Hướng dẫn cách làm bài cụ thể chuyên đề văn 9 2023

Hòa trong dòng người vào lăng viếng Bác, nhà thơ Viễn Phương xúc động bày tỏ: “ Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi Mà sao ngh

CHUYÊN ĐỀHƯỚNG DẪN CÁCH LÀM BÀI THI

MÔN NGỮ VĂN

Ngày thi: 17 tháng 7 năm 2020 Thời gian làm bài: 120 phút

Phần I (6,5 điểm)

Viếng lăng Bác là bài thơ ân tình, cảm động của Viễn Phương viết về Bác Hồ kính yêu.

1 Em hãy cho biết hoàn cảnh ra đời của bài thơ.

2 Ở khổ thơ thứ hai, tác giả viết:

“Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.”

Chỉ ra một hình ảnh thực và một hình ảnh ẩn dụ sóng đôi với nhau trong hai câu thơ trên

Việc xây dựng cặp hình ảnh sóng đôi đó có tác dụng gì?

3 Hòa trong dòng người vào lăng viếng Bác, nhà thơ Viễn Phương xúc động bày tỏ:

“ Bác nằm trong giấc ngủ bình yên

Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền

Vẫn biết trời xanh là mãi mãi

Mà sao nghe nhói ở trong tim.”

(Ngữ văn 9, tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2019)

Bằng một đoạn văn khoảng 12 câu theo phép lập luận diễn dịch, em hãy làm rõ cảm xúc

và suy nghĩ của tác giả thể hiện ở khổ thơ trên, trong đó có sử dụng phép nối và câu chứa

thành phần biệt lập tình thái (gạch dưới, chú thích rõ từ ngữ dùng làm phép nối và thành phần

biệt lập tình thái).

4 Nêu tên một văn bản khác trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở cũng viết về

Bác Hồ, ghi rõ tên tác giả.

Phần II (3,5 điểm)

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

“Chuyện kể, một danh tướng có lần đi ngang qua trường học cũ của mình, liền ghé vào thăm Ông gặp lại người thầy từng dạy mình hồi nhỏ và kính cẩn thưa:

- Thưa thầy, thầy còn nhớ con không? Con là…

Người thầy giáo già hoảng hốt:

- Thưa ngài, ngài là…

- Thưa thầy, với thầy, con vẫn là đứa học trò cũ Con có được những thành công hôm nay là nhờ sự giáo dục của thầy ngày nào…”

(Ngữ văn 9, tập một, NXB Giáo dục Việt Nam, 2019)

1 Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản.

2 Câu nói: “Thưa thầy, với thầy, con vẫn là đứa học trò cũ Con có được những thành công hôm nay là nhờ sự giáo dục của thầy ngày nào…” giúp em hiểu gì về vị danh tướng?

3 Từ cách ứng xử của danh tướng và thầy giáo trong văn bản trên, kết hợp với hiểu

biết xã hội, em hãy trình bày suy nghĩ (khoảng 2/3 trang giấy thi) về ý kiến: Cách ứng xử

là tấm gương phản chiếu nhân cách của mỗi con người.

………Hết………

Ghi chú: Điểm phần I: 1 (0,5 điểm); 2 (1,5 điểm); 3 (3,5 điểm); 4 (1,0 điểm)

Điểm phần II: 1 (0,5 điểm); 2 (1,0 điểm); 3 (2,0 điểm)

TẬP LÀM VĂN

CÁC DẠNG CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

1

3

2

CÂU HỎI VIẾT ĐOẠN VĂN NGHỊ LUẬN VĂN HỌC

CÂU HỎI VIẾT VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI CÂU HỎI LIÊN HỆ

LÀM VĂN

CÂU HỎI ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN

CÂU HỎI ĐỌC- HIỂU

Yêu cầu học sinh nhận

biết, tái hiện, trình bày,

kể tên, nêu… được nội

dung vấn đề Câu hỏi

thường gặp: hãy nêu,

kể tên, trình bày…?

Yêu cầu học sinh phân tích, giải thích ý nghĩa của một chi tiết hình ảnh Các câu hỏi thường gặp: “Vì sao? Tại sao? Như thế nào? Có ý nghĩa gì?

Những kỹ năng cần trang bị khi làm câu hỏi đọc hiểu

Hiểu tư tưởng của tác giả, hiểu từ, hiểu câu

Nêu ra suy nghĩ của mình về một vấn đề nào đó

YÊU CẦU KHI LÀM CÂU HỎI ĐỌC HIỂU

Yêu cầu về nội dung:

- Trả lời đầy đủ, chính xác và đúng trọng tâm câu hỏi

- Tránh trả lời lan man, dài dòng, đặc biệt với những câu hỏi ít điểm

Yêu cầu về nội dung:

- Trả lời đầy đủ, chính xác và đúng trọng tâm câu hỏi

- Tránh trả lời lan man, dài dòng, đặc biệt với những câu hỏi ít điểm

Yêu cầu về hình thức:

- Trả lời, trình bày ngắn gọn

- Nên trình bày theo đúng thứ

tự câu hỏi đưa

ra

Yêu cầu về hình thức:

- Trả lời, trình bày ngắn gọn

- Nên trình bày theo đúng thứ

tự câu hỏi đưa

* Lưu ý:

Chỉ nêu một phương thức chính Nêu các phương thức biểu đạt

(sắp xếp chính trước, phụ sau )

- Xác định PTBĐ của đoạn văn bản nhưng phải đặt trong tổng thể của văn

bản, tác phẩm.

- VD:

+ PTBĐ chính của truyện: Tự sự

+ PTBĐ chính của thơ: Biểu cảm

+ PTBĐ chính của VB thuyết minh: Thuyết minh

- Dựa vào bảng phân biệt với các từ khóa của PTBĐ để nắm vững bản chất.

XUẤT XỨ (NẾU CÓ)

NGÔI KỂ VÀ TÁC DỤNG CỦA NGÔI KỂ

KỂ TRONG VIỆC TÁI HIỆN HIỆN THỰC

Ý NGHĨA CỦA NGÔI

KỂ TRONG VIỆC THỂ HIỆN TÂM

LÍ NHÂN VẬT

TÁC DỤNG

VỀ MẶT HÌNH THỨC (NẾU CÓ)

Người kể gọi các nhân vật bằng chính tên của chúng Người kể tự giấu mình đi Kể linh hoạt, tự do.

Giúp câu chuyện trở nên chân thực hơn, nhân vật bộc lộ được tâm trạng, tình cảm Người đọc có thể hiểu rõ về nhân vật hơn -> Tác giả thể hiện được dụng ý nghệ thuật.

Thuật lại sự việc khách quan, sự việc cụ thể, rõ ràng với từng nhân vật hơn

Ngôi kể

Ngôi kể thứ

nhất

Chiếc lược ngà

=> Tác dụng: Các câu chuyện kể trở nên chân thực, gần gũi qua cái nhìn

và giọng điệu của chính người chứng kiến câu chuyện.

=> Tác dụng: Các câu chuyện kể trở nên chân thực, gần gũi qua cái nhìn

và giọng điệu của chính người chứng kiến câu chuyện.

=> Tác dụng: Các câu chuyện được mở rộng hơn về không gian, tăng cường được tính khách quan của hiện thực

=> Tác dụng: Các câu chuyện được mở rộng hơn về không gian, tăng cường được tính khách quan của hiện thực

Lặng lẽ Sapa Những ngôi sao xa xôi

Ngôi kể, người kể và tác dụng của việc lựa chọn ngôi kể

Kể bằng ngôi thứ ba nhưng điểm nhìn trần thuật

đặt vào nhân vật ông Hai

- Tác dụng

+ Tạo được tính khách quan, đi sâu vào diễn biến

tâm lí nhân vật một cách cụ thể và tinh tế.

+ Thay đổi linh hoạt từ không gian này đến

không gian khác.

Ngôi thứ ba điểm nhìn nghệ thuật đặt vào nhân vật ông họa

sĩ  dụng ý làm bộc lộ rõ nét chủ

đề của tác phẩm; vẻ đẹp của nhân vật anh thanh niên hiện lên chân thực, khách quan

Ngôi kể thứ nhất, người kể chuyện là ông Ba, người bạn thân thiết của ông Sáu

Ngôi kể: thứ nhất

Tạo điều kiện thuận lợi để tác giả miêu tả biểu hiện thế giới tâm hồn, trực tiếp nói lên những cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật

Tạo ra một điểm nhìn phù hợp để miêu tả sinh động hiện thực cuộc chiến đấu ở một trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn

Rút ngắn khoảng cách giữa người kể chuyện và người đọc để câu chuyện hiện lên chân thực, tự nhiên và đáng tin cậy hơn

Tình huống truyện là sự kiện, là hoàn cảnh, tình thế đặc biệt của câu chuyện,chứa đựng những mâu thuẫn, những điều “bất thường” éo

le, trong cuộc sống thường ngày của nhân vật Từ đó bắt buộc nhân vật phải có sự lựa chọn, thể hiện rõ tư tưởng, tâm lý, tính cách, hành động của mình

TÌNH HUỐNG VÀ TÁC DỤNG CỦA TÌNH HUỐNG

HUỐNG

TÁC DỤNG CỦA TÌNH HUỐNG TRONG VIỆC KHẮC HỌA TÍNH CÁCH

NHÂN VẬT

GÓP PHẦN THỂ HIỆN CHỦ ĐỀ TÁC PHẨM

NHẬN XÉT NGHỆ THUẬT MIÊU TẢ DIỄN BIẾN TÂM LÍ NHÂN VẬT

Căn cứ vào:

- Tình huống truyện

- Lựa chọn ngôi kể và điểm nhìn trần thuật

- Sử dụng các kiểu câu, các BPNT để góp phần

miêu tả hoàn cảnh và tâm lí nhân vật

- Miêu tả tâm lí nhân vật qua ngoại hình, nét

mặt, cử chỉ, ngôn ngữ (ngôn ngữ độc thoại, độc

thoại nội tâm, đối thoại)

Đoạn trích là lời của ai nói với ai? Nói trong hoàn

cảnh nào? Qua đoạn trích hoặc qua câu nói em hiểu nhân vật là người như thế nào?

Câu hỏi liên quan kiến thức tiếng Việt

CÂU HỎI NÊU MẠCH CẢM XÚC

*Trình bày: Dưới dạng một đoạn văn ngắn

CÂU HỎI TÌM CHI TIẾT NGHỆ THUẬT VÀ NÊU TÁC DỤNG

*Trình bày: Dưới dạng một đoạn văn

CÂU HỎI NÊU Ý NGHĨA NHAN ĐỀ

*Trình bày: Dưới dạng một đoạn văn

Nét đặc biệt của nhan đề về cấu tạo và ý nghĩa

Gắn với chủ đề văn bản

CÂU HỎI: THAY THẾ TỪ, ĐẢO TỪ

Khẳng định không thay được ( là dụng ý nghệ thuật)

Chỉ ra điểm chung của hai từ

Chỉ ra điểm khác biệt của từng từ (đặt vào ngữ liệu cụ thể)

Khẳng định việc lựa chọn từ ngữ của tác giả làm tăng giá trị biểu cảm cho câu thơ đồng thời thể hiện tâm tư, tình cảm của tác giả.

CÂU HỎI: LÍ GIẢI Ý NGHĨA HÌNH ẢNH THƠ, TỪ NGỮ

Dịch bệnh rồi sẽ qua, những bài ca ở lại

Giấc ngủ vội, manh chiếu cói trên sân

Thở qua khẩu trang, áo quần bảo hộ

Anh nằm đó, chị nằm đó- sau những chuyến xe đêm mệt

nhoài phụng sự

Những chuyến xe mang nặng nghĩa đồng bào

Xin gửi về anh chị triệu triệu niềm tin

Những người lính áo trắng trên tuyến đầu chống dịch

Những chiến sĩ hết mình phục vụ đồng bào để những ngày

cách ly vẫn ngập tràn hạnh phúc

Những bác lái xe, những cô lao công, những chiến sĩ biên

phòng…

Khi đất nước cần, chúng ta siết vai nhau

Người góp của, người góp công thầm lặng

Một chút nhỏ nhoi với tâm thành hiến tặng

Dìu nhau qua phút gian khó ngọt tình

Dịch bệnh rồi sẽ qua

Những bài ca ở lại

Bài hát về những người biết sống cuộc đời của một đóa

hoa, cho tháng ngày thơm mãi

Dưới mặt trời nở những cánh tâm an.

(Lương Đình Khoa)

Phần I (3 điểm)

Đọc kĩ bài thơ và trả lời câu hỏi

Câu 1 Bài thơ đã sử dụng những phương thức biểu đạt nào? (0.5 điểm)

Câu 2 Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong câu thơ

“Những chiến sĩ áo trắng trên tuyến đầu chống dịch” (1.5 điểm)

Câu 3 Có thể thay từ “ Dìu” trong câu

thơ“Dìu nhau qua phút gian khó ngọt

tình” bằng từ “Cùng” được không? Vì sao? (1.5 điểm)

ĐỀ MINH HỌA

BIẾT HIỂU VẬN DỤNG

Phương thức biểu đạt Tác dụng của biện

Một số lưu ý khi làm dạng bài tập đọc – hiểu

văn bản liên quan đến ngữ liệu mở

NHÌN HÌNH ĐOÁN TÊN TÁC PHẨM

Kiều ở Lầu Ngưng Bích

Nói với con

_Y Phương_

LẶNG LẼ SAPA

( Nguyễn Thành Long)

Những ngôi sao

xa xôi

BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI

XE KHÔNG KÍNH

CHỊ EM THÚY KIỀU

(Trích “Truy n Ki u”- Nguy n ện Kiều”- Nguyễn ều”- Nguyễn ễn

Du)

Viếng lăng Bác

Mùa xuân là một đề tài phổ biến trong thơ ca dân tộc Với “Mùa xuân nho

nhỏ”, Thanh Hải đã góp cho đời một bài thơ xuân vừa đẹp, vừa đậm đà tình

nghĩa:

1 (1,5đ) Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” được sáng tác trong hoàn cảnh nào?

Hoàn cảnh đó có ý nghĩa như thế nào trong việc thể hiện chủ đề tư tưởng của bài

thơ?

2 (1,0đ) Nhan đề bài thơ có gì độc đáo về cấu tạo ngữ pháp và ý nghĩa?

3 (0,5đ) Nêu mạch vận động cảm xúc của bài thơ?

4 (1,5đ) Hãy phân tích tác dụng của biện pháp nghệ thuật điệp ngữ được

sử dụng trong khổ 4 của bài thơ?

5 (1,0đ) Có thể thay thế từ “xôn xao” trong khổ 2 bài thơ thành từ “lao

xao” được không? Lí giải vì sao?

6.(1,5đ) Vì sao trong khổ 1 bài thơ, tác giả dùng đại từ “Tôi” nhưng đến

khổ 4, tác giả lại dùng từ “Ta”?

7 (1,0đ) Có ý kiến cho rằng câu thơ “Từng giọt long lanh rơi” là một câu

thơ đa nghĩa Em có đồng ý không? Vì sao?

TRUYỆN

Đọc đoạn văn sau và thực hiện các yêu cầu dưới đây:

“Tôi dùng xẻng nhỏ đào đất dưới quả bom Đất rắn Những hòn sỏi theo tay tôi bay ra hai bên Thỉnh thoảng lưỡi xẻng chạm vào quả bom Một tiếng động sắc đến gai người, cứa vào da thịt tôi Tôi rùng mình và bỗng thấy tại sao mình làm quá chậm Nhanh lên một tí! vỏ quả bom nóng Một dấu hiệu chẳng lành Hoặc là nóng

từ bên trong quả bom Hoặc là mặt trời nung nóng.”

(Những ngôi sao xa xôi - Lê Minh Khuê) Câu 1: Nhân vật “tôi” trong đoạn trích trên là ai? Trong đoạn trích, tác giả miêu tả nhân vật ấy đang làm công việc gì? Qua công việc

đó, nhân vật đã bộc lộ những vẻ đẹp phẩm chất nào?

Câu 2: Nhận xét về cách sử dụng các kiểu câu trong đoạn trích và nêu hiệu quả sử dụng các kiểu câu này trong việc biểu đạt nội dung?

Câu 3: Nhân vật “tôi” trong đoạn trích trên khiến em xác định ngôi

kể là ai? Tác dụng của ngôi kể ấy?

Mùa xuân là một đề tài phổ biến trong thơ ca dân tộc Với

“Mùa xuân nho nhỏ”, Thanh Hải đã góp cho đời một bài thơ xuân vừa đẹp, vừa đậm đà tình nghĩa:

1 (1,5đ) Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” được sáng tác trong hoàn cảnh nào? Hoàn cảnh đó có ý nghĩa như thế nào trong việc thể hiện chủ đề tư tưởng của bài thơ?

2 (1,0đ) Nhan đề bài thơ có gì độc đáo về cấu tạo ngữ pháp và

ý nghĩa?

1 Gọi tên nhan đề

Thanh Hải đã đặt tên cho bài thơ của mình là “Mùa xuân nho nhỏ”

2 Nhận xét đây là một nhan đề như thế nào?

Đây là một nhan đề giàu ý nghĩa, thể hiện sự sáng tạo độc đáo của Thanh Hải

3 Nét đặc biệt của nhan đề về cấu tạo và ý nghĩa

Nhan đề có cấu tạo là sự kết hợp giữa danh từ chỉ sự trừu tượng là “mùa xuân” với tính từ gắn với sự vật cụ thể là “nho nhỏ” Từ đó, hình ảnh mùa xuân trở nên gần gũi, diễn tả ước nguyện của nhà thơ: mỗi người hãy giống như mùa xuân nho nhỏ, cống hiến những gì đẹp

đẽ và có ích, có ý nghĩa để tạo nên mùa xuân lớn cho cuộc đời

4 Gắn với chủ đề văn bản

Nhan đề đã góp phần thể hiện chủ đề bài thơ: Tiếng lòng thiết tha gắn bó …

Khổ thơ đầu Cảm xúc trước mùa xuân

của thiên nhiên, đất trời

đất nước

của nhà thơ trước mùa xuân đất nước

Lời ngợi ca quê hương, đất nước Khổ thơ cuối

Từ cảm xúc say sưa, ngây ngất trước bức tranh mùa xuân tươi sáng, bình dị, tràn đầy sự sống của thiên nhiên, đất trời

Đến cảm xúc xúc động, tự hào trước mùa xuân của đất nước

Để rồi suy ngẫm về ước nguyện được cống hiến cho cuộc đời, quê

hương và đất nước

Tất cả sâu lắng lại và cất thành câu hát ngợi ca

3 (0,5đ) Nêu mạch vận động cảm xúc của bài thơ?

4 (1,5đ) Hãy phân tích tác dụng của biện pháp nghệ thuật điệp ngữ được sử dụng trong khổ 4 của bài thơ?

4 (1,5đ) Hãy phân tích tác dụng của biện pháp nghệ thuật

điệp ngữ được sử dụng trong khổ 4 của bài thơ?

Ta làm con chim hót 

Ta làm m t cành hoa  ột cành hoa 

Ta nh p vào hoà ca  ập vào hoà ca 

M t n t tr m xao xuy n.  ột cành hoa  ốt trầm xao xuyến.  ầm xao xuyến.  ến. 

Khổ thơ có sử dụng nghệ thuật điệp ngữ “Ta, Ta làm”

Nhờ đó, giọng thơ trở nên thiết tha, chân thành mà đầy trang trọng

Biện pháp điệp ngữ đã nhấn mạnh ước nguyện cống hiến những gì đẹp đẽ, có ý nghĩa cho cuộc đời của nhà thơ (và cũng là ước nguyện chung của mọi người)

Điệp ngữ “Ta, Ta làm” đã thể hiện tiếng lòng thiết tha gắn bó với cuộc đời, quê hương, đất nước của nhà thơ

Chỉ ra điểm khác biệt của từng từ (đặt vào ngữ liệu cụ thể)

Khẳng định việc lựa chọn từ ngữ của tác giả làm tăng giá trị biểu

cảm cho câu thơ đồng thời thể hiện tâm tư, tình cảm của tác giả.

5 (1,0đ) Có thể thay thế từ “xôn xao” trong khổ 2 bài

thơ thành từ “lao xao” được không? Lí giải vì sao?

Tất cả như hối hả  Tất cả như xôn xao 

Không thể thay từ “xôn xao” bằng từ “lao xao” được Tuy cả 2 từ đều là từ láy mô phỏng âm thanh

Nhưng từ “xôn xao " không chỉ gợi tả âm thanh mà còn có cả âm vang của một tấm lòng,

không chỉ tả cảnh mà còn tả tình trong cảnh Nhịp điệu của hai câu thơ là nhịp điệu của mùa xuân, của con người ra trận, ra đồng và cũng là nhịp điệu náo nức, xôn xao sung sướng trong lòng của mọi người và của chính nhà thơ

6.(1,5đ) Vì sao trong khổ 1 bài thơ, tác giả dùng đại từ

“Tôi” nhưng đến khổ 4, tác giả lại dùng từ “Ta”?

Tôi và ta đều là đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất

+ Tôi: cá nhân, cái riêng, tác giả

+ Ta: cộng đồng, cái chung, mọi người

- Tạo nên sắc thái trang trọng, thiêng liêng của một lời nguyện ước

- Từ cảm xúc cá nhân: nâng niu, trân trọng trước vẻ đẹp và sức sống mùa xuân ở khổ 1 đến ước nguyện được cống hiến của tác giả và cũng là của mọi người

giọt long lanh

Giọt âm thanh của tiếng chim

Giọt sương, giọt mưa xuân

Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

Giọt tinh túy của đất trời

Động từ: “hứng”

Nâng niu, trân trọng

Cảm xúc say sưa, ngây ngất trước vẻ đẹp của đất trời lúc vào xuân

7 (1,0đ) Có ý kiến cho rằng câu thơ “Từng giọt

long lanh rơi” là một câu thơ đa nghĩa Em có

đồng ý không? Vì sao?