Đề tài trình bày các thành tố của tổ chức liên hệ phân tích mối quan hệ giữa các thành tố của tổ chức nhà trường

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘIKHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN BÀI TẬP LỚN Thay thế bài thi kết thúc học phần MÔN: ĐẠI CƯƠNG VỀ KHOA HỌC TỔ CHỨC ĐỀ TÀI: Trình bày các thành tố của tổ chức.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI

KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BÀI TẬP LỚN (Thay thế bài thi kết thúc học phần)

MÔN: ĐẠI CƯƠNG VỀ KHOA HỌC TỔ CHỨC

ĐỀ TÀI:

Trình bày các thành tố của tổ chức Liên hệ phân tích mối quan

hệ giữa các thành tố của tổ chức nhà trường.

Họ tên: TRẦN HOÀI THU

Hà Nội, tháng 12/2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI

KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BÀI TẬP LỚN (Thay thế bài thi kết thúc học phần)

MÔN: ĐẠI CƯƠNG VỀ KHOA HỌC TỔ CHỨC

ĐỀ TÀI:

Trình bày các thành tố của tổ chức Liên hệ phân tích mối quan

hệ giữa các thành tố của tổ chức nhà trường.

Họ tên: TRẦN HOÀI THU

Hà Nội, tháng 12/2021

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

1.1 Tổ chức và các thành tố của tổ chức 3

1.1.1 Tổ chức 3

1.1.2 Các thành tố của tổ chức 3

1.1.2.1 Mục tiêu 3

1.1.2.2 Con người, nguồn lực và cơ cấu 5

1.1.2.3 Quyền lực 6

1.1.2.4 Văn hoá tổ chức 7

1.2 Tổ chức nhà trường và các thành tố của tổ chức nhà trường 8

1.2.1 Tổ chức nhà trường 8

1.2.2 Các thành tố của tổ chức nhà trường 8

1.2.2.1 Mục tiêu 8

1.2.2.2 Con người, nguồn lực và cơ cấu 8

1.2.2.3 Quyền lực 9

1.2.2.4 Văn hoá tổ chức 9

2.1 Mối quan hệ giữa các thành tố của tổ chức nhà trường 10

LIÊN HỆ THỰC TIỄN VÀ BẢN THÂN 12

KẾT LUẬN 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

Ngày nay Khoa học Tổ chức đã được nhìn nhận với những tiếp cận đadạng, tổng hợp, hiện đại hơn trước nhiều Tiếp cận tổ chức như một cơ thể sống, một hệ thống mở, một nền văn hoá, một hệ thống chính trị, một sự tiến hoá với sự tích hợp trong nó các khoa học như: Khoa học Quản lí, Lí thuyết hệ thống, Điều khiển học, Khoa học Chính trị, Tâm lý học, Triết học,

Xã hội học, Nhân chủng học, Lí thuyết thông tin, đã khiến người ta nhìn nhận tổ chức một cách đầy đủ hơn, rộng rãi hơn, súc tích hơn, hấp dẫn hơn nhiều Khoa học Tổ chức luôn dựa trên Khoa học Quản lí để có thể phát triển lí luận riêng biệt của mình

Thực tế, trên các trang thông tin đại chúng, sách, báo thường có rất ít bài viết về công tác quản lý, tổ chức trong phạm vi trường học Trường học chính là một tổ chức riêng biệt, làm việc trong lĩnh vực giáo dục Hiệu trưởng là người quản lý và dẫn dắt Nhà trường cũng như các giáo viên trongtrường Họ cùng nhau phát triển trường học thành một ngôi nhà thứ hai cho học sinh Họ phấn đấu vì mục tiêu “trường học hiệu quả”, “trường học hạnh phúc”

Dù là mô hình tổ chức nào, chúng đều có những thành tố riêng biệt tác động lên cơ cấu, cách vận hành và quản lý của từng tổ chức Vì thế mà bài tiểu luận này sẽ tập trung làm rõ vấn đề: các thành tố của tổ chức Để rồidựa vào đó Liên hệ và phân tích mối quan hệ giữa các thành tố của tổ chức nhà trường Để hoàn thành bài tập lớn này, ngoài việc áp dụng những kiến thức đã được học trên lớp, tôi còn dùng những phương pháp khác

1

Những kiến thức làm bài của tôi còn hạn chế khi tiếp xúc với các tư liệu và không tránh khỏi những sai sót Tôi mong nhận được những ý kiến đóng góp của quý thầy cô khoa Khoa học xã hội và nhân văn cũng như giảng viên bộ môn TS Vũ Thị Quỳnh Từ đó bài tập lớn lần này của tôi có thể hoàn thiện và rút được những kinh nghiệm cho bản thân trong những lầnlàm bài tới.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

2

1.1 Tổ chức và các thành tố của tổ chức

1.1.1 Tổ chức

Tổ chức là tập hợp sự hiện diện các hoạt động có chức năng nhiệm vụ

và hoạt động cụ thể nhằm thực hiện những mục tiêu chung Ví dụ: Tổ chức Hội thi giáo viên giỏi, Tổ chức Chương trình kỷ niệm…

Tổ chức là một hệ mở kết hợp các thực thể xã hội hoạt động theo những phân công lao động rõ ràng để đạt được những mục tiêu nhất định Vídụ: Nhà trường, Nhà máy…

Tổ chức là thuộc tính của bản thân sự vật và hiện tượng trong tự nhiên và xã hội Tổ chức được hiểu theo hai cấp độ: tổ chức vĩ mô và tổ chức vi mô Tổ chức vĩ mô chỉ hệ thống lớn chi phối nhiều lĩnh vực xã hội như hệ thống kinh tế - xã hội, hệ thống chính trị, Tổ chức vi mô chỉ những

tổ chức cơ sở như cơ sở sản xuất, kinh doanh, cơ sở giáo dục,

1.1.2 Các thành tố của tổ chức

Thành tố của tổ chức là những thành phần, những bộ phận trực tiếp cấu thành của một tổ chức Các vấn đề liên quan đến cơ cấu nhằm phối hợp

và kiểm soát mọi nguồn lực để đạt mục tiêu của tổ chức rất được coi trọng Mỗi khi tổ chức vận hành không hiệu quả thì lập tức cơ cấu tổ chức nên cần được thay đổi

Khi thiết kế tổ chức phải tính toán đầy đủ tính chất của nó để có thể đạt được mục tiêu đã đặt ra và xây dựng cấu trúc tổ chức sao cho phù hợp Bốn thành tố là các điều kiện cần không thể thiếu để hình thành tổ chức đó là: Có mục tiêu xác định Có con người, có các nguồn lực thực hiện các khâu vận hành tổ chức, có cơ cấu tổ chức và rất quan trọng là có người đứngđầu tổ chức Có quyền lực của tổ chức Có văn hoá tổ chức

1.1.2.1 Mục tiêu

Mục tiêu là điều kiện cơ bản để thực hiện các hành động, là cái cần đạt được của tổ chức Tổ chức có nhiều loại mục tiêu tùy vào cách phân loạikhác nhau để chịu sự chế ước của mục tiêu tổng quát như mục tiêu lâu dài, mục tiêu trước mắt, mục tiêu dài hạn, mục tiêu ngắn hạn, mục tiêu vi mô, mục tiêu vĩ mô, mục tiêu toàn thể, mục tiêu bộ phận, mục tiêu chiến lược, mục tiêu tác nghiệp,

Mục tiêu là thành tố có tính quyết định sự tồn tại của tổ chức Tất cả những đặc điểm của công tác tổ chức được quyết định bởi tính chất của mục

tiêu Một tổ chức không có mục tiêu thì không thành tổ chức Sự khác nhau giữa tổ chức này với tổ chức khác trước hết ở sự khác nhau về mục tiêu Nếu để tìm kiếm lợi nhuận thì đó là doanh nghiệp, còn để giáo dục thì đó là nhà trường.

Mục tiêu của tổ chức phải hết sức rõ ràng Mục tiêu không rõ ràng, không ổn định sẽ dẫn đến nguy cơ hỗn loạn trong tổ chức Ví dụ: Mục tiêu của trường học là tổ chức giáo dục, không phải tổ chức kinh tế Nếu coi mụctiêu kinh tế là quan trọng nhất thì các thành viên sẽ bị chi phối hành vi, sớm muộn nhà trường sẽ bị xã hội đào thải Khi thành lập tổ chức, người có tráchnhiệm phải trả lời câu hỏi: Tổ chức lập ra để làm gì? Việc trả lời câu hỏi nàycàng tường minh, việc xác định lí tưởng của tổ chức, cơ sở tuyển chọn nhân lực càng cụ thể bấy nhiêu

Vai trò của việc xác định mục tiêu tổ chức có vai trò hết sức quan trọng Chúng là cơ sở để tạo nên sự thống nhất về quan điểm, về giá trị, về niềm tin, về lợi ích, của tất cả các thành viên trong tổ chức Là cơ sở để hoạch định kế hoạch hành động (nhiệm vụ) cho các thành viên trong tổ chức, các bộ phận của tổ chức và toàn tổ chức Là cơ sở để xác định chức năng, cơ chế phối hợp hành động giữa các bộ phận, cá nhân trong tổ chức

Là cơ sở để xây dựng bầu không khí lành mạnh, giải quyết những vấn đề cạnh tranh, xung đột về lợi ích, tạo sự đồng thuận trong toàn tổ chức Là cơ

sở để kiểm tra, đánh giá, điều chỉnh hành vi của các bộ phận, các cá nhân vàtoàn tổ chức Và đó cũng là cơ sở để xã hội xem xét, đánh giá hiệu quả của

tổ chức

Về hình thức trình bày mục tiêu, có thể trình bày “cây mục tiêu” như sau: thân cây là mục tiêu của toàn tổ chức, các nhánh, cành là mục tiêu của các bộ phận Cũng có thể biểu đạt mục tiêu thành các khẩu hiệu theo từng giai đoạn cụ thể Chẳng hạn, trong những năm đầu của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, mục tiêu của cả nước là “diệt giặc đói, diệt giặc dốt, diệtgiặc ngoại xâm”; nhưng trong những năm chống Mỹ cứu nước thì “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, thống nhất đất nước”lại là mục tiêu hàng đầu

Ví dụ, mục tiêu của một doanh nghiệp là “Tất cả vì năng suất, chất lượng sản phẩm”, nhưng điều này phải được thể hiện ở “100% công nghệ sản xuất cũ được thay bằng Công nghệ mới”, ở “100% nhân viên phải được huấn luyện để nắm bắt được Công nghệ sản xuất mới”, ở “Thay đổi phương thức quản lý theo mạng đối với 100% các bộ phận”,

Mục tiêu của tổ chức cần phải được tất cả các thành viên thấu hiểu Nếu lãnh đạo chỉ ra lệnh với lề lối quản lý lạc hậu, thừa hành sẽ chỉ phục

4

tùng mù quáng mà không biết làm để làm gì Tổ chức không được mang mục tiêu tự thân, tách biệt Một trường học không chỉ vì sự phát triển của học sinh và giáo viên, mà còn vì sự phát triển của xã hội,

1.1.2.2 Con người, nguồn lực và cơ cấu

Mỗi con người, mỗi nguồn lực, mỗi thành phần cơ cấu đều có vai trò, chức năng xã hội cụ thể Vị trí giá trị xã hội tuỳ thuộc vào những phẩm chất

cá nhân, trình độ nghề nghiệp và thái độ trách nhiệm đối với tổ chức, cộng đồng xã hội Ở đây có hai mặt gắn bó với nhau: Một mặt tổ chức quy định vai trò của con người Mặt khác, tổ chức chú ý đến những năng lực và khuynh hướng, những phẩm chất cá nhân của họ

Dù công nghệ xã hội nay hiện đại, tự động hoá ngày càng phát triển, nhưng con người vẫn là yếu tố trung tâm quyết định hành vi tổ chức Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Muốn xã hội chủ nghĩa, phải có người xã hội chủ nghĩa Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quantrọng và rất cần thiết” Con người là thành tố quyết định sự thành bại của tổ chức Con người là thành tố cơ bản, trung tâm của tổ chức Tất cả các tổ chức tồn tại đều vì con người, đều hướng tới một chức năng xã hội nhất định Một tổ chức không có con người thì không thành tổ chức

Trong tổ chức, con người là vốn quý nhất, là tài nguyên người của tổ chức Con người có ý chí tự hành động theo mục đích định trước, có thể điều khiển được những suy nghĩ và những công việc của mình một cách có

ý thức Con người có những phẩm chất tinh thần đặc biệt tinh tế, hết sức phức tạp, có cuộc sống nội tâm phong phú và độc đáo Con người vừa là chủ thể đích thực, vừa là khách thể của tổ chức Nhân cách con người được sinh ra và phát triển thông qua hoạt động Nhờ có con người mà tổ chức được vận hành Sự thành công của một tổ chức phụ thuộc vào cách con người tác động, phối hợp với nhau, cách con người chuẩn bị hành động thích hợp

Hệ thống tác động lẫn nhau giữa các nguồn lực, cơ cấu trong tổ chức khá chặt chẽ nhưng mang tính chất mềm dẻo, đa nghĩa Cơ cấu tổ chức phải gọn nhẹ với các bộ phận có chức năng, quyền hạn cụ thể, tránh chồng chéo

và có cơ chế phối hợp rõ ràng Tổ chức mang bộ máy cồng kềnh, tình trạng người thừa thiếu, thủ tục hành chính rườm rà sẽ làm cho tổ chức trì trệ, mất hiệu lực Và Người đứng đầu tổ chức (thủ trưởng) là nhân tố quan trọng và không thể thiếu

1.1.2.3 Quyền lực

Quyền lực là khả năng cá nhân, khả năng tổ chức ảnh hưởng đến suy nghĩ, ảnh hưởng đến hành vi của người hay nhóm người khác Tuy nhiên không vì thế mà quá đề cao quyền lực địa vị Điều đó sẽ dễ dẫn đến độc đoán, coi sự phục tùng của thuộc cấp là mục đích cao nhất, dẫn đến mị dân,

ba phải, mất kỉ cương cần thiết

Tổ chức không thể thiếu quyền lực, đặc biệt là người lãnh đạo Sự phục tùng của thuộc cấp sẽ mang tính cưỡng bức, đối phó khi người thủ trưởng coi trọng quyền lực địa vị Tính tự giác của thuộc cấp sẽ rất cao nếu

họ được phục tùng một người thủ trưởng có trình độ chuyên môn giỏi Giỏi

là người đứng đầu tổ chức phải là người có kinh nghiệm, đủ nhiệt tình, đủ kiến thức và khả năng quản lý Nếu không, người đứng đầu tổ chức sẽ trở thành nhân tố tiêu cực phá hoại tổ chức nhanh nhất Nói như M Lênin:

“Người dốt nát mà nhiệt tình thì sẽ phá hoại Cách mạng nhanh hơn, khủng khiếp hơn.” Do đó, để vận hành tổ chức hiệu quả, người đứng đầu tổ chức phải có kiến thức mang tính tổng hợp về Triết học, về Khoa học Tổ chức, Khoa học quản lí, về Kinh tế học, Xã hội học, Tâm lý học, Điều khiển học,

Quyền lực của người lãnh đạo theo Yuki năm 1994 gồm ba loại: chuyên môn, quan hệ với nhân viên và khả năng lôi cuốn người khác Quyền lực chuyên môn là năng lực giải quyết vấn đề, là sự tín nhiệm của nhân viên khi gặp khó khăn đối với lãnh đạo Quyền lực quan hệ với nhân viên đòi hỏi người lãnh đạo phải có đức tính chân tình, sự tin tưởng, tôn trọng người khác, công bằng, để có kĩ năng giao tiếp và biết cách xây dựng mối quan hệ Quyền lực khả năng lôi cuốn người khác là loại quyền lực không chỉ dành cho người lãnh đạo tổ chức hoặc lãnh đạo cấp trên mà còn có ở một vài cá nhân chỉ là nhân viên trong tổ chức được thể hiện ở sự thực hiện lời hứa, nhiệt tình, cách giao tiếp thuyết phục, hài hước,

Vị lãnh đạo ham quyền lực, chỉ quan tâm lợi ích, yêu bản thân mình chính là nhân tố đầu tiên dẫn đến sự đổ vỡ của tổ chức Địa vị càng cao, tác hại càng lớn Tính cách nổi bật của những người này là sợ trách nhiệm, sợ đổi mới, sợ không được lòng cấp trên, sợ trái ý cấp trên kể cả khi cấp trên sai,

6

1.1.2.4 Văn hoá tổ chức

Ngoài các thành tố trên, tổ chức cần phải được xây dựng nên bầu không khí lành mạnh, tức là văn hoá của tổ chức Văn hoá tổ chức là nhân tốkhông thể thiếu để tổ chức phát triển Tổ chức phải có văn hoá tổng thể thể hiện trên các mặt vật chất, tinh thần, tri thức và tình cảm Có thể nói một cách khách quan, văn hóa đang thấm vào tất cả các hoạt động của đời sống

xã hội

Văn hoá tổ chức (organization culture) là tập hợp các chuẩn mực giá trị của một tổ chức tạo nên sự khác biệt giữa các thành viên (Greert Hofstede, Cultures & Organisations, 1991) Văn hoá tổ chức liên quan đến toàn bộ đời sống vật chất, tinh thần của một tổ chức Nó biểu hiện trước hết trong tầm nhìn, sứ mạng, mục tiêu, triết lí, các giá trị, phong cách lãnh đạo, quản lí, bầu không khí, được thể hiện và được mọi người trong tổ chức chấp nhận Văn hoá của tổ chức quy định hành vi của mọi thành viên trong

tổ chức; đồng thời nó đem lại cho tổ chức một bản sắc riêng Văn hoá tổ chức sẽ ngày càng phong phú thêm bởi chính các thành viên của tổ chức và

vì vậy có thể thay đổi theo thời gian

Văn hoá tổ chức đòi hỏi mọi thành viên, trước hết là người lãnh đạo phải hành động vì con người, vì lợi ích của tổ chức và của xã hội Văn hoá

tổ chức mang trong nó ba chức năng quan trọng: Thứ nhất, gắn chặt các quyết định, hành vi của mọi thành viên trong tổ chức Thứ hai, là “chất keo

xã hội” gắn mọi người với nhau và khiến họ cảm thấy mình như một phần trong sự thành công của tổ chức Cuối cùng, văn hoá tổ chức hỗ trợ quy trình tạo ý thức

Văn hoá tổ chức bao gồm sáu thành tố con: Triết lí, giá trị chủ đạo, chuẩn mực, quy tắc, bầu không khí và các nghi thức ứng xử trong tập thể Một tổ chức có đầy đủ sáu thành tố con ấy là đã hình thành được văn hoá tổ chức Một tổ chức có văn hoá mạnh chưa chắc đã hoạt động tốt

Văn hoá tổ chức được hình thành từ hai nhóm vấn đề:

- Nhóm thứ nhất gồm xây dựng ngôn ngữ chung, xác định giới hạn, xây dựng cơ chế trao quyền lực và quy định các cách đánh giá trong ứng xử

- Nhóm thứ hai gồm các vấn đề phải giải quyết trong quá trình tác động qua lại giữa tổ chức và môi trường xung quanh

Theo Edgar Sain (chuyên gia về Văn hoá tổ chức) cho rằng có hai cấpnhóm nhân tố quy định sự hình thành và thay đổi văn hoá tổ chức Cụ thể

nhóm nhân tố thứ nhất gồm: Các tập trung chú ý của lãnh đạo cao cấp Phảnứng của lãnh đạo đối với các tình huống gay cấn nảy sinh trong tập thể Thái

độ đối với công việc và phong cách ứng xử của người lãnh đạo Cơ sở tiêu chuẩn khuyến khích cán bộ

Nhóm nhân tố thứ hai gồm: Cấu trúc của tổ chức Chức năng nhiệm

vụ được phân công giữa các bộ phận Hệ thống truyền đạt thông tin và các thủ tục tổ chức Các truyền thống, lịch sử và các sự kiện quan trọng của tổ chức Các nguyên tắc được hình thức hoá về triết lí và ý nghĩa tồn tại của tổ chức (ví dụ “Tất cả vì học sinh thân yêu”) Trang trí phòng làm việc, thiết kếbên trong và bên ngoài nơi làm việc

1.2 Tổ chức nhà trường và các thành tố của tổ chức nhà trường

1.2.1 Tổ chức nhà trường

Nhà trường thực hiện mục tiêu nhiệm vụ giáo dục và đào tạo cho người học và hoàn thiện nhân cách cho mọi công dân Nhà trường do cơ quan nhà nước thành lập hoặc cho phép thành lập Nhà trường đảm bảo tính dân chủ và bình đẳng cho mọi người học Hệ thống nhà trường được chia thành cấp học, từng loại trường khác nhau

1.2.2 Các thành tố của tổ chức nhà trường

Nhà trường là một tổ chức - tổ chức giáo dục Vì vậy, nhà trường có đầy đủ các thành tố của một tổ chức bao gồm: mục tiêu xác định, chương trình giáo dục, nội dung và phương pháp điều hành, cơ sở vật chất, học sinh,giáo viên, người quản lý và các điều kiện giáo dục khác

1.2.2.1 Mục tiêu

Ví dụ như mục tiêu giáo dục phổ thông đã được ghi cụ thể trong Điều

27 Luật Giáo dục năm 2005 Chung là để giúp học sinh phát triển toàn diện, hình thành cơ sở nhân cách và được củng cố kiến thức cho những định hướng trong tương lai

1.2.2.2 Con người, nguồn lực và cơ cấu

Trong nhà trường, giáo viên là lực lượng nòng cốt thực hiện trọng trách giáo dục thế hệ trẻ Giáo viên được chia thành các tổ theo chuyên môn Trong nhà trường còn có Chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm lãnh đạo toàn diện hoạt động của nhà trường Ngoài ra còn có Công đoàn giáo dục, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Đội TNTP Hồ Chí Minh và các

bộ phận khác (như Hội đồng trường, Hội đồng tư vấn trong nhà trường, Hội Phụ huynh học sinh, ) cùng với Ban Giám hiệu có trách nhiệm tổ chức và

8