Mục đích nghiên cứu
- Đề tài khẳng định tính đúng đắn, khoa học về sự cần thiết của việc sử dụng bài tập trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông
Để hỗ trợ giáo viên dạy môn Lịch sử tại trường THPT, bài viết này giới thiệu một số sáng kiến độc đáo trong việc xây dựng và áp dụng các bài tập lịch sử cho lớp 10, phù hợp với chương trình sách giáo khoa mới.
Mục tiêu của việc học Lịch sử lớp 10 tại trường THPT Lê Hồng Phong là phát triển năng lực chung và chuyên biệt cho học sinh Qua việc củng cố và luyện tập sau khi học lý thuyết, học sinh sẽ được định hướng cách tự học hiệu quả tại nhà, từ đó nâng cao hứng thú và chất lượng học tập môn Lịch sử.
Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài giải quyết các vấn đề sau:
- Tổng quan cơ sở lí luận và thực tiễn của dạy học lí thuyết gắn liền với thực hành bài tập
- Thiết kế bài tập thực hành lịch sử qua dạy học chủ đề “Văn minh Đại Việt”
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm tại đơn vị công tác
- Khảo sát kết quả thực nghiệm đề tài thông qua lấy ý kiến từ học sinh và đồng nghiệp
Đối tượng nghiên cứu của đề tài "Xây dựng và sử dụng bài tập thực hành lịch sử trong dạy học chủ đề Văn minh Đại Việt – lớp 10 tại trường THPT Lê Hồng Phong" là thiết kế các bài tập thực hành dành cho học sinh lớp 10 tại trường THPT Lê Hồng Phong, tập trung vào chủ đề Văn minh Đại Việt.
Khi thực hiện sáng kiến kinh nghiệm này, chúng tôi đã thực hiện các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp tham khảo: Tham khảo các nguồn: Kinh nghiệm thực tiễn của đồng nghiệp, sách, báo, tạp chí, các bài tham luận trên Internet
Phương pháp khảo sát thực tế bao gồm việc quan sát và thu thập dữ liệu về việc sử dụng các bài tập lịch sử trong trường phổ thông, nhằm phân tích tầm quan trọng và tính cấp thiết của chúng.
Phương pháp phân tích, tổng hợp:
+ Phân tích và tổng hợp tư liệu về các vấn đề có liên quan đến đề tài
+ Tham chiếu kết quả của bộ môn trong trường THPT Lê Hồng Phong
Phương pháp thử nghiệm bao gồm việc áp dụng các giải pháp sáng kiến cá nhân nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy chương trình sách giáo khoa mới trong các năm học tới.
Các phương pháp trên được kết hợp đồng thời trong quá trình nghiên cứu, góp phần tạo nên hiệu quả của đề tài
Đề tài "Xây dựng và sử dụng bài tập thực hành lịch sử trong dạy học chủ đề Văn minh Đại Việt – lớp 10 tại trường THPT Lê Hồng Phong" đã đóng góp đáng kể về cả lý luận và thực tiễn Những đóng góp này không chỉ nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn giúp học sinh hiểu sâu hơn về văn minh Đại Việt, từ đó phát triển tư duy lịch sử và kỹ năng phân tích.
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về bài tập thực hành trong dạy học lịch sử
- Làm sáng tỏ thực trạng xây dựng và sử dụng bài tập thực hành lịch sử trong các nhà trường phổ thông hiện nay
- Xây dựng và sử dụng bài tập thực hành lịch sử trong dạy học chủ đề
“Văn minh Đại Việt” giúp học sinh áp dụng kiến thức lịch sử vào thực tiễn, đồng thời củng cố hiểu biết và khuyến khích tư duy sáng tạo trong quá trình học tập.
PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Cơ sở lý luận của đề tài
1.1.1 Quan niệm về bài tập lịch sử
Trong giáo dục phổ thông, bài tập đóng vai trò thiết yếu trong quá trình dạy học Nó không chỉ quan trọng trong việc phân bổ chương trình mà còn được quy định rõ ràng trong các môn học như Văn, Toán, Lý, Hóa, với các giờ luyện tập và bài tập cụ thể.
Thuật ngữ “bài tập” được hiểu là hoạt động rèn luyện thể chất và tinh thần, bao gồm các dạng như bài tập xướng âm và bài tập thể dục Trong lĩnh vực giáo dục, “bài tập” được định nghĩa là nhiệm vụ mà giáo viên giao cho học sinh để áp dụng kiến thức đã học, như bài tập Đại số hay làm bài tập ở lớp Tuy nhiên, những định nghĩa này chỉ giải thích về mặt từ ngữ mà chưa làm rõ bản chất của khái niệm “bài tập”.
Theo Giáo sư Nguyễn Ngọc Quang, khái niệm “bài tập” không thể tách rời khỏi người thực hiện Bài tập chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó trở thành đối tượng hoạt động của một chủ thể, tức là cần có một người có nhu cầu chọn bài tập đó để giải quyết.
Bài tập là một hệ thống thông tin xác định, bao gồm hai tập hợp liên kết chặt chẽ và tương tác với nhau: điều kiện (dữ liệu đã cho để học sinh tìm ra cách giải) và yêu cầu (cái cần tìm, trạng thái mong muốn của đối tượng).
Theo Tiến sĩ Trần Quốc Tuấn, “bài tập lịch sử” được hiểu là một hệ thống thông tin rõ ràng về việc tổ chức quá trình dạy học lịch sử tại trường phổ thông Nó có vai trò quan trọng trong việc kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh, bao gồm các lĩnh vực nhận thức, xúc cảm – tình cảm, và kỹ năng, kỹ xảo.
Bài tập trong dạy học lịch sử là hệ thống thông tin quy định nhiệm vụ cho học sinh và mục tiêu cho giáo viên Nó được thực hiện trong tất cả các giai đoạn của quá trình dạy học, bao gồm nghiên cứu tài liệu mới, củng cố, khái quát, hệ thống hóa, cũng như vận dụng và kiểm tra – đánh giá.
1.1.2 Các loại bài tập trong dạy học lịch sử
Bài tập có thể được phân loại theo nhiều cách khác nhau, nhưng thường được chia thành ba nhóm chính: bài tập tự luận, bài tập trắc nghiệm và bài tập thực hành.
Bài tập tự luận là loại bài tập yêu cầu học sinh trình bày và lập luận chặt chẽ, tạo thành một bài viết hoàn chỉnh Các dạng bài tập tự luận thường gặp bao gồm phân tích tính chất của sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử; chứng minh và lí giải các nhận định về lịch sử; phân tích mối quan hệ giữa các sự kiện lịch sử; cũng như tìm hiểu nguyên nhân, ý nghĩa, sự kiện và bài học.
Câu 1 Hãy phân tích cơ sở hình thành văn minh Đại Việt Theo em, cơ sở nào là quan trọng nhất? Vì sao?
Những thành tựu văn minh Đại Việt là kết quả của việc kế thừa và phát triển các giá trị văn hóa, tri thức từ nền văn minh cổ truyền của Việt Nam, đồng thời thể hiện sự tiếp thu có chọn lọc những ảnh hưởng từ các nền văn minh bên ngoài Sự giao thoa này không chỉ làm phong phú thêm bản sắc văn hóa dân tộc mà còn khẳng định vị thế của Đại Việt trong bối cảnh lịch sử và văn hóa khu vực.
Bài tập trắc nghiệm khách quan bao gồm hệ thống câu hỏi yêu cầu câu trả lời ngắn và thường được phân loại thành bốn loại chính: xác định đúng – sai, lựa chọn đáp án đúng, xác định mối quan hệ giữa các yếu tố (đối chiếu, cặp đôi), và bài tập điền khuyết.
Câu 1 Việc chữ Nôm trở thành chữ viết chính thống thay thế chữ Hán thời Tây Sơn thể hiện điều gì?
A Sự suy thoái của Nho giáo
B Ý thức tự tôn dân tộc
C Tính ưu việt của ngôn ngữ
D Tinh thần sáng tạo của dân tộc