(Skkn 2023) một số giải pháp nâng cao kỹ năng kiểm soát cảm xúc của cán bộ quản lý và giáo viên trong công tác giáo dục học sinh thpt

Có nhiều nguyên nhân dẫnđến thực trạng này trong đó có nguyên nhân xuất phát từ sự hạn chế trong cáchứng xử và kỹ năng kiểm soát cảm xúc của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh.. Trong

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT ĐÔ LƯƠNG 3

Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Mơ – Tổ Ngữ Văn - SĐT: 0973631062

Trần Văn Thắng – Phó Hiệu trưởng – SĐT: 0985 903931

Võ Thị Thu Hà – Tổ Ngữ Văn - SĐT: 0976465469

Năm học: 2022-2023

MỤC LỤC:

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

PHẦN 1: PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2.Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học Error! Bookmark not defined 5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined. 6 Phương pháp nghiên cứu 2

7 Những luận điểm cần bảo vệ của đề tài 3

8 Đóng góp mới của đề tài 3

PHẦN 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 4

I CƠ SỞ LÝ LUẬN 4

1 Các khái niệm 4

2 Phân loại cảm xúc 6

3 Nguyên nhân nảy sinh cảm xúc 10

4 Cơ chế nảy sinh cảm xúc 10

5 Nguyên tắc hình thành kỹ năng kiểm soát cảm xúc 11

6 Các giai đoạn của quá trình kiểm soát cảm xúc 11

7 Vai trò của kỹ năng kiểm soát cảm xúc trong hoạt động sư phạm 12

8 Sự cần thiết phải kiểm soát cảm xúc đối với cán bộ quản lý và giáo viên trong công tác giáo dục học sinh 14

II THỰC TRẠNG VỀ KỸ NĂNG KIỀM SOÁT CẢM XÚC CỦA CÁN BỘ QUẢN LÝ, GIÁO VIÊN TRONG NHÀ TRƯỜNG 14

III MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO KỸ NĂNG KIỂM SOÁT CẢM XÚC CỦA CÁN BỘ QUẢN LÝ VÀ GIÁO VIÊN TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC HỌC SINH THPT 16

1 Tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và đội ngũ giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm lớp về vai trò, tầm quan trọng của cảm xúc, kỹ năng kiểm soát cảm xúc 17

2 Tập huấn, bồi dưỡng nâng cao kiến thức về cảm xúc, kỹ năng kiểm soát cảm xúc cho cán bộ quản lý và đội ngũ giáo viên 18

3 Quan tâm, tạo môi trường để cán bộ quản lý, giáo viên rèn luyện kỹ năng kiểm soát cảm xúc 25

4 Phát huy hiệu quả mối quan hệ giữa nhà trường và gia đình trong việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh 27

5 Xây dựng quy chế, quy định về việc kiểm soát hành vi, cảm xúc đối với cán bộ quản lý và giáo viên 28

6 Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát các hoạt động giáo dục 30

7 Nêu gương, khen thưởng 30

7.1 Tăng cường việc nêu gương, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu 30

7.2 Tuyên dương, khen thưởng kịp thời, nhân rộng điển hình tiên tiến trong việc xây dựng môi trường giáo dục 32

8 Xây dựng trường học hạnh phúc- Phát huy quy chế dân chủ cơ sở 32

KHẢO SÁT SỰ CẤP THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC GIẢI PHÁP

ĐỀ XUẤT 34

1.Mục đích khảo sát 34

2 Nội dung và phương pháp khảo sát 34

3 Đối tượng khảo sát 34

4 Kết quả khảo sát về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất 35

IV THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 43

PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 44

1 Kết luận 44

2 Khuyến nghị 45

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

PHẦN 1: PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhànước và của toàn dân Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiệnkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đã nêu rõ: “Tạochuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo, đáp ứngngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập củanhân dân” Công cuộc đổi mới này đặt ra nhiều yêu cầu hơn đối với ngành giáodục, đặc biệt là cần phải nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục để đáp ứng nhu cầuđào tạo nguồn nhân lực cho đất nước Để làm được điều đó, bên cạnh nâng caochất lượng trong công tác chuyên môn, ngành giáo dục cũng cần phải chú trọngxây dựng môi trường giáo dục, bởi đây là yếu tố quan trọng và là tiền đề để có thểtiến hành các hoạt động giáo dục trong nhà trường

Thực tế học đường gần đây cho thấy bên cạnh những yếu tố tích cực tạo nênnhững tấm gương sáng trong hoạt động dạy học (như các giáo viên dạy giỏi, tậntâm với nghề; Nhiều học sinh đạt thành tích cao trong các kì thi học sinh giỏi,olimpic…) thì còn có nhiều hiện tượng tiêu cực xảy ra với học sinh như tình trạngbạo lực, bắt nạt học đường và thực trạng vi phạm đạo đức nhà giáo như giáo viên

sử dụng bạo lực để trừng phạt học sinh cả về thể chất và tinh thần khiến phụhuynh, nhà trường và cả xã hội lo lắng, hoang mang Có nhiều nguyên nhân dẫnđến thực trạng này trong đó có nguyên nhân xuất phát từ sự hạn chế trong cáchứng xử và kỹ năng kiểm soát cảm xúc của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay, đòi hỏi cán bộ quản lý,giáo viên và học sinh trong nhà trường cần có sự thay đổi từ cách tư duy, phươngpháp dạy học đến sự tương tác, ứng xử với nhau và điều này yêu cầu mỗi chủ thểcủa quá trình giáo dục cần biết cách kiểm soát cảm xúc của bản thân mình mộtcách phù hợp Khi nói đến việc đổi mới toàn diện giáo dục, người ta thường chú ýnhiều hơn tới các yếu tố như: kiến thức, kỹ năng và năng lực của cán bộ quản lý,

giáo viên, học sinh Tuy nhiên, có một yếu tố quan trọng thường bị bỏ qua hoặc bịđánh giá thấp đó chính là cảm xúc và kỹ năng kiểm soát cảm xúc

Thực tế tại các cơ sở giáo dục hiện nay còn tồn tại tình trạng thiên về chútrọng công tác chuyên môn dạy và học hơn việc xây dựng môi trường giáo dục,trong đó có việc trau dồi kỹ năng kiểm soát cảm xúc, văn hóa ứng xử cho cán bộquản lý, giáo viên, học sinh, dẫn đến xảy ra không ít những vụ việc liên quan đếnchuẩn mực đạo đức nhà giáo, bạo lực học đường và nghiêm trọng hơn là vi phạmpháp luật trong môi trường giáo dục Những sự việc này đã làm ảnh hưởng đến uytín của ngành giáo dục trong xã hội, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giáo dụccủa toàn ngành

Chính vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Một số giải pháp

nâng cao kỹ năng kiểm soát cảm xúc của cán bộ quản lý và giáo viên trong công tác giáo dục học sinh THPT” nhằm nâng cao năng lực ứng xử, kiểm soát

cảm xúc trong công tác quản lý, dạy học và giáo dục cho cán bộ quản lý, giáoviên phổ thông, góp phần đổi mới toàn diện giáo dục trên địa bàn tỉnh Nghệ An

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Tìm hiểu các phương pháp, kĩ năng kiểm soát cảm xúc nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, văn hóa ứng xử trong cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh.

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Một số giải pháp nâng cao kỹ năng kiểm soát cảm xúc của cán bộ quản lý,giáo viên và học sinh THPT

4 Giả thuyết khoa học

Nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp đề xuất thì sẽ nâng cao năng lựcứng xử, kiểm soát cảm xúc trong công tác quản lý, dạy học và giáo dục chocán bộ quản lý, giáo viên phổ thông, góp phần đổi mới toàn diện giáo dụctrên địa bàn tỉnh Nghệ An

5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

5.1 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề cốt lõi có liên quan đến một số giải phápnâng cao kĩ năng kiểm soát cảm xúc của cán bộ quản lý và giáo viên THPT.Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm định tính hiệu quả của đề tài

5.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu, điều tra thực trạng kiểmsoát cảm xúc của cán bộ quản lý, giáo viên trong công tác giáo dục học sinh tạitrường THPT Đô Lương 3 và một số trường THPT trên địa bàn

- Về thời gian: Từ tháng 11/ 2022 đến tháng 3/ 2023.

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Nghiên cứu, phân tích, tổng hợp các tài liệu liên quan đến một số giải phápnâng cao kỹ năng kiểm soát cảm xúc để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài.

6.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

6.2.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu, phân tích, tổng hợp

Nghiên cứu, phân tích, tổng hợp những tài liệu liên quan đến đề tài để xâydựng cơ sở lý thuyết về các vấn đề liên quan

6.2.2 Phương pháp phỏng vấn, điều tra, quan sát

Trong đề tài này, chúng tôi tiến hành phỏng vấn, điều tra, quan sát đối vớicán bộ quản lý , giáo viên tại trường THPT Đô Lương 3 và một số trường trên địabàn, để có những kết luận khách quan về giải pháp nâng cao kỹ năng kiểm soátcảm xúc của cán bộ quản lý và giáo viên THPT

6.2.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành thực nghiệm sư phạm, sử dụng phiếu khảo sát khả năng kiểm soátcảm xúc của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh tại trường THPT Đô Lương 3

Từ đó kiểm chứng hiệu quả của đề tài, rút ra bài học kinh nghiệm và bổ sungnhững vấn đề có liên quan đến đề tài nghiên cứu

7 Những luận điểm cần bảo vệ của đề tài

Dựa trên cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn, cùng với mỗi quan hệ giữa cácgiải pháp đã đề xuất để nâng cao kỹ năng kiểm soát cảm xúc cho cán bộ quản lý vàgiáo viên trong công tác giáo dục học sinh THPT

8 Đóng góp mới của đề tài

Đề tài giúp cho cán bộ quản lý và giáo viên trong nhận diện, hiểu biết và vậndụng được kỹ năng kiểm soát cảm xúc trong các tình huống sư phạm, phân tích cáctình huống có vấn đề trong giáo dục, lựa chọn và vận dụng được các hình thức, kỹthuật kiểm soát cảm xúc trong các tình huống dạy học, giáo dục cụ thể nhằm xácđịnh nguyên nhân, cách giải quyết và đề ra các giải pháp để triển khai thực hiệntrong trường phổ thông Từ đó, tạo nền tảng vững chắc để xây dựng môi trường antoàn, lành mạnh, thân thiện, phòng chống bạo lực học đường, góp phần nâng caochất lượng giáo dục

PHẦN 2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

khẳng định “không có cảm xúc, cuộc sống của con người sẽ thiếu đi ý nghĩa, sự

phong phú, niềm vui và sự kết nối với những người xung quanh” (Leahy, Tirch &

Napolitano, 2011, trang 11) Rõ ràng, cảm xúc có ý nghĩa quan trọng làm giàuthêm đời sống tinh thần, làm tăng thêm hiệu quả trong giao tiếp cũng như sự bềnchặt trong mối quan hệ của con người Ngoài ra, việc hiểu cảm xúc của cá nhân sẽgiúp hiểu được phản ứng hành vi sau đó của mỗi người trong những tình huống,hoàn cảnh cụ thể hay nói ngắn gọn hơn “muốn hiểu hành vi, trước hết cần hiểucảm xúc”

Trong tâm lí học, các hoạt động tâm lí của cá nhân được chia thành 3 nhóm:Nhóm hoạt động nhận thức, nhóm cảm xúc và nhóm hành động (hành vi) Mỗinhóm có chức năng riêng Nhóm hoạt động nhận thức là cá nhân tương tác với đốitượng, nhằm tìm hiểu bản chất và quy luật vận động của sự vật, hiện tượng của thếgiới xung quanh (thế giới tự nhiên, xã hội) và hiểu bản thân mình (tự nhận thức)

Kết quả của hoạt động nhận thức, giúp cá nhân có tri thức, hiểu biết về sựvật, hiện tượng và bản thân Hoạt động cảm xúc là hoạt động kết hợp với hoạtđộng nhận thức Trong quá trình tương tác với đối tượng, với hoàn cảnh xungquanh, một mặt diễn ra sự tác động của hoàn cảnh, của sự vật, hiện tượng đến cánhân, hoặc cá nhân đến đối tượng, dẫn đến sự hiểu biết đối tượng; mặt khác, tạo ra

ở cá nhân những rung động nhất định Những rung động này được gọi là cảm xúc

Như vậy, cảm xúc của cá nhân được hiểu là những phản ứng của cá nhân dưới

dạng các rung động tâm lí khi cá nhân tương tác với đối tượng hoặc hoàn cảnh nhất định”

Từ các quan điểm trên có thể thấy một số đặc điểm liên quan đến cảm xúc

như:

Thứ nhất, phản ứng cảm xúc là các rung động của cá nhân thể hiện ở biểu

hiện sinh lý và tâm lý Cảm xúc của con người không tự nhiên nảy sinh mà chỉđược biểu hiện khi có sự thỏa mãn hay không thỏa mãn nhu cầu và động cơ củangười đó Sự biểu hiện cảm xúc được thể hiện ở cả hai cấp độ: bên trong (như sựthay đổi nội tiết tố, nhịp tim, nhịp thở, dẫn truyền máu ) và cấp độ bên ngoài(thông qua nét mặt, điệu bộ, cử chỉ, ngôn ngữ và hành vi)

Thứ hai, tùy vào cường độ và tính chất của cảm xúc mà có thể được gọi với

các tên khác nhau như cảm xúc ( trực tiếp và diễn ra trong thời gian ngắn) và tâmtrạng ( cảm xúc kéo dài), và tình cảm ( mang tính ổn định) song dù là cảm xúc haytâm trạng và tình cảm thì đều có điểm chung là sự rung động mang tính chủ quancủa con người trước những sự vật, hiện tượng và con người xung quanh có liênquan đến nhu cầu của cá nhân đó

Thứ ba, không phải mọi sự tác động đều gây ra cảm xúc cho con người mà

chỉ có những sự kiện, hiện tượng, con người được đánh giá là có ý nghĩa với đờisống tâm lý cá nhân hay liên quan đến nhu cầu, động cơ, giá trị thì mới nảy sinhcảm xúc

Thứ tư, cảm xúc là trải nghiệm mang tính chủ quan Trước một tác nhân kích

thích nhưng mỗi cá nhân lại có phản ứng cảm xúc khác nhau tùy thuộc vào đánhgiá của cá nhân trong mối liên quan đến nhu cầu, sở thích và mong muốn của họ

Ví dụ, cùng là cô giáo dạy Toán nhưng em A lại thấy cô giáo dạy hay còn em B,

em C lại không thích vì cô dạy không hay Như vậy, xúc cảm của con người nảysinh trong quá trình nhận thức hiện thực Trong đó, nhận thức được xem là “cái lý”của tình cảm, nó làm cho tình cảm có tính đối tượng xác định

Thứ năm, cảm xúc là một hiện tượng tâm lý nên nó mang bản chất xã hội và

tính lịch sử chứ không phải những phản ứng sinh lý đơn thuần, nghĩa là cảm xúcđược nảy sinh trong mối quan hệ giữa con người với con người, phản ánh mốiquan hệ trong xã hội và có sự thể hiện khác nhau tùy từng thời điểm Vì thế, trongbối cảnh trường học những cảm xúc khác nhau ( cả tích cực và tiêu cực, dươngtính và âm tính) được nảy sinh trong mối quan hệ giữa học sinh với giáo viên vàcác lực lượng giáo dục khác

Theo tác giả Nguyễn Đức Sơn trong giáo trình đánh giá nhân cách (2018),cảm xúc có một số đặc trưng sau:

- Cảm xúc là một loại phản ứng của cá nhân xảy ra trong tình huống cụ thể(tại đây và bây giờ) Tình huống đó có thể là sự tác động qua lại giữa cá nhân vớingười khác; cũng có thể là khi cá nhân ở trong tình huống (hoàn cảnh) khácthường

Trong cả hai trường hợp như vậy, ở mỗi cá nhân đều xuất hiện những rungđộng nào đó tương ứng với nó Nếu không có sự tương tác giữa cá nhân với ngườikhác, hoặc cá nhân không ở trong tình huống khác thường thì không nảy sinh cảmxúc (đó chỉ là hành động hay hoàn cảnh theo thói quen)

- Cảm xúc nảy sinh tại thời điểm nhất định, gắn với sự xuất hiện và tác độngcủa các kích thích từ đối tượng tác động hay từ hoàn cảnh Khi kích thích hay hoàncảnh không còn hiện diện nữa thì cảm xúc cũng giảm dần và mất Vì vậy, để duytrì cảm xúc, cần thường xuyên tạo ra các kích thích cùng loại Việc duy trì các kíchthích như vậy, sẽ tạo cơ sở để ổn định cảm xúc, hình thành trạng thái và tình cảm,

là thuộc tính tâm lí của cá nhân

- Cảm xúc khác với nhận thức Nhận thức có thể được hình thành từ sự kháiquát hoá các sự kiện tri giác và qua việc phân tích thông tin, tư liệu khác nhau, từ

đó đưa ra các kết luận, các nhận định về đối tượng Cảm xúc hình thành qua con

đường trải nghiệm của cá nhân trong những tình huống cụ thể của cuộc sống Nếu

không qua trải nghiệm, cá nhân sẽ không có cảm xúc tương ứng Những trảinghiệm đầu đời của trẻ em liên quan tới việc thoả mãn hay không khoả mãn nhữngnhu cầu cơ bản của cá thể là cơ sở nền tảng để hình thành các cảm xúc nền tảngcủa cá nhân sau này

- Cảm xúc cá nhân không chỉ phụ thuộc vào cường độ và tần suất của kíchthích hay hoàn cảnh khách quan mà còn phụ thuộc nhiều vào yếu tố chủ quan của

cá nhân Trong đó, kinh nghiệm sống, sự trải nghiệm hoạt động hay nghề nghiệp,tâm trạng cá nhân trong hoàn cảnh, khí chất và năng lực trí tuệ cảm xúc của cánhân những yếu tố tác động mạnh đến cảm xúc của cá nhân Cùng một tác nhânkích thích có cường độ như nhau, nhưng mỗi người có cường độ cảm xúc mạnhhay yếu khác nhau

Thông thường “Phản ứng cảm xúc với các kích thích có ba thành phầnchính: tinh thần, thể chất và động cơ Cảm xúc có thành phần tinh thần vì nó liênquan đến những cảm xúc như hạnh phúc, tức giận hoặc sợ hãi Nó có thành phầnthể chất vì nó bao gồm một phức hợp của những thay đổi bên trong cơ thể bao gồmcác hoạt động cơ bắp, hóa học, tuyến và thần kinh Nó có thành phần động cơ vì nóliên quan đến việc bổ sung liên tục sự thích ứng với các vấn đề nảy sinh trong mộtmôi trường luôn thay đổi Động cơ thường là trung tâm hoặc cốt lõi của trạng tháicảm xúc của con người Hay nói ngắn gọn hơn, cảm xúc là tiếng nói bên trong giúpcho con người biết về nhu cầu, sự khó chịu, cảm xúc thúc đẩy con người thay đổi(như sự xấu hổ, buồn bã, tức giận) hay giúp chúng ta thoát khỏi tình huống khókhăn (sợ hãi, tức giận) hay sự thỏa mãn của con người (hạnh phúc, vui vẻ)

1.2 Khái niệm kỹ năng kiểm soát cảm xúc

Kỹ năng kiểm soát cảm xúc là khả năng vận dụng kiến thức, kinh nghiệm,hiểu biết của bản thân để nhận diện, xử lý và điều chỉnh cảm xúc của bản thân mộtcách phù hợp với đối tượng và hoàn cảnh giao tiếp

Như vậy, kiểm soát cảm xúc là một quá trình vì thế để có kỹ năng kiểm soátcảm xúc đòi hỏi cần thời gian rèn luyện và cần những kỹ thuật/cách thức để đạtđược mục đích mà con người mong muốn

2 Phân loại cảm xúc

Theo tác giả Stringaris (2015) con người có 5 dạng cảm xúc cơ bản nhưhạnh phúc, lo sợ, thích thú, đau khổ và tức giận Tuy nhiên có nhiều cách phân loạicảm xúc khác nhau tùy thuộc vào căn cứ mà các tác giả lựa chọn, có thể điểm quamột số cách phân loại sau:

2.1 Căn cứ vào nguồn gốc tâm lí của chủ thể đối với giá trị của các kíchthích từ phía đối tượng như nhu cầu, thái độ của cá nhân, người ta chia cảm xúcthành 2 cấp độ: cảm xúc nền tảng và các cảm xúc phức hợp.

- Các cảm xúc nền tảng: có 6 cảm xúc nền tảng: vui sướng, đau khổ, sợ hãi,

tức giận, ngạc nhiên, khinh bỉ với cách hiểu như sau:

Vui sướng: cảm xúc khi kích thích xuất hiện đáp ứng được nhu cầu cơ bản

và thái độ của cá nhân

Sợ hãi: xúc cảm sợ hãi xuất hiện khi nhu cầu cơ thể và nhu cầu an toàn bị đe

doạ khi cá nhân tiếp nhận một kích thích hoặc trong tình huống nào đó

Đau khổ: xúc cảm đau khổ liên quan tới các kích thích từ đối tượng hay tình

huống dẫn đến tổn thất, phương hại nhu cầu của cá nhân Sự tổn thất càng lớn, xúccảm đau khổ càng lớn

Tức giận: cảm xúc tức giận liên quan tới phản ứng tự vệ của cá nhân chống

lại các kích thích của đối tượng mà cá nhân ý thức được nguy cơ của kích thích đótác động tiêu cực đến các nhu cầu, các khoái cảm, sở thích của cá nhân

Ngạc nhiên: cảm xúc này liên quan tới các kích thích từ đối tượng hay hoàn

cảnh đáp ứng nhu cầu cái đẹp, cái mới lạ, đáp ứng khoái cảm của cá nhân

Khinh bỉ: cảm xúc khinh bỉ liên quan tới các kích thích từ đối tượng hayhoàn cảnh đáp ứng hay không các nhu cầu đạo đức - văn hoá của cộng đồng, xãhội Cảm xúc khinh bỉ xuất hiện khi đối tượng có các ứng xử không phù hợp vớicác chuẩn mực đạo đức, giá trị văn hoá; không phù hợp với lương tâm được xã hộichấp nhận và tôn trọng

Ngoài 6 cảm xúc nền tảng trên, ngày nay, người ta cũng đề cao các cảm xúckhác như:

Ghê tởm: thường biểu hiện cùng căm giận, thường kích thích hành vi pháhoại để thoát khỏi một người nào đó hay một cái gì đó

Xấu hổ: biểu hiện nhu cầu về mối liên hệ xã hội của con người nảy sinh do

chủ thể tự cảm nhận thấy bản thân thấp hơn điều kiện mà đáng lẽ mình phải đạt tới,mình không xứng đáng Tuy nhiên cảm xúc này thường tạo khả năng bảo toàn sự

tự trọng

Tội lỗi: xuất hiện khi có những vi phạm có tính chất đạo đức, thẩm mỹ, tôngiáo và hơn nữa trong những tình huống mà trong đó chủ thể cảm nhận được tráchnhiệm của riêng mình

Trong thực tiễn, các cảm xúc nền tảng nêu trên không bộc lộ một cách cựcđoan, tách biệt nhau, mà thường có sự pha trộn nhau, trong đó có một hoặc một vàicảm xúc chiếm ưu thế, với cường độ và trường độ mạnh hơn so với các cảm xúckhác Vì vậy, việc nhận dạng được cảm xúc chủ đạo để điều chỉnh là yếu tố quantrọng trong việc quản lí cảm xúc bản thân

- Các cảm xúc phức hợp

Trên cơ sở những cảm xúc nền tảng, ở cá nhân thường xuất hiện những cảm

xúc phức hợp Cảm xúc phức hợp là những cảm xúc được hình thành trên cơ sở tổ

hợp các cảm xúc nền tảng và diễn ra trong khoảng thời gian dài, có tác động tươngđối mạnh đến hoạt động và đời sống của cá nhân Bản chất của cảm xúc phức hợp

là sự huy động của cá nhân đối với các kích thích của đối tượng diễn ra không điểnhình

Có thể kể đến một số xúc cảm phức hợp điển hình sau:

Lo âu: là phức hợp của các cảm xúc nền tảng, bao gồm sự khiếp sợ, đau khổ,

căm giận, xấu hổ, tội lỗi và đôi khi có cả hứng thú và hưng phấn

Sự trầm uất: các cảm xúc nền tảng tham gia và trầm uất là đau khổ, căm

giận, ghê tởm, khinh bỉ có liên quan tới bản thân và với người khác

Tình yêu: dạng phức hợp cảm xúc đặc biệt trong mỗi con người, như tình yêu

cha mẹ và con cái, tình bạn bè, tình yêu nam nữ, lòng yêu nước Cái chung của cáckiểu cảm xúc tình yêu là sự gắn kết con người với nhau, nó có ý nghĩa tiến hóa sinhhọc, văn hóa xã hội và cá nhân Tình yêu có ảnh hưởng tới tất cả các ngưỡng cảmxúc khác nhau và mọi quá trình nhận thức của con người

Lòng thù địch: sự tác động lẫn nhau của cảm xúc nền tảng như căm giận,

ghê tởm, khinh bỉ Nó là cơ sở của hành vi bạo lực của cá nhân

2.2 Căn cứ vào chức năng, có thể chia cảm xúc thành hai dạng: cảm xúc âmtính và dương tính

- Cảm xúc âm tính:

Là những phản ứng nhằm đối phó với sự đe dọa hoặc các vấn đề ngay lậptức vì thế cảm xúc này thường gắn với các xu hướng hành vi nhất định: đương đầu/thỏa mãn hay chạy trốn/thoát khỏi tình huống gây cảm xúc âm tính Cảm xúc âmtính vì thế thường thu hẹp sự chú ý và nhận thức, chỉ hướng tới sự an toàn hay sựsống còn ngay lập tức, hoặc giải tỏa sự khó chịu tức thì của con người Ví dụ, trongtình huống chúng ta gặp kẻ xấu tấn công, sự sợ hãi lúc đó sẽ là cảm xúc âm tính vìkhi đó chúng ta chỉ tập trung vào việc thoát làm thế nào để thoát khỏi mối đe dọahoặc chạy trốn khỏi hiện trường (thường được gọi là phản ứng chiến đấu hoặc bỏchạy) Đó là một phản ứng tiến hóa mang tính thích nghi Hãy tưởng tượng mộtcon gấu đến gần bạn khi đi bộ đường dài trong rừng: cơ thể bạn cần phải quyếtđịnh theo hai hướng rõ rệt, một là tôi sẽ chiến đấu với con vật này hoặc thứ hai làtôi sẽ chạy trốn

- Cảm xúc dương tính:

Cảm xúc dương tính đối ngược với cảm xúc âm tính nó không xuất hiệntrong những tình huống mà cá nhân bị đe dọa Đó là những cảm xúc thể hiện sựthích nghi mang tính phát triển với chức năng xây dựng nguồn lực lâu dài

Cảm xúc dương tính sản sinh ra những ý tưởng mới và tương đối rộng, làmnền tảng để phát triển, mang tính hỗ trợ, bồi đắp lâu dài cho chủ thể Ví dụ: cảmxúc dương tính tại trường học là vui vẻ, hạnh phúc, thích thú, hứng thú, tự hào, yêuthương Còn cảm xúc âm tính là tức giận, buồn, sợ, lo âu, chán nản, không cóhứng thú

2.3 Căn cứ vào mức độ thoả mãn hay không thoả mãn các nhu cầu, khoáicảm, thái độ hay giá trị của cá nhân người ta chia ra làm hai dạng: Cảm xúc tíchcực và cảm xúc tiêu cực

- Cảm xúc tích cực:

Cảm xúc tích cực là những rung động xuất hiện liên quan tới các kích thích

từ đối tượng hay hoàn cảnh, đáp ứng nhu cầu, khoái cảm, thái độ hay giá trị của cánhân, mang lại cho cá nhân hưng phấn thần kinh, tính tích cực tâm lí trong hoạtđộng và giao tiếp

Cảm xúc tích cực có những đặc điểm điển hình:

+ Là những rung động của cá nhân liên quan trực tiếp đến các kích thíchthoả mãn nhu cầu, khoái cảm, thái độ hay giá trị của cá nhân

+ Tạo ra sự hưng phấn về thần kinh và tính tích cực tâm lí của cá nhân, nhờ

đó mang lại hiệu quả cao trong hoạt động và giao tiếp của cá nhân

+ Duy trì trạng thái lành mạnh của thể chất và tâm lí cá nhân

+ Là cơ sở để hình thành và phát triển các phẩm chất tâm lí tích cực như tìnhyêu, thái độ, niềm tin, thế giới quan tích cực của cá nhân

Ví dụ các cảm xúc tích cực trong trường học có thể bao gồm sự vui sướng,hạnh phúc, tự hào, ngạc nhiên, tình yêu, thanh thản…

- Cảm xúc tiêu cực:

Cảm xúc tiêu cực là những rung động xuất hiện liên quan tới các kích thích

từ đối tượng hay hoàn cảnh, không đáp ứng nhu cầu, khoái cảm, thái độ hay giá trịcủa cá nhân, gây ra trong tâm lí cá nhân nguy cơ mất an toàn hay tổn thất nhấtđịnh

Cảm xúc tiêu cực có những đặc điểm điển hình:

+ Là những rung động của cá nhân liên quan trực tiếp đến các kích thíchkhông thoả mãn nhu cầu, khoái cảm, thái độ hay giá trị của cá nhân mà ngược lạigây ra trong ý thức và vô thức của cá nhân nguy cơ có lợi đến bản thân như cảmgiác không an toàn, bị tổn thương thể xác, tâm lí, nhân cách

+ Nhu cầu có tính phòng vệ của cá nhân thường rất lớn Vì vậy, phản ứngthể hiện của cảm xúc tiêu cực mạnh và bột phát với cường độ mạnh

+ Cảm xúc tiêu cực ở mức độ phức hợp, kéo dài thường đi kèm với sự huyđộng của cá nhân để ứng phó với nguy cơ Nếu sự huy động vượt giới hạn sẽ dẫn

đến sự suy sụp của cá nhân và đó chính là nguyên nhân của các bệnh liên quan đếnrối nhiễu tâm lí như stress, trầm cảm Vì vậy, việc giúp cán bộ quản lý, giáo viên

và học sinh biết cách kiểm soát, điều chỉnh và giải toả cảm xúc tiêu cực là điều cầnthiết

Như vậy, tuỳ theo tính chất quan hệ của sự tác động đối tượng hay của hoàncảnh với sự thoả mãn nhu cầu, hứng thú của cá nhân mà có cảm xúc tích cực haytiêu cực Nếu đáp ứng nhu cầu hay phù hợp với sở thích của cá nhân, thì ở cá nhânxuất hiện xúc cảm tích cực, còn nếu không thoả mãn nhu cầu cá nhân hoặc gây ứcchế thì ở cá nhân sẽ xuất hiện cảm xúc tiêu cực Tính chất đáp ứng và cường độcủa kích thích từ phía đối tượng hay từ phía hoàn cảnh quy định tính chất và cường

độ của cảm xúc Kích thích càng đáp ứng nhu cầu, cường độ kích thích càng lớnthì cường độ tích cực của cảm xúc càng cao và ngược lại

3 Nguyên nhân nảy sinh cảm xúc

Câu hỏi vì sao con người lại có phản ứng cảm xúc như tức giận, đau khổ,hạnh phúc, sợ hãi, lo lắng được nhiều người quan tâm Tuy nhiên, có rất nhiều giảthuyết, lý do được đưa ra để trả lời câu hỏi đó Nhìn chung, có thể khái quát cácnguyên nhân dẫn đến những cảm xúc ở con người có thể là do:

- Sự thay đổi các sự kiện trong cuộc sống (mất mát người thân, chuyển nơi

4 Cơ chế nảy sinh cảm xúc

Cảm xúc được nảy sinh có thể được giải mã dưới góc độ tâm lý là do sựnhận thức, cách lý giải, niềm tin của cá nhân về các kích thích (như sự kiện, tìnhhuống, con người) khác nhau từ đó dẫn đến các cảm xúc, hành vi khác nhau

Ví dụ: Hạnh là học sinh lớp 10, em đã ký bản cam kết với giáo viên chủ

nhiệm là không có hành vi vi phạm gì trong tuần này Tuy nhiên, trong giờ họctoán Hạnh đã không làm bài tập, nói chuyện riêng trong lớp và giáo viên đã xử lý

bằng cách là không cho em tham gia buổi dã ngoại với lớp Điều này làm choHạnh rất tức giận, em nghĩ “Thật là không công bằng Tại sao các bạn khác cũngnói chuyện trong giờ toán mà không bị phạt?”, Hạnh thấy cơ thể nóng bừng, mặt

đỏ tía tai, em khóc to và chạy ra khỏi lớp

Như vậy, có thể thấy lý do khiến Hạnh tức giận (cảm xúc) là do sự thất vọng

vì mục tiêu bị ngáng trở (không được đi chơi dã ngoại với cả lớp - sự kiện) Chính

vì thế, Hạnh cũng có thể không trở nên tức giận nếu như em có suy nghĩ khác về

sự kiện trên như “Mình không thích qui tắc mà thầy đưa ra nhưng mình đã ký cam kết với thầy rồi! Nhưng dù sao ai cũng có quyền được mắc lỗi mà!” (nhận

thức)

Thực tế cho thấy tình huống/ sự kiện/ con người không thể thay đổi nhưngsuy nghĩ và niềm tin của mỗi người về tình huống, sự kiện hay con người đó có thểthay đổi để từ đó dẫn đến những cảm xúc khác nhau Có thể thấy cảm xúc nảy sinh

do sự lý giải riêng của cá nhân về tình huống/ sự kiện/ con người gắn liền vớinhững mẫu phản ứng sinh lý (ví dụ người tức giận thường có biểu hiện cơ thểnóng, mặt đỏ, người lo sợ thường cảm thấy bồn chồn, tim đập nhanh, hồi hộp, toát

mồ hôi, lạnh người ) và hành vi tương ứng Điều này cho thấy cảm xúc của conngười có thể kiểm soát và điều chỉnh thông qua việc thay đổi yếu tố bên trong cánhân như thay đổi suy nghĩ, niềm tin và thay đổi yếu tố bên ngoài như không gian,thời gian

5 Nguyên tắc hình thành kỹ năng kiểm soát cảm xúc

Để hình thành kỹ năng kiểm soát cảm xúc, mỗi chúng ta cần ý thức cácnguyên tắc cơ bản sau:

- Xác định rằng chính mình là người điều khiển và chịu trách nhiệm về cảmxúc của bản thân chứ không phải cảm xúc điều khiển mình

- Các cảm xúc nảy sinh đều có lý do của nó vì thế cần phải ý thức/ hiểu vềnguyên nhân, lý do này

- Tôi có quyền được thể hiện tất cả các dạng cảm xúc cả tích cực và tiêu cực,

cả âm tính và dương tính nhưng những cảm xúc tiêu cực/ âm tính đều có những hệlụy nếu như không kiểm soát được

- Cảm xúc tiêu cực/ âm tính không thể triệt tiêu hay kìm hãm mà cần có cáchkiểm soát hiệu quả

- Tôi luôn mong muốn nuôi dưỡng cảm xúc tích cực/ dương tính

- Tôi vị tha và rộng lượng với mọi người

6 Các giai đoạn của quá trình kiểm soát cảm xúc

- Có thể phân biệt 3 giai đoạn khác nhau của quá trình kiểm soát cảm xúcnhư sau:

+ Chuẩn bị: mục đích chính là giúp mỗi người xác định các phản ứng khimột cảm xúc nảy sinh, bao gồm các yếu tố kích thích, suy nghĩ, cảm xúc và hànhvi.

+ Tiếp thu kỹ năng: thông qua việc hiểu và thực hiện nhiều kỹ thuật khácnhau như kỹ thuật thư giãn, kỹ thuật tự hướng dẫn với mục đích giúp kiểm soátcảm xúc khi bị kích thích

+ Đánh giá và điều chỉnh: Mục đích của giai đoạn này là giúp mỗi người tựrút kinh nghiệm với những cách mà mình áp dụng trong tình huống làm nảy sinhcảm xúc cụ thể, từ đó áp dụng cho những lần khác trong tương lai một cách hiệuquả hơn

- Cũng có những cách tiếp cận khác đưa ra 4 giai đoạn của quá trình kiểmsoát cảm xúc gồm:

+ Giai đoạn 1: chuẩn bị cho sự kích thích (ví dụ: nhận biết tình huống; giảm

kỳ vọng quá mức của người khác)

+ Giai đoạn 2: đối phó với kích thích về thể chất như tim đập nhanh, hơi thởnhanh, nóng mặt, chân tay run (ví dụ, thông qua thư giãn hoặc kiểm soát hơithở)

+ Giai đoạn 3: đối phó với sự kích thích về nhận thức (sử dụng cách điềuchỉnh nhận thức bằng các câu nói với bản thân như “tức giận/lo lắng/sợ hãi sẽkhông giúp ích được gì cho tôi”)

+ Giai đoạn 4: đánh giá kết quả và tìm cách ứng phó hiệu quả cho những lầntiếp theo

Ví dụ: với việc kiểm soát cảm xúc tức giận được hiểu là một quy trình thể

hiện các kỹ năng để nhận ra các dấu hiệu cho thấy bạn đang trở nên tức giận (vềmặt cơ thể như hơi thở, cơ, da, nhịp tim ) và hành động để ứng phó với tìnhhuống gây ra cảm xúc tức giận theo hướng tích cực Kiểm soát cảm xúc tức giậnkhông có nghĩa là kiềm chế cơn tức giận hoặc cố gắng không cảm thấy tức giận.Ngược lại, kiểm soát cảm xúc tức giận đòi hỏi chúng ta phải nhận ra những tácnhân gây ra cơn giận và chuyển hướng tác động của nó để tránh dẫn đến hành vigây hấn và rắc rối Theo cách hiểu này, hai đặc điểm chính của kiểm soát cảm xúctức giận bao gồm:

- Các kỹ năng cần thiết để nhận ra các dấu hiệu tức giận trong cơ thể

- Lựa chọn các phản ứng tích cực, hợp lý để tránh nảy sinh hành vi gây hấn

và rắc rối Một điểm đáng chú ý khác của quan điểm trên đó là kiểm soát cơn tứcgiận là một quá trình hình thành các kỹ năng hữu ích và thực hành để áp dụng vàothực tế

7 Vai trò của kỹ năng kiểm soát cảm xúc trong hoạt động sư phạm

Trong hoạt động sư phạm (dạy học và giáo dục) sẽ xuất hiện rất nhiều cáctình huống liên quan đến mối quan hệ giữa giáo viên - học sinh - yêu cầu giáo dục

dễ nảy sinh các cảm xúc khác nhau, nhất là cảm xúc âm tính/ tiêu cực như: tứcgiận, lo lắng, bất an, thất vọng, buồn bã, đau khổ vì thế việc rèn luyện kỹ năngkiểm soát cảm xúc có vai trò và ý nghĩa thiết thực đối với giáo viên nhằm xâydựng và duy trì mối quan hệ thân thiện giữa giáo viên và học sinh, đảm bảo cácnguyên tắc đạo đức trong hoạt động sư phạm, góp phần thực hiện tốt các nhiệm vụdạy học và giáo dục học sinh

Đối với giáo viên và các nhà quản lý giáo dục: đứng trước những tình huống

mâu thuẫn, gây căng thẳng, việc làm chủ và điều chỉnh hợp lý cảm xúc của bảnthân sẽ giúp cho giáo viên/ cán bộ quản lý giáo dục:

- Tránh hoặc hạn chế những hành vi không mong muốn, có thể gây tổnthương cho đồng nghiệp hay học sinh để góp phần xây dựng hình ảnh đẹp trongcon mắt của học trò Bởi lẽ khi có những cảm xúc tiêu cực như buồn, tức giận hay

lo sợ giáo viên sẽ dễ nảy sinh hành vi lạm dụng thân thể và tinh thần học sinh nhưquát mắng, đe dọa, trừng phạt học sinh

- Ngoài ra, việc kiểm soát cảm xúc tốt sẽ còn giúp giáo viên “hóa giải”những mâu thuẫn trong quan hệ với học sinh và đồng nghiệp và giúp “cảm hóa”những học sinh mắc lỗi

- Kỹ năng kiểm soát cảm xúc còn giúp cho giáo viên chuyển hóa những cảmxúc tiêu cực/ âm tính để có đời sống tinh thần khỏe mạnh góp phần xây dựng ranhững bài giảng hiệu quả, hấp dẫn học sinh

- Hơn hết, chính cách ứng xử nhân văn, hợp lý của giáo viên cũng sẽ là tấmgương để học sinh noi theo để các em có sự nhân ái, bao dung với bạn bè và ngườithân góp phần xây dựng một môi trường học tập thân thiện và hạnh phúc

Đối với học sinh: Việc đáp ứng yêu cầu học tập, quan hệ và do sự thay đổi,

phát triển về tâm sinh lý từng lứa tuổi cũng có thể khiến các em nảy sinh nhữngcảm xúc tiêu cực/ âm tính có ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần và quan

hệ của các em với thầy cô và bạn bè Vì thế, chính học sinh cũng cần được hướngdẫn và hình thành kỹ năng kiểm soát cảm xúc để có thể:

- Hạn chế những hành vi không mong muốn, hành vi vi phạm nội qui nhàtrường như bắt nạt, tình trạng bạo lực học đường…

- Nâng cao khả năng giải quyết vấn đề, ứng phó với những tình huống có thểnảy sinh cảm xúc tiêu cực/ âm tính hay những cảm xúc không mong muốn

- Giúp các em có đời sống tinh thần khỏe mạnh, vui vẻ khi đến trường và cókết quả học tập tốt

Tóm lại, việc hiểu, nhận diện cảm xúc của bản thân sẽ giúp cán bộ quản lý,giáo viên và học sinh có khả năng hiểu và nhận diện cảm xúc của nhau, góp phần

nâng cao năng lực cảm xúc xã hội trong môi trường học đường Ngoài ra, kỹ năngkiểm soát cảm xúc là một trong năm thành phần của trí tuệ cảm xúc (gồm tự nhậnthức về bản thân, tự quản lý cảm xúc, động cơ, kỹ năng xã hội và sự thấu cảm) Vìthế việc hình thành và phát triển kỹ năng kiểm soát cảm xúc sẽ giúp cho giáo viên

và học sinh có cơ hội phát triển trí tuệ cảm xúc, có năng lực tự chủ cảm xúc vàlòng nhân ái, bao dung với những người xung quanh - đây chính là mục tiêu củachương trình giáo dục phổ thông mới 2018

8 Sự cần thiết phải kiểm soát cảm xúc đối với cán bộ quản lý và giáo viên trong công tác giáo dục học sinh

- Môi trường giáo dục hiện nay còn tồn tại những áp lực tác động đến cảmxúc của cán bộ quản lý và giáo viên như: Chương trình học cùng với việc thi cử đãtạo ra áp lực và căng thẳng không chỉ học sinh mà cả giáo viên Các thầy, cô giáonhiều lúc cũng đang phải “gồng mình” để truyền tải bài học sao cho đúng tiến độchương trình mà vẫn phải đảm bảo được chất lượng bài giảng Chính áp lực đó đã

vô hình khiến không ít giáo viên căng thẳng, lo lắng Và sự bất an luôn thường trựctrong họ, hàng loạt những câu hỏi nghi vấn “liệu các em có hiểu bài giảng không?

Có làm bài tập về nhà đầy đủ không? Có làm theo sự hướng dẫn của mìnhkhông?” quanh quẩn/ xuất hiện/ ám ảnh trong đầu họ, từ đó họ hình thành thóiquen kiểm soát giáo viên, kiểm soát bài vở học sinh, có đôi lúc họ ở trong một tìnhtrạng “khó xử” để hiểu và quản lý cảm xúc của chính mình trong nhiều tình huốngkhác nhau

- Cảm xúc của cán bộ quản lý, giáo viên nói chung không chỉ xảy ra trongcác hoạt động tâm lý của cá nhân mà còn liên quan đến cảm xúc qua sự tương tácvới cá nhân khác và ảnh hưởng bởi môi trường xã hội Trường học và lớp học làmôi trường có những cảm cảm xúc phức tạp mà cán bộ quản lý, giáo viên thườngxuyên trải nghiệm với đa dạng đối tượng: các em học sinh, phụ huynh, đồngnghiệp và lãnh đạo

Như vậy, cảm xúc của cán bộ quản lý, giáo viên có quan hệ mật thiết với mọikhía cạnh của quá trình giảng dạy và học tập, đòi hỏi mỗi cán bộ quản lý cũng nhưmỗi giáo viên trong quá trình công tác, giảng dạy, giáo dục cần phải biết kiểm soátcảm xúc của mình Tuy nhiên, trong những hoàn cảnh nhất định, rất ít người có thểlàm chủ và kiểm soát được cảm xúc của mình để lời nói và việc làm, cách hành xửcủa mình luôn mẫu mực, làm gương cho các em học sinh noi theo, làm theo Vìvậy, cán bộ quản lý, giáo viên cần phải được trang bị các kỹ năng cần thiết để kiểmsoát cảm xúc và xử lý khéo léo trong mọi tình huống sư phạm

II THỰC TRẠNG VỀ KỸ NĂNG KIỀM SOÁT CẢM XÚC CỦA CÁN

BỘ QUẢN LÝ, GIÁO VIÊN TRONG NHÀ TRƯỜNG

Trong những năm gần đây, trên các phương tiện thông tin đại chúng đã đưalên rất nhiều vụ việc liên quan đến học sinh, giáo viên làm ảnh hưởng đến chấtlượng giáo dục trong trường học, gây bức xúc trong dư luận xã hội Tìm kiếm trên

Google, chỉ trong 0,33 giây có tới 27,9 triệu kết quả cho riêng cụm từ “bạo lực họcđường” và nhiều video được chia sẻ, nhiều hình ảnh được lan truyền trên các trangmạng xã hội Nạn nhân của những vụ bạo lực học đường không chỉ các em bị đánhđập, những học sinh gây bạo lực cũng là nạn nhân bởi lỗi không hoàn toàn thuộc

về các em mà c ̣òn nằm ở những người chịu trách nhiệm quản lý, chăm sóc, nuôidưỡng và giáo dục Vẫn còn tình trạng học sinh vô lễ với thầy, cô giáo, gian lậntrong học tập, thi cử, phá hoại tài sản nhà trường, nói tục, chửi bậy, ăn mặc khôngphù hợp… điều này ảnh hưởng đến hình ảnh của nhà trường và là yếu tố trực tiếpgây ra những biểu hiện cảm xúc tiêu cực đối với cán bộ quản lý, giáo viên nhàtrường trước áp lực của dư luận

Các vụ việc xảy ra đă làm ảnh hưởng đến môi trường giáo dục và gây lolắng cho các em học sinh, phụ huynh và toàn xă hội Điều này, xuất phát từ nhiềunguyên nhân khác nhau:

1 Về phía các em học sinh: Các em học sinh, nhất là lứa tuổi học sinhTHPT dễ bốc đồng và khó tự chủ, tâm lý nhạy cảm, thích thể hiện Sự bốc đồngkhông có định hướng dễ khiến các em không kiểm soát được lời nói và hành độngcủa mình Đáng lo ngại hơn, với sự phát triển của mạng internet, công nghệ 4.0,các em tiếp thu nhanh những ảnh hưởng trên mạng xã hội, dễ bị bạn bè kích động,thị hiếu, tò mò và chỉ cần xích mích nhỏ cũng có thể dẫn đến mâu thuẫn, bắt nạtgián tiếp, trực tiếp Bản thân các nạn nhân, những em bị bắt nạt, bị hành hung,cũng thường giấu kín vụ việc ngay cả với cha mẹ, thầy cô mình Ở một khía cạnhkhác, các em còn hạn chế hiểu biết về pháp luật, kỹ năng kiểm soát cảm xúc nênkhông thể lường hết hậu quả từ những hành động bột phát do mình gây ra

2 Về phía gia đình: Nhiều học sinh thiếu sự quan tâm chăm sóc của giađình

Việc giáo dục con cái trong một số gia đình chưa thực sự chú trọng, phầnlớn các em học sinh liên quan đến các vụ bạo lực học đường thường bị ảnh hưởngbởi yếu tố gia đình như: khó khăn về kinh tế, bố mẹ ly thân, ly hôn, mồ côi, đi làm

ăn xa Phương pháp giáo dục con không đúng, quá nuông chiều hoặc ngược đãi

đã ảnh hưởng, tác động tiêu cực đến quá trình hình thành nhân cách của các em,làm cho các em có những suy nghĩ, hành vi tiêu cực, lệch chuẩn dễ vi phạm phápluật Tình trạng bạo hành vẫn còn diễn ra trong một số gia đình Mặt khác, nhiềubậc cha mẹ còn phó thác việc quản lý, giáo dục con em mình cho nhà trường, thiếu

sự phối hợp trong việc quan tâm, theo dõi, chăm sóc và giáo dục Bên cạnh đó, một

số gia đình ít quan tâm đến các mối quan hệ bạn bè của con em mình Các em rất

dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài đặc biệt là sự lôi kéo của bạn bè nên rấtkhó quản lý

3 Về phía nhà trường: Một số đơn vị chưa thường xuyên chỉ đạo thực hiện

các quy định về bảo đảm môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện Côngtác chỉ đạo triển khai còn chậm, chưa theo kịp với nhu cầu thực tế Nhiều đơn vị,

nhà trường chỉ chú trọng đến chất lượng dạy và học văn hóa, chưa thật sự quan tâmđến chất lượng và hiệu quả từ các môn đạo đức, giáo dục kinh tế và pháp luật.Hoạt động của Đoàn, Đội trong trường học chưa đổi mới, chưa thu hút đông đảohọc sinh tham gia Việc thực hiện dân chủ cơ sở trong một số trường học còn hạnchế, người đứng đầu chưa phát huy dân chủ, năng lực quản lý, đặc biệt còn bộ phận cán

bộ quản lý, giáo viên thiếu gương mẫu trong ứng xử, hành động và hạn chế kỹ năng nghiệp vụ, lúng túng trong xử lý tình huống sư phạm, kỹ năng kiềm chế cảm xúc chưa được rèn luyện Công tác giáo dục tư tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho học sinh hiệu quả chưa cao, chưa tổ chức tuyên truyền, tập huấn được nhiều kiến thức về kỹ năng kiểm soát cảm xúc.

Hầu như không Đôi khi

Thường xuyên

Rất thường xuyên

vị vẫn còn tình trạng "trên nóng, dưới lạnh" như cấp trên đã khẩn trương chỉ đạotriển khai xử lý những vấn đề nóng, bức xúc của dư luận xã hội Tuy nhiên, ở cơ sởvẫn còn tình trạng thờ ơ, ít quan tâm và chậm triển khai thực hiện Công tác thanhtra, kiểm tra, giám sát đôn đốc chưa được thường xuyên, kịp thời, các hoạt độnggiáo dục kỹ năng kiểm soát cảm xúc chưa được quan tâm triển khai thực hiện

III MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO KỸ NĂNG KIỂM SOÁT CẢM XÚC CỦA CÁN BỘ QUẢN LÝ VÀ GIÁO VIÊN TRONG CÔNG TÁC GIÁO

DỤC HỌC SINH THPT

1 Tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và đội ngũ giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm lớp về vai trò, tầm quan trọng của cảm xúc, kỹ năng kiểm soát cảm xúc

1.1 Nội dung tuyên truyền

Các nhà trường cần thường xuyên đẩy mạnh và triển khai có hiệu quả côngtác tuyên truyền, trong đó tập trung một số nội dung:

Thứ nhất, tuyên truyền sâu rộng các chủ trương, đường lối của Đảng, chính

sách, pháp luật của Nhà nước về giáo dục đạo đức, lối sống, văn hóa ứng xử trongtrường học cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, nhân viên, học sinh,sinh viên, gia đình và cộng đồng

Thứ hai, tuyên truyền về xây dựng và thực hiện bộ quy tắc ứng xử, văn hóa

học đường, ứng xử văn hóa dành cho cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân viên, ngườihọc trong các cơ sở giáo dục

Thứ ba, tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong

cách Hồ Chí Minh; tuyên truyền giáo dục lòng yêu nước, yêu thương con người vàtruyền thống văn hóa ứng xử của dân tộc Việt Nam, của quê hương Nghệ An; nêugương cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân viên và người đứng đầu nhà trường trongxây dựng văn hóa ứng xử, các cá nhân điển hình, mô hình nhà trường thực hiện tốtcông tác xây dựng văn hóa ứng xử

Thứ tư, tuyên truyền về tầm quan trọng và những hiệu quả tích cực đối với

giáo viên nếu thực hiện tốt việc kiểm soát tốt cảm xúc như giúp phát triển các kỹ

năng cho giáo viên, đem lại chất lượng buổi học tốt, nhận được sự yêu thích củahọc sinh, phụ huynh…

Thứ năm, cung cấp đầy đủ tài liệu giáo dục tuyên truyền về kiểm soát cảm

xúc trong trường học cho các cơ sở giáo dục để tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ,sâu rộng trong nhận thực và thực hiện quản lý và kiểm soát tốt cảm xúc trongtrường học

1.2 Phương pháp tuyên tuyền

- Mở các chuyên trang, chuyên mục định kỳ trên hệ thống website hoặcFanpage của nhà trường để truyên truyền, đăng tải những thông tin, những tấmgương cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân viên điển hình trong công tác xây dựng vănhóa nhà trường, mô hình nhà trường thực hiện tốt công tác xây dựng văn hóa ứng

xử

- Tuyên truyền thông qua tổ chức các cuộc thi, hội nghị, hội thảo, tọa đàm,diễn đàn, các hoạt động ngoại khóa về ứng xử văn hóa trong trường học cho nhàgiáo, người học; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, internet và mạng xãhội, qua các nhón facebook, zalo, viber trong hoạt động tuyên truyền Tuyên

truyền thông qua các buổi sinh hoạt giáo dục ngoại khóa, kỹ năng sống, các buổichào cờ, trên bảng tin, loa truyền thanh, pano, áp phích trong nhà trường.

2 Tập huấn, bồi dưỡng nâng cao kiến thức về cảm xúc, kỹ năng kiểm soát cảm xúc cho cán bộ quản lý và đội ngũ giáo viên

Để tăng cường kỹ năng kiểm soát cảm xúc cho cán bộ quản lý và đội ngũgiáo viên, một số nội dung cần tập trung là:

2.1 Xác định nguyên nhân gây ra việc kiểm soát cảm xúc không hiệu quả

- Nguyên nhân do chính giáo viên:

Cảm xúc là do chính giáo viên làm chủ, chỉ có giáo viên mới biết được bảnthân làm gì để phục vụ trong công việc giảng dạy của mình Khi giáo viên không

tự tin vào kiến thức bản thân thì cảm xúc sợ hãi xuất hiện, sợ hãi khi không biếtđứng trước lớp giảng dạy thì học sinh có hiểu kiến thức mình truyền đạt không, sợdạy học sinh không kỹ dẫn đến kiến thức hỏng Mọi tâm lý cảm xúc đều do bảnthân suy nghĩ ra, những suy nghĩ tiêu cực là dễ dàng thấy Chính cách cư xử, thái

độ là nguyên nhân khiến giáo viên hình thành sự khó tính, khó chịu, hay cáu bẩnvới mọi người xung quanh, không kiềm chế được cảm xúc hay quản lý cảm xúckhông đem lại hiệu quả Khi chính bản thân giáo viên không tin vào khả năng bảnthân mình thì học sinh, phụ huynh đâu thể tin tưởng giáo viên trong việc giảng dạyđược, cơ hội sẽ không đến và thành công khó đạt được trong công việc dạy học

- Nguyên nhân từ phía học sinh:

Nguyên nhân khiến cho quản lý cảm xúc của giáo viên không có hiệu quảmột phần do ý thức của học sinh Đối tượng chính mà giáo viên tiếp xúc là nhữngbạn học sinh, độ tuổi với tâm lý thay đổi theo thời gian, sự ương bướng, tính cáchkhó bảo luôn là sự lo lắng của giáo viên, ảnh hưởng tâm lý trong việc giảng dạynhững cô cậu học trò như thế khiến giáo viên luôn căng thẳng, không thể làm chủcảm xúc của mình cũng như không thể làm chủ trong suy nghĩ, trong cách quản lýcảm xúc của chính giáo viên Việc dạy trẻ phải theo những quy tắc của nhà giáonên dù các bạn trẻ cư xử không đúng cũng chỉ được phép nhẹ nhàng nói nhưng đốivới một số học sinh cứng đầu, không sợ gì thì đó càng là điều khiến các bạn nghịchphá hơn vì nghĩ không ai làm gì được mình Cần có những biện pháp khắt khe hơntrong trường học để giáo viên và học sinh nghiêm túc hơn trong học tập, nhữngquy định luôn được học sinh thực hiện và quản lý cảm xúc tốt sẽ dần xuất hiệntrong kỹ năng giáo viên

- Nguyên nhân từ phía phụ huynh, đồng nghiệp, lãnh đạo trường:

Giáo viên dù hoàn hảo thế nào cũng không tránh khỏi những căng thẳng từphía phụ huynh, đồng nghiệp, lãnh đạo trường, Khi nhu cầu phụ huynh đòi hỏi cao

từ giáo viên về chất lượng học tập của các bạn học sinh, khi phụ huynh không biếtđược năng lực thực sự của con em mình như thế nào, những lời lẽ khó nghe củaphụ huynh khi thấy con điểm kém luôn là điều giáo viên thấy tủi thân và xấu hổ,

những lời nói nặng nề đôi khi khiến giáo viên không thể làm chủ được cảm xúc mànói những câu nói thật gây mất lòng phụ huynh học sinh Hay sự ghen tị năng lựcgiữa các đồng nghiệp trong môi trường giáo dục, những quy định trên ban lãnhđạo đề xuống khiến cho giáo viên thấy lo lắng, không biết cân bằng cảm xúc bảnthân như thế nào, không biết cân đối giữa các công việc tạo tâm lý không thoải mái

và việc quản lý cảm xúc không thể phát huy được

2.2 Cách thức kiểm soát cảm xúc trong các tình huống sư phạm

Một số cách thức kiểm soát cảm xúc, cụ thể như sau:

Điều chỉnh hành động của cơ thể: hít thở sâu, thả lỏng cơ thể mỉm cười

-thay đổi tư thế đứng, ngồi sao cho thoải mái nhất

Giáo viên khi đứng trước tình huống hay một vấn đề khó, không kiểm soátđược cảm xúc thì hãy bình tĩnh thả lỏng người, hít thở sâu sẽ khiến tâm trạng dịunhẹ đi và có hướng giải quyết tốt nhất Hãy nhớ rằng các hành động, động tác củagiáo viên có tác dụng rất lớn trong việc quản lý cảm xúc của chính giáo viên, đừngtạo tâm thế, áp lực cho bản thân, tâm lý sợ hãi khiến giáo viên không thể xử lý vấn

đề tốt được

- Rèn luyện tư duy: luôn nhìn mọi người, mọi vật bằng thái độ tích cực

Người ta thường nói “con người cần có trí tuệ cảm xúc” có nghĩa là biết cáchđiều chỉnh cảm xúc của bản thân bằng trí tuệ Trí tuệ cảm xúc ở đây là suy nghĩchín chắc, kỹ càng trước một tình huống để quản lý cảm xúc hiệu quả Giáo viênhãy tập cho mình thói quen nhìn người khác bằng thái độ tích cực và nhân ái sẽgiúp giáo viên tránh được những cảm xúc tiêu cực trong tâm hồn, hãy lắng nghehọc sinh nhiều hơn, hiểu hơn về học trò của mình để khởi gợi mối quan hệ thầy cô

và học sinh trở nên thân thiết và sự căng thẳng sẽ hạn chế dần Hãy bình tĩnh suynghĩ bản thân giáo viên đã có ứng xử tốt chưa, thực sự lỗi sai về phía ai, bản thângiáo viên còn thiếu gì cần bổ sung gì, giáo viên học cách chấp nhận, tiếp thu những

ý kiến đúng từ phía phụ huynh, ban lãnh đạo trường để trau dồi kiến thức bản thântốt hơn và rèn luyện được việc quản lý cảm xúc khi có sự nhìn nhận vấn đề tốt hơn

- Sử dụng ngôn từ: phù hợp, khéo léo, không biện hộ, đỗ lỗi do học sinh

chưa ngoan, không dùng những từ mang đến sự tiêu cực, thay vào đó là động viên,khích lệ dành cho đối phương

Khi giáo viên than vãn với đồng nghiệp hay lãnh đạo về hoàn cảnh sống hay

về vấn đề học sinh đang chính tạo cho bản thân giáo viên những cảm xúc tiêu cực

Giáo viên hãy biết sử dụng ngôn từ để điều khiển cảm xúc của bản thânmình và cảm xúc của những người đối diện, hãy thẳng thắn đưa ra ý kiến với thái

độ cử chỉ lễ phép với phụ huynh, ban lãnh đạo sẽ giúp giáo viên giải quyết vấn đềhiệu quả hơn Ngôn ngữ không khó nói nhưng phải biết cách nói như nào thì đem

lại hiệu quả cao, giáo viên cần rèn luyện kỹ năng giao tiếp, sử dụng ngôn từ ngay

từ những tình huống giao tiếp không chỉ trong môi trường giảng dạy mà ngay trongcuộc sống hàng ngày Quản lý cảm xúc sẽ hiệu quả đối với giáo viên khi giáo viênnên suy nghĩ trước khi nói, biết được đối tượng mình tiếp xúc là giáo viên khác, làhọc sinh hay phụ huynh để có giọng điệu phù hợp nhất Áp dụng vào mỗi đốitượng sẽ có cách giao tiếp khác nhau nên cần rèn luyện lời ăn tiếng nói như mộtthói quen tốt trong cuộc sống đối với giáo viên

- Tự tin: cán bộ quản lý, giáo viên cần phải rèn luyện những kỹ năng sau:

+ Can đảm nhìn vào mắt người đối diện khi giao tiếp, không lảng tránh.+ Vượt qua sợ hãi và cố gắng làm mọi việc

+ Can đảm thử sức các trường hợp, lĩnh vực, tự tin khám phá

Cách kiểm soát cảm xúc tiêu cực:

- Không đổ lỗi cho người khác

- Can đảm nhân sai lầm và tìm cách giải quyết

- Không tính toán thiệt hơn

- Vứt bỏ những lời phàn nàn, chỉ trích và thay thế bằng những lời khen ngợi,động viên, khuyến khích

- Suy nghĩ về mọi thứ một cách tích cực

2.3 Các bước để kiểm soát cảm xúc

Bước 1: dự báo (nhận thức, chuẩn bị):

Thông qua những thay đổi trong cơ thể, nhất là biểu hiện sinh lý cả bêntrong và bên ngoài cơ thể để cá nhân có những dự báo ban đầu về những cảm xúc

có thể mình sẽ trải nghiệm trong tình huống nhất định Bởi lẽ, cảm xúc của conngười luôn gắn liền với một tình huống cụ thể, trong hoàn cảnh xác định vì thếcảm xúc không tự nhiên sinh ra và không phải chỉ là phản ứng sinh lý đơn thuần.Khi cá nhân nảy sinh cảm xúc nào đó thì trước hết cần có sự tương tác với một sựkiện, hiện tượng, con người cụ thể và các tác nhân này phải được cá nhân đánh giá

có liên quan và có ý nghĩa với đời sống tâm lý của con người hay không Nếu conngười đánh giá sự kiện có thể thỏa mãn được các nhu cầu của họ thì cảm xúcdương tính xuất hiện, còn nếu không thỏa mãn thì nảy sinh cảm xúc âm tính Hơnnữa, bất kỳ cảm xúc nào được nảy sinh đều thể hiện ở hai bình diện gồm bình diệnsinh lý và tâm lý, bên ngoài (nét mặt, cử chỉ, điệu bộ) và bên trong (nhịp tim, nhịp

cơ, nhịp thở, tốc độ dẫn truyền máu ) Những biểu hiện này sẽ là một chỉ báo đểgiúp cá nhân có thể dự báo phản ứng cảm xúc tiếp theo của mình như thế nào Đâychính là sự liên hệ chặt chẽ giữa thể chất và tinh thần

Ví dụ: khi học sinh A không làm bài tập đến lớp và cô giáo gọi học sinh lênbảng trả lời (sự kiện), học sinh A bắt đầu cảm thấy tim đập nhanh hơn (biểu hiện

bên trong), tay run, môi khô, đổ mồi hôi tay (biểu hiện bên ngoài) và đây lànhững tín hiệu cho thấy học sinh A đang có cảm xúc lo lắng và sợ hãi nếu bị gọilên bảng.

Vì thế khi cơ thể có những phản ứng sinh lý thể hiện ra ngoài qua nét mặt,

cử chỉ, điệu bộ, sắc thái ngôn ngữ sẽ dự báo cho cá nhân những cảm xúc sẽ trảinghiệm và có thể là những phản ứng hành vi tiếp theo Cá nhân nhận thức đượcnhững tín hiệu chỉ báo của cơ thể và có sự chuẩn bị phản ứng trong những trườnghợp cần thiết Thực ra việc nhận biết dấu diệu thay đổi của cơ thể có thể là dễ dàngvới mọi người, tuy nhiên việc chuẩn bị những phản ứng hành vi có thể có hoặckhông xảy ra với từng hoàn cảnh cụ thể

Bước 2: nhận diện (hiểu lý do nảy sinh cảm xúc và gọi tên cảm xúc)

Khi có những dấu hiệu ban đầu về mặt cơ thể báo hiệu những cảm xúc có

thể nảy sinh thì điều quan trọng thứ hai là chúng ta cần nhận ra được lý do (tình huống, sự kiện, kích thích) làm nảy sinh cảm xúc đó và gọi tên được cảm xúc của

mình đang trải nghiệm

Ví dụ: giáo viên có cảm xúc hạnh phúc (hệ quả) vì học sinh đạt được thànhtích cao trong kỳ thi tốt nghiệp (sự kiện/tình huống) hay vì học sinh trong lớp nóichuyện riêng nhiều (sự kiện/tình huống) khiến giáo viên buồn (hệ quả)

Nhận diện cảm xúc là nhận ra được các dạng cảm xúc hiện thời của bản thân Các nhà tâm lý học đã chỉ ra rằng, các cảm xúc của cá nhân được biểu lộ trên

khuôn mặt và trong các điệu bộ, cử chỉ và các trạng thái khác của cơ thể (run, toát

mồ hôi, mặt đỏ, trương lực cơ căng ) Nhận dạng cảm xúc trước hết thông quacác biểu hiện trên khuôn mặt, điệu bộ và sắc thái biểu cảm của cơ thể, có thể phánđoán được các trạng thái cơ bản của cảm xúc của mình hay của người khác; cũngnhư phát hiện ra mức độ, cường độ của các cảm xúc đó (là bình thường, yếu hayrất mạnh mẽ, dữ dội)

Gọi tên cảm xúc là chỉ ra chính xác cảm xúc mà cá nhân đang trải nghiệm

là gì, bởi nếu không thể gọi tên chúng ta cũng không thể thay đổi được nó Việc

nhận diện được tình huống gây ra cảm xúc hiện tại của mình thể hiện chủ thể nhậnthức được tình huống gây ra cảm xúc của mình và việc gọi tên được cảm xúc màmình đang có cho thấy chủ thể ý thức được cảm xúc mà mình đang trải nghiệm.Khi chủ thể gọi tên/xác định cảm xúc mà mình đang trải nghiệm cũng là lúc chủthể biết được cảm xúc đó là tích cực hay tiêu cực, là cảm xúc mong muốn haykhông mong muốn để đối diện với nó chứ không sợ hãi hay chối bỏ

Bước này có thể chỉ là ý nghĩ thoáng qua nhưng cũng giúp cho mỗi cá nhân

có được khoảng thời gian quý giá để bình tĩnh hơn hoặc là “bừng tỉnh” để lựa chọnmột cách ứng phó với cảm xúc không mong muốn một cách thông minh và hiệuquả nhất Ví dụ: học sinh mắc lỗi mà không gọi tên được cảm xúc của mình là

“xấu hổ” hay “tội lỗi” thì sẽ không biết cách làm thế nào để ứng phó với cảm xúc

đó được, mà sẽ tìm cách chối bỏ, chạy trốn, đỗ lỗi khiến cho vấn đề trở nên nghiêm

trọng hơn.

Ngoài ra, việc phân tích và nhận diện tình huống cũng giúp cho cá nhânthêm một lần nữa hiểu hơn về cơ chế nảy sinh hay các yếu tố ảnh hưởng đến cảmxúc hiện tại của bản thân, từ đó có thể điều chỉnh theo hướng tích cực hơn Bởidưới góc độ trị liệu tâm lý, việc hiểu về nguyên nhân gây ra cảm xúc hiện tại, gọitên được cảm xúc, phân biệt được cảm xúc đó với những cảm xúc khác cũng là sựthừa nhận cảm xúc đó đang hiện hữu chứ không cố gắng “gạt” cảm xúc đó ra haygiả vờ như chúng không hề tồn tại Đây là bước quan trọng của việc thấu hiểu cảmxúc, chỉ khi thấu hiểu thì chúng ta mới có thể thoát ly và thay đổi cảm xúc đóđược

Bước 3: thực hiện cách thức kiểm soát cảm xúc

Có thể thấy bất kỳ cảm xúc nào được nảy sinh cũng do yếu tố nhận thứckhác nhau về cùng một sự kiện/tình huống/con người Vì thế, chúng ta có thể quản

lý được cảm xúc của bản thân thông qua việc thay đổi các tác nhân bên trong (nhậnthức) hay các yếu tố địa lý (không gian, thời gian, hoạt động ) bằng các cáchthức, kỹ thuật sau:

độ rung động khác nhau và dẫn đến phản ứng hành vi riêng

- Cách thức về hoạt động: thay đổi hoạt động

Cùng với mối quan hệ ảnh hưởng qua lại của 3 mặt cơ bản trong đời sốngtâm lý con người: nhận thức - thái độ - hành vi, sự thay đổi hành vi/hoạt động cũng

có thể dẫn đến sự thay đổi về cảm xúc

Ví dụ: khi đang trải nghiệm cảm xúc buồn, lo lắng thì việc tìm đến nhữnghoạt động mang tính “động” như đi chơi cùng bạn bè, nói chuyện với người thân,chơi thể thao sẽ khiến thay đổi sự chú ý và tạo hứng thú từ đó giúp cho cảm xúcbuồn, lo lắng giảm bớt đi

Viết nhật ký hay chỉ là việc viết ra những điều khiến chúng ta cảm thấy khóchịu, bực mình, chán nản, đau khổ cũng là cách để giải tỏa cảm xúc đang trảinghiệm, nhưng đồng thời việc viết ra cũng là công cụ giúp chúng ta một lần nữanhìn lại những suy nghĩ, cảm xúc, hành vi của mình và thấy cần phải thay đổi gìkhông

- Các kỹ thuật và biện pháp khác:

+ Thư giãn (hít thở sâu): một trong những cách kiểm soát cảm xúc của chính

mình là học cách hít thở đúng cách và hiệu quả Khi những cảm xúc tiêu cực và

âm tính nảy sinh để có thể khiến cảm xúc đó “hạ nhiệt” ngay lập tức thì kỹ thuậtthư giãn (hít thở sâu) sẽ giúp ích tại thời điểm đó Kỹ thuật hít thở bằng cơ hoànhđều sẽ giúp chúng ta bình tĩnh hơn khi đối diện với cảm xúc tức giận hay sự lolắng, sợ hãi bởi cách hít thở này sẽ cung cấp thêm một lượng oxy đáng kể cho cơthể, giúp nhịp tim bình ổn lại và gửi tín hiệu đến não bộ rằng “bình tĩnh, mọi việc

sẽ có cách giải quyết” Phản ứng thay đổi sinh lý khi cơ thể trải nghiệm cảm xúcnào đó là bình thường như căng thẳng, tức giận, lo lắng khiến nhịp tim đập nhanh,khó thở hơn song cũng là dấu hiệu cho thấy cơ thể cần thêm nhiều oxy vì thếchúng ta nên hít thở thật sâu để đưa nhiều oxy vào phổi nhất có thể giúp tăng tuầnhoàn máu và giúp chúng ta bình tĩnh hơn

+ Đếm số: sử dụng kỹ thuật đếm từ 1 đến 10, 20, 30 cũng rất hiệu quả khi

phải đối diện với những cảm xúc tiêu cực, âm tính và đặc biệt khi cá nhân cảmthấy khó có thể tự chủ với những cảm xúc này

+ Sử dụng thời gian tạm lắng/thay đổi vị trí địa lý: đây là kỹ thuật nên được

sử dụng khi cá nhân đang trải nghiệm cảm xúc tiêu cực như sự căng thẳng, lo lắng,

sợ hãi, tức giận và cảm thấy sắp không thể kiểm soát được những cảm xúc đó thìcần dùng kỹ thuật sử dụng thời gian tạm lắng tức là cho phép mình thoát khỏi cảmxúc hiện tại, khỏi bối cảnh gây cho mình cảm xúc hiện tại như đi ra khỏi cănphòng, đến một vị trí khiến cho bạn cảm thấy dễ chịu và thoải mái hơn để có thểlắng lại và tự kiểm soát mình tốt hơn

+ Kỹ thuật self - talk (tự nói với bản thân mình): kỹ thuật này được thực hiện

như một cách để cá nhân điều chỉnh những cảm xúc mà mình đang trải nghiệm.Thông thường khi cảm xúc nảy sinh sẽ có “tiếng nói và lý lẽ riêng của nó” vì thếđôi khi cảm xúc bột phát khiến cá nhân sẽ khó kiểm soát hành vi và phản ứng sau

đó của mình Do vậy, khi cảm xúc chuẩn bị lên đến cao trào, cá nhân thấy mìnhchuẩn bị không thể tự chủ được thì nên sử dụng kỹ thuật “tự nói với bản thân

mình” tức là tự nói thầm với bản thân những câu nói như “liệu có đáng (nổi giận,

lo lắng, sợ hãi) thế không?” hay “tức giận/lo lắng/sợ hãi có cần thiết lúc này?”

hay “có cách nào thỏa đáng hơn không?” hay “sự việc đã xảy ra rồi liệu có thay

đổi được không?” Việc tự nói với bản thân cũng là một trong những kỹ thuật để

giúp chúng ta đối diện với cảm xúc hiện tại, ý thức về nó, hiểu về cảm xúc đó đểkhông bị cảm xúc đó dẫn lối và điều khiển phản ứng hành vi tiếp theo một cáchbản năng Ngược lại, khi đối diện một cách có ý thức với cảm xúc đang trảinghiệm, cá nhân sẽ định hướng và chủ động lựa chọn cách phản ứng phù hợp nhất

+ Sử dụng sự hài hước: trong quá trình dạy học và giáo dục những tình

huống có thể nảy sinh bất ngờ giáo viên khó có thể kiểm soát cảm xúc nảy sinh củamình Nhưng mục đích chính của giáo dục là làm thay đổi nhận thức, thái độ, hành

vi của học sinh theo hướng tích cực hơn, nhất là trong xu thế đổi mới giáo dục phổthông, các biện pháp giáo dục kỷ luật tích cực được đề cao thay vì trách phạt cầndùng biện pháp động viên, khuyến khích trẻ nhiều hơn Những tình huống nảy sinh

trong dạy học và giáo dục có thể khiến giáo viên và học sinh có những cảm xúckhông mong muốn, tuy nhiên cả giáo viên và học sinh có thể tìm ra yếu tố hàihước trong tình huống để hóa giải hoặc giảm bớt những cảm xúc tiêu cực ở cả haibên.

Ví dụ: khi học sinh trêu thầy giáo dạy toán có tên Huy và bị cận bằng cách

dán giấy vào sau lưng thầy giáo có chữ viết “Huy Cận” Khi biết học sinh trêumình, thay vì tức giận và trừng phạt học sinh, thầy giáo cười với cả lớp và nói

“Cảm ơn các em đã cho thầy có tên giống nhà thơ Huy Cận nổi tiếng! Giá mà thầy

có biệt tài văn thơ giống Huy Cận thì tốt biết mấy nhỉ Nghe thế, cả lớp cười lớn,hôm đó lớp có tiết học rất vui vẻ”

+ Thay đổi chú ý: cũng giúp chúng ta kiểm soát cảm xúc hiệu quả hơn, nhất

là với những cảm xúc có cường độ mạnh như: tức giận, lo âu Thay đổi sự chú ý là

sự chuyển mục tiêu tri giác một cách có chủ ý sang đối tượng khác để tạo khoảngthời gian cho cảm xúc “lắng” xuống cũng như tránh các phản ứng hành vi tiêu cực

Ví dụ: tưởng tượng đến một nơi, khung cảnh yên bình hay về kỷ niệm mà đãmang lại cho bạn những cảm xúc tích cực/dương tính trong quá khứ cũng có tácdụng làm dịu những cảm xúc hiện tại mà bạn đang trải nghiệm (đặc biệt là nhữngcảm xúc có cường độ mạnh như tức giận, lo âu)

+ Ngừng suy nghĩ: kỹ thuật này có thể áp dụng để “cắt” ngang dòng suynghĩ tiêu cực dẫn đến cảm xúc gây khó chịu với cá nhân Khi đang đắm chìm vàosuy nghĩ lý giải về sự kiện, chúng ta có xu hướng làm cho cường độ cảm xúc tiêucực tăng lên hay thậm chí khiến nảy sinh những cảm xúc tiêu cực khác, ngừng suynghĩ về câu chuyện đang khiến mình trải nghiệm cảm xúc hiện tại để chủ độnghướng tới một câu chuyện khác Kỹ thuật này là “Ngừng suy nghĩ” chứ không phải

là “Không suy nghĩ” bởi dù thứ gì đeo bám bạn thì cũng luôn có những suy nghĩthay thế

Ví dụ: khi giáo viên đau khổ và buồn bã vì bị đồng nghiệp xa lánh và nóixấu mà yêu cầu giáo viên không nghĩ về việc bị xa lánh và không nên có nhữngcảm xúc trên thì khả năng giáo viên thực hiện được là rất khó, thậm chí giáo viên

đó càng nghĩ nhiều và đau khổ hơn Trong trường hợp này, “ngừng suy nghĩ” cóthể hướng dẫn giáo viên nghĩ về hướng khác như có cách nào để mình có thể xâydựng mối quan hệ với đồng nghiệp hay không? Có thể nhờ đến sự trợ giúp của ai?hoặc nghĩ về những lý do khiến mình bị xa lánh và tìm ra những giải pháp thay thếcho những lý do đó để giải quyết được vấn đề và giải tỏa cảm xúc hiện tại

+ Giao tiếp quyết đoán: cảm xúc là phản ứng tự nhiên của con người trước

sự kích thích, vì thế việc kiềm chế cảm xúc là không nên mà quan trọng là cá nhânthể hiện cảm xúc theo một cách phù hợp Một trong những cách đó là vẫn bày tỏcảm xúc nhưng với thái độ dứt khoát và không công kích, đổ lỗi hay chỉ tríchngười gây ra cảm xúc cho mình Kỹ thuật này vừa giúp cho cá nhân nói ra đượccảm xúc của mình, vừa bày tỏ mong muốn và nguyện vọng của mình với mẫu câu

như: “Tôi cảm thấy (cảm xúc) vì (nguyên nhân/lý do) tôi mong

muốn ” Việc nói ra được cảm xúc mà mình đang trải nghiệm cũng là một kỹ

thuật để cá nhân giảm được cường độ của cảm xúc đó, đồng thời cũng vừa nói lênmong muốn của mình, hướng tới giải pháp để cải thiện tình huống trong tương lai

Ví dụ: khi trong lớp chủ nhiệm có một học sinh liên tục có hành vi chống đối giáo viên điều này khiến giáo viên chủ nhiệm có thể rất khó chịu, buồn và thất

vọng Giáo viên lúc này gặp học sinh để trao đổi và nói với học sinh đó rằng:

“Cô/Thầy rất buồn vì em liên tục có hành vi không chấp hành yêu cầu của Cô/thầy

Cô mong rằng em sẽ hiểu điều này là không được và sẽ hợp tác với Cô/Thầy trong các lần sau.”

Ngoài ra, những biện pháp khác cũng có ích cho việc quản lý cảm xúc vànên được thực hành thường xuyên để hình thành thói quen trong cuộc sống để giúpcân bằng cảm xúc và có đời sống tinh thần khỏe mạnh

+ Chăm sóc cơ thể: một cơ thể khỏe mạnh chỉ có thể có khi tinh thần khỏemạnh vì thế về lâu dài để bản thân có sự bình tĩnh, sáng suốt trong mọi tình huốngthì mỗi cá nhân cần rèn luyện thói quen sinh hoạt lành mạnh, ăn uống điều độ vàngủ đủ giấc để có một cơ thể khỏe mạnh toàn diện

+ Tìm kiếm sự trợ giúp: việc tự rèn luyện kỹ năng kiểm soát cảm xúc là việc

luôn được khuyến khích Tuy nhiên, trong trường hợp đã áp dụng những cáchthức/kỹ thuật trên nhưng không giúp ích cho việc kiểm soát cảm xúc của bản thân,cũng nên nghĩ đến cách tìm kiếm sự trợ giúp của những nhà tư vấn, tham vấn tâm

lý để giúp bạn tìm ra biện pháp hiệu quả nhất để kiểm soát cảm xúc hiện tại vàtương lai có ảnh hưởng không tốt đến bản thân

Bước 4: điều chỉnh và hoàn thiện kỹ năng kiểm soát cảm xúc

Sau khi trải nghiệm và áp dụng những kỹ thuật, biện pháp khác nhau đểkiểm soát cảm xúc của mình, bước tiếp theo cá nhân sẽ rút kinh nghiệm, nêu ra bàihọc cho bản thân trong quá trình các tình huống tương tự hoặc những tình huốngkhác trong tương lai

Việc hình thành kỹ năng kiểm soát cảm xúc đòi hỏi cần thời gian thông quaquá trình cá nhân liên tục đối diện, thể hiện cảm xúc, rút kinh nghiệm từ đó cóthêm những kỹ năng để điều chỉnh cho những lần tiếp theo Theo đúng như quátrình hình thành kỹ năng nói chung, kỹ năng được vận dụng vào nhiều hoàn cảnh,tình huống đa dạng sẽ giúp cho cá nhân hoàn thiện kỹ năng để có thể vận dụng linhhoạt vào mọi điều kiện khác nhau

3 Quan tâm, tạo môi trường để cán bộ quản lý, giáo viên rèn luyện kỹ năng kiểm soát cảm xúc

3.1 Tổ chức các hoạt động tập thể, tạo môi trường để cán bộ, giáo viên, thực hành rèn luyện kỹ năng kiểm soát cảm xúc

Thông qua hoạt động, cán bộ, giáo viên được tiếp xúc với nhiều công việckhác nhau, có nhiều tình huống nảy sinh cần phải xử lý để họ có điều kiện thể hiệnnăng lực kiểm soát cảm xúc của mình Cũng trong hoạt động, con người sẽ soibóng lẫn nhau, người này sẽ nhìn vào tấm gương của người khác để điều chỉnhhành vi, thái độ của mình cho phù hợp.

Các hoạt động tập thể có thể tổ chức như: giao lưu, câu lạc bộ, diễn đàn, đốithoại,…do các tổ chuyên môn, tổ công đoàn và các tổ chức, đoàn thể khác trongnhà trường đảm nhận Kết thúc các hoạt động, tổ chức rút kinh nghiệm trong đó córút kinh nghiệm về cách ứng xử một số trường hợp nếu có và đề xuất các giải pháp

xử lý tình huống xảy ra

3.2 Bố trí luân phiên giáo viên làm chủ nhiệm lớp

Giáo viên chủ nhiệm lớp là người thay mặt hiệu trưởng quản lý một lớp học

Vai trò quản lí của giáo viên chủ nhiệm lớp thể hiện trong việc xây dựng và

tổ chức thực hiện các kế hoạch giáo dục, đôn đốc, kiểm tra và đánh giá kết quả họctập và tu dưỡng của học sinh trong lớp; là nhân vật chủ chốt, là linh hồn của lớp,người tập hợp, dìu dắt giáo dục học sinh phấn đấu trở thành con ngoan, trò giỏi,bạn tốt, công dân tốt và xây dựng một tập thể học sinh vững mạnh Chính vì vậy,hơn ai hết, người giáo viên chủ nhiệm phải luôn làm chủ và kiểm soát tốt cảm xúccủa mình Vì thế, nhà trường căn cứ vào điều kiện thực tế, bố trí sắp xếp cho cácgiáo viên được luân phiên làm chủ nhiệm lớp, tạo điều kiện cho mọi giáo viên đềuđược rèn luyện, thử thách để xây dựng thói quen kiểm soát cảm xúc

Song song với việc rèn luyện việc quản lý và kiềm chế cảm xúc của bảnthân, giáo viên chủ nhiệm lớp xây dựng giáo án sinh hoạt lớp theo chủ đề nhằmnâng cao kỹ năng kiểm soát cảm xúc cho học sinh Chủ đề lựa chọn thực hiệntrong tiết sinh hoạt lớp trong năm học cần gắn với các kế hoạch của nhà trường,Đoàn trường và được xây dựng ngay từ đầu năm học

Hàng năm, nhà trường tổ chức các hội thi giáo viên chủ nhiệm lớp giỏi cấptrường để tuyển chọn, công nhận, suy tôn giáo viên đạt danh hiệu Giáo viên chủnhiệm lớp giỏi, tạo điều kiện để giáo viên thể hiện năng lực, học tập, trao đổi kinhnghiệm; phát hiện, tuyên dương, nhân rộng những điển hình tiên tiến, góp phầnnâng cao hiệu quả các giờ sinh hoạt lớp, tổ chức các hoạt động giáo dục và đẩymạnh các phong trào thi đua trong trường học, tạo động lực phát triển giáo dục củatoàn ngành, đồng thời làm căn cứ để đánh giá thực trạng đội ngũ giáo viên chủnhiệm lớp, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

3.3 Phát huy vai trò của các tổ chức, đoàn thể trong trường học

Cùng với công tác chủ nhiệm lớp, các tổ chức, đoàn thể trong trường họccũng là môi trường quan trọng để giúp cán bộ, giáo viên rèn luyện nâng cao kỹnăng kiểm soát cảm xúc

Các tổ chức, đoàn thể xây dựng nội quy, quy định của tổ chức, đoàn thể

mình để mọi thành viên tham gia thực hiện, trong đó có quy định về cách ứng xử,kiểm soát cảm xúc trong giao tiếp, ứng xử và thực thi nhiệm vụ Mặt khác, môitrường và các hoạt động phong phú, đa dạng của các tổ chức, đoàn thể trong nhàtrường sẽ giúp mỗi cán bộ cũng như các thành viên được rèn luyện, thử thách, các

kỹ năng được hình thành trong đó có kỹ năng kiểm soát cảm xúc Vì vậy, các tổchức, đoàn thể trong nhà trường cần chủ động xây dựng nhiều chương trình, kếhoạch hoạt động, thu hút đông đảo thành viên tham gia để giáo viên và học sinhcùng tham gia các hoạt động, tăng cường sự hiểu biết, tôn trọng lẫn nhau, tạo điềukiện phát triển những tình cảm chân thành, tốt đẹp; hạn chế những hiểu nhầm, mấtkiểm soát

Cần tiến hành xây dựng đội ngũ cán bộ đoàn viên, đội viên nòng cốt kịp thờiphát hiện những học sinh có nguy cơ sa sút về ý thức học tập, ý thức đạo đức… và

từ những thông tin đó cần trao đổi với giáo viên chủ nhiệm lớp, tìm hiểu nguyênnhân và có biện pháp giáo dục kịp thời vì đây là nhóm học sinh có nguy cơ caonhất dễ sai phạm và lệch chuẩn mực đạo đức

4 Phát huy hiệu quả mối quan hệ giữa nhà trường và gia đình trong việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh

Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh là mối quan tâm của toàn xã hội, làquá trình lâu dài, liên tục Sự tham gia giữa các lực lượng nhà trường, gia đình và

xã hội là đòi hỏi tất yếu trong giáo dục học sinh hiện nay, đặc biệt mối quan hệbiện chứng giữa giáo dục nhà trường và giáo dục gia đình tạo nên sức mạnh tổnghợp giúp học sinh phát triển toàn diện về văn hóa, đạo đức và nhân cách Học sinhtích cực là yếu tố tiên quyết giúp hình thành và duy trì những cảm xúc tích cực đốivới cán bộ quản lý, giáo viên, đồng thời giúp học sinh luôn có tâm lý vui vẻ “mỗingày đến trường là một niềm vui”, góp phần tích cực trong việc xây dựng môitrường giáo dục lành mạnh, thân thiện

Để phát huy hiệu quả mối quan hệ giữa nhà trường và gia đình trong việcgiáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, cần tập trung một số giải pháp trọng tâmsau:

- Đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của

mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong việc giáo dục đạo đức, lốisống cho học sinh, trong đó sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình có ý nghĩathen chốt trong việc hình thành và định hướng, điều chỉnh tư tưởng, thái độ hành vicho học sinh Đây là một nhiệm vụ đòi hỏi sự công phu, kiên trì, tâm huyết khôngchỉ của ngành Giáo dục mà cần phải có sự chung tay góp sức của các cấp, cácngành, của nhiều lực lượng, nhiều tổ chức, đoàn thể, của mỗi gia đình và của toàn

xã hội nhằm đẩy mạnh giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống và tạo điềukiện cho nhau để cùng thực hiện tốt mục tiêu giáo dục toàn diện nhân cách cho họcsinh, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cho quêhương, đất nước

- Xây dựng môi trường nhà trường văn minh, hạnh phúc Nhà trường khôngchỉ xây dựng môi trường xanh, sạch, đẹp mà còn phải phát triển môi trường thânthiện, văn minh, dân chủ mà ở đó học sinh, giáo viên, nhân viên và người lao độngđược yêu thương, được tôn trọng, được an toàn, được thể hiện năng lực và giá trịbản thân Mỗi cán bộ, giáo viên là tấm gương cho học sinh trong hoạt động giáodục và hoạt động dạy - học; luôn linh động và nhạy bén nắm bắt và xử lý các tìnhhuống phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh, đa dạng hóa các phươngpháp, hình thức dạy học và sử dụng các biện pháp giáo dục kỷ luật tích cực nếucần thiết khi học sinh có các hành vi vi phạm

- Nâng cao chất lượng giáo dục gia đình: thông qua cầu nối là Ban đại diệncha mẹ học sinh, nhà trường thường xuyên phối hợp tuyên truyền triển khai thựchiện phong trào vận động “Xây dựng gia đình văn hóa” dưới mọi hình thức; bồidưỡng cho cha mẹ kiến thức về khoa học giáo dục, về kỹ năng giáo dục con cái Sựgương mẫu của các thành viên trong gia đình có ảnh hưởng rất lớn đến việc hìnhthành và tạo nên những thói quen, hành vi ứng xử đối với con trẻ Do vậy, giáo dụcgia đình tốt sẽ đem lại hiệu quả tích cực cho giáo dục nhà trường và ngược lại, qua

đó góp phần tác động tích cực đến giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống và pháttriển đời sống tâm lý, tình cảm, hành vi ứng xử, quan hệ giao tiếp tích cực trongcác em

- Phát huy vai trò, trách nhiệm của tổ chức Đoàn, Đội, Công đoàn trongtrường học Thực hiện hiệu quả công tác phối hợp với chính quyền, các tổ chứcHội, đoàn thể tại địa phương Xác định công tác giáo dục đạo đức, lý tưởng, lốisống cho học sinh là một trong những nhiệm vụ chính trị của địa phương Bởi vậy,định kỳ hằng năm cần phối hợp tổ chức gặp gỡ, đối thoại, nắm bắt tâm tư, tìnhcảm, định hướng tư tưởng, giải quyết kịp thời các nguyện vọng chính đáng vàchăm lo bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thế hệ trẻ Mặt khác, cần tạo điều kiện chonhau để phát huy hiệu quả các thiết chế văn hóa hiện có phục vụ nhu cầu luyện tậpthể dục thể thao, vui chơi, giải trí lành mạnh cho học sinh; ưu tiên bố trí nguồn lựcthực hiện các chương trình liên quan đến giáo dục đạo đức lối sống, bảo đảm môitrường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng chống bạo lực học đường

5 Xây dựng quy chế, quy định về việc kiểm soát hành vi, cảm xúc đối với cán bộ quản lý và giáo viên

Kiểm soát cảm xúc là việc làm của mỗi người song không phải bất kỳ lúcnào con người cũng tự giác kiểm soát cảm xúc của mình, nhất là trong những tìnhhuống gay cấn Trong trường học cũng vậy, có nhiều yếu tố tác động đến cán bộ,giáo viên, làm cho họ mất bình tĩnh, thiếu sáng suốt nên việc kiểm soát cảm xúcgặp nhiều khó khăn Vì vậy nhà trường phải quan tâm xây dựng các quy chế, quyđịnh về việc kiểm soát hành vi, cảm xúc để bắt buộc giáo viên và cán bộ quản lýphải nghiêm túc thực hiện Đó là biện pháp cứng rắn để giúp họ vượt qua một sốkhó khăn về tâm lý, hạn chế những nóng nảy, bức xúc, những hành động bột phátxẩy ra Đây cũng là căn cứ để đánh giá, phân loại đối với cán bộ, giáo viên hàng

năm

Trên cơ sở Thông tư 06/2019/TT-BGDĐT ngày 12/4/2019 của Bộ GD&ĐT,

kế hoạch và các văn bản chỉ đạo của Sở GD&ĐT về văn hóa ứng xử trong trườnghọc cùng với điều kiện cụ thể của từng trường, các đơn vị chủ động xây dựng Bộquy tắc ứng xử văn hóa riêng của trường mình Bộ quy tắc ứng xử có nhiều nộidung quy định về cách ứng xử giữa cán bộ quản lý với giáo viên, nhân viên; giữagiáo viên với giáo viên và giữa giáo viên với học sinh,… trong trường học, trong

đó cần có quy định về những điều, những việc cán bộ, giáo viên được làm, phảilàm và không được làm trong giao tiếp, ứng xử như:

Ứng xử của cán bộ quản lý cơ sở giáo dục

Đối với người học: Cần có ngôn ngữ chuẩn mực, dễ hiểu; yêu thương, tráchnhiệm, bao dung; tôn trọng sự khác biệt, đối xử công bằng, lắng nghe và độngviên, khích lệ người học Không xúc phạm, ép buộc, trù dập, bạo hành

Đối với giáo viên, nhân viên: Ngôn ngữ chuẩn mực, tôn trọng, khích lệ,động viên; nghiêm túc, gương mẫu, đồng hành trong công việc, bảo vệ uy tín, danh

dự, nhân phẩm và phát huy năng lực của giáo viên và nhân viên, đoàn kết, dân chủ,công bằng, minh bạch Không hách dịch, gây khó khăn, xúc phạm, định kiến, thiên

vị, vụ lợi, né tránh trách nhiệm hoặc che giấu vi phạm, đổ lỗi

Đối với cha mẹ người học: Ngôn ngữ chuẩn mực, tôn trọng, hỗ trợ, hợp tác,chia sẻ, thân thiện Không xúc phạm, gây khó khăn, phiền hà, vụ lợi

Đối với khách đến cơ sở giáo dục: Ngôn ngữ chuẩn mực, tôn trọng, lịch sự,đúng mực Không xúc phạm, gây khó khăn, phiền hà

Ứng xử của giáo viên

Đối với người học: Ngôn ngữ phải chuẩn mực, dễ hiểu, khen hoặc phê bìnhphù hợp với đối tượng và hoàn cảnh, mẫu mực, bao dung, trách nhiệm, yêuthương, tôn trọng sự khác biệt, đối xử công bằng, tư vấn, lắng nghe và động viên,khích lệ người học, tích cực phòng, chống bạo lực học đường, xây dựng môitrường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện Không xúc phạm, gây tổn thương,

vụ lợi, không trù dập, định kiến, bạo hành, xâm hại, không thờ ơ, né tránh hoặc chegiấu các hành vi vi phạm của người học

Đối với cán bộ quản lý: Ngôn ngữ tôn trọng, trung thực, cầu thị, tham mưutích cực và thể hiện rõ chính kiến, phục tùng sự chỉ đạo, điều hành và phân côngcủa lãnh đạo theo quy định Không xúc phạm, gây mất đoàn kết, không thờ ơ, nétránh hoặc che giấu các hành vi sai phạm của cán bộ quản lý

Đối với đồng nghiệp và nhân viên: Ngôn ngữ đúng mực, trung thực, thânthiện, cầu thị, chia sẻ, hỗ trợ; tôn trọng sự khác biệt, bảo vệ uy tín, danh dự và nhânphẩm của đồng nghiệp, nhân viên Không xúc phạm, vô cảm, gây mất đoàn kết

Đối với cha mẹ người học: Ngôn ngữ đúng mực, trung thực, tôn trọng, thân

thiện, hợp tác, chia sẻ Không xúc phạm, áp đặt, vụ lợi.

Đối với khách đến cơ sở giáo dục: Ngôn ngữ đúng mực, tôn trọng Khôngxúc phạm, gây khó khăn, phiền hà

Nhà trường phối hợp với các tổ chuyên môn và các tổ chức, đoàn thể đônđốc, nhắc nhở, theo dõi việc cán bộ, giáo viên thực hiện các nội quy, quy định đó.Trong quá trình thực hiện, nếu gặp khó khăn thì báo cáo thủ trưởng đơn vị, trưởngcác bộ phận liên quan để nhờ chuyên gia tư vấn hỗ trợ

6 Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát các hoạt động giáo dục

Kiểm tra là một khâu quan trọng không thể thiếu của chu trình quản lý Cácnhà trường cần tổ chức kiểm tra, giám sát các hoạt động giáo dục một cách thườngxuyên, trong đó quan tâm kiểm tra việc kiểm soát cảm xúc của cán bộ quản lý vàgiáo viên trong giảng dạy, giáo dục, trong thực hiện nhiệm vụ để nắm bắt tìnhhình, kịp thời nhắc nhở, góp ý đối với trường hợp có biểu hiện thiếu kiểm soát,ngăn chặn không để xẩy ra những hành vi tiêu cực

Công tác kiểm tra, giám sát các hoạt động chăm sóc, giáo dục học sinh đượctiến hành dưới nhiều hình thức:

- Trao đổi, trò chuyện với học sinh để các em chia sẻ tâm tư, tình cảm củamình về phương pháp giảng dạy, việc quản lý, việc ứng xử của cán bộ, giáo viên,nhân viên trong trường học để kịp thời tháo gỡ những bức xúc, giải tỏa tâm lý chohọc sinh

- Thường xuyên gặp gỡ, trao đổi với phụ huynh về tình hình của lớp của họcsinh, nhất là khi thấy học sinh có biểu hiện tiêu cực như chểnh mảng học trong họctập, có thái độ hành vi xấc xược với bạn bè, thầy cô, có vấn đề thay đổi về tâm sinhlý… để từ đó nắm bắt được suy nghĩ, nguyện vọng của phụ huynh để nếu có vấn

đề thì kịp thời chấn chỉnh giáo viên

- Nhà trường có hòm thư góp ý đặt ở vị trí thuận lợi, dễ quan sát để giúp chophụ huynh, học sinh, các thầy, cô giáo có thể phản ánh, trao đổi các nội dung liênquan đến công tác giáo dục của giáo viên, của nhà trường, đặc biệt là các vấn đềliên quan đến kiểm soát cảm xúc

- Hoạt động giám sát quản lý chất lượng hiệu quả sẽ giảm thiểu rất nhiềunhững biểu hiện tiêu cực của cảm xúc Thực hiện giám sát quản lý chất lượng chặtchẽ nghiêm túc sẽ hạn chế được những sai lệch về chuẩn mực đạo đức nhàgiáo Trong thực tế, ban đầu việc bị kiểm tra, giám sát có thể khiến cho giáo viênkhó chịu hoặc không thoải mái, tuy nhiên những hành vi chuẩn mực được diễn rathường xuyên và có sự giám sát sẽ dần trở thành thói quen, nền nếp và các cán bộ,giáo viên sẽ hình thành “phản xạ có điều kiện” để xử lý “văn minh” các tình huống

sư phạm và thực hiện các hành vi chuẩn mực một cách tự nhiên

- Ban giám hiệu nhà trưởng thường xuyên tổ chức đánh giá cán bộ quản lý,