Rèn kĩ năng viết đoạn trong dạy học tập làm văn lớp 3, bộ sách tiếng việt kết nối tri thức với cuộc sống

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘIBÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TÊN ĐỀ TÀI RÈN KĨ NĂNG VIẾT ĐOẠN TRONG DẠY HỌC TẬP LÀM VĂN LỚP 3, BỘ SÁCH TIẾNG VIỆT ‘‘KẾT NỐI TRI T

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI

BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

TÊN ĐỀ TÀI

RÈN KĨ NĂNG VIẾT ĐOẠN TRONG DẠY HỌC TẬP LÀM VĂN

LỚP 3, BỘ SÁCH TIẾNG VIỆT

‘‘KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG’’

Họ và tên: Nguyễn Huy Bách

Nguyễn Thu Giang

Vương Ngọc Hà

Lớp : DLTT TH 2021-17

Năm học 2021-2022

LỜI CAM ĐOAN

Chúng tôi xin cam đoan đề tài nghiên “Rèn kĩ năng viết đoạn trong dạy học

Tập làm văn lớp 3 , bộ sách Tiếng Việt Kết nối tri thức với cuộc sống ” là kết quả

mà chúng tôi đã trực tiếp tìm tòi, nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi

có sử dụng tài liệu của một số tác giả để tham khảo Đó chỉ là cơ sở để chúng tôi rút ra được những vấn đề cần tìm hiểu ở đề tài của mình Chúng tôi xin cam đoan đây là kết quả của chúng tôi hoàn toàn không trùng khớp với kết quả của các tác giả khác

Nếu sai chúng tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Nhóm thực hiện Nguyễn Huy Bách

Nguyễn Thu Giang Vương Ngọc Hà

LỜI CẢM ƠN

Chúng tôi chân thành cảm ơn sự hướng dẫn, giúp đỡ của các thầy, cô giáo khoa Sư phạm trường Đại học Thủ Đô Hà Nội Các thầy, cô đã không quản khó khăn, tạo những điều kiện tốt nhất hỗ trợ chúng tôi trong quá trình nghiên cứu này Đặc biệt, chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô Vũ Thị Thương đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình và cho chúng tôi những lời góp ý chân thành, giúp chúng tôi có những động lực vô cùng to lớn để hoàn thành đề tài này Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi biết bản thân còn nhiều thiếu sót, chưa thực sự đi sâu khai thác hết các khía cạnh của đề tài Vì vậy, chúng tôi rất mong nhận được sự tham gia đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và các bạn Chúng tôi xin chân thành cảm ơn!

Nhóm thực hiện

Nguyễn Huy Bách Nguyễn Thu Giang Vương Ngọc Hà

DANH MỤC VIẾT TẮT STT Ký hiệu chữ viết tắt Nghĩa chữ viết tắt

1 CTGDPT Chương trình giáo dục phổ thông

6 NLNN Năng lực ngôn ngữ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS là vấn đề đang được nhiều nhà giáo dục, nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và việc đòi hỏi năng lực của người lao động trong tất cả các ngành nghề, thì dạy học theo định hướng phát triển năng lực nhằm phát triển toàn diện phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức vào những tình huống thực tiễn và trang bị cho người học kĩ năng học tập suốt đời là vấn đề then chốt, không thể bỏ qua

Trong CTGDPT nói chung và giáo dục tiểu học nói riêng, Tiếng Việt là môn học công cụ tư duy và giao tiếp, hình thành NLNN cho HS Các em sử dụng thành thạo tiếng Việt thì mới có thể học tốt các môn học khác và có khả năng thích ứng tốt với sự phát triển của xã hội Dạy học môn Tiếng Việt là “dạy cách dùng tiếng Việt trong cả hai dạng ngôn ngữ (nói, viết), dạy cả bốn kĩ năng nghe, nói, đọc, viết,

dạy HS cả lĩnh hội và sản sinh các ngôn bản bằng tiếng Việt” (Nguyễn Trí, 2007)

Trong quá trình học môn Tiếng Việt, HS được rèn kĩ năng viết chữ và kĩ năng viết văn bản Việc tạo lập văn bản theo đề tài tự chọn hoặc theo quy định yêu cầu người học phải có kĩ năng viết văn bản ở mức độ cao và có những năng lực cụ thể CTGDPT 2018 đã nêu rõ mục tiêu cần đạt của chương trình môn Tiếng Việt ở tiểu học là: “Giúp học sinh bước đầu phát triển NLNN ở tất cả các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe ở mức độ căn bản thông qua những kiến thức phổ thông sơ giản về tiếng Việt và văn học” và “góp phần phát triển năng lực thẩm mĩ cho HS chủ yếu

thông qua cảm thụ, thưởng thức văn học.” (Bộ Giáo dục Đào tạo, 2018).

1.2 TLV là một phân môn của môn Tiếng Việt có nhiệm vụ “dạy HS sử dụng được tiếng Việt để giao tiếp, tư duy và học tập” (Lê Phương Nga, 2012) Ngoài việc hình thành, phát triển năng lực tạo lập văn bản cho HS, TLV còn góp phần rèn luyện tư duy, hình thành nhân cách và nuôi dưỡng tâm hồn cho HS

Tuy nhiên, việc dạy TLV hiện nay ở các trường tiểu học có những vấn đề bất cập Giáo viên (GV) còn lúng túng trong quá trình tổ chức lớp học, thiết kế giờ dạy, luyện tập kĩ năng tạo lập văn bản cho HS Cách dạy viết văn máy móc, theo khuôn mẫu đã hạn chế sự sáng tạo của HS GV chưa tạo được hứng thú học tập cho

HS trong tiết học, chưa khơi gợi được các tình huống, nhu cầu giao tiếp để HS nảy sinh những ý tưởng riêng; các em còn thiếu cảm xúc và không tích cực suy nghĩ khi làm bài Hiện tượng sao chép văn mẫu còn tồn tại; HS nói và viết theo ý, lời

của người khác hoặc trả lời các câu hỏi gợi ý, các đoạn văn đều cùng chủ đề, na ná giống nhau Các em chưa hiểu được ý nghĩa của việc làm văn, chỉ hoàn thành cho xong yêu cầu học tập Thêm vào đó, việc đánh giá bài làm TLV có nhiều khó khăn

do định tính hoặc cảm nhận riêng của người chấm

Là GV trực tiếp đứng lớp, chúng tôi đã từng trăn trở và cố gắng tìm ra những biện pháp dạy học tích cực nhằm tạo hứng thú cho HS học tốt phân môn TLV

Chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài “Rèn kĩ năng viết đoạn trong dạy học Tập làm

văn lớp 3, bộ sách Tiếng Việt Kết nối tri thức với cuộc sống ” nhằm nghiên cứu

và đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy phân môn TLV lớp 3

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

TLV là một trong những phân môn của môn Tiếng Việt được nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục nghiên cứu sâu về phương pháp dạy học

Tác giả Nguyễn Trí đã có nhiều nghiên cứu về dạy TLV ở tiểu học Trong cuốn

“Dạy học Tập làm văn ở tiểu học – NXB Giáo dục Việt Nam, 2010”, tác giả đã nêu những kiến thức cơ sở cần vận dụng vào dạy TLV, phân tích vai trò của phân môn TLV cũng như mối quan hệ giữa TLV với các phân môn khác trong môn Tiếng Việt Tác giả giới thiệu nội dung và phương pháp dạy các bài hội thoại, các bài kể chuyện, miêu tả, các văn bản hành chính,…theo SGK Tiếng Việt Quan điểm cơ bản của tác giả là thực hành gắn với đặc điểm từng thể loại bài (cũng là tìm ý nhưng ở văn miêu tả có cách làm riêng khác với văn kể chuyện,…) Trong công trình “Dạy và học môn Tiếng Việt ở Tiểu học theo chương trình mới ( NXB giáo dục, 2007)”, tác giả chỉ ra định hướng đổi mới và phân tích các nội dung mới của văn bản chương trình Tiếng Việt năm 2001 và 2006, trình bày một số điểm về phương pháp dạy và học môn Tiếng Việt ở tiểu học theo chương trình mới và giới thiệu những xu hướng đổi mới trong kiểm tra, đánh giá môn Tiếng Việt

Với “Một số vấn đề dạy học Tiếng Việt theo quan điểm giao tiếp ở tiểu học (

NXB giáo dục, 2009)”, tác giả Nguyễn Trí phân tích việc dạy sản sinh văn bản nói

và viết cho học sinh tiểu học theo quan điểm giao tiếp

Cùng quan điểm đó, công trình “Phương pháp dạy học Tiếng Việt ở tiểu học

(NXB Đại học sư Phạm và NXB Giáo dục,2007 )” của Lê Phương Nga – Đặng Kim

Nga đã trình bày kết quả nghiên cứu của các tác giả về nhiều vấn đề liên quan đến

dạy học Tiếng Việt Sự thống nhất trong toàn bộ cuốn sách là quan điểm dạy học giao tiếp nhằm phát triển ở học sinh công cụ giao tiếp và công cụ tư duy Hai tác giả đã định vị phương pháp dạy học Tiếng Việt trong hệ thống các khoa học sư phạm và hướng dẫn cụ thể phương pháp dạy học các phân môn của môn Tiếng Việt trong đó có TLV

Trong công trình “Phương pháp dạy học Tiếng Việt nhìn từ tiểu học”, tác giả

Hoàng Hòa Bình, Nguyễn Minh Thuyết (NXB giáo dục Việt Nam, 2013) đưa ra

quan niệm và phân loại phương pháp dạy học Tiếng Việt dựa trên sự phân tích mối quan hệ của đối tượng học tập, người dạy, người học và giới thiệu quy trình dạy học kiểu bài lý thuyết, kiểu bài rèn luyện kĩ năng và đánh giá kết quả học tập bằng trắc nghiệm khách quan Trong cuốn “Dạy văn cho học sinh tiểu học”, tác giả Hoàng Hòa Bình đã xác định mục tiêu dạy văn ở tiểu học, những cơ sở lý luận, phương pháp dạy văn ở tiểu học và trình bày cụ thể quy trình dạy các phân môn của môn Tiếng Việt ở tiểu học

Tác giả Hoàng Thị Tuyết (2017) trong “Lý luận dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học” (phần 2) đã trình bày các vấn đề lý luận cơ bản về dạy học ngôn ngữ và tiếng Việt

ở tiểu học một cách hệ thống, hiện đại và thực tiễn Tác giả đưa ra các phương pháp dạy học các phân môn của môn Tiếng Việt trong đó có phân môn TLV Trong giáo trình này, “làm văn” được dùng để chỉ hai kĩ năng tạo lập ngôn bản cần rèn cho HS đó là nói và viết Tác giả đưa ra những nguyên tắc dạy học làm văn ở tiểu học, đặc điểm của ngôn bản nói và viết và thể hiện rõ các thể loại, đề bài cũng như phương pháp dạy từng thể loại làm văn theo các cách tiếp cận khác nhau

Tác giả Lê Ngọc Tường Khanh đã đề cập đến thực trạng việc dạy và học theo văn mẫu thế nào cho hiệu quả trong bài “Dạy làm văn theo mẫu, nhìn từ tiểu học” Tác giả đưa ra quan điểm: “TLV là phân môn mang tính tổng hợp cao trong môn Tiếng Việt ở tiểu học, đòi hỏi người học biết tổng hợp những kiến thức, kĩ năng ngôn ngữ của tất cả các phân môn để tạo nên lời nói của mỗi cá nhân.” (Lê Ngọc Tường Khanh, 2014)

Tổng hợp nội dung các bài viết và các công trình nghiên cứu đã nêu trên đây, chúng tôi nhận thấy các tác giả đã đưa ra nhiều quan điểm về đặc điểm và phương pháp dạy học Tiếng Việt cũng như phân môn TLV, chưa có nghiên cứu nào đi sâu vào biện pháp rèn kĩ năng viết đoạn văn trong dạy học TLV theo bộ sách “ Kết nối tri thức với cuộc sống” dành cho học sinh tiểu học Như vậy, đề tài của chúng tôi được kế thừa kết quả nghiên cứu của những người đi trước trên bình diện lý thuyết

dạy học môn Tiếng Việt, phân môn TLV; kết quả nghiên cứu của đề tài này sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học TLV lớp 3 theo bộ sách “ Kết nối tri thức với cuộc sống”

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.Đối tượng nghiên cứu

Đề tài đi sâu tìm hiểu và nghiên cứu một số biện pháp rèn kĩ năng viết đoạn trong dạy học Tập làm văn lớp 3 , bộ sách Tiếng Việt Kết nối tri thức với cuộc sống

3.2.Phạm vi nghiên cứu

Tập làm văn lớp 3 , bộ sách Tiếng Việt “ Kết nối tri thức với cuộc sống”

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số biện pháp cụ thể nhằm rèn kĩ năng viết đoạn văn cho HS lớp 3 theo

bộ sách Tiếng Việt “ Kết nối tri thức với cuộc sống”

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xác định cơ sở lí luận và thực tiễn của việc rèn kĩ năng viết đoạn văn trong dạy học TLV cho HS lớp 3 theo bộ sách Tiếng Việt “ Kết nối tri thức với cuộc sống”

- Đề xuất các biện pháp rèn kĩ năng viết đoạn văn trong dạy học TLV lớp 3 theo bộ sách Tiếng Việt “ Kết nối tri thức với cuộc sống”

- Tổ chức thực nghiệm sư phạm bước đầu kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp đề xuất

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

5.1.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết

Đề tài sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết để tìm hiểu, phân tích các tài liệu liên quan đến năng lực, NLNN, kĩ năng viết đoạn văn và các phương pháp dạy học môn Tiếng Việt, phân môn TLV; các văn bản về nội dung chương trình, SGK môn Tiếng Việt lớp 3 “ Kết nối tri thức với cuộc sống” , chuẩn kiến thức kĩ năng lớp 3

5.1.2 Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết

Phương pháp này được sử dụng nhằm sắp xếp các tài liệu khoa học thành một hệ thống có liên quan trực tiếp đến nội dung nghiên cứu của đề tài: các tài liệu

về năng lực, NLNN; các tài liệu về phương pháp dạy TLV ở tiểu học; kĩ năng viết đoạn văn cho HS lớp 3 Trên cơ sở đó, xây dựng các biện pháp rèn kĩ năng viết đoạn văn cho HS lớp 3 theo định hướng phát triển NLNN

5.2 Nhóm các phương pháp toán học

Các phương pháp này được sử dụng nhằm thống kê, phân loại, so sánh hệ thống cứ liệu thu thập được để phân tích, đánh giá và rút ra kết luận, một số đề nghị trong suốt quá trình thực hiện đề tài

6 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận , Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính của

đề tài gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của đề tài

Chương 2: Biện pháp rèn kĩ năng viết đoạn văn trong dạy học TLV lớp 3 theo định hướng phát triển NLNN cho HS

Chương 3:Tổ chức rèn kĩ năng viết đoạn văn cho HS lớp 3 bộ sách Tiếng Việt

“Kết nối tri thức với cuộc sống”

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Cơ sở lí luận của đề tài

1.1.1 Khái niệm đoạn văn

1.1.2 Lý thuyết về NLNN và dạy học theo định hướng phát triển NLNN

1.1.3 Đặc điểm tâm lý, nhận thức của HS lớp 3

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.2.1 Chương trình, nội dung phân môn Tập làm văn lớp 3

1.2.2 Thực trạng việc dạy học viết đoạn văn trong phân môn TLV

theo định hướng phát triển NLNN cho HS lớp 3

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

CHƯƠNG 2 BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG VIẾT ĐOẠN TRONG DẠY HỌC TẬP LÀM VĂN LỚP 3 THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NLNN CỦA HS

2.1 Kĩ năng sử dụng từ

2.2 Kĩ năng liên kết câu trong đoạn

2.3 Kĩ năng tìm ý

2.4 Kĩ năng phát hiện và sửa lỗi

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2

CHƯƠNG 3 TỔ CHỨC RÈN KĨ NĂNG VIẾT ĐOẠN VĂN CHO HS LỚP 3

BỘ SÁCH TIẾNG VIỆT “KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG” 3.1 Các bước thực hiện rèn kĩ năng viết đoạn văn cho học sinh lớp 3

3.1.1 Tìm hiểu yêu cầu của đề bài

3.1.2 Hướng dẫn thực hiện yêu cầu của đề bài

3.1.3 Thực hành kĩ năng viết đoạn

3.1.4 Đánh giá, nhận xét

3.2 Xây dựng các bài tập rèn kĩ năng viết đoạn văn cho HS lớp 3 bộ sách Tiếng Việt “ Kết nối tri thức với cuộc sống”

3.2.1 Các nguyên tắc xây dựng bài tập

3.2.1.1 Bài tập rèn kĩ năng dùng từ, đặt câu trong đoạn văn

3.2.1.2 Bài tập rèn kĩ năng sắp xếp ý, liên kết ý trong đoạn văn

3.2.1.3 Bài tập rèn kĩ năng sử dụng các biện pháp tu từ

3.2.1.4 Bài tập rèn kĩ năng xây dựng đoạn văn

3.2.1.5 Bài tập rèn kĩ năng phát hiện và sửa lỗi

3.3 Một số vấn đề cần lưu ý

3.3.1 Xác định mục tiêu

3.3.2 Nội dung dạy học

3.3.3 Phương pháp dạy học

3.3.4 Hình thức tổ chức

3.3.5 Đánh giá, nhận xét

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2009) Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng

các môn học ở Tiểu học Hà Nội: Nxb Giáo dục Việt Nam.

2 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021) Sách Giáo khoa Tiếng Việt 3 “ Kết nối tri thức và cuộc sống” (tập 1, 2) Hà Nội: Nxb Giáo dục Việt Nam.

3 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018) Chương trình giáo dục phổ thông Hà Nội Bộ

Giáo dục và Đào tạo (2014) Thông tư ban hành quy định đánh giá học sinh

tiểu học Hà Nội.

4 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2016) Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của quy

định đánh giá học sinh tiểu học ban hành kèm theo thông tư số

Nội Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường (2016) Lý luận dạy học hiện đại – Cơ

sở đổi mới mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học Hà Nội: Nxb Đại học

Sư phạm

5 Cao Xuân Hạo (1998) Tiếng Việt – mấy vấn đề ngữ âm, ngữ pháp, ngữ nghĩa

Hà Nội: Nxb Giáo dục

6 Chu Thị Thủy An (2015) Phát triển năng lực lập luận cho HS Tiểu học thông

qua thể loại văn viết thư Tạp chí Giáo dục, số 70/2015.

7 Chu Thị Hà Thanh (2005) Ứng dụng những thành tựu nghiên cứu về ngữ pháp

văn bản vào dạy Tập làm văn ở tiểu học Tạp chí Giáo dục, số đặc biệt 11/2005.

8 Đỗ Ngọc Thống (Tổng chủ biên), Đỗ Xuân Thảo, Phan Thị Hồ Điệp, Lê

Phương Nga (2018) Dạy học phát triển năng lực môn Tiếng Việt tiểu học Hà

Nội: Nxb Đại học Sư phạm

9 Đỗ Ngọc Thống (2011) Xây dựng chương trình giáo dục phổ thông theo

hướng tiếp cận năng lực Tạp chí Khoa học Giáo dục, (68), tháng 5-2011.

10 Đỗ Trường Hải (2017) Xây dựng hoạt động dạy học văn tả cảnh cho HS lớp

4,5 (tại Mỹ Tho, Tiền Giang) theo định hướng phát triển năng lực Luận văn Thạc sĩ khoa học giáo dục Chuyên ngành Giáo dục Tiểu học Trường Đại học

Sư phạm TP Hồ Chí Minh Thành phố Hồ Chí Minh

11.Đinh Quang Báo (2014) Một số vấn đề về mục tiêu và chuẩn trong chương

trình giáo dục phổ thông sau 2015 Tài liệu hội thảo chương trình giáo dục phổ

thông tổng thể trong chương trình giáo dục phổ thông mới Huế

12.Bùi Văn Huệ, Phan Thị Hạnh Mai, Nguyễn Xuân Thức (2014) Giáo trình Tâm

lí học tiểu học Hà Nội Nxb Đại học Sư phạm.

13 Hoàng Hòa Bình (1998) Dạy văn cho HS tiểu học Hà Nội: Nxb Giáo dục