhi đứci Phậti hoặci cáci đạii đệi tử.i Kinhitạngi tiêui biểui văni hệi Palii đượci chiai làmi nămi bộ:i Trườngi bội kinh;i Trungi bội kinh;iTươngi ưngi bội kinh,i Tăngi chii bội kinhi vài Tiểui bội kinhi (chiai làmi 15i tập)(1).i

*i Luậni tạngi cũngi đượci gọii lài A-tì-đạt-ma—chứai đựngi cáci quani niệmi đạoiPhậti vềi triếti họci vài tâmi líi học.i Luậni tạngi đượci hìnhi thànhi tươngi đốii trễ,i cói lẽi lài sauikhii cáci trườngi pháii đạoi Phậti táchi nhaui mài vìi vậy,i nói khôngi còni giữi tínhi chấti thốnginhất,i mặci dùi sựi kháci biệti giữai cáci trườngi pháii khôngi đángi kể.i Nhữngi tưi tưởngi cơibảni củai Phật-đài đềui đượci nhắci lạii trongi cáci kinhi sách,i nhưngi cói khii chúngi đượciluậni giảii nhiềui cáchi kháci nhaui vài vìi vậyi ngàyi nayi cói nhiềui trườngi pháii kháci nhau,ihìnhi thànhi mộti hệi thốngi triếti líi hếti sứci phứci tạp

2.i Thiềni lài gì

“Thiền”i lài thuậti ngữi Háni Việti đượci phiêni âmi từi chữi Dhyàna,i trongi tiếngiPhạni từi Dhyànai lài danhi từi pháii sinhi từi gốci độngi từi √dhyāi (hoặci √dhyai).i Nguyêninghĩai củai từi nàyi lài sựi tưi duy,i tậpi trungi lắngi đọng,i “suyi nghĩ”i hoặci “chiêminghiệm”,i chủi trươngi tậpi trungi tríi tuệi đểi suyi nghĩ.i Theoi cáchi pháti âmi củai chữiTrungi Hoai lài “Ch’ani Na”i mài tai đọci lài “Thiềni Na”,i còni cói cáci cáchi phiêni âmi HániViệti kháci nhưi “Đài diễni na”i hayi “trìi ai na”i dịchi nghĩai lài “Tịnhi Lự”i (Tịnhi =i Định;i

Lựi =i Tuệi nghĩai lài đìnhi chỉi cáci tưi tưởngi khác,i chỉi chuyêni chúi suyi nghĩi vàoi mộticảnh),i hayi nóii mộti cáchi kháci lài “Chiêmi nghiệmi trongi tĩnhi lặng”i –i tĩnhi tâm.i (TongiTừi điểni Phậti họci Háni Việti củai Phâni Việni nghiêni cứui Phậti họci soạni đãi giảii thíchi(1)(1) Narada Thera, Phạm Kim Khánh dịch, Đức Phật và Phật pháp, chương 15, trang 239, Nxb TP.Hồ Chí Minh, 1999.

rấti chii tiếti vềi nghĩai củai từi “thiền”i vài cói phâni loạii thiềni mộti cáchi đầyi đủ,i trangi1271).

Từi cáci nguyêni nghĩai củai Thiềni nóii trên,i ngayi trongi ngôni từi đãi thểi hiệniThiềni lài chủi trươngi tậpi trungi tríi tuệi đểi suyi nghĩ,i suyi nghiệmi (thiền)i nhằmi tìmi châni

lý.i Đốii tượngi củai Thiềni chínhi lài tâmi củai mình.i Phươngi cáchi tui họci đượci nhấnimạnhi lài việci tựi nỗi lựci đểi phái bỏi cáci địnhi kiếni chấpi trước,i cáci kinhi nghiệmi hayi lềilốii suyi diễni cũi củai bảni thâni đểi trựci tiếpi chứngi nghiệmi châni lý.i Thiềni củai đạoi Phậtitrọngi tâmi pháti huyi tríi tuệ,i phái sii mêi chấpi ngãi chấpi pháp,i đểi giảii thoáti sinhi tửi luânihồii đaui khổ.i Sựi tĩnhi lặngi vềi tâmi thứci chínhi lài Thiền,i sựi chuyêni nhất,i làmi bấti cứi gìi

mài mìnhi chúi tâmi đói cũngi lài Thiền.i Thiềni lài mộti trạngi tháii tậpi trungi tinhi thầni hoànitoàn.i Khii tai ăn,i tai chủi tâmi đếni từngi miếngi thứci ăni vài từngi cửi độngi nhaii củai răngivài hàm.i Khii tai đii tai chuyêni chúi vài cảmi nhậni rõi rệti từngi nhịpi bướci lêni vài tiếpi đấticủai bàni chân,i sựi chúi tâmi vài ýi thứci đượci sựi tồni tạii đúngi theoi bảni chấti tựi nhiêni củaitấti cải cơi thểi củai tai trongi mọii hoạti độngi đói cũngi chínhi lài Thiền.i Điềui quani trọngicủai Thiềni lài chínhi tạii đâyi vài bâyi giờ,i mọii nỗi lựci mài tai nhắci đếni lài bỏi quai phái tanimọii kháii niệm,i mọii hìnhi dungi vềi thếi giớii đểi đượci nhậni biếti thếi giớii nhưi nói lài nóivậy.i Đểi lýi giảii choi luậni điểmi nàyi tôii xini đưai rai mộti giaii thoạii Thiềni làmi víi dụ:

Mộti vịi tăngi hỏi:i “Thếi nàoi lài ýi củai Tổi Đạti Mai từi Tâyi Trúci quai đây?”i (ýi củaicâui hỏii nàyi là:i châni lýi lài gì).i Thiềni Sưi đáp:i “Câyi trắci bái ngoàii sân”.i Cũngi câui hỏii

đói mộti Thiềni Sưi kháci trải lời:i “Cáci khứai củai tấmi váni mọci lông”.i Hiệni tượngi nàyicũngi thểi hiệni cáii “phongi cáchi Thiền”,i nói gồmi cáii ngôni ngữi bíi ẩn,i nhữngi tháii độikỳi quặci vài nhữngi phươngi phápi lại lùngi mài cáci Thiềni Sưi ápi dụngi trongi giáoi lýi vàiphápi tui tậpi củai họ.i Quayi trởi lạii víi dụi trên,i cáci câui trải lờii kháci nhaui đềui hàmi ýi biếnitạii tínhi củai thựci tại,i vìi châni lýi ởi mọii nơii vài thâmi nhậpi tấti cả:i Câyi trắci bá,i tấmi vánimọci lông,i cơni giói thổii hayi cải coni chói hú…tấti cải đềui sốngi độngi trongi cáii “bâyi giờivài ởi đây”i hiệni diệni trướci mắti ta.i Thựci ýi củai việci Tổi Đạti Mai sangi Tâyi Trúci chínhilài đểi giảii minhi cáii châni lýi này.i Nhữngi câui trải lờii củai Thiềni Sưi vềi tấmi váni mọci

lôngi hayi câyi trắci bái ngoàii sâni lài đểi đưai đệi tửi củai mìnhi rai khỏii coni đườngi suyitưởngi queni thóii vài tuầni tựi trongi đói cói nhữngi chấpi trước,i cáci kháii niệmi đượci ápiđặti choi mộti sựi việci hiệni tượngi nàoi đói trongi ngườii đệi tử,i đưai đệi tửi trựci tiếpi đếni vớiicảnhi giớii thựci tạii nhưi nói lài nói trướci mắti chúngi tai trongi lúci này.i Thiềni Sưi khôngi

cói ýi trải lờii câui hỏii củai đệi tử,i mài ôngi chỉi bàyi tỏi mộti cáchi giảni dịi vài trựci tiếpi nhữngi

gìi ôngi thấyi vài cảmi nhậni đượci ngayi trongi phúti giâyi mài đệi tửi hỏii mình.i Toàni thểi bíimậti củai Thiềni nằmi trọni trongi cáii “cảmi giáci bìnhi dị”i tầmi thường,i ởi trạngi tháii banisơ,i châni thật,i vài tựi nhiêni củai nó.i Bìnhi dịi nhưngi huyềni diệu,i cáii cảmi giáci nàyi làinguyêni lýi căni bảni củai Thiềni vìi nói lậpi tức,i nêni khôngi cói giải tạo,i suyi tưởngi đắniđo,hayi ýi niệmi nhịi nguyêni nàoi cói thểi khởii lêni từi nó.i Trongi víi dụi trêni nhữngi cảminhậni lậpi tức,i bani sơi vài châni thậti trongi khoảnhi khắci đệi tửi hỏii Thiềni Sưi chínhi lài câyitrắci bái ngoàii sâni hayi tấmi váni mọci lông.i

Hiệni nay,i chữi 'Thiền'i đượci sửi dụngi rấti nhiềui đểi diễni tải nhiềui cáchi thựci tậpinhưi chúngi tôii đãi đềi cậpi ởi mụci 3.i Giới i hạn i nghiên i cứu i đề i tàii ởi Phầni Mởi Đầu

Trongi Phậti giáo,i chữi Thiềni đượci dùngi đểi chỉi địnhi haii cáchi thựci tập,i đói là:i

“Thiềni định”i (samadha)i vài “Thiềni Minhi Sát”i (Vipassana)i (1)

Thiềni địnhi (Samadha)i lài cáchi tậpi trungi ýi tưởngi vàoi mộti vậti vài khôngi đểi bịi

chii phốii bởii gìi khác.i i Tai chọni mộti đốii tượngi nhưi hơii thởi chẳngi hạn,i vài chúi tâmitheoi dõii hơii thởi rai vào.i Trongi cáchi thựci hànhi nàyi saui mộti thờii giani luyệni tập,i tâmitríi củai bạni sẽi đượci ani lành,i yêni tịnh,i vìi nhữngi ýi tưởngi lăngi xăngi lộni xộni đếni từinhữngi cảmi thọi đãi bịi cắti đứt.i Bạni cói thểi chọni nhữngi đềi mục,i đốii tượngi kháci nhauiđểi tậpi trungi sựi chúi tâmi choi đếni khii mài bạni cảmi thấyi mìnhi vài đềi mụci chúi tâmi trởinêni Một.i i Saui mộti thờii giani tậpi luyệni đếni mứci đội nàyi thìi gọii lài “sựi hòai nhập”

Thiềni địnhi cói bốni đặci tínhi căni bảni sau:i

(1)(1)

http://www.buddhismtoday.com/viet/thien/thien_la_gi.htm, Thiền là gì, Mỹ Thanh dịch, Venerable Ajahn Sumedho

1.i Trongi Thiềni định,i hànhi giải chìmi trongi sựi tậpi trungi hoàni toàni vàoi đốiitượng.i Đâyi lài trạngi tháii mài chúngi tai gọii lài “sựi hoài nhập”,i hànhi giải vài đềi mụci làiMột.

2.i Trongi Thiềni định,i hànhi giải luôni thểi nghiệmi mộti cảmi giáci ani lạci mạnhi

mẽi vài sâui xai hơni bấti cứi cảmi giáci ani lạci nàoi mài trướci đói hànhi giải đượci trảii qua

3.i Trongi Thiềni định,i hànhi giải sẽi đượci làmi sángi tỏi vài sẽi nhậni thứci đượcichínhi ýi thứci củai mình

4.i Trongi Thiềni định,i tâmi hànhi giải khôngi còni mộti niệmi tưởngi nàoi khởii lêninữa,i thậmi chíi ngayi cải kháii niệmi vềi đốii tượngi mài hànhi giải đangi tậpi trungi cũngikhôngi còni nữa.i Mỗii tưi tưởngi củai chúngi tai lài mộti tiếni trìnhi toàni vẹni queni thuộcikhởii từi trạngi tháii sinh,i đếni trụi vài diệt.i Điềui mài Thiềni địnhi nhắmi đếni lài chếi ngựi vàiđưai tâmi thứci củai hànhi giải vàoi trạngi tháii “vôi niệm”.i Đâyi lài ýi thứci ổni địnhi vài sángitỏi chứi khôngi phảii ýi thứci luôni chuyểni độngi củai mỗii coni ngườii chúngi tai đangi diễni

rai từngi giâyi từngi phúti mỗii ngày

Sựi hoài nhập,i ani lạc,i sángi tỏi vài “vôi niệm”i chínhi lài nhữngi kinhi nghiệmi nềnitảngi củai Thiềni định.i

Thiềni Minhi sáti (Vipassana)i lài mộti phươngi phápi tui đơni giản,i thựci tếi mangi

lạii kếti quải lài tâmi ani lạci vài hướngi đếni mộti đờii sốngi lợii lạci vài hạnhi phúc.i Vipassanai

cói nghĩai lài "i thấyi mọii sựi vậti nhưi thậti bảni chấti củai chúngi ngayi trongi lúci quani sát";i

nói lài mộti tiếni trìnhi logici củai việci thanhi lọci tâmi quai phươngi cáchi tựi quáni chiếui(self-i observation).i Thựci tậpi Thiềni Minhi Sáti (Vipassana)i hoặci “Thiềni quán”i bằngicáii nhìni thấui đáoi thìi tưi tưởngi củai chúngi tai sẽi đượci mởi rộng.i Chúngi tai khôngi cầniphảii chọni nhữngi đềi mụci đặci biệti đểi tậpi chúi tâm,i hoặci phảii hòai nhậpi vớii chúng,i

mài chỉi cầni nhìn,i quani sáti đểi hiểui rõi sựi vậti nhưi nói là.i i Khii nàoi chúngi tai thấyi rõi sựivậti nhưi nói lài thìi chúngi tai sẽi thấyi nhữngi cảmi xúci thậti lài vôi thường.i i Mọii thứi chúngitai thấy,i nghe,i ngửi,i nếm,i đụngi chạm;i tấti cải nhữngi kháii niệmi trừui tượng i nhữngicảmi giác,i kýi ứci hayi ýi nghĩ…i đangi trêni đài thayi đổi,i vài tâmi tưởngi củai chúngi taicũng vì thế mà đổi thay Chúng xuất hiện một lúc rồi chúng biến mất Trong

Thiềni Minhi sát,i chúngi tai giữi ýi niệmi củai sựi vôi thườngi (hoặci thayi đổi)i nhưi lài mộticáchi đểi quani sáti nhữngi cảmi thọ.i Ðâyi khôngi phảii lài mộti triếti lýi hayi mộti sựi tinitưởngi cói tínhi cáchi Phậti học,i mài đâyi lài thấyi đượci Vôi thườngi -i thấyi mọii vậti mộticáchi thấui đáo,i vớii cặpi mắti củai hiểui biết,i đểi biếti rõi mọii sựi vậti nhưi chúngi là.i Ðâyikhôngi phảii lài cáchi phâni táchi nhữngi sựi vậti đểi đánhi giái rằngi chúngi nhưi thếi nầyi hayithếi kháci -i vài khii sựi vậti khôngi nhưi tai nghĩ,i tai lạii tìmi cáchi suyi đoáni nguyêni nhâni tạiisao.i i Vớii sựi thựci tậpi vềi “cáii thấyi rốti ráo”,i chúngi tai khôngi phâni táchi hayi thayi đổiisựi vậti theoi ýi củai mình.i i Trongi cáchi thựci tậpi nầy,i chúngi tai chỉi kiêni nhẫni quani sátiđểi thấyi nhữngi gìi xuấti hiệni sẽi biếni mất,i choi dùi trêni phươngi diệni tinhi thầni hayi vậtichất.i i Khii “căn”i vài “trần”i duyêni vớii nhaui thìi ýi thứci liềni xuấti hiện.i Saui đói lài cảmigiáci thươngi hoặci ghéti đốii vớii nhữngi gìi chúngi tai thấy,i nghe,i ngửi,i nếm,i đụngi chạmiđượci khởii lên.i Tấti cải nhữngi têni gọi,i nhữngi ýi tưởng,i nhữngi chữi vài kháii niệm,ichúngi tai đặti rai theoi kinhi nghiệmi củai sựi cảmi thọ,i vài tâmi chúngi tai bịi lôii theoi sựi chỉibảoi củai nhữngi cảmi thọi này,i dẫni đếni sựi khổi đau,i buồni phiềni khii khôngi đạti đượcimụci đíchi mài tâmi bìnhi thườngi mongi muốn,i hoặci lài vuii quái mứci khii tai đạti đượcinhữngi gìi mìnhi mongi muốn.i Vìi thếi thựci hànhi phépi Thiềni Minhi sáti lài choi chúngi taibiếti đượci sựi vậti nhưi chúngi lài đểi tâmi bìnhi thườngi khôngi còni bịi chii phốii bởii cáii vôithườngi đấy.i Đâyi lài cáchi thựci tậpi đểi đạti đượci tâmi ani lạc,i hạnhi phúc.

3 Mụci tiêui củai thiền

Thiềni lài mộti trongi rấti nhiềui phươngi phápi tui tậpi củai Phậti giáo,i đểi nhằmiđượci mụci tiêui cuốii cùngi củai Phậti giáoi lài Giáci ngộ,i giảii thoát.i Trongi Thiềni cũngicói rấti nhiềui phươngi phápi thựci hànhi nhưngi tấti cải đềui hướngi tớii mụci tiêui duyi nhấtinàyi củai Phậti giáo

Tiếngi Palii Phậti phápi tứci lài Dhammai nghĩai lài nângi đỡi hayi giữi lạii (nângi đỡingườii hànhi độngi đúngi theoi quii tắci vài giữi choi khỏii rơii vàoi trạngi tháii đaui khổ).iDhamma,i Giáoi pháp,i lài cáii gìi thựci sựi lài vậy,i lài thựci tướng,i doi đói Dhammai lài giáoi

lýi củai thựci tế,i Dhammai lài phươngi tiệni đểi giảii thoáti rai khỏii mọii khổi đau.i VàiDhammachínhlàsự giải thoát.Lờigiảngdạy vềmụctiêu duynhấtnày củaĐức

Phậti đượci ghii trongi kinhi Udanai (Tậpi Khúci Cai Khảii Hoàni củai Tiểui Bội Kinhi trongiTạngi Kinh)i nhưi sau:i

Giáoi phápi caoi thượngi khôngi phảii lài cáii gìi ởi ngoàii mài hoàni toàni tuỳi thuộcinơii tai vài chỉi doi tai mài chứngi ngộ.i Phậti giáoi nhấni mạnhi đếni khải năngi nỗi lựci tựimìnhi giảii thoát,i mài khôngi chủi trươngi dựai vàoi mộti thếi lựci siêui nhiêni nàoi bêningoàii mỗii coni người:i “Hãyi ẩn i náu i nơi i chính i ta i như i một i hải i đảo, i như i chỗ i nương i

Doi đó,i theoi giáoi líi nguyêni thuỷi thìi mộti hànhi giải đạti Bồ-đề,i Giáci ngội khiiôngi tai đạti đượci mộti cáii nhìn i vạn i vật i như i chúng i có,i vớii mộti tâmi thứci thoáti khỏiiphiềni nãoi vài sii mê.i Trongi cáci loạii phiềni nãoi thìi thami áii vài vôi minhi cũngi đượci gọiilài sii lài nhữngi loạii nặngi nhất.i Tham,i sâni vài sii đượci gọii chungi lài bai chấti độci (Tamiđộc),i vìi chúngi gâyi ảnhi hưởngi lớni đếni tâmi thức.i Vìi phiềni nãoi vâyi phủi tâmi thứci nênihànhi giải gắngi sứci tiêui diệti chúng,i vài đểi tiêui diệti đượci thìi ôngi tai phảii gắngi sứci đạtiđượci trii kiếni châni chínhi bằngi cáchi thựci hànhi Báti chínhi đạo,i tui tậpi giớii –i địnhi –ituệ

Nhưi vậy,i mặci dùi cói nhiềui cáchi tui tậpi kháci nhaui nhưngi mụci tiêui cuốii cùngicủai hànhi giải lài đạti đượci Giáci ngộ

Mụci tiêui củai Thiềni cũngi khôngi nằmi ngoàii Giáci ngộ

Thiền,i nhưi cáci vịi Thiềni sưi nhấni mạnh,i lài trởi vềi vớii tựi nhiên.i Mụci đíchi thựcitiễni củai Thiềni lài giảii phóngi coni ngườii rai khỏii sựi ràngi buộci củai hìnhi danhi sắcitướng,i thoáti rai khỏii sựi cámi dỗi củai thếi gian,i làmi chủi đượci tâm,i điềui phụci đượci ngũicăn,i nhìni thếi giớii nhưi nói vốni lài nó.i Vớii nhữngi ngườii này,i sựi thànhi bại,i nhụci vinh,ihơni thua,i đượci mất,i kheni chêi khôngi gâyi đượci mộti ảnhi hưởngi gìi nơii họ.i Nhưi vậyinêni Ngườii tui Thiềni phảii thanhi tịnhi tâmi ý,i khôngi đểi vọngi tưởngi quấyi rầy,i khôngi

(1)(1) Kinh Udàna, Trang 69.

dấyi chứai phiềni não,i tham,i sân,i si.i Tâmi khôngi bẩni nhơ,i ýi khôngi vẩni đục,i đói lài tâmi

ani tịnhi rấti cầni thiếti choi hànhi giả.i

i Theoi quani niệmi củai Thiềni Phậti giáoi thìi vạni hữui đềui doi tâmi sinhi khởii (Vạn i

pháp i duy i tâm)i choi nêni khii nắmi đượci cáii tâmi thìi làmi chủi đượci tấti cả;i thànhi raiphươngi thứci duyi nhất,i khôngi tìmi cầui bêni ngoài,i khôngi dựai vàoi thai lực.i Bởii vìiThiền,i tựi bảni tínhi vài ởi mứci đội cao,i khôngi phảii lài mộti triếti học,i mài lài kinhi nghiệmitrựci tiếpi mài ngườii tai phảii thâmi nhậpi bằngi cải coni ngườii mình,i mụci tiêui đầui tiênicủai Thiềni giải lài đạti đếni đượci vài saui đói lài thểi hiệni đượci kinhi nghiệmi thiềni ấy.iToàni thểi bíi mậti củai Thiềni nằmi trọni trongi cáii “cảmi giáci bìnhi dị”i tầmi thường,i ởitrạngi tháii bani sơ,i châni thật,i vài tựi nhiêni củai nó.i Bìnhi dịi nhưngi huyềni diệu,i cáii cảmigiáci nàyi lài nguyêni lýi căni bảni củai Thiềni vìi nói lậpi tức,i nêni khôngi cói giải tạo,i suyitưởngi đắni đo,i hayi ýi niệmi nhịi nguyêni nàoi cói thểi khởii lêni từi nó

Từi đâyi tai cói thểi thấyi mụci tiêui duyi nhấti củai Thiềni lài khiếni tai cói đủi khải năngi

đểi hiểu,i thựci hiện,i vài toàni thiệni tâmi củai i mình.i Tâmi lài chủi đềi vài theni chốti củai việcinghiêni cứui Thiền.i Đâyi chínhi lài coni đườngi đạti Giáci ngộ.i

Đạoi Phậti đãi tồni tạii vài cói mộti lịchi sửi pháti triểni thăngi trầmi trongi suốti hơni2500i năm,i từi Ấni Đội nói lani toải rai khắpi nơii trêni thếi giới.i Cáci đặci điểmi củai Phậtigiáoi vìi thếi cũngi chuyểni vậni đểi thíchi nghii vớii môii trườngi mớii đểi phùi hợpi vớiiphongi tụci tậpi quáni củai từngi coni người,i từngi cộngi đồngi kháci nhaui trongi xãi hộiicũngi nhưi cáci nềni văni minhi riêngi biệti mớii mài Phậti giáoi đến.i Cốti tuỷi củai đạoi Phậtikhôngi phảii lài cáci hìnhi thứci cứngi nhắci củai lễi đạoi hayi cáci lờii sấmi giảngi mài lài cáciphươngi phápi thựci hànhi đôii khii dịi biệti đểi dẫni dắti hànhi giải chứngi ngội đượci châni lýitốii thượng.i Nhời vàoi sựi uyểni chuyểni củai giáoi pháp,i đạoi Phậti cói thểi thíchi nghii vớiinhiềui hoàni cảnhi xãi hội,i coni ngườii vài tậpi tụci ởi cáci thờii kỳi kháci nhau,i nêni ngàyi nayiPhậti giáoi vẫni tiếpi tụci tồni tạii vài pháti triểni ngayi cải trongi cáci nướci cói nềni khoai họcitiêni tiếni nhưi Hoai Kỳi vài Tâyi Âu.i Doi đó,i việci hìnhi thànhi cáci bội pháii kháci nhaui cóiphươngi phápi tui họci vài cáchi giảii thíchi kháci nhaui vềi giáoi lýi choi thíchi hợpi vớii tìnhihìnhcủamỗixãhộimỗithờiđiểmlàđiềutấtyếu

Nhưi vậyi khôngi chỉi Thiềni mớii đưai hànhi giải đếni đượci vớii coni đườngi giácingộ,i mài cũngi cói rấti nhiềui hìnhi thứci tui tậpi kháci nhaui củai Phậti giáo,i tuyi kháci nhauivềi hìnhi tướngi nhưngi cùngi chungi mộti mụci tiêui duyi nhấti lài đạti đượci Giáci ngộ.

Ởi Mậti tông,i hànhi giải chủi trươngi sửi dụngi nhữngi phépi tui huyềni bíi đểi nhanhichóngi đạti đếni giáci ngộ.i

Trongi Mậti tông,i việci tui tậpi khôngi thểi tựi tiếni hànhi theoi sáchi vởi mài phảii cóimộti đạoi sưi đãi giáci ngội gọii lài "guru"i đểi chỉi dẫni thựci hành.i Mậti tôngi cói rấti nhiềuiphápi môni thựci hànhi nổii bậti như:i Mandala,i Mantra,i Mudra

 Mandala:i coii cáci vòngi hoai văni (biểui tượngi choi sựi tươngi đươngi giữai bảnithểi ngườii vài vũi trụi hayi hệi thốngi đạii vũi trụi vài hệi thốngi tiểui vũi trụ)i lài cáci hànhi trìnhitinhi thầni vài sựi quani sáti hoàni tấti cáci hànhi trìnhi nàyi sẽi làmi thứci tỉnhi cáci năngi lựcitinhi thầni đangi bịi chôni sâui trongi tàngi thứci củai hànhi giải đểi đưai hànhi giải đếni giácingộ.i i i

 Mantra:i Sửi dụngi cáci chúi (hayi thầni chú)i vớii nhữngi ýi nghĩai thâmi sâui vàinăngi lựci huyềni diệui làmi phươngi tiệni tui tậpi đểi đạti đếni Giáci ngộ.i

 Mudra:i tui tậpi dựai vàoi cáci thủi ấni hayi "bắti ấn".i Thủi ấni đượci coii lài mộti biểuitượngi choi Phậti hayi Bồi Tát.i Sối lượngi thủi ấni lài khôngi đếmi đượci vìi nói ứngi vớii sốilượngi Phậti hayi Bồi Tát.i Thủi ấni khôngi chỉi lài biểui tượngi mài còni cói khải năngi phátihuyi năngi lựci tinhi thần.i Tuyi nhiên,i muốni tiếni hànhi mộti thủi ấni thìi phảii đồngi bội quáitrìnhi nàyi vớii tâm.i

Tịnhi Đội Tôngi chủi trươngi tui dựai trêni thai lựci (lựci từi bêni ngoài)i củai Phậti Ai

Dii Đà.i Thai lựci nàyi rấti quani trọngi đốii vớii căni cơi coni ngườii thờii nayi (kểi cải thànhiphầni tríi thứci trongi nhâni gian)i đạii đai sối giớii Phậti tửi chọni cáchi tui tậpi theoi Tịnhi độitông.i

Đặci tínhi củai tôngi nàyi lài lòngi tini nhiệti thànhi nơii Phậti A-di-đài vài sứci mạnhicứui đội củai vịi Phậti này,i lài vịi đãi thệi nguyệni cứui đội mọii chúngi sinhi quáni tưởngi đếnimình Vì thếchủ trương tông phái này có khi được gọilà "tín tâm", thậm chícó

ngườii choi lài "dễi dãi",i vìi chỉi trôngi cậyi nơii mộti lựci từi bêni ngoàii (thai lực)i lài Phậti di-đà.

A-Phươngi phápi tui họci cói 3i nguyêni tắc:i Tín,i Nguyệni vài Hành.i

 Tín:i Phảii cói niềmi tini tuyệt i đốii rằngi Phật i Di i Đà i và i Cực i Lạc i quốci tồni tại.i

 Nguyện:i Cáci biểui hiệni vềi tâm,i khẩui vài ýi phảii hướngi vềi cõii Tịnhi đội vài làmisuyi giảmi cáci nghiệpi kháci bằngi cáchi dẹpi bỏi cáci hami muốni vềi vậti chất,i tìnhi cảm,i tưitưởngi trongi đờii sống.i

 Hành:i Tậpi trung,i tíchi cựci vài chủi độngi thâni khẩui ýi mộti cáchi liêni tụci đểi cóithểi đạti trạngi tháii địnhi vài giảii thoát.i

Hìnhi thứci tui họci phổi biếni là:i Niệmi danhi hiệui Phậti Ai Dii Đà,i tậpi trungi nhìnitượngi Phậti vài quáni cáci tướngi tốti củai Phật,i quáni tưởngi đếni hìnhi ảnhi Phật,i hayi làitậpi niệmi Phậti choi đếni khii đạti tớii mứci vôi niệm.i Đâyi lài mộti trongi cáci tôngi pháiitươngi đốii dễi tui họci nêni ởi Đôngi vài Nami Ái cói rấti nhiềui Phậti tửi trongi vùngi theoitôngi này,i nhấti lài cáci ngườii lớni tuổi

Nhưi vậy,i đểi đạti đượci mụci tiêui giáci ngộ,i hànhi giải cói thểi lựai chọni rấti nhiềuiconi đườngi tui tậpi kháci nhau.i Hìnhi thứci tui tậpi kháci nhaui nhưngi bảni chấti chỉi cói một,iđói lài hànhi giải phảii tui tậpi tâmi vài đạti đượci định.i

Tuỳi theoi căni cơi vài khải năngi củai mìnhi mài mỗii ngườii tựi chọni choi mìnhinhữngi coni đườngi kháci nhaui đểi đạti đượci mụci tiêui giảii thoát.i Aii theoi Mậti tôngi sẽi điitheoi coni đườngi tui huyềni bíi sửi dụngi cáci câui thầni chúi hayi trìi ấni đểi đạti đếni sựi giảiithoát.i Songi đểi đạti đượci giảii thoáti vài Giáci ngộ,i hànhi giải phảii dựai rấti nhiềui vàoingườii thầyi hướngi dẫn.i Hayi Tịnhi đội tôngi mài hiệni nayi rấti thịnhi hànhi ởi cáci nướciTrungi Quốc,i Nhậti Bản,i Việti Nam,i ngườii tai chủi trươngi tụngi kinhi niệmi Phậti -i dựaivàoi thai lựci (lựci từi ngoài)i khởii từi tâmi tíni đểi cầui mongi saui khii chếti cói thểi đếni đượcicõii Giáci ngội -i vươngi quốci Cựci Lac.i Tuyi vậyi coni đườngi nàyi lài mộti quái trìnhi dài,isựi đắci ngội khôngi cao,i nói phùi hợpi vớii đạii đai sối ngườii dân

Thiền,i vớii bảni chấti lài đii thẳngi đếni tâm,i lài coni đườngi ngắni nhấti đểi đạti đượcigiácngộ.Cách tutheoThiềntôngđòihỏiphảitậptrungtoànbộcôngsứcvàthời

giani bằngi nhữngi nỗi lựci củai chínhi bảni thâni mìnhi khôngi ngừngi nghỉi trêni coniđườngi đạti đếni Giáci ngộ.i

4 Đốii tượngi củai thiền

Thiềni tựi bảni tínhi khôngi phảii lài mộti triếti học,i mài lài mộti kinhi nghiệmi trựcitiếpi mài tai phảii thâmi nhậpi bằngi cải coni ngườii mình,i mụci tiêui đầui tiêni lài nhằmi đểiđạti đếni vài thểi hiệni kinhi nghiệmi Thiền.i Đểi thểi hiệni đượci cáii kinhi nghiệmi tốiithượngi nàyi hayi nóii cáchi kháci lài “Ngộ”i chúngi tai phảii nỗi lựci hếti mìnhi bằngi cáchinghiêni cứui vài tui tậpi thựci sự,i hoặci lài tai phảii tui tậpi vớii mộti Thiềni sưi đãi đắci pháp.iChínhi vìi đặci trưngi bảni chấti nàyi củai Thiềni mài khôngi phảii aii cũngi cói thểi đạti đượcikinhi nghiệmi “Ngộ”i Thiền.i

Mụci tiêui củai Thiềni nhưi chúngi tai đãi đềi cậpi ởi mụci 3i Mục i tiêu i của i Thiền.iChươngi 1i chínhi lài sựi “Giáci ngộ”.i Trongi Phậti giáoi theoi lờii Đứci Phậti dạyi cói 8i vạni4i ngàni phápi môni tui tập,i mỗii ngườii chúngi tai tùyi theoi căni cơi phùi hợpi vớii phápi môninàoi nêni theoi phápi môni ấy,i điềui cầni nhấti lài phảii tinhi tiếni chuyêni cần,i giời giấci côngiphui khôngi nêni trễi nải.i "Tui nhấti kiếp,i ngội nhấti thời"i (Thiền)i chỉi cói thểi dànhi choinhữngi ngườii cói căni cơ,i họi lài nhữngi bậci xuấti giai hayi nhữngi vịi vàoi trongi thâmi sâuicùngi cốci tui hànhi mài hại thủi côngi phui tui trongi 5i năm,i 10i nămi chúngi tai sẽi thấyinhữngi gìi mài chúngi tai đãi đạti được.i Phậti dạyi sựi tui lài tuỳi ởi tâmi mỗii người,i mỗiingườii hãyi tựi dựai vàoi chínhi mìnhi mài tìmi cầui đếni cõii “Giáci ngộ”

Ởi phươngi Đông,i đai sối nhữngi ngườii họci Thiềni lài nhữngi tui sĩi đãi hiếni trọniđờii mìnhi đểi thami Thiền.i Họi chỉi cói mụci đíchi duyi nhấti là:i Giáci ngộ;i họi chỉi cói côngiviệci độci nhấti trêni đờii là:i tui tậpi Thiền;i cuộci sốngi mài họi chọni lài cuộci sống:i giảni dị,igiớii hạnh.i Vài lốii tui họci Thiềni củai họi chínhi là:i sốngi vài tui tậpi vớii cáci bậci thầyi trongimộti thờii giani rấti lâu.i Trongi nhữngi điềui kiệni vài hoàni cảnhi nàyi ởi bấti cứi đâui vài bấticứi lúci nàoi họi cũngi thấyi Thiền,i nghei Thiền,i nếmi Thiềni vài thậmi chíi cải ngửii Thiềninữa

Ngàyi nàyi Thiềni vớii bảni chấti lài đii thẳngi đếni tâm,i coni đườngi ngắni nhấti đểiđạtđượcgiácngộ(mànghĩagiácngộởđâyđãđượcmởrộng,khôngcònlàmộtcõi

niếti bàn,i mài lài mộti trạngi tháii đạti đếni giới,i định,i tuệi -i diệti mọii nguyêni nhâni dẫniđếni khổi đau,i chứngi ngội đượci bảni chấti vôi ngã,i vôi thườngi củai vạni vậti từi đói sốngivớii thếi giới,i cảmi thọi nói nhưi lài nó)i đãi đượci nhiềui họci giải nhữngi ngườii cói kiếni thứciuyêni thâmi đangi sốngi vài làmi việci ởi nhiềui lĩnhi vựci kháci nhaui thựci tậpi đểi mongi đạtiđượci cảnhi giớii Giáci ngộ.i Cáci họci giải tríi thứci trongi quái trìnhi thựci tiễni nghiêni cứuichứngi nghiệmi đãi chọni Thiềni đểi tui tậpi hàngi ngày.i

Mặti khác,i vềi mặti yi học,i phươngi phápi Thiềni ngàyi nayi đượci ápi dụngi hữui íchichoi nhữngi ngườii còni trẻi choi đếni khoảngi 50i tuổi,i bởii vìi đội tuổii nàyi thâni thểi cònikhoẻi mạnh,i tríi óci minhi mẫni dễi địnhi tâm,i ngồii Thiềni phảii tui tậpi hàngi ngày,i mỗiithờii phảii từi 30i phúti trởi lêni đếni mộti hoặci haii giờ,i ngườii lớni tuổii sẽi bịi châni đau,ilưngi mỏi,i doi đói khói mài tui tập

Vậyi nhữngi aii cói thểi tui tậpi đượci Thiền,i đói phảii lài nhữngi ngườii cói căni cơ,i cóilòngi kiêni địnhi tựi bảni thâni trảii nghiệm,i tui tậpi kiêni trìi theoi từngi cảnhi giớii Thiềni đểiđạti đượci cõii “Giáci ngộ”.i Đói thườngi lài nhữngi nhài tui hành,i hoặci nhữngi vịi Cưi sĩi ởi

ẩni tui hànhi chứngi ngộ.i Nhữngi họci giải tríi thứci tựi họi nghiêni cứui vài kiêni trìi thamiThiềni hàngi ngàyi trongi cuộci sống.i Tai cói thểi nóii đâyi lài hiệni tượngi “sốngi Thiền”,i họiápi dụngi Thiềni ởi mọii lúci mọii nơii trongi văni phòngi làmi việc,i phòngi ăn,i trêni xeibuýt…i tấti cải trongi từngi giâyi phúti sốngi hàngi ngày.i

Tuyi nhiên,i vìi Thiềni cói nhiềui cấpi bậci kháci nhau,i nêni nhómi đốii tượngi củaiThiềni cũngi đượci chiai thànhi nhiềui cấpi bậci kháci nhaui tươngi ứngi vớii cấpi bậci Thiềnimài họi đắci ngộ.i Chúngi tai cói nhữngi cấpi thiềni sau:

Nhưi Laii Tốii thượngi thừai thiền:i lài thứi Thiềni Đứci Phậti truyềni dậy.i Ðâyi làiphépi thiềni caoi siêui hơni tấti cải cáci phépi thiềni mài đứci Nhưi Laii đãi ứngi dụng

i Xuấti thếi giani thượngi thượngi thiềni hayi còni gọii lài Đạii thừai thiền:i Lài thứithiềni caoi siêu,i đạti đạii viêni mãn.i Phápi thiềni nàyi chỉi dànhi riêngi choi nhữngi ngườiithượngi căni rấti thôngi minhi vài lanhi lợii tu.i Nhữngi bậci Ðạii thừai Bồi Táti đãi nhiềui đời,inhiềui kiếpi tui hành,i phái hếti cáci phiềni nãoi thôi trược,i chỉi còni vii tếi vôi minh,i nếui kiếpinàygặpđượcminhsư chỉgiáocho phéptuÐại thừathiềnnày thìsẽđượctỏngộ

Yếui tối căni bảni củai Ðạii thừai thiềni lài tríi tuệ.i Thiềni giải phảii lấyi tríi tuệi đểi tựi quani sátitâmi tính.i Nếui thiếui tríi tuệ,i thiềni giải khói đượci kếti quải khii tui theoi Ðạii thừai thiền.

Xuấti thếi giani thiềni hayi còni đượci gọii lài Nhịi Thừai hoặci Tiểui thừai thiền:ingườii tui theoi cáci loạii thiềni nàyi cói thểi vượti rai ngoàii thếi gian,i thoáti đượci sanhi tửiluâni hồi.i Thiềni giải cũngi phảii lài nhữngi ngườii cói căni cơi cao,i quyếti tâmi vài kiêninhẫni thựci hànhi Thiềni thìi mớii cói thểi đạti đượci sựi giáci ngội vượti rai ngoàii thếi gian

Thếi giani thiền:i (hayi còni đượci gọii lài phàmi phui thiền)i cáci phápi thiềni nàyichưai thểi đưai hànhi giải rai ngoàii tami giới,i chưai chứngi đượci thánhi quả,i mài vẫni còniquanhi quẩni trongi vòngi phàmi phui hayi thếi gian.i Cáci phápi thiềni nhưi Tứi thiền,i Tứikhông.v.v đềui thuộci phàmi phui thiền.i

Nhưi vậyi đốii tượngi củai Nhưi Laii Thiền,i Xuấti thếi giani thượngi thượngi Thiền,iXuấti thếi giani Thiềni lài Đứci Phật,i nhữngi vịi Bồi Táti nhiềui kiếpi tui hànhi vài cáci bậci đạiithiềni sư.i Thếi giani Thiềni vớii nhiềui hìnhi thứci thiềni đơni giảni kháci nhaui vài mụci tiêuikháci nhaui cói thểi phùi hợpi vớii đạii đai sối chúngi tuỳi theoi căni cơi vài sựi lựai chọni củaimỗii người

Hiệni nayi đạii đai sối quầni chúngi đãi chọni choi mìnhi cáchi tui tậpi đểi đạti đượci sựiani lạci trongi tâmi đói lài tụngi kinh,i niệmi Phật.i Chúngi tai dễi dàngi thấyi ởi mộti sối chùailớni ởi nướci tai nhấti lài tạii cáci thànhi phối lớni nhưi Hài Nội,i Hồi Chíi Minhi vàoi ngàyi nghỉicuốii tuầni vài cáci dịpi lễi lớni rấti nhiềui Phậti tửi lài nhữngi cụi bài thườngi đếni chùai ngheigiảngi kinhi vài đạoi phápi rồii tụngi kinhi niệmi Phật.i Đâyi cũngi cói thểi gọii lài mộti hìnhithứci thiền,i vìi thiềni chínhi lài đìnhi chỉi nhữngi tưi tưởngi kháci đểi chuyêni chúi vàoi mộticảnh.i Khii tụngi kinhi niệmi Phật,i tâmi củai Phậti tửi hướngi đếni Đứci Phật,i cũngi chínhi làihướngi đếni nhữngi hạnhi quải củai Ngài.i Từi sựi trúi tâmi đó,i Phậti tửi nguyệni thanhi lọcitâmi mình,i sốngi tốt,i xâyi dựngi nhữngi hạnhi lành.i Ngàyi này,i cói rấti nhiềui Phậti tửi đãilậpi bàni thời Phậti tạii giai đìnhi vài hàngi ngàyi vàoi mỗii sángi sớmi hoặci đêmi tốii trướcikhii ngủi (tuỳi vàoi điềui kiệni thờii giani củai mỗii người)i họi đềui lễi Phậti vài tụngi kinhi gõi

mõquyhướngPhật

CHƯƠNGi 2.i THIỀNi PHẬTi GIÁOi Ởi VIỆTi NAM

1.i Sựi lani toải củai Phậti giáoi Ấni Đội vàoi cáci nướci Phươngi Đông:i Bắci

truyềni vài Nami truyền.

Phậti giáoi từi Ấni Đội đãi đượci truyềni đii trongi mộti thờii giani lâui dàii vài lani rainhiềui khui vựci vớii rấti nhiềui chủngi tộci quốci giai kháci nhaui trêni thếi giớii nêni lịchi sửipháti triểni củai nói khái đai dạngi vềi cáci bội pháii cũngi nhưi lài cáci nghii thứci vài phươngiphápi tui học.i Quái trìnhi pháti triểni liêni tụci củai đạoi Phậti đãi diễni rai 4i lầni kếti tậpi kinhiđiểni chính.i Kếti quải củai nhữngi lầni kếti tậpi kinhi điểni chínhi nàyi lài nhữngi bướci đánhidấui củai sựi phâni chiai bội pháii củai Phậti giáo

Lầni kếti tậpi thứi nhấti diễni rai ngayi saui khii Đứci Phậti nhậpi diệti tạii Tìi Xái Lii(Rajagriha,i nayi lài Rajgir)i gồmi 500i vịi tìi kheoi doi sựi trợi giúpi củai vuai Ai Xài Thếi(Ajatasatru)i xứi Mai Kiệti Đài (Magadha)i vàoi khoảngi nămi 486i TCN.i Cuộci kếti tậpinàyi đãi gópi nhặti lạii toàni bội nhữngi bàii giảngi củai Đứci Phậti trướci đó.i Đểi tránhi sựi saiibiệt,i vài bảoi tồni cáci giáoi phápi vài luậti lệi mài Đứci Phậti đãi truyềni dạyi trướci đói mộticáchi toàni vẹn,i lầni kếti tậpi nàyi đãi viếti lạii lờii giảngi dạyi củai Đứci Phậti thànhi 4i bộikinh:

1 Kinhi Trườngi Ai Hàmi (Dighai agama)i

2 Kinhi Trungi Ai Hàmi (Majjhimai agama)i

3 Kinhi Tăngi Nhấti Ai Hàmi (Anguttarai agama)i

4 Kinhi Tạpi Ai Hàmi (Samyuttai agama)i

Đâyi lài cáci tàii liệui cổi nhấti cói ghii lạii cuộci đờii củai Phậti vài hoạti độngi củai Tăngiđoàn,i đánhi dấui bướci đầui hìnhi thànhi Kinhi tạngi vài Luậti tạng.i Cáci bội kinhi vănitrêni cũngi lài căni bảni choi Phậti giáoi nguyêni thuỷ.

Saui 100i nămi (đầui thếi kỷi 5i TCN),i xuấti hiệni nhữngi tưi tưởngi xéti lại,i muốnithayi đổii mộti sối điềui trongi giớii luật,i vài lầni kếti tậpi kinhi điểni lầni thứi 2i diễni rai ởithànhi Tìi Xái Li

Đạii hộii diễni rai trongi khoảngi nămi 443i –i 379i TCNi cói 700i vịi tỳi kheo,i bàni vềinhững điểm dị biệt trong giới luật đã nảy sinh Tại đại hội những người không

đồngi ýi vớii việci giữi nguyêni giớii luậti bani đầui đãi bỏi rai đểi tổi chứci mộti hộii nghịi kếtitậpi riêngi saui đói thànhi lậpi Đạii chúngi bội (mahāsā i ghika).i Sối ngườii còni lạii vẫni tiếpitụci kếti tậpi kinhi điển,i saui đói hìnhi thànhi Thượngi tọai bội (Theravada).i Nhưi vậyi ởi lầnikếti tậpi kinhi điểni lầni thứi haii đạoi Phậti thốngi nhấti đãi bắti đầui chiai làmi haii bội pháii làiĐạii Chúngi Bội vài Thượngi Toại Bộ.

Trongi thờii giani vuai Asokai (274-236i TCN)i trịi vìi vàoi giữai thếi kỉi thứi 3i TCN,iPhậti giáoi đãi pháti triểni rộngi rai nhiềui nơii vài nhanhi chóngi trởi thànhi tôni giáoi mangitínhi thếi giới.i Nhiềui đoàni truyềni giáoi đạoi Phậti đãi đượci cửi đếni khắpi nơi,i phíai đôngitruyềni tớii Mianma,i nami tớii Xrii Lanca,i tâyi tớii Xyri,i Aii Cập,i v.v.i Saui khii Vươngitriềui Cusani hưngi thịnhi lại,i Phậti giáoi lạii đượci truyềni tớii Iran,i cáci nướci vài khui vựcitrungi tâmi châui Á,i rồii quai coni đườngi tơi lụai truyềni vàoi Trungi Quốc,i từi đâyi Phậtigiáoi đượci lani toải đếni cáci nướci Triềui Tiên,i Nhậti Bản,i Việti Nam,i v.v

Sựi lani toải củai Phậti giáoi Ấni Đội vàoi cáci nướci Phươngi Đôngi đượci chiai làmihaii coni đườngi Bắci truyềni vài Nami truyền.i

1.1.i Đạoi Phậti Bắci truyền.

i Đạoi Phậti từi Ấni Đội truyềni lêni phíai Bắci lài Đạoi Phậti củai pháii Đạii Chúngi Bội(Mahayana)i hayi lài Phậti giáoi Bắci tông.i Hướngi truyềni lêni phíai Bắci chủi yếui quai haiiconi đường.i Coni đườngi thứi nhấti từi vùngi Tâyi Bắci Ấni Đội vượti quai dãyi núii HinđuiCusơi vài sôngi Amuai miềni Trungi Apganixtan,i vượti quai caoi nguyêni Pamiai rồii vàoiTâni Cươngi Trungi Quốc,i rồii lạii từi hànhi langi Hài Tâyi đếni Trườngi Ani vài LạciDương,i saui đói từi Trungi Quốci truyềni vàoi cáci nướci Triềui Tiên,i Nhậti Bản,i ViệtiNam,v.v.i Coni đườngi thứi haii lài truyềni trựci tiếpi vàoi Nêpan,i vượti quai dãyi núiiHymalaya,i vàoi Tâyi Tạng,i rồii từi Tâyi Tạngi truyềni vàoi nộii địai Trungi Quốci vài mộti

sối vùngi thuộci tộci Buryati củai Môngi Cổi vài Xibêri

Phậti giáoi truyềni vàoi Trungi Quốc.i Phậti giáoi đượci truyềni sangi Trungi

Quốci lầni đầui tiêni vàoi khoảngi cuốii đờii Tâyi Háni vài đầui Đôngi Háni thếi kỷi 1i SCNi doicáci thươngi giai vài tăngi sĩi đếni từi phíai Tâyi vài từi Trungi Á.i Kháci vớii cáci nướci khác,ikhiPhậtgiáođượctruyềnvào,ởTrungQuốccũngđãcónhữngtôngiáoriêng,và

nhữngi tôni giáoi nàyi đãi cói chỗi đứngi vữngi chắci trongi xãi hội,i đói lài Đạoi Lãoi vài ĐạoiKhổng.i Đạoi Lão,i doi Lãoi Tửi (sinhi nămi 604i TCN)i sángi lập,i chủi yếui quani i tâmi tớiitrườngi sinhi bấti tửi nhời phépi biếni hoái vài thời cúngi rấti nhiềui thầni thánh.i Còni ĐạoiKhổngi doi Khổngi Phui Tửi (551-479i TCN)i sángi lập,i đạoi nàyi đềi caoi nhữngi lýi tưởngimưui cầui lợii íchi choi xãi hội,i trọngi tôni tii trậti tự,i sựi hiểui biếti vài đặci biệti cổi vũi quaniniệmi tựi mãni văni hóai củai ngườii Trungi Quốc,i tấti cải nhữngi tôni giáoi "mani di"i đếni từiphíai Tây,i tứci lài từi Ấni Đội đềui bịi coii lài vôi giái trị.

Giaii đoạni đầui choi tớii thếi kỷi thứi 4,i Phậti giáoi khôngi gâyi ảnhi hưởngi nhiềuiđếni đờii sốngi tôni giáoi Trungi Quốc.i Khoảngi thếi kỷi thứi 3,i cáci nhài dịchi kinhi bắti đầuidịchi nhữngi táci phẩmi Phậti giáoi từi Phạni ngữi rai tiếngi Hán.i Nhữngi táci phẩmi đượcidịchi giaii đoạni đầui thườngi lài cáci sáchi thiềni địnhi nhằmi đápi ứngi vớii nhui cầui củaingườii dâni vềi việci tìmi hiểui cáci phươngi phápi tui dưỡngi tâmi thầni vài thểi chất.i i Nổiitiếngi nhấti trongi sối nhữngi ngườii cói côngi phiêni dịchi táci phẩmi nàyi lài Ani Thếi Cao,ingườii chuyêni dịchi cáci kinhi Tiểui Thừa.i Ngườii chuyêni dịchi cáci kinhi Đạii Thừa,i nổiibậti lài Ani Chương

Khoảngi nămi 320,i doi nạni xâmi lăngi củai ngườii Hâni mài Bắci đếi quốci TrungiQuốci sụpi đổ,i triềui đìnhi Trungi Quốci bỏi xuốngi phíai Nam,i bắti đầui thờii kỳi Nam-Bắcitriều.i Phậti giáoi Trungi Quốci giaii đoạni nàyi lạii cói nhữngi bướci tiếni toi lớn.i Nămi 355,iTăngi giài đượci thànhi lập.i Kểi từi thếi kỷi thứi 4,i nhiềui trườngi pháii Báti Nhãi Bai lai mậti

đãi rai đời.i Cói rấti nhiềui caoi tăngi như:i Phápi Hiển,i Nghĩai Tinh,i Huyềni Trangi đãi sangiẤni Đội cầui kinh.i Đếni thếi kỷi thứi 5,i thứi 6i Phậti giáoi đãi pháti triểni mạnhi mẽi vài đượcisựi ủngi hội củai triềui đình.i Trongi thờii giani nàyi ởi Trungi Quốci đãi cói hơni 30i nghìni tuiviệni vớii khoảngi 2i triệui nhài sưi cưi ngụ.i Phậti giáoi pháti triểni tớii caoi đội ởi miềni Nami

lài vàoi triềui đạii củai vuai Vũi (502-594CN)i vìi vuai nàyi đãi trởi thànhi tíni đồi Phậti giáo,ibàii trừi Lãoi giáo,i vài cấmi việci sáti sinhi đểi tếi lễ.i Cũngi chínhi vàoi thờii kỳi nàyi nhài sưiẤni Đội Bồi Đềi Đạti Ma,i ôngi tổi củai trườngi pháii Thiềni tôngi đếni Trungi Quốc.i Hầui hếticáctác phẩmkinh điển củaPhật giáo đãđược dịch sang tiếngHán Đóngvaitrò

quani trọngi lài Nhậpi Lăngi giài kinh,i Đạii báti niếti bàni kinhi vài Thànhi Thậti luận.i Từi

đó,i cáci tôngi pháii nhưi Tami Luậni tông,i Thànhi Thậti tôngi vài Niếti Bàni tôngi rai đời

Giaii đoạni pháti triểni thứi bai củai Phậti giáoi Trungi Quốci lài vàoi thờii kỳi thốnginhấti cáci vươngi quốci phíai Nami vài Bắci Trungi Quốc,i từi thếi kỷi 6i tớii thếi kỷi thứi 10.iĐâyi lài thờii kỳi pháti triểni rựci rỡi nhấti củai Phậti giáoi Trungi Quốc.i Nếui nhưi trướci đâyiTrungi Ái đóngi vaii tròi làmi hànhi langi đểi truyềni bái nhữngi tưi tưởngi Phậti giáoi từi phíaiTâyi vàoi giữai lòngi Trungi Quốc,i thìi đếni giữai thếi kỷi thứi 12i coni đườngi nàyi bịi ngườiiHồii giáoi cắti đứt.i Thờii kỳi này,i quái trìnhi truyềni đạoi từi Ấni Đội vàoi Trungi Quốci đượcichuyểni sangi đườngi biển,i quai Đôngi Nami Ái vào.i Đâyi lài thờii kỳi Phậti giáoi pháti triểnirựci rỡi nhất,i hàngi loạti cáci tôngi pháii rai đờii như:i Hoai Nghiêmi tông,i Thiêni Thaii tông,iThiềni tông,i Tịnhi Đội tông,i Phápi Tướngi tông.i Nhữngi vịi Caoi tăngi đượci lịchi sửi nhắciđếni rấti nhiềui đói lài Caoi tăngi Huyềni Trangi Tami Tạng,i Tríi Khải,i Đỗi Thuận.i Vớii sựixuấti hiệni củai Caoi tăngi Tuệi Năngi vài cáci môni đệi kếi thừa,i Thiềni tôngi đãi phấti lêninhưi mộti ngọni lửai sángi rựci đờii Đường.i

Từi thếi kỷi 10i đếni thếi kỷi 13,i Phậti giáoi cói xui hướngi hoài nhậpi vớii Khổngi giáoivài Lãoi giáo.i Thờii kỳi nàyi haii tôngi củai Phậti giáoi lài Thiềni tôngi vài Tịnhi Đội tôngi phátitriểni rấti mạnhi vài đượci truyềni sangi cáci nướci khác.i Dướii thờii nhài Minhi (thếi kỷi 14iđếni 17),i Thiềni tôngi vài Tịnhi Đội tôngi lạii cói khuynhi hướngi hợpi nhấti vớii nhaui thànhiphápi môni Thiềni –i Tịnhi songi tu

Nhưi vậyi lài Phậti giáoi truyềni vàoi Trungi Quốci bằngi haii coni đường:i đườngi bộitừi Trungi Ái vàoi vài đườngi thuỷi đii ngangi quai biểni Nami Hải.i Nhưngi phầni lớni Phậtigiáoi đượci truyềni tớii đâyi bằngi đườngi bộ.i Phậti giáoi mặci dùi đãi bịi bứci hạii rấti nhiềuilầni trongi lịchi sửi pháti triểni Trungi Quốci nhưngi vẫni đểi lạii nhữngi giái trịi văni hoái đặcitrưngi choi dâni tộci này

i Phậti giáoi truyềni vàoi Triềui Tiên.i Phậti giáoi từi Trungi Quốci truyềni vàoi bániđảoi Triềui Tiêni trongi khoảngi nửai saui thếi kỷi thứi 4i vài pháti triểni rựci rõi nhấti lài giữaithếi kỷi thứi 6i vài thứi 9.i Trongi thờii giani nàyi hầui nhưi toàni bội cáci tôngi pháii củai PhậtigiáoTrungQuốcthờiTuỳ-ĐườngđềuđượccácnhàsưlưuhọcởTrungQuốclĩnh

hộii vài mangi vềi truyềni bái trongi nướci như:i Thiềni tông,i Hoai Nghiêmi tông,i Mậtitông,i Phápi Tướngi tông…i Bội kinhi Bát-Nhãi Ba-La-Mật-Đai cũngi đượci truyềni báirộngi rãii tạii Triềui Tiên.i Suốti thờii nhài Líi (1392-1910),i nềni văni hoái Khổngi giáoi trởithànhi quốci đạoi vài tăngi nii Phậti giáoi bịi épi buộci phảii vàoi núii tui hành.i Saui nămi 1945,iPhậti giáoi đượci phụci hưng.i Ngàyi nay,i tạii Triềui Tiêni ngườii tai íti phâni biệti cáci tôngipháii Đạoi Phật.i Vài thựci hànhi phápi môni thiềni quáni songi songi vớii niệmi Phậti A-di-đài vài tụngi kinh.i Phépi niệmi thầni chúi cũngi đượci truyềni bái rộngi rãi,i vốni cói nguồnigốci từi Mậti tôngi củai thờii trungi cổ.i Trongi giớii tríi thức,i Thiềni tôngi đượci nhiềuingườii chọni tui tậpi theo,i còni trongi giớii dâni giãi lạii chọni lốii tui niệmi danhi hiệui ĐứciPhậti làmi chủi yếu.i

Phậti giáoi truyềni vàoi Nhậti Bản.i Phậti giáoi đượci truyềni vàoi Nhậti Bảni cũngi

khái sớmi chínhi thứci lài từi Triềui Tiêni nămi 552.i Nămi đó,i vuai nướci Báchi Tếi (TriềuiTiên)i đãi gửii mộti pháii đoàni truyềni giáoi đếni Nhậti Bảni vài dângi lêni choi đứci vuai mộtitượngi Phậti bằngi vàng,i Kinhi luận,i cời lộng,i chuông,i mõ.i Tuyi nhiên,i trướci đói Phậtigiáoi còni đượci truyềni từi Trungi Quốci sangi thôngi quai nhữngi đợti dii dâni từi TrungiQuốci đếni Nhậti Bản.i Phậti giáoi đượci truyềni từi Trungi Quốci đếni Nhậti Bảni khôngi chỉiquai nhữngi ngườii dâni dii cưi mài còni đượci truyềni trựci tiếpi quai rấti nhiềui Tăngi sĩiTrungi Quốci đếni Nhậti Bảni hoằngi dươngi giáoi phápi vài ởi lạii Nhậti Bản.i Cũngi nhưi cóirấti nhiềui Tăngi sĩi ngườii Nhậti Bảni đãi đếni Trungi Quốci họci đạoi vài vềi nướci truyềni

bá.i Đếni triềui đạii Nạii Lươngi (710-794),i Phậti giáoi đãi hưngi thịnhi vài trởi thànhi quốcigiáoi củai Nhậti Bản.i Trongi thờii kỳi nàyi cói sáui tôngi pháii đượci truyềni đếni Nhậti Bảnilà:i Luậti Tông,i Câui Xái Tông,i Thànhi Thậti Tông,i Tami Luậni Tông,i Phápi TướngiTông,i Hoai Nghiêmi Tông.i Saui đói lầni lượti cáci tôngi pháii saui đượci truyềni đếni NhậtiBảni là:i Thiêni Thaii Tôngi vài Châni Ngôni Tôngi (triềui đạii Bìnhi Ani (794-1185))i NhậtiLiêni Tôngi vài Tịnhi Đội Tôngi (Triềui đạii Liêmi Thươngi (1185-1333)).i Nhưi vậy,i choiđếni thếi kỷi 13,i tấti cải nhữngi tôngi pháii chínhi củai Phậti giáoi Trungi Quốci đềui cói mặtitạiNhậtBản

Theoi thốngi kêi nămi 1980,i Nhậti Bảni cói 8,7i triệui tíni đồi Phậti giáo,i thuộci 13itông,i hơni 160i phái.i Trongi nhữngi tôngi pháii truyềni thống,i Tịnhi Đội tông,i Thiềnitông,i Nhậti Liêni tông,i Châni Ngôni tôngi vẫni chiếmi vịi tríi quani trọng.

Phậti giáoi truyềni vàoi Việti Nam.i Phậti giáoi đãi đượci truyềni vàoi Việti Nami

ngayi từi đầui kỷi nguyêni Tâyi lịchi quai cáci thuyềni buôni ngườii Ấni Đội sangi Việti Namibuôni bán.i Vàoi đầui thếi kỷi thứi IIi vài thếi kỷi thứi IIIi đãi thựci sựi cói nhữngi nhài sưi Ấni Độitheoi thuyềni buôni đếni Việti Nami truyềni đạo.i Kếti quải lài thờii giani đầui tạii Giaoi Châuiđãi cói trungi tâmi Phậti giáoi lớni tạii Luyi Lâui (Thuậni Thành,i Bắci Ninhi hiệni nay).i Tuyinhiêni sinhi hoạti tíni ngưỡngi Đạoi Phậti thờii kỳi nàyi còni rấti thôi sơ,i cói lẽi chỉi dừngi lạii làitíni ngưỡngi Phậti giáoi bìnhi dân,i chưai cói kinhi điểni phiêni dịchi cũngi nhưi chếi đội tựiviệni vài tăngi sĩi đàngi hoàng.i

Đếni thếi kỷi thứi 2,i Phậti giáoi từi Trungi Quốci truyềni sangi Việti Nam.i Phậti giáoiăni sâui vài hoài đồngi vớii đờii sốngi tíni ngưỡngi dâni giani ởi Việti Nami mộti cáchi rấti tựinhiên.i Nămi 580,i caoi tăngi Ấni Độ,i Tỳi Nii Đai Lưui Chi,i đếni Việti Nami vài xâyi dựnginêni pháii Thiềni Tỳi Nii Đai Lưui Chi,i vài lài sơi tổi củai Thiềni tôngi Việti Nam.i Nămi 820,inhài sưi Vôi Ngôni Thôngi từi Trungi Quốci đếni Việti Nami vài thànhi lậpi thiềni pháii VôiNgôni Thông.i

Từi thếi kỷi 10i đếni thếi kỷi 14,i Phậti giáoi rấti pháti triểni Đếni đờii nhài Lýi 1225),i nhài Trầni (1226-1400),i Phậti giáoi pháti triểni rựci rỡi vài đượci coii lài quốci giáo.i

(1009-Vịi vuai thứi bai củai triềui Trầni lài Trầni Nhâni Tôngi đãi xâyi dựngi lêni Thiềni pháii TrúciLâmi Yêni Tử,i đâyi lài Thiềni pháii duyi nhấti củai Việti Nam.i Đếni nhài Hậui Lêi (1428-1527)i thìi Nhoi giáoi đượci coii lài quốci giao,i Phậti giáoi đii vàoi giaii đoạni suyi thoái.i Từicuốii thếi kỷi 19i đầui thếi kỷi 20,i dướii táci độngi củai làni sóngi cảii cáchi Phậti giáoi châui Á,iPhậti giáoi Việti Nami đượci phụci hưngi vài pháti triển.i Hiệni nayi cói hơni 20i triệui tíni đồiPhậti giáoi Đạii thừa,i vài khoảngi 2i triệui tíni đồi Phậti giáoi Tiểui thừa.i Sối ngườii chịui ảnhihưởngi củai Phậti giáoi lêni đếni vàii chụci triệui người

1.2 Đạo Phật Nam truyền.

Đạoi Phậti đượci truyềni theoi hướngi Nami lài Đạoi Phậti củai pháii Thượngi Toại

Bội (Theravada)i lài Phậti giáoi Nguyêni thuỷi hayi Phậti giáoi Nami tông,i truyềni đếni cácinướci như:i Xrii Lanca,i Mianma,i Tháii Lan,i Camphuchia,i Lào,i Inđônêxia

Phậti giáoi truyềni vàoi Xrii Lanca.

i Phậti giáoi đượci truyềni từi Ấni Đội vàoi nướci nàyi từi thếi kỷi thứi 3i TCNi dướii thờiivuai Asokai doi haii coni traii đứci vuai lài Mai hii đài vài Tăngi giài mậti đa.i Trongi thờii gianidàii pháti triển,i nhiềui tôngi pháii Phậti giáoi kháci đượci hìnhi thànhi vài gâyi nhiềui tranhicãi.i Songi Phậti giáoi củai pháii Thượngi Toại Bội vẫni cói tầmi ảnhi hưởngi hơni cả.i Trongiđói phảii kểi đếni tăngi nhâni Ấni Đội lài Phậti Âm,i lài ngườii đãi chúi thíchi văni Tăngi giài laicủai Tami Tạngi Phậti giáoi Thượngi Toại Bộ,i viếti thànhi văni Pali,i vài biêni soạni “ThanhiTịnhi Đạoi Luận”i hệi thốngi lạii nhữngi giáoi lýi cơi bảni củai Đạoi Phật.i Trongi lịchi sửipháti triểni doi nạni ngoạii xâmi mài Đạoi Phậti tạii Xrii Lancai cói thờii đượci thịnhi hànhi cóithờii lạii rơii vàoi trạngi tháii vôi cùngi tiêui điều.i

Đếni thếi kỉi thứi 16,i ngườii Bồi Đàoi Nhai vàoi Xrii Lancai vài tìmi cáchi dui nhậpiĐạoi Thiêni Chúa.i Đếni thếi kỉi thứi 17,i ngườii Hài Lani lạii ủngi hội việci khôii phụci ĐạoiPhậti tạii Xrii Lanca.i Kểi từi khii Xrii Lancai giànhi lạii nềni độci lậpi nămi 1948,i Đạoi Phậtiluôni luôni đóngi mộti vaii tròi quani trọngi trongi đờii sốngi kinhi tế,i chínhi trịi vài xãi hội.iHiệni nayi ởi Xrii Lancai cói khoảngi 70%i sối dâni lài giớii Tăng-già-lai mài trongi giớii nàyicáci môni đồi đạoi Phậti chiếmi 94%

Phậti giáoi truyềni vàoi Mianma.i

Truyềni thuyếti choi rằngi Mianmai đãi tiếpi cậni vớii Đạoi Phậti trongi thờii Asoka,ithếi kỉi thứi 3i TCN.i Theoi mộti thuyếti khác,i đạoi Phậti đãi đếni Mianmai trongi thờii đứciPhậti còni tạii thế,i doi haii thươngi nhâni từi Ấni Đội mangi tới.i Nhữngi vịi nàyi mangi theoi

cải tóci Phật,i ngàyi nayi đượci giữi trongi đềni Shwe-Dagoni tạii Yangon.i Đếni thếi kỷi thứi5,i Phậti giáoi pháti triểni rựci rỡi vớii sựi cói mặti củai Thượngi Toại Bội vài Thuyếti NhấtiThiếti Hữui Bộ.i Kểi từi thếi kỉi thứi 7,i haii pháii Tiểui Thừai vài Đạii Thừai songi hànhi tạiiMianma,i saui đói Mậti tôngi cũngi bắti đầui cói ảnhi hưởng.i Thếi kỉi thứi 11,i nhài vuai Ai nai

rathathuộcVươngtriềuPagan tuyênbốchỉchấpnhậnThượngToạBộ vàtừđó,

Đạii Thừai vài cáci tôngi pháii kháci khôngi còni thịnhi hành.i Tạii Mianma,i Pagani ởi miềniBắci trởi thànhi trungi tâmi Phậti giáo.i Phậti giáoi Mianmai liêni hệi chặti chẽi vớii Phậti giáoiXrii Lanca.i Thếi kỉi thứi 15,i vuai Đạti mai tấti đềi thuộci Vươngi i triềui Pegui lạii xáci địnhilầni nữai rằngi Phậti giáoi Mianmai mangi nặngi quani điểmi củai Thượngi Toại Bộ.i Sựi cóimặti củai ngườii Anhi trongi thếi kỉi thứi 19i làmi xáoi trộni Phậti giáoi Mianmai đángi kể.iMãii đếni lúci giànhi lạii độci lậpi nămi 1947,i Mianmai mớii trởi lạii cơi chếi cũ.i Nămi 1956itạii Ranguni cói mộti cuộci kếti tậpi kinhi điểni quani trọng.i Đạii hộii kếti tậpi đãi tiếni hànhihiệui đínhi lạii Tami Tạngi mộti cáchi chặti chẽi bằngi văni Pali,i biêni soạni thànhi TamiTạngi Palii mới.i Ngàyi nay,i 85%i dâni Mianmai lài Phậti tửi vài Đạoi Phậti đượci xemi làiquốci giáo.

Phậti giáoi truyềni vàoi Tháii Lan

Ngườii tai biếti rấti íti việci Đạoi Phậti đượci truyềni bái đếni Tháii Lan.i Kếti quải khảoicổi choi thấyi Phậti giáoi đếni Tháii Lani khoảngi thếi kỉi thứi 6i từi Mianma.i Bani đầui giáoi líiTiểui Thừai cói ảnhi hưởngi rộngi rãi.i Khoảngi giữai thếi kỉi thứi 8i vài 13,i Đạii Thừai đượcitruyềni bái rộngi hơn.i Theoi truyềni thuyếti thìi giữai thếi kỷi thứi 13,i ngườii Tháii ởi vùngiVâni Nami Trungi Quốci dii cưi vềi phíai Nami vài xâyi dựngi nhài nướci bội tộci độci lậpi ởivùngi Xụi khổi Thayi ởi thượngi lưui sôngi Mêi Nam,i tộci ngườii nàyi đãi chịui ảnhi hưởngicủai văni hoái Trungi Quốci cũngi nhưi tíni ngưỡngi Phậti giáoi Đạii Thừa.i Khii vuai RamiKhămi Hẻngi lêni thốngi trịi thuộci đờii thứi bai đãi liêni minhi vớii Nami Mianma,i từi mốiibangi giaoi nàyi mài Phậti giáoi Tiểui Thừai Nami Mianmai bắti đầui truyềni vàoi Tháii Lan.iGiữai thếi kỉi thứi 11i vài 14,i ảnhi hưởngi củai Ấni Đội giáoi bắti đầui pháti triển.i Trongi thếi kỉi13,i hoàngi giai Tháii Lani chínhi thứci côngi nhậni Thượngi Toại Bội vài mốii liêni hệi vớiiXrii Lancai trongi thờii kìi nàyi càngi làmi choi bội pháii nàyi pháti triểni thêmi rộngi rãi.i

Saui khii xâyi dựngi Vươngi triềui Băngi Cốc,i nămi 1788i vuai Ramai Ii đãi từngitriệui tậpi hộii nghịi Phậti giáo,i mờii 260i vịi caoi tăngi tớii hiệui đínhi Tami Tạngi vài biênisoạni Từi điểni tiếngi Pali.i Vuai Chụi Lai Lôngi Coni -i trịi vìi từi 1868i đếni 1910i –i đãi choixuấtbảncácTạngkinhquantrọngcủaĐạoPhật,cóthểgọilàđầyđủnhấttừtrước

đếni nay.i Ngàyi nay,i Đạoi Phậti lài quốci giáoi củai Tháii Lani vài 95%i dâni sối theoi ĐạoiPhật.

Phậti giáoi truyềni vàoi Campuchia.

Phậti giáoi đượci dui nhậpi vàoi Campuchiai trongi thếi kỉi thứi 3i SCN,i (theoi ghiichépi củai văni hệi Phạni ngữi củai trườngi pháii Thuyếti Nhấti Thiếti Hữui Bộ)i vài đạti đượciđỉnhi caoi khoảngi thếi kỉi thứi 5,i thứi 6.i Nămi 791,i ngườii tai tìmi thấyi gầni đềni Đếi ThiêniĐếi Thíchi (Angkori Wat)i mộti văni bảni chứngi tỏi rằngi Phậti giáoi Đạii Thừai đãi cói mặtinơii đâyi songi songi vớii việci thời thầni Thấpi Bài (thầni Siva).i Nhưi vậyi lài thờii kỳi đầui cóisựi phai trộni giữai Thầni giáoi Sivai vài Đạoi Phậti tạii Campuchia.i Sựi hỗni hợpi nàyi cói lẽibắti nguồni từi việci thời cúngi Bồi Táti Quáni Thếi Âm,i mài Thấpi Bài đượci xemi lài mộtihoái thân.i Mọii nhài vuai củai Campuchiai cũngi đềui đượci xemi lài hoái thâni củai Bồi TátiQuáni Thếi Âm.i Saui mộti thờii giani thìi yếui tối thầni Thấpi Bài hầui nhưi bịi mấti đi,i nhưngiđếni thếi kỉi thứi 13,i ngườii tai lạii tôni thời thầni Thấpi Bài vài tăngi giài Phậti giáoi bịi bứci hại.iTheoi cáci Caoi tăngi Trungi Quốci thìi trongi thờii giani này,i Thượngi Toại Bội đượci phátitriểni trongi lúci Đạii Thừai bịi lui mờ.i Mộti sối văni bảni bằngi văni hệi Palii ghii nămi 1309ichứngi minhi rằngi Thượngi Toại Bội đượci hoàngi giai côngi nhậni vài kểi từi đói lài giáoipháii chínhi thốngi củai Campuchia.i Mãii đếni cuốii thếi kỉi thứi 19,i Phậti giáoi truyềni từiTháii Lani mớii bắti đầui cói ảnhi hưởng.i Hiệni nayi tăngi đoàni Phậti giáoi Campuchiaiphâni thànhi haii tôngi phái:i Pháii Đạii Tôngi (tăngi nhâni chiếmi 90%i tăngi nhâni toàniquốc);i Pháii Phápi Tôngi (tăngi nhâni pháii nàyi chủi yếui lài giớii quýi tộci đượci thượngitầngi xãi hộii ủngi hộ)

2.i Cộii nguồni củai cáci thiềni pháii ởi Việti Nam

Thiềni tôngi đượci khởii đầui từi câui chuyệni Đứci Phậti trongi hộii Linhi Sơni giơibôngi hoa,i vài ngàii Cai diếpi mỉmi cười.i Khii đó,i Đứci Phậti truyềni traoi Phápi choi ngàiiMai Hai Cai Diếpi vài nói:i "Tai cói Chínhi Phápi Nhãni Tạng,i Niếti Bàni Diệui Tâm,i phápimôni mầui nhiệm,i chẳngi lậpi văni tự,i ngoàii giáoi lýi truyềni riêng,i nayi giaoi phói choingươi".i Thiềni đãi xuấti hiệni sớmi vài pháti triểni rựci rỡi ởi Ấni Đội vài đượci sựi tiếpi nốiitruyềnthừacủa28vịTổ sưthiền.TổMahacadiếplàvị Tổthứnhất ThiềnTông

tạii Ấni Ðộ.i Saui Cai diếpi đếni cáci ngàii Ai nani (vịi tổi thứi hai),i Thươngi nai hoài tui (vịi tổithứi ba),i Ưui bài cuci đai (vịi tổi thứi tư),i Đềi đai cai (vịi tổi thứi năm),i Dii giài cai (vịi tổi thứisáu),i Bài tui mậti (vịi tổi thứi bảy),i Phậti đài nani đềi (vịi tổi thứi tám),i Phúi nai dại cai (vịi tổithứi chín),i Ai nai bồi đềi (vịi tổi thứi mười),i Cai tỳi mai lai (vịi tổi thứi mườii một),i Nai giài ưi latithụci nai (vịi tổi thứi mườii hai),i Cai nai đếi bài (vịi tổi thứi mườii ba),i Lai hầui lai đai (vịi tổi thứimườii bốn),i Tăngi giài nani đềi (vịi tổi thứi mườii năm),i Giài dai xái đai (vịi tổi thứi mườiisáu),i Cưui mai lai đai (vịi tổi thứi mườii bẩy),i Xài dại đai (vịi tổi thứi mườii tám),i Bài tui bàniđậui (vịi tổi thứi mườii chín),i Mai nôi lai (vịi tổi thứi haii mươi),i Cưui lặci nai (vịi tổi thứi haiimươii mốt),i Sưi tửi bồi đềi (vịi tổi thứi haii hai),i Bài xái tưi đai (vịi tổi thứi haii ba),i Bấti nhưimậti đai (vịi tổi thứi haii tư),i Báti nhãi đai lai (vịi tổi thứi haii bảy).i Vịi tổi thứi 28i lài Bồi Đềi ĐạtiMai (470-543)i đãi theoi lờii dạyi củai sựi phụi lài vịi Tổi thứi haii bảy,i Báti nhãi đai lai rờii ẤniĐội sangi Đôngi Đội (Trungi Quốc)i đểi traoi truyềni mạchi Thiền,i nêni Sưi đượci coii lài Tổithứi nhấti tạii Trungi Quốc.i Saui đói cáci Tổi kếi tiếpi truyềni bái Thiềni tôngi chẳngi nhữngi

ởi Trungi Quốci mài còni truyềni rộngi rãii sangi cáci nướci ởi châui Ái nhưi Triềui Tiên,i NhậtiBản,i Việti Nam

2.1 Thiềni ởi Trungi Quốc

2.1.1.i Lịchi sửi rai đờii vài pháti triển

Đượci sángi lậpi trongi thờii kìi Phậti phápi đangi lài đốii tượngi tranhi cãii củai cácitôngi phái.i Đểi đốii lạii khuynhi hướngi “triếti líi hoá”,i phâni tíchi chii lii Phậti giáoi củai cácitôngi khác,i cáci vịi thiềni sưi bèni đặti têni choi tôngi mìnhi lài “Thiền”i đểi nhấni mạnhi tầmiquani trọngi củai phươngi phápi toại thiềni trựci ngội yếui chỉ.i Thiềni tôngi quani tâmi đếnikinhi nghiệmi chứngi ngộ,i đải phái mạnhi mẽi mọii nghii thứci tôni giáoi vài mọii líi luậni vềigiáoi pháp.i

Đầui thếi kỉi thứi 6,i Bồi Đềi Đạti Mai đếni Trungi Quốci vài đượci xemi lài Sơi tổi đầuitiêni củai Thiềni tôngi tạii đây.i Sáui vịi Tổi Thiềni tôngi Trungi Quốci là:i Bồi đềi đạti mai(470-543),i Huệi Khải (487-593),i Tăngi Xáni (?-606),i Đạoi Tíni (580-651),i HoằngiNhẫn(601-674),HuệNăng(638-713)

Lịchi sửi Thiềni tôngi đãi ghii chépi rấti rõi vềi sựi truyềni thừai Thiềni tôngi ởi TrungiHoai nhưi sau:i

2.1.1.1.i Bồi đềi đạti ma,i sơi Tổi củai Thiềni tôngi Trungi Quốci

Saui khii thiềni sưi Báti nhãi đai la,i vịi Tổi 27i củai Thiềni tôngi ởi Ấni Ðộ,i ấni chứngichoi làmi Tổi thứi 28,i Bồi đềi đạti mai ởi lạii Ấni Ðội íti lâu,i rồii vângi lờii phúi chúci củai sưiphụ,i Sưi sangi Trungi Quốci truyềni đạo.i

Bồi đềi đạti mai đếni Trungi Quốci nămi 520,i vàoi đờii nhài vuai Lươngi Või Ðếi trịi vì.iSaui khii truyềni đạoi choi Lươngi Vũi Đếi khôngi thành,i Bồi đềi đạti mai đếni Lạci Dương,ilêni chùai Thiếui Lâmi trêni rặngi Trungi Sơni phíai Bắci Trungi Quốci (đấti Nguỵ).i Suốtichíni nămi Bồi đềi đạti mai tui thiềni địnhi quayi mặti vàoi váchi khôngi nói.i Saui nàyi cũngitạii đâyi Bồi đềi đạti mai đãi truyềni tâmi ấni choi Tuệi Khải vài dòngi thiềni Trungi Quốciđượci pháti triểni nốii tiếp

Đểi làmi kimi chỉi nami choi ngườii tui thiềni đờii sau,i Bồi đềi đạti mai còni truyềni lạii

bội kinhi Lăngi Giài gồmi 4i quyển,i rấti cói giái trị.i Sưi coii đâyi lài đườngi vàoi tâmi giới,igiúpi chúngi sinhi mởi đượci cửai khoi trii kiếni củai Phật.i

Ngoàii rai Bồi đềi đạti mai đượci coii lài tổi sư,i ngườii sángi lậpi pháii või Thiếui Lâm,isángi tạoi rai quyềni phápi Thiếui Lâmi thậpi báti Lai Háni quyền,i Tẩyi Tủyi kinh,i Dịchi Cânikinh

2.1.1.2.i Huệi Khải vịi tổi Thiềni tôngi thứi haii ởi Trungi Quốci

Thầni Quangi đãi quỳi đợii tổi Bồi đềi đạti mai rấti nhiềui nămi đểi cầui đạo.i Cuốii cùngiquai cuộci thoạii vớii Thầni Quang,i tổi Bồi đềi đạti mai đãi nhậni Thầni Quangi làmi đệi tửi vàisaui nàyi truyềni tâmi ấni cho.i Cuộci đốii thoạii giữai Thầni Quangi vài Bồi đềi đạti mai đãi trởithànhi mộti côngi áni nổii tiếngi vài đượci tườngi thuậti lạii nhưi sau:i Khii thấyi Thầni Quangiquỳi lạyi ởi ngoàii rấti lâu,i cuốii cùngi Tổi quayi rai hỏi:i

Ôngi đếni đâyi cầui gì?i

Thầni Quangi đáp:i

Coni cầui phápi ani tâm.i

Tổbảo:

Ôngi đemi tâmi đếni đâyi đểi tai ani cho.i

Thầni Quangi thưa:i

Coni tìmi tâmi khôngi được.i

Tổi dạy:i

Tai đãi ani tâmi choi ôngi rồii đói !i

Lúci đói Thầni Quangi liềni ngội đạo.i Saui nàyi tổi Bồi Đềi Ðạti Mai ấni chứngi ThầniQuangi choi làmi tổi thứi haii củai Thiềni tôngi ởi Trungi Hoa,i vài đổii phápi hiệui lài HuệiKhả

2.1.1.3.i Tăngi Xán,i vịi tổi thứi bai củai Thiềni tôngi Trungi Quốci

Huệi Khả,i saui mộti thờii giani hànhi đạo,i lạii ấni chứngi choi thiềni sưi Tăngi Xánilàmi vịi Tổi thứi bai củai Thiềni tôngi ởi Trungi Quốc.i i

2.1.1.4.i Ðạoi Tín,i vịi tổi thứi tưi củai Thiềni tôngi Trungi Quốci

Tổi Tăngi Xáni truyềni phápi choi thiềni sưi Ðạoi Tíni lài vịi tổi thứi tư.i Sựi truyềniphápi lạii chiai rai làmi haii dòng,i doi haii thiềni sưi saui đâyi cầmi đầu.i

Thiềni sưi Hoằngi Nhẫni ởi núii Ðôngi Sơn,i huyệni Huỳnhi Mai.i

Thiềni sưi Phápi Dungi ởi noni Ngưui Ðầu,i cũngi gọii lài "Ngưui Đầui Thiền".i

2.1.1.5.i Hoằngi Nhẫn,i vịi tổi thứi nămi củai Thiềni tôngi Trungi Quốci i

Chữi Hoằngi Nhẫni cói nghĩai lài kiêni nhẫni tộti độ,i chịui đựngi lâui dài.i Haii chữinàyi cói thểi tómi tắti choi cải mộti câui chuyệni truyềni pháp,i baoi hàmi nhiềui tínhi chấtinhẫni nhụci saui đây:i

Cói mộti ôngi giài căni tínhi thôngi lợii đếni cầui đạo,i Tứi tổi Ðạoi Tíni dạy:i

Tai đãi già,i ôngi đãi già!i Nếui truyềni phápi choi ôngi íti ngàyi tai chết,i rồii ôngi cũngichết,i thìi aii ởi lạii mài truyềni đạo?i Vậyi nếui ôngi cói thểi đii đổii xác,i tai sẽi truyềni đạoi cho!iÔngi giài thưa:i

Nếui coni đii đổii xáci chưai xong,i mài lỡi Tổi đãi tịchi trước,i thìi làmi saoi truyềni đạoichoi coni được?i

Ðứci Tứi tổi dạy:i

Tasẽởnánlạicõiđờiđểchờông