(Skkn 2023) giáo dục kĩ năng tự nhận thức cho học sinh trường thpt quỳ hợp 3 trong hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp 10 qua hình thức hoạt động giáo dục theo chủ đề

Chương trình giáo dục phổ thông hoạt động trải nghiệm và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp Ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐ ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Gi

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

TRƯỜNG THPT QUỲ HỢP 3

=====  =====

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“GIÁO DỤC KĨ NĂNG TỰ NHẬN THỨC CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT QUỲ HỢP 3 TRONG HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM, HƯỚNG NGHIỆP 10 QUA HÌNH THỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THEO CHỦ ĐỀ”

Số điện thoại : 1 Lê Thị Oanh 0972.667.624

2 Nguyễn Thị Thu 0825684074

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

Cụm từ đầy đủ Chữ cái viết tắt

PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Năm học 2022 - 2023, Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức áp dụng chương trình giáo dục tổng thể 2018 ở bậc THPT với lớp 10 Theo đó, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là một bộ phận của chương trình giáo dục tổng thể , là hoạt động giáo dục bắt buộc do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, có tính thống nhất về mục tiêu, phương pháp và cách thức đánh giá với

chương trình tổng thể Chương trình giáo dục phổ thông hoạt động trải nghiệm

và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp (Ban hành kèm theo Thông tư số

32/2018/TT-BGDĐ ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và

Đào tạo) đã quy định mục tiêu của chương trình như sau: "học sinh có khả năng

thích ứng với các điều kiện sống, học tập và làm việc khác nhau; thích ứng với những thay đổi của xã hội hiện đại; có khả năng tổ chức cuộc sống, công việc và quản lí bản thân; có khả năng phát triển hứng thú nghề nghiệp và ra quyết định lựa chọn được nghề nghiệp tương lai; xây dựng được kế hoạch rèn luyện đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp và trở thành người công dân có ích"

Như thế, nhiệm vụ cơ bản nhất của chương trình ở bậc THPT là giúp học sinh lựa chọn được nghề nghiệp trong tương lai Xuyên suốt cả chương trình hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp 10, học sinh sẽ được tạo cơ hội tiếp cận các vấn đề, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống

Để định hướng được nghề nghiệp trong tương lai, một trong những yếu tố

mang tính quyết định là kĩ năng tự nhận thức về bản thân Đây là kĩ năng cơ bản để

hình thành năng lực đặc thù mà hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp hướng tới: khả năng thích ứng với cuộc sống bao gồm: Hiểu biết về bản thân và môi trường sống; điều chỉnh bản thân và đáp ứng với sự thay đổi

Kĩ năng tự nhận thức là một kĩ năng sống cơ bản, là khả năng con người có thể

ý thức rõ ràng về cảm xúc, tính cách, quan điểm, giá trị động cơ, hiểu biết và chấp nhận những tố chất vốn có để phát huy điểm mạnh, hạn chế điểm yếu nhằm tổ chức tốt cuộc sống và cải thiện mối quan hệ của mình với mọi người Kĩ năng tự nhận thức giúp học sinh hiểu rõ về bản thân mình: Đặc điểm, tính cách, thói quen, thái độ, ý kiến, cách suy nghĩ, cảm xúc, nhu cầu của chính mình, các mối quan hệ

xã hội cũng như những điểm tích cực và hạn chế của bản thân Việc hình thành kĩ năng sống nói chung và Kĩ năng tự nhận thức nói riêng là mục tiêu giáo dục của

cả thế giới: “Mỗi quốc gia phải đảm bảo cho người học được tiếp cận chương trình giáo dục kĩ năng sống phù hợp” và “Khi đánh giá chất lượng giáo dục cần phải đánh giá kĩ năng sống của người học” Như vậy, học kĩ năng sống trở thành

quyền của người học và chất lượng giáo dục được đánh giá cả trong kĩ năng sống

của người học Hơn lúc nào hết, kĩ năng sống là một đòi hỏi thiết yếu để con người

có thể tồn tại và phát triển trong xã hội hiện đại Phát triển Kĩ năng tự nhận thức cho học sinh là một trong những yêu cầu quan trọng của các nhà trường hiện nay Khi thực hiện chương trình hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, giáo viên mới chỉ dừng lại ở việc truyền tải nội dung của các chủ đề, nặng về lí thuyết mà chưa chú trọng tới việc hình thành các năng lực và kĩ năng sống cho học sinh thông qua các trải nghiệm trong thực tiễn Với nhiều giáo viên và học sinh, Kĩ năng tự nhận thức còn là một khái niệm mới Học sinh THPT đã có nhận thức tương đối về bản thân nhưng chưa có kĩ năng thành thạo nên còn thiếu tự tin vào bản thân, xử lí tình huống thiếu chính xác, hành động còn sai lầm Điều quan trọng là các em chưa biết phát huy thế mạnh của bản thân, chưa tận dụng thế mạnh để định hướng nghề nghiệp cho tương lai

Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp nghiệm được tiến hành theo 3 hình thức: sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp và hoạt động giáo dục theo chủ đề Lợi thế của hình thức hướng dẫn tổ chức hoạt động giáo dục theo chủ đề là trong thời gian nhất định có thể thực hiện được mục tiêu của các chủ đề tới số đông học sinh (cả khối 10), có thể phát huy được sức mạnh của tập thể khi thực hiện các hoạt động Đồng thời học sinh có thể hoạt động trong môi trường tập thể để phát huy nhiều kĩ năng, năng lực

Xuất phát từ những cơ sở trên chúng tôi lựa chọn giải pháp “ Giáo dục kĩ năng tự nhận thức cho học sinh trường THPT Quỳ Hợp 3 trong hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp qua hình thức hoạt động giáo dục theo chủ đề ” (bộ Cánh diều) để nghiên cứu và thực hiện

II ĐỐI TƯỢNG TÁC ĐỘNG

- Là HS lớp 10 trường THPT Quỳ Hợp 3

III THỜI GIAN NGHIÊN CỨU VÀ THỰC HIỆN

- Học kì I năm học 2022-2023 đến nay chúng tôi bắt đầu nghiên cứu và áp dụng giải pháp

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp chuyên gia

- Phương pháp thống kê toán học

- Phương pháp phân tích kết quả khảo sát

V Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA GIẢI PHÁP

- Giáo dục kĩ năng tự nhận thức giúp học sinh nhận biết được cái gì thúc đẩy mình và mình say mê cái gì Điều này hướng học sinh đến việc lựa chọn công việc

mình yêu thích và phát huy được hết khả năng của mình trong công việc Từ đó, học sinh sẽ đạt được thành công trong tương lai Nó hướng học sinh tới những mối quan hệ, cả trong học tập, trong công việc lẫn quan hệ cá nhân, ở đó học sinh sẽ có những đóng góp mang tính xây dựng và tích cực hơn

- Giáo dục kĩ năng tự nhận thức thông qua các hoạt động trải nghiệm trong thực tiễn giúp học sinh cảm nhận rõ ràng về nhân cách, điểm mạnh, điểm yếu, tư duy, niềm tin, động lực và cảm xúc Càng hiểu rõ bản thân, học sinh càng có thể kiểm soát và lựa chọn hành vi muốn biểu hiện Sự tự nhận thức là cơ sở - nền tảng - nền móng - hỗ trợ tất cả các năng lực tư duy cảm xúc

- Mặt khác, giáo dục kĩ năng tự nhận thức trong hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp còn góp phần hình thành nhân cách và lối sống cho học sinh: tự tin, đồng cảm, khoan dung, không bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội

- Giải pháp mang đến phương pháp mới, học sinh có thể tiếp thu một cách dễ dàng, tác động mạnh mẽ vào nhận thức của các em học sinh để từ đó các em biết mình nên làm gì và cần làm những gì

- Thông qua giải pháp các em sẽ nhận thấy được thành công trong cuộc sống đến

từ việc hiểu rõ bản thân và có những kĩ năng cần thiết.Từ đó hình thành cho các

em thói quen rèn luyện những kĩ năng cần thiết trong cuộc sống

- Giải pháp còn giúp giáo viên vận dụng vào việc giáo dục học sinh theo hướng phát huy năng lực và phẩm chất đúng như yêu cầu của chương trình mới

- Giải pháp còn giúp giáo viên đúc rút được nhiều kinh nghiệm trong việc hình thành các hình thức tổ chức sáng tạo trong hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

PHẦN 2: NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1 Kĩ năng tự nhận thức

1.1 Khái niệm

Một trong những KNS cơ bản và cần thiết của con người là KN TNT TNT

là quá trình con người tiếp nhận và xử lí thông tin về bản thân để điều chỉnh hành

vi của mình nhằm đảm bảo sự thích nghi và phát triển của bản thân

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) quan niệm, KN TNT bao gồm sự nhận thức về bản thân như: những đặc trưng, điểm mạnh, điểm yếu, những mong muốn và không muốn của bản thân; nhận ra sự khác biệt của mình so với người khác về khả năng, đặc điểm về giới, tuổi, giáo dục, tín ngưỡng

Trong Giáo dục KNS trong môn Ngữ văn ở trường Trung học cơ sở, tác giả Lưu Thu Thủy và Nguyễn Thúy Hồng xem KN TNT là khả năng con người hiểu biết về chính bản thân mình, như cơ thể, tư tưởng, các mối quan hệ xã hội; biết nhìn nhận, đánh giá đúng về tiềm năng, tình cảm, sở thích, thói quen, điểm mạnh, điểm yếu, của bản thân mình; quan tâm và luôn ý thức được mình đang làm gì,

kể cả nhận ra lúc bản thân đang cảm thấy căng thẳng

Mỗi tác giả có một cách phát biểu khác nhau về nội hàm khái niệm KN

TNT Trên cơ sở ý kiến của các nhà khoa học, ở đề tài này, tác giả quan niệm: Kĩ năng tự nhận thức là khả năng nhận biết được cảm xúc, những điểm mạnh, điểm yếu, giá trị và năng lực của bản thân để có thể xác định mục tiêu, điều chỉnh hành

vi của mình một cách phù hợp nhằm phát triển bản thân và góp phần phát triển cộng đồng, xã hội

1.2 Đặc điểm, biểu hiện của kĩ năng tự nhận thức

Theo định nghĩa nêu trên, biểu hiện đầu tiên của một người có KN TNT là khả năng nhận biết được cảm xúc, những điểm mạnh, điểm yếu, giá trị và năng lực của bản thân Nói cách khác, KN TNT là khả năng con người nhận biết đúng đắn rằng mình là ai; sống trong hoàn cảnh nào; tình cảm, sở thích, thói quen, ưu, nhược điểm của bản thân mình ra sao; vị trí của mình trong mối quan hệ với người khác như thế nào; luôn ý thức được mình đang làm gì hoặc mình có thể thành công ở những lĩnh vực nào

Biểu hiện thứ hai của KN TNT là khả năng nhận ra các giá trị, phản giá trị hoặc phi giá trị để đúc rút ra những bài học về cuộc sống cho chính mình

Biểu hiện thứ ba, người có KN TNT là người biết xác định mục tiêu phù hợp với năng lực, hoàn cảnh của mình Họ biết cần đạt được điều gì và sẽ đạt được điều

gì trong cuộc sống bằng năng lực của mình

Biểu hiện thứ tư, KN TNT còn biểu hiện ở khả năng con người biết tự điều chỉnh hành vi, cảm xúc, suy nghĩ của mình theo hướng tích cực, biến những điều nhận thức được thành hành vi thực tế để thay đổi con người mình

Như vậy, để có KN TNT, con người phải đặt ra và trả lời các câu hỏi:

Mình là ai?

Mình có ưu thế gì?

Điểm khác biệt của mình với người khác là gì?

Điểm mạnh, điểm yếu của mình về tính cách và năng lực ra sao?

Sở thích của mình là gì?

Mục tiêu cuộc sống của mình là gì?

Mình hay thành công trong những công việc nào?

Người khác đánh giá về mình ra sao?

Cách thức để phát huy điểm mạnh, khắc phục điểm yếu của bản thân như thế nào?

Mình phải làm gì? Phải thay đổi ra sao?

Từ đó, ta cần mạnh dạn nhận công việc mà mình thấy có khả năng đảm nhiệm và làm tốt, tạo sự tin tưởng với người khác; đặt ra mục đích cho bản thân và mục tiêu cho công việc; điều chỉnh bản thân để thích nghi với những hoàn cảnh khác nhau

1.3 Tầm quan trọng của việc phát triển kĩ năng tự nhận thức cho học sinh lớp

TNT sẽ giúp các em nhận ra được điểm mạnh để có hướng phát huy, đồng thời các em cũng biết được điểm yếu của mình để tìm cách khắc phục Nói tóm lại,

TNT sẽ giúp HS có được sự tự tin, hiểu mình, biết người, có động cơ để vươn tới thành công Quan trọng nhất, TNT sẽ giúp các em tránh được những sai lầm không đáng có vì không hiểu chính bản thân mình

TNT là chiếc chìa khóa giúp mỗi HS mở cánh cửa giao tiếp, giao lưu với xã hội, biết làm thế nào để không mắc phải sai lầm, biết làm thế nào để giữ gìn mối quan hệ tốt với những người khác, biết làm thế nào để đối phó với sự bi quan, thất vọng, mặc cảm, tự ti đang tồn tại trong mỗi con người chúng ta

1.3.2 Tự nhận thức để biết khoan dung và xây dựng sự đồng cảm

Trong cuộc sống, khoan dung, tha thứ độ lượng là một trong những đức tính, phẩm chất vô cùng cao quý, tốt đẹp của con người Tuy nhiên trong thực tế, HS lớp 10 và nhất là HS trường THPT Quỳ Hợp 3 - lứa tuổi mới chập chững bước vào đời, kinh nghiệm sống còn khá non nớt nên đôi khi ở các em còn tồn tại lối sống ích kỷ, vô tâm, vô cảm, cố chấp, thù dai

Khi biết TNT điểm mạnh, điểm yếu, hoàn cảnh, điều kiện khác nhau của những người xung quanh HS lớp 10 sẽ học được cách tôn trọng điểm khác biệt của người khác, từ đó mà biết khoan dung, sống nhân ái, để tâm hồn trở nên lương thiện, cao thượng và giàu có hơn

TNT cho phép mỗi HS lớp 10 hiểu về người khác, hiểu cách họ cảm nhận về bản thân mình cũng như thái độ và phản hồi tích cực hoặc tiêu cực của họ với mình TNT sẽ giúp các em tự hiểu mình, từ đó chấp nhận hoặc thay đổi bản thân, đồng thời cũng là sợi dây tạo nên mối đồng cảm giữa người với người Từ việc biết tôn trọng bản thân sẽ dẫn đến tôn trọng người khác, học hỏi những điểm hay từ người khác để phát triển nhân cách theo chiều hướng ngày càng tốt hơn Điều đó một lần nữa khẳng định vai trò to lớn của KN TNT đối với HS lớp 10, giúp các em biết khoan dung và xây dựng sự đồng cảm

1.3.3 Tự nhận thức để không bị lôi kéo, dụ dỗ vào các tệ nạn xã hội

HS lớp 10 là một bộ phận quan trọng, là vốn quý và thế mạnh trong chiến lược phát triển đất nước, nhưng cũng có bộ phận các em không hiểu đời, không biết mình, dẫn tới thái độ sống ngạo mạn, “Ếch ngồi đáy giếng, coi trời bằng vung”, nên hậu quả là các em rất dễ lạc lối trước cám dỗ và có lối sống lệch lạc Các thế lực xấu trong xã hội, phản động…luôn triệt để lợi dụng đặc điểm tâm lý nhạy cảm, ham tiếp cận cái mới, thích tự do, tự khẳng định mình… của lứa tuổi này, trong khi vốn sống và nhận thức chính trị - xã hội của họ còn hạn chế, nên dễ

bị dụ dỗ, lôi kéo, tiêm nhiễm bằng cả vật chất và văn hóa, lối sống

Trước những biến đổi nhanh chóng của xã hội, mọi cái tốt hay xấu đều có thể làm thay đồi thái độ và hành vi của con người Đặc biệt với học sinh đang ở độ tuổi 15,16 còn chưa có kinh nghiệm sống, dễ sa vào các tệ nạn xã hội Do đó, cá nhân phải có KN TNT biết chọn cho mình lối sống lành mạnh, tránh xa lối sống buông thả, xa hoa, theo đuổi vật chất tầm thường, luôn hướng tới những giá trị đích thực để có “sức đề kháng” và khả năng “miễn dịch” không bị các tệ nạn xã hội lôi

kéo, dụ dỗ, như Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần do các thanh niên”

1.3.4 Tự nhận thức để là cơ sở nền tảng, hỗ trợ tất cả các năng lực tư duy cảm xúc

TNT là đặc điểm nổi bật trong sự phát triển nhân cách, tư duy của HS lớp

10, nó có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển tâm lý của lứa tuổi này Biểu hiện là nhu cầu tìm hiểu và tự đánh giá những đặc điểm tâm lý của mình theo chuẩn mực đạo đức của xã hội, theo quan điểm về mục đích cuộc sống… Điều đó khiến các

em quan tâm sâu sắc tới đời sống tâm lý, những phẩm chất nhân cách và năng lực riêng Các em nhận thức về cái tôi hiện tại của mình, về vị trí của mình trong xã hội tương lai Ý thức làm người lớn khiến các em có nhu cầu khẳng định mình, muốn thể hiện cá tính của mình một cách độc đáo, muốn người khác quan tâm, chú

ý đến mình…

1.3.5 Tự nhận thức để định hướng nghề nghiệp

Định hướng nghề nghiệp là tổng hợp những việc giúp bạn xác định mục tiêu nghề nghiệp tương lai Khi bạn chọn được một ngành nghề phù hợp, bạn sẽ nhanh chóng làm quen với công việc và dễ dàng thành công hơn Định hướng nghề nghiệp giữ vai trò quan trọng trong việc quyết định sự thành công và hướng phát triển của mỗi cá nhân Định hướng nghề nghiệp đối với mỗi cá nhân có ý nghĩa không chỉ với bản thân cá nhân ấy mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng nguồn nhân lực của đất nước Bởi định hướng nghề nghiệp chính xác sẽ giúp

cá nhân phát huy tối đa năng lực của bản thân, hứng thú với công việc Nhờ đó, hiệu quả công việc của họ được nâng cao Đồng thời định hướng nghề nghiệp đúng đắn sẽ giúp cá nhân đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực cho xã hội Định hướng nghề nghiệp của mỗi cá nhân có thể được bắt đầu từ rất sớm, trong đó lứa tuổi học sinh THPT là một giai đoạn quan trọng Vì học sinh THPT là một lực lượng tiềm năng của nguồn nhân lực Định hướng đúng trong lựa chọn ngành nghề của học sinh THPT không chỉ tạohứng thú cho học sinh ham học mà đôi khi còn quyết định

cả sự thành đạt của các em

Việc lựa chọn nghề nghiệp chịu tác động từ nhiều yếu tố khác nhau bao gồm chủ quan và khách quan, có thể liệt kê như sau: bản thân, năng kiếu, thiên hướng, tố chất, gia đình, bạn bè, xã hội, bản thân Không ai hiểu rõ bản thân HS hơn chính em, trước khi quyết định chọn một hướng đi cho riêng mình, GV hãy để

HS nhìn lại bản thân xem các em có những gì, những yếu tố đó có phù hợp với

nghề mình chọn hay không

Cá nhân mỗi HS phải biết mình là người có tính cách như: kiềm chế, trung thực, bảo mật, gan dạ, dũng cảm, cẩn thận … để hướng đến những nghề nghiệp phù hợp HS hãy lắng nghe và khám phá bản thân của mình để biết được thực sự đam mê công việc như thế nào, khi lựa chọn nghề nghiệp HS cần tìm ra mình có năng lực như thế nào, có phù hợp với ngành nghề đó hay không HS cần nhớ rằng tuyệt đối không chọn nghề bởi sự tác động của người khác

Như thế, kĩ năng TNT đóng vai trò quyết định tới việc định hướng nghề nghiệp của mỗi người Nhưng Gv cũng cần biết rằng HS lớp 10 có thể tự đánh giá bản thân nhưng đôi khi vẫn chưa đúng đắn nên các em vẫn cần sự giúp đỡ của người lớn Một mặt, người lớn phải lắng nghe ý kiến của em các, mặt khác phải giúp các em hình thành được biểu tượng khách quan về nhân cách của mình nhằm giúp cho sự tự đánh giá của các em được đúng đắn hơn, tránh những lệch lạc,

phiến diện trong tự đánh giá Cần tổ chức hoạt động của tập thể cho các em có sự giúp đỡ, kiểm tra lẫn nhau để hoàn thiện nhân cách của bản thân nhằm mục đích:

- Hình thành thế giới quan

- Lựa chọn nghề nghiệp

- Ứng xử trong giao tiếp: về tình bạn, tình yêu, cộng đồng

- Đáp ứng nhu cầu nhận thức, tự nhận thức của học sinh lớp 10

Quá trình nhận thức của các em HS lớp 10 chia ra làm ba cấp độ Thứ nhất

là loại khả năng nhận thức xuất sắc Thứ hai là loại khả năng nhận thức trung bình, khá Thứ ba là loại thiểu năng trí tuệ Như vậy, với mỗi loại khả năng nhận thức khác nhau, các GV phải tiến hành những PP giáo dục chung và cá biệt để đảm bảo quá trình nhận thức của HS có kết quả như mong muốn

1.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến kĩ năng tự nhận thức cho bản thân

- Gia đình: Có ảnh hưởng đặc biệt đó là những chuẩnmực, hình mẫu để học

hỏi, là khung quy chiếu giúp cá nhân so sánh, đánh giá những phẩm chất tâm lý của bản thân

- Bạn bè: Là mô hình xã hội để cá nhân thực hiện hành vi của mình; là chuẩn

mực để cá nhân so sánh hành vi xã hội của mình; là tấm gương phản chiếu giúp phát hiện ra chính mình trong nhóm, tập thể; là những tác nhân củng cố hành vi xã hội được lặp lại ở cá nhân

- Nhà trường: Có ảnh hưởng rất sâu sắc, mạnh mẽ, toàn diện và triệt để, là cơ

sở nền tảng giúp cá nhân có được nhận thức, thái độ đúng đắn về bản thân, điều chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mực xã hội dẫn tới sự hoàn thiện bản thân

- Bản thân học sinh : Tính tích cực hoạt động và giao lưu của mình chính

là yếu tố quyết định tự nhận thức Cá nhân tự nhận thức, lựa chọn, tiếp nhận những giá trị để theo đuổi, tiếp nhận sự đánh giá của những người xung quanh; định

hướng và điều chỉnh bản thân như thế nào cho có ý nghĩa, lựa chọn những gì là đúng đắn, phù hợp với chính bản thân và với xã hội

Những đặc điểm trên cho thấy, giáo dục KN TNT cho HS THPT trong hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là yêu cầu tất yếu, vừa là một nhiệm vụ bắt buộc của nhà trường THPT để giúp HS, biết cách lựa chọn đúng nghề nghiệp và vững vàng đi vào cuộc sống tự lập sau này

2 Chương trình hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp

Đặc điểm của Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là hoạt động giáo dục

do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó, chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai

Mục tiêu của Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và các năng lực đặc thù cho học sinh; nội dung hoạt động được xây dựng dựa trên các mối quan hệ của cá nhân học sinh với bản thân, với xã hội, với tự nhiên và với nghề nghiệp.Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp giúp hình thành và phát triển ở học sinh các năng lực tự chủ

và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo được biểu hiện qua các năng lực đặc thù: năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướng nghề nghiệp

So với cấp tiểu học và Trung học cơ sở, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở cấp trung học phổ thông tập trung hơn vào hoạt động giáo dục hướng nghiệp nhằm phát triển năng lực định hướng nghề nghiệp Thông qua các hoạt động hướng nghiệp, học sinh được đánh giá và tự đánh giá về năng lực, sở trường, hứng thú liên quan đến nghề nghiệp, làm cơ sở để tự chọn cho mình ngành nghề phù hợp và rèn luyện phẩm chất và năng lực để thích ứng với nghề nghiệp tương lai

Để thực hiện được mục tiêu cuối cùng và quan trọng nhất của chương trình Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là phát triển năng lực định hướng nghề nghiệp cho bản thân thì tất yếu học sinh phải có KN TNT

3 Biểu hiện của kĩ năng tự nhận thức trong các chủ đề hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp 10 - bộ Cánh diều

1 Xây dựng nhà

trường

- Tự nhận thức được vai trò và trách nhiệm của bản thân trong việc gìn giữ và phát huy truyền thống của nhà trường Từ đó coa những hành động cụ thể để phát huy truyền thống nhà trường

- Tự nhận thức được thế mạnh và khó khăn của bản thân trong giao tiếp, ứng xử hằng ngày, trong khả năng thu hút các bạn vào tham gia các hoạt động chung, trong việc thực hiện các hoạt động theo các chủ đề của Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh

- Rút ra được bài học cho bản thân khi tham gia các hoạt động giáo dục nhà trường; trong giao tiếp, ứng xử ở trường, lớp, nơi cộng cộng

- Có ý thức tôn trọng sự khác biệt

- Tự nhận thức được hoàn cảnh sống của bản thân và có ý thức vượt khó, vươn lên trong học tập và trong cuộc sống

- Tự rút ra được những bài học về: sự tự chủ, lòng tự trọng, ý chí vượt khó, sự chủ động trong học tập Từ đó có những hành động cụ thể để vượt khó, để sống chủ động trong mọi việc 3.Tư duy phản

biện và tư duy

tích cực

- Tự nhận diện được thế mạnh của bản thân trong việc hình thành tư duy phản biện Tạo thói quen quan sát và học hỏi những kiến thức để khi tranh luận, mình luôn là người nắm rõ các thông tin để thuyết phục người khác

- Có những hành động để điều chỉnh tư duy theo hướng tích cực cho bản thân

Biết điều chỉnh thái độ tích cực, cầu thị, mang tích xây dựng khi tham gia phản biện

thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao và hỗ trợ mọi người cùng tham gia

- Hiểu được văn hóa ứng xử nơi cộng đồng để có ý thức thực hiện những hành vi, thói quen hành vi thể hiện văn hóa ứng xử nơi cộng đồng

dự định lựa chọn 9.Rèn luyện bản

4 Thực trạng giáo dục kĩ năng tự nhận thức cho học sinh lớp 10 thông qua hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp trên địa bàn huyện Quỳ Hợp

- Về phía giáo viên:

Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là hoạt động giáo dục bắt buộc đối với khối

10 khi thực hiện chương trình giáo dục THPT 2018 Nhưng thực tế là không có giáo viên chuyên trách đảm nhận hoạt động này Đó thường là giáo viên chủ nhiệm hoặc giáo viên dạy các môn khác được bố trí, sắp xếp thực hiện Điều này sẽ tạo

nhiều ra nhiều khó khăn cho cả người dạy lẫn người học: tài liệu ít, không có chuyên môn, ít đam mê Hơn nữa, cơ sở vật chất và không gian hoạt động cho các

em còn thiếu thốn Giáo viên phụ trách mỗi chủ đề chỉ vài ba người, không thể quản lí và hướng dẫn hết vài trăm học sinh khối 10 cùng một lúc

Trong thời gian nghiên cứu đề tài, chúng tôi đã khảo sát và điều tra về KN TNT của 215 học sinh lớp 10 và 15 giáo viên trong các trường trên địa bàn huyện Quỳ Hợp gồm THPT Quỳ Hợp 1 và THPT Quỳ Hợp 3

Kết quả khảo sát cụ thể như sau:

Theo quý thầy (cô), hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp có

khả năng giáo dục KN TNT cho HS lớp 10 không?

Có: 10% Không:

90%

Trong thực tiễn hướng dẫn học sinh thực hiện hoạt động

trải nghiêm, hướng nghiệp, quý thầy (cô) có thường xuyên

rèn luyện KNTNT cho HS không?

Thường xuyên:

15%

Không thường xuyên: 75%

Thầy (cô) có nhận ra được tầm quan trọng của KN TNT

trong việc định hướng nghề nghiệp cho HS lớp 10 hay

- Về phía học sinh:

Kết quả khảo sát thực trạng cho thấy, KN TNT ở phần lớn HS lớp 10 còn khá mơ hồ, non nớt Các em chưa hiểu rõ chính mình, năng lực, sở trường, điểm mạnh, điểm yếu của chính mình; chưa có thói quen đưa ra những quyết định quan trọng cho chính mình Điều này thêm một lần nữa khẳng định vai trò vô cùng quan trọng của KN TNT và việc giáo dục KN TNTcho HS lớp 10

Ngoài những hạn chế chung trên, HS trường Quỳ Hợp 3 còn có những nhược điểm riêng đó là: Hầu hết các em đều là HS dân tộc ít người vùng sâu, vùng

xa điều kiện kinh tế và năng lực còn nhiều hạn chế Các em ít có môi trường để va chạm, cọ xát để tự nhận thức được thế mạnh của bản thân Học sinh vùng kinh tế đặc biệt khó khăn lại mang trong mình tâm lí an phận thủ thường: chỉ nghĩ đơn thuần là học xong sẽ đi làm công nhân nên dần dần các em đang tự đánh mất cơ hội và khả năng của chính mình Nên khi khi thực hiện các chủ đề hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp theo hình thức hoạt động giáo dục chúng tôi muốn học sinh

nhận ra được thế mạnh của bản thân, có cơ hội thể hiện thế mạnh đó, nhận ra được những giá trị đích thực của cuộc sống, định hướng được những dự định trong tương lai từ đó có những quyết định đúng đắn cho bản thân Với đề tài này, tôi hướng đến mục đích đó

Tóm lại, KNS trong đó có KN TNT là khái niệm tương đối gần gũi với HS nhưng chưa đi vào thực hành cụ thể Ý nghĩa, tầm quan trọng của giáo dục KNS đặc biệt là KN TNT chưa được nhận thức một cách đúng mức trong một bộ phận giáo viên và học sinh

II GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

1 Nguyên tắc xây dựng các giải pháp

Trong tổ chức các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, nhằm giáo dục KN TNT cho học sinh cần chú ý các nguyên tắc sau:

2.1.1 Đảm bảo cho HS được tương tác trong quá trình thực hiện các hoạt động để có cơ hội tự nhận thức

Xuất phát từ các nguyên nhân khách quan như: không áp lực về hiệu quả của hoạt động, không có giáo viên chuyên trách, cơ sở vật chất và điều kiện thực hiện các hoạt động còn nhiều thiếu thốn, tài liệu tham khảo còn ít Chính vì thế, giáo viên thường chọn phương pháp tổ chức các hoạt động một cách đơn giản: vấn đáp

hoặc thuyết trình

Tương tác là sự tác động qua lại giữa các chủ thể hành động, các thành phần trong một hệ thống hoặc giữa các hệ thống Tương tác trong dạy học là sự tác động qua lại giữa các chủ thể người dạy, người học và đối tượng dạy học cũng như toàn thể các thành phần của quá trình dạy học

Cốt lõi của chương trình hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là thông qua các trải nghiệm trong thực tiễn để định hình nghề nghiệp tương lai cho học sinh Thông thường, những trải nghiệm đó sẽ được tiến hành tập thể Vì thế, học sinh sẽ

có cơ hội để tương tác với nhau là điều tất yếu Trong hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, các mối quan hệ tương tác của học sinh rất đa dạng: nhập vai, thảo luận; hỏi - đáp; hội thảo, hoạt động cộng đồng, Giáo viên cần tăng cường các hoạt động trải nghiệm để đạt được mục tiêu của các chủ đề và phát huy được kĩ năng tự nhận thức của học sinh

KN TNT không thể được hình thành chỉ qua việc nghe giảng và tự đọc tài liệu mà phải thông qua các hoạt động trao đổi, đối thoại với người khác

Chẳng hạn, khi thực hiện các chủ đề:

Chủ đề 2 Khám phá và phát triển bản thân

GV không nên dừng lại ở câu hỏi: em hãy kể ra điểm mạnh và điểm yếu của bản thân mà GV nên tổ chức cho HS thảo luận cùng nhau về đặc điểm đó của mỗi bạn dựa trên một số gợi ý:

? Bạn đang và sẽ làm gì để phát huy thế mạnh của bản thân?

? Hiện tại bạn có những thuận lợi nào để phát huy những thế mạnh ấy?

? Bạn nghĩ thế mạnh đó sẽ giúp bạn định hướng được công việc trong tương lai hay không?

? Bạn có tạo cho mình thói quen hạn chế những điểm yếu không? Ví dụ?

Chủ đề 3: Tư duy tích cực và tư duy phản biện

GV tổ chức cho các nhóm chọn một chủ đề phản biện để cùng nhau tranh luận để thống nhất về quan điểm Trong quá trình phản biện đòi hỏi các nhóm phải có sự lắng nghe và phản hồi kịp thời Sau khi cuộc phản biện kết thúc, GV cũng cần lắng nghe ý kiến nhận xét của những bạn HS khác thông qua các câu hỏi phát vấn:

? Em ấn tượng tốt với phần phản biện của nhóm nào nhất? Vì sao?

? Theo em, điều gì làm cho một ý kiến, quan điểm phản biện có tính thuyết phục cao?

Thông qua việc thảo luận đó, HS hiểu mình và hiểu mọi người hơn đồng thời mỗi người cũng sẽ biết trân trọng sự khác biệt của người khác HS được va chạm, thậm chí đối lập với nhiều luồng tư tưởng Đó là cơ sở giúp HS có những điều chỉnh hợp lí trong nhận thức và hành vi ứng xử của bản thân mình

2.1.2 Đảm bảo cho HS được trải nghiệm thực tiễn trong quá trình thực hiện các chủ đề

Quan điểm khi xây dựng sách Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp 10 của các nhà biên soạn là "mang cuộc sống vào bài học, đưa bài học vào cuộc sống" Trong quá trình thực hiện các chủ đề theo hình thức hoạt động giáo dục, học sinh

có thể tham gia nhiều hình thức trải nghiệm thực tiễn cuộc sống khác nhau Trong

đó, trải nghiệm có chiều sâu là hình thức HS được tham gia vào các hoạt động, tự đặt mình vào tình huống, hóa thân vào các nghề nghiệp để nhận thức về những mặt mạnh, điểm yếu của chính mình

KNS nói chung và KN TNT nói riêng chỉ được hình thành khi người học được trải nghiệm qua các tình huống thực tế HS chỉ có kĩ năng khi các em tự làm việc đó, chứ không chỉ nói về việc đó Kinh nghiệm có được khi HS được hành động trong các tình huống đa dạng giúp các em dễ dàng sử dụng và điều chỉnh các

kĩ năng phù hợp với điều kiện thực tế.`

Trong quá trình hướng dẫn học sinh tham gia các hoạt động trải nghiệm, GV cần thiết kế và tổ chức thực hiện các hoạt động phù hợp sao cho HS có cơ hội thể hiện ý tưởng cá nhân, tự trải nghiệm và biết phân tích kinh nghiệm sống của chính mình và người khác, biết đánh giá mọi người và đánh giá chính mình; biết tự đặt mình vào những tình huống cụ thể để tự nhận ra điểm mạnh, điểm yếu trong tâm hồn, tính cách của chính bản thân mình

Chủ đề 4: Trách nhiệm với gia đình

Gv tổ chức cho HS tham gia hoạt động phát triển kinh tế gia đình bằng phương pháp dạy học dự án Sau khi thống nhất một số việc làm để phát triển kinh

tế gia đình các nhóm HS sẽ thực hiện kế hoạch bằng trải nghiệm trong thực tiễn: làm bánh, sữa chua, trà tắc để bán

Chủ đề 6: Hành động vì môi trường

Chúng tôi tổ chức cho học sinh Trải nghiệm: tìm hiểu thực trạng vấn đề môi trường ở một số địa điểm nhất định trên địa bàn huyện Quỳ Hợp hoặc tại địa phương em (nộp sản phẩm bằng video và thuyết trình); tham gia cuộc thi thời trang tái chế; hoạt động tình nguyện để giữ gìn môi trường sống tại trường học

Chủ đề 7: Thông tin nghề nghiệp

Để dễ dàng tìm hiểu thông tin về các nghề, chúng tôi tổ chức cuộc thi: "Em

và nghề trong tương lai" HS có cơ hội nhập vai vào nghề mà bản thân sẽ chọn trong tương lai như: giáo viên, MC, thợ điện, Cuộc thi sẽ giúp HS nhận ra nghề

đó có phù hợp với năng lực của bản thân hay không, bản thân có thực sự đam mê

Mục đích cao nhất của giáo dục KN TNT là giúp người học thay đổi hành vi theo hướng tích cực Thúc đẩy người học thay đổi hay định hướng lại các giá trị, thái độ và hành động của mình Thay đổi hành vi, thái độ và giá trị ở từng con người là một quá trình khó khăn, không đồng thời, có thời điểm người học lại quay trở lại những thái độ, hành vi hoặc giá trị trước Do đó, GV cần kiên trì chờ đợi và

tổ chức các hoạt động liên tục để HS duy trì hành vi mới và có thói quen mới; tạo động lực cho HS điều chỉnh hoặc thay đổi giá trị, thái độ và hành vi trước đây, thích nghi hoặc chấp nhận các giá trị, thái độ và hành vi mới

Ví dụ: GV tổ chức cho HS thực hiện chủ đề theo trình tự các bước như sau

Chủ đề 1: Xây dựng nhà trường

HS tìm hiểu truyền thống và các hoạt động giáo dục truyền thống trong nhà trường - có ý thức trân trọng, giữ gìn và phát huy những truyền thống đó - đề xuất được một số kế hoạch giáo dục truyền thống nhà trường phù hợp - tham gia một số hoạt động cộng đồng để xây dựng truyền thống nhà trường

Chủ đề 4: Trách nhiệm với gia đình

HS nhận thức được vai trò và vị trí của gia đình đối với mỗi cá nhân- từ đótự nhận thức được tình cảm và trách nhiệm với gia đình - có hành động thiết thực vì gia đình: gắn kết yêu thương, phát triển kinh tế gia đình

Như vậy, thông qua việc tổ chức các chủ đề hoạt động trải nghiệm, chúng ta

có thể tác động lên cả quá trình TNT của HS, từ khâu nhận thức đến việc thay đổi hành vi Trong thực tế, cách thực hiện các chủ đề trải nghiệm, hướng nghiệp hiện nay thường mới chỉ dừng ở mức độ 1: nhận thức các vấn đề được đề cập mà chưa chú ý tổ chức cho HS TNTđể thay đổi hành vi từ việc trải nghiệm GV cần tuân thủ nguyên tắc này để đảm bảo đúng yêu cầu của bộ môn và phát huy được KN TNT của người học

2 Các giải pháp cụ thể

2.1 Giáo dục kĩ năng tự nhận thức thông qua phương thức khám phá

2.1.1 Hoạt động tham quan, dã ngoại

- Tham quan, dã ngoại là một hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn đối với học sinh Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em học sinh được đi thăm, tìm hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các di tích lịch sử, văn hóa, công trình, nhà máy… ở xa nơi các em đang sống, học tập, giúp các em có được những kinh nghiệm thực tế, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính các em

- Nội dung tham quan, dã ngoại có tính giáo dục tổng hợp đối với học sinh như: giáo dục lòng yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước, giáo dục truyền thống cách mạng, truyền thống lịch sử, truyền thống của Đảng, của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Các lĩnh vực tham quan, dã ngoại có thể được tổ chức ở nhà trường phổ thông là: Tham quan các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hóa; Tham quan các công trình công cộng, nhà máy, xí nghiệp; Tham quan các cơ sở sản xuất, làng nghề; Tham quan các Viện bảo tàng; Dã ngoại theo các chủ đề học tập; Dã ngoại theo các hoạt động nhân đạo…

- Năm học 2022-2023 nhà trường đã lên kế hoạch cho học sinh tham quan dã ngoại

( Kế hoạch được đính kèm ở phần phụ lục)

- Việc tham quan, dã ngoại sẽ giúp các em có thêm những hiểu biết về nhiều vùng đất mới, về các nét đẹp văn hóa của các địa phương Qua đó bồi đắp cho các em về tình yêu quê hương đất nước Bên cạnh đó, việc đa dạng hóa hình thức học tập giúp học sinh thêm hứng thú , tạo môi trường tự học, tự nghiên cứu của học sinh

Tạo cơ hội giao lưu, học hỏi giữa học sinh trong trường, nâng cao sự tự tin và khả năng giao tiếp, khả năng tự nhận thức của cho học sinh

- Thông qua hoạt động tham quan, dã ngoại mà nhà trường đã tổ chức, chúng tôi nhận thấy hầu hết học sinh đều rất hào hứng tham gia Khi tham gia các em đều thực hiện tốt các nhiệm vụ, luôn hòa mình vào các trò chơi, các hoạt động mà GV

tổ chức Khi tham gia hoạt động tham quan dã ngoại, các em trở nên mạnh dạn, tự tin, tự bày tỏ ý kiến quan điểm của mình Bên cạnh đó, đây còn là cơ hội để kết nối bạn bè, tạo môi trường học tập thân thiện, hòa nhập và thích nghi với mọi môi trường Và một trong những ý nghĩa quan trọng mà thông qua hoạt động tham quan, dã ngoại học sinh có được đó là kĩ năng tự nhận thức Học sinh nhận thức được những việc cần làm, nên làm và những việc bản thân không được làm, không nên làm Giúp bản thân đưa ra những hành động và suy nghĩ đúng đắn nhất Sự tự nhận thức sẽ ảnh hưởng một cách tích cực đến các phương diện trong cuộc sống đặc biệt là trong các mối quan hệ, điều này chúng tôi nhận thấy việc tham gia hoạt động tham quan dã ngoại đã đạt được mục đích

Hình ảnh 1: Thăm quan học tập ở viện bảo tàng TP Vinh

2.1.2.Hoạt động thực địa

Đây là phương pháp chính để thực hiện công tác khảo sát, điều tra Vai trò của người GV là hướng dẫn HS về các bước tiến hành điều tra như: Quan sát, thu thập

số liệu bằng cách nào? Ghi chép chúng ra sao?

Có thể nói phương pháp thực địa là một trong những phương pháp đến kết quả cao nhất hiện nay Phương pháp nghiên cứu thực địa chính là phương pháp định tính

của thu thập dữ liệu thông qua quan sát, phân tích các yếu tố trong các môi trường

tự nhiên hoặc môi trường xã hội

VD: Tìm hiều về môi trường địa phương, tìm hiểu, điều tra hoạt động của một xí nghiệp ở địa phương thì phải quan sát, tìm hiểu cơ sở nguyên nhiên liệu, dây chuyền sản xuất, thị trường tiêu thụ, hệ thống cơ sở hạ tầng, máy móc, thiết bị, tìm hiểu tài nguyên rừng…

Hình ảnh 2: Thực địa tìm hiểu về tài nguyên rừng tại xã Châu Lý

-Hiện nay, trong nghiên cứu thực địa thường được chia thành các giai đoạn sau: + Đội ngũ nghiên cứu

+ Phương pháp nghiên cứu

+ Lựa chọn phương pháp thu thập dữ liệu

+ Tiến hành nghiên cứu

+ Phân tích dữ liệu

+ Đưa ra kết quả nghiên cứu

- Với việc tổ chức hoạt động thực địa, GV mong muốn học sinh luôn có tâm thế phải muốn biết, có tư duy muốn tò mò , thắc mắc muốn biết, muốn hiểu Và để biết, để hiểu HS cần phải trải nghiệm, phải tìm hiểu thực tế thay vì chỉ qua kiến thức mà GV truyền thụ Khi tham gia hoạt động thực địa, GV luôn mong muốn HS

sẽ khám phá ra nhiều điều mới mẻ từ thực tế Bồi đăp cho các em kĩ năng tự nhận thức từ những gì đang diễn ra xung quanh môi trường sống của chúng ta

Ở CĐ 6: Hành động vì môi trường Chúng tôi đã sử dụng phương pháp

hoạt động thực địa để giáo dục kĩ năng tự nhận thức cho học sinh Gv tổ chức cho

học sinh tham gia hoạt động thực địa với chủ đề: "tìm hiểu thực trạng vấn đề ô nhiễm môi trường ở một số địa điểm nhất định trên địa bàn huyện Quỳ Hợp hoặc tại địa phương em" (nộp sản phẩm bằng video, cung cấp hình ảnh và viết bài báo

cáo) Và để hoạt động thực địa đạt hiệu quả cao chúng tôi đã tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Thông báo kế hoạch đến học sinh

Bước 2: Chuyển giao nhiệm vụ đến học sinh Mỗi lớp thực hiện một hoạt động thực địa với nội dung: "tìm hiểu thực trạng về ô nhiễm môi trường trên địa bản Quỳ Hợp hoặc ở địa phương em" ( Gợi ý: Học sinh có thể lựa chọn các vấn

đề để tìm hiểu như: Môi trường đất, nguồn nước, danh lam thắng cảnh, chất lượng không khí, môi trường sinh học )

+ Thực trạng môi trường ở địa phương em diễn ra như thế nào?

+ Nguyên nhân nào dẫn tới thực trạng môi trường ở địa phương em?

+ Đưa ra dự báo về sự thay đổi của môi trường tự nhiên trước tác động của con người?

+ Những giải pháp nào mà địa phương đã thực hiện để ngăn chặn tình trạng

ô nhiễm môi trường?

+ Bản thân nhận thấy mình cần làm gì để giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường?

Bước 3: Các lớp thực hiện nhiệm vụ bằng cách tham quan thực địa đến các

địa điểm mà các em lựa chọn Ghi lại kết quả thực địa từ các chuyến đi đó

Bước 4: Thu thập và xử lí kết quả thực địa

Bước 5: Báo cáo kết quả bằng văn bản, video, hình ảnh

Hình ảnh 3:Khảo sát thực địa Ô nhiễm nguồn nước ở cầu Nậm Tôn

Như vậy, việc tham gia hoạt động thực địa sẽ giúp học sinh nâng cao ý thức tìm hiểu, phân tích thực trạng môi trường tự nhiên ở địa phương và những tác động của con người đến môi trường tự nhiên Đây là một hoạt động rất thiết thực khi các

em phải đến tận nơi để khảo sát thực tế, có như vậy nguồn dự liệu mới dồi dào và

có chất lượng Bên cạnh đó, khi cho học sinh tham quan thực địa các em sẽ hiểu tưởng tận hơn các yếu tố ảnh hưởng đến cuộc nghiên cứu lúc đó các em sẽ đưa ra kết quả chính xác hơn Thông qua phương pháp hoạt động thực địa mà chúng tôi

đã sử dụng, chúng tôi nhận thấy đây là một trong những phương pháp giáo dục kĩ năng tự nhận thức cho học sinh có hiệu quả nhất Thông qua hoạt động thực địa môi trường học sinh đã tự nhận thức được trách nhiệm của bản thân trong việc gìn giữ môi trường sống Đã đề xuất và có những hành động thiết thức để bảo vệ môi trường sống tại địa phương Bên cạnh đó học sinh còn thiết kế được những hoạt động tuyên truyền, kêu gọi mọi người chung tay bảo vệ cảnh quan thiên nhiên

2.2 Giáo dục kĩ năng tự nhận thức thông qua phương thức thể nghiệm, tương tác

2.2.1.Tổ chức diễn đàn

Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy sự tham gia của học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ ý kiến của mình với đông đảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo, cha mẹ và những người lớn khác có liên quan Diễn đàn là một trong những hình thức tổ chức mang lại hiệu quả giáo dục thiết thực Thông qua diễn đàn, học sinh có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, ý kiến, quan niệm hay những câu hỏi, đề xuất của mình về một vấn đề nào đó có liên quan đến nhu cầu, hứng thú, nguyện vọng của các em Đây cũng là dịp để các em biết lắng nghe ý kiến, học tập lẫn nhau Vì vậy, diễn đàn như một sân chơi tạo điều kiện để học sinh được biểu đạt ý kiến của mình một cách trực tiếp với đông đảo bạn bè và những người khác Diễn đàn thường được tổ chức rất linh hoạt, phong phú và đa dạng với những hình thức hoạt động cụ thể, phù hợp với từng lứa tuổi học sinh

Mục đích của việc tổ chức diễn đàn là để tạo cơ hội, môi trường cho học sinh được bày tỏ ý kiến về những vấn đề các em quan tâm, giúp các em khẳng định vai trò và tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định vai trò và tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định mình Qua các diễn đàn, thầy cô giáo, cha mẹ học sinh và những người lớn có liên quan nắm bắt được những băn khoăn, lo lắng và mong đợi của các em về bạn

bè, thầy cô, nhà trường và gia đình,… tăng cường cơ hội giao lưu giữa người lớn

và trẻ em, giữa trẻ em với trẻ em và thúc đẩy quyền trẻ em trong trường học Giúp học sinh thực hành quyền được bày tỏ ý kiến, quyền được lắng nghe và quyền được tham gia,… đồng thời giúp các nhà quản lí giáo dục và hoạch định chính sách nắm bắt, nhận biết được những vấn đề mà học sinh quan tâm từ đó có những biện pháp giáo dục và xây dựng chính sách phù hợp hơn với các em

Ở chủ đề 8: Chọn nghề chọn trường Để giúp học sinh có sự hiểu biết về

ngành, nghề để từ đó đưa ra được sự lựa chọn đúng đắn về việc chọn ngành nghề trong tương lai chúng tôi đã tổ chức "diễn đàn về chọn ngành chọn trường" cho học sinh :

+ Đầu tiên GV cho học sinh lựa chọn ngành, nghề mà mình yêu thích và định lựa chọn trong tương lại

+ Thứ 2: Khi có kết quả thống kê, GV chia nhóm ngành nghề theo sự lựa chọn của

HS ( Các sự lựa chọn giống nhau sẽ quy về một nhóm)

+ Thứ 3: Các nhóm tự tìm hiểu về ngành, nghề mà mình lựa chọn ( tìm hiểu về vị trí vai trò, nhu cầu việc làm trong tương lai, điểm mạnh, điểm yếu )

+ Thứ 4: Tổ chức diễn đàn Tổ chức cho học sinh trao đổi, thảo luận về nhóm ngành nghề của mình Trong buổi diễn đàn đó, mỗi nhóm học sinh tự trình bày nhóm ngành nghề (đặc điểm, tính chất, yêu cầu, nhu cầu xã hội) mà mình đã tìm hiểu từ trước

Thông qua tổ chức diễn đàn về nghề nghiệp, giáo dục cho học sinh biết cách tìm hiểu thông tin về nhóm nghề mà mình quan tâm Để từ đó xác định được năng lực và phẩm chất của bản thân có thể theo được những nhóm nghề nào, bản thân đam mê nghề gì Chúng tôi nhận thấy việc tổ chức diễn đàn về nghề nghiệp rèn luyện cho học sinh tính chủ động tìm hiểu, phân tích những năng lực, phẩm chất của bản thân và những yêu cầu đối với nghề dự định để đưa ra được những đánh giá về sự phù hợp của bản thân đối với nhóm nghề dự định Thông qua buổi diễn đàn đó học sinh có cơ hội biết thêm nhiều thông tin về nghề nghiệp mà nhóm bạn cũng cập để từ đó bản thân sẽ lựa chọn được cách rèn luyện phù hợp về phẩm chất

và năng lực cần thiết cho nhóm nghề định lựa chọn Tích cực xây dựng và thực hiện kế hoạch học tập, rèn luyện bản thân theo định hướng nghề nghiệp Sau buổi diễn đàn, học sinh hầu như nắm được những nhóm ngành nghề cơ bản, nhận thức được việc bản thân muốn làm nghề gì? chọn làm nghề gì? Nghề gì phù hợp mới mình? Và cần làm gì để đạt được ước mơ đó?

2.2.2.Hoạt động giao lưu

Giao lưu là một hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra các điều kiện cần thiết để cho học sinh được tiếp xúc, trò chuyện và trao đổi thông tin với những nhân vật điển hình trong các lĩnh vực hoạt động nào đó Qua đó, giúp các em có tình cảm và thái độ phù hợp, có được những lời khuyên đúng đắn để vươn lên trong học tập, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách Hoạt động giao lưu có một số đặc trưng sau:

- Phải có đối tượng giao lưu Đối tượng giao lưu là những người điển hình, những gương mặt tích cực tham gia các hoạt động hoặc có những thành tích xuất sắc, thành đạt trong các lĩnh vực nào đó, thực sự là tấm gương sáng để học sinh noi theo, phù hợp với nhu cầu hứng thú của học sinh

- Thu hút sự tham gia đông đảo và tự nguyện của học sinh, được học sinh quan tâm và hào hứng

- Phải có sự trao đổi thông tin, tình cảm hết sức trung thực, chân thành và sôi nổi giữa học sinh với người được giao lưu Những vấn đề trao đổi phải thiết thực, liên quan đến lợi ích và hứng thú của học sinh, đáp ứng nhu cầu của các

em

Với những đặc trưng trên, hoạt động giao lưu rất phù hợp với việc giáo dục kĩ năng tự nhận thức cho học sinh thông qua các chủ đề

- Ở chủ đề 5: Tham gia xây dựng cộng đồng Chúng tôi đã cho học sinh giao

lưu với tấm gương điển hình tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng vơi mục tiêu hướng tới đó là:

+ Nhận thức được việc tự giác, tích cực tham gia các hoạt động chung là trách

nhiệm của mỗi HS

+ Hình thành niềm tin rằng tham gia các hoạt động chung sẽ giúp bản thân phát triển năng lực, phẩm chất cần thiết, từ đó tích cực tham gia các hoạt động chung góp phần phát triển truyền thống nhà trường

+ Có ý thức tự giác, tích cực tham gia các hoạt động chung;

+ Hình thành và phát triển năng lực xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch

và đánh giá

+ Hình thành và phát triển phẩm chất trách nhiệm

* Cách thức tiến hành:

Bước 1: Mời 2 bạn học sinh, là những tấm gương điển hình tích cực tham gia các

hoạt động cồng đồng tham gia buổi giao lưu

Bước 2: Người dẫn chương trình đặt ra các câu hỏi cho 2 vị khách mời Các câu

hỏi liên quan đến chủ đề:

MC: Em hãy giới thiệu về bản thân mình?

MC: Được biết 2 bạn là một những tâm gương điển hình tích cực tham gia các

hoạt động Hôm nay, chúng ta cùng nhau chia sẻ về những hoạt động chung mà

em đã và đang tham gia

GV: Đặt ra các câu hỏi dành cho khách mời

Câu 1: Em có thể cho mọi người biết em đã tham gia các hoạt động chung nào rồi? Câu 2: Động lực nào khiến em tham gia tích cực và nhiệt huyết như vậy?

Câu 3: Khi tham gia hoạt động chung em có gặp khó khăn nào không?

Câu 4: Em hãy chia sẻ về cảm nhận và sự thay đổi của bản thân mình trong quá

trình tham gia hoạt động chung được không?

Câu 5: Khi tham gia các hoạt động chung, em thấy bản thân mình học hỏi được

những điều gì?

Câu 6: Theo em, ngoài sự nhiệt huyết của bản thân thì em sẽ làm gì để lôi cuốn

các bạn khác cùng tham gia?

GV: Giao lưu với khán giả GV mời hs đặt câu hỏi cho khách mời

- Thông qua buổi giao lưu đó các em nhận thức được rằng mỗi chúng ta khi đến trường không chỉ để tham gia học tập mà còn phải tích cực tham gia các hoạt động chung Việc tham gia tích cực các hoạt động chung sẽ giúp cho các em mở rộng sự hiểu biết về mọi mặt, rèn luyện được nhiều kĩ năng cần thiết cho bản thân Góp phần xây dựng mối quan hệ trong tập thể, tình cảm gắn bó mật thiết với mọi người xung quanh Khi bạn tham gia các hoạt động sẽ giúp bản thân mình tự tin, giải quyết công việc một cách dễ dàng, được mọi người yêu quý Bởi vậy chúng ta phải tích cực tham gia mọi hoạt động để trở thành một bạn học sinh không chỉ giỏi trong học tập mà còn năng động nhiệt huyết, cống hiến trong mọi động chung của lớp, trường, xã hội Góp một phần công sức của mình vào việc xây dựng và phát triển đất nước

- Chúng tôi nhận thấy, từ những vấn đề được chia sẻ sau các buổi hoạt động giao lưu đó các em đã tự nhận thức được rất nhiều điều trong cuộc sống Nhận thấy được vai trò và trách nhiệm của bản thân trong mọi hoạt động,đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định mình Rõ ràng, việc tổ chức hoạt động giao lưu sẽ nâng cao hiệu quả giáo dục, hình thành được năng lực tự nhận thức cho học sinh

2.2.3.Tổ chức trò chơi

Trò chơi là một loại hình hoạt động giải trí, thư giãn; là món ăn tinh thần nhiều

bổ ích và không thể thiếu được trong cuộc sống con người nói chung, đối với học sinh nói riêng Trò chơi là hình thức tổ chức các hoạt động vui chơi với nội dung

kiến thức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng giáo dục “chơi mà học, học

mà chơi”

Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau như làm quen, khởi động, dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp và tiếp nhận tri thức; đánh giá kết quả, rèn luyện các kĩ năng và củng cố những tri thức đã được tiếp nhận,… Trò chơi giúp phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú cho học sinh; giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức mới; giúp chuyển tải nhiều tri thức của nhiều lĩnh vực khác nhau; tạo được bầu không khí thân thiện; tạo cho các em tác phong nhanh nhẹn

Có nhiều hình thức tổ chức trò chơi như: Gọi tên cảm xúc, chiếc khăn giấy, vẽ hình, kịch câm, ai nhanh hơn Mỗi trò chơi được tổ chức bằng những hình thức khác nhau nhưng mục đích cuối cùng là thông qua các trò chơi giáo dục cho các

em kĩ năng tự nhận thức, tự điểu chỉnh và rèn luyện bản thân để hoàn thiện mình

- Ở chủ đề 8: Chọn ngành, chọn nghề Chúng tôi đã tổ chức cho học sinh chơi trò

chơi kịch câm ( dùng ngôn ngữ hình thể để diễn tả nghề nghiệp, đặc thù, tính chất của công việc ) Qua đó, các em định hình được các đặc thù của mỗi ngành nghề + Cách thức thực hiện:

Bước 1: GV giao cho mỗi nhóm học sinh chuẩn bị một đoạn kịch câm ngắn với nội

dung diễn tả về một nghề nghiệp trong đó vở kịch diễn tả được đặc thù, tính chất công viêc, đặc điểm riêng biệt

Bước 2: Tổ chức trò chơi Các nhóm lần lượt diễn một vở kịch câm ngắn ở đó các

diễn viên không dùng lời nói, mà chỉ dùng cử chỉ, điệu bộ, hành động, nét mặt để diễn ta Khán giả sẽ dựa vào đó để đoán ra ngành nghề, tính chất của công việc mà đội đã diễn tả Đội giành chiến thắng là đội được khán giả bầu chọn là hay nhất, diễn đạt nhất

Bước 3: Đánh giá và công bố kết quả cuối cùng

Với chủ đề 4: Trách nhiệm với gia đình Chúng tôi cũng tổ chức cho học

sinh chơi trò chơi chủ đề: " bắt bóng" với mục đích thông qua trò chơi các em tự

nhận ra được tình cảm và trách nhiệm của bản thân trong gia đình Yêu cầu của trò chơi là: đọc một câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ về tình cảm, trách nhiệm trong gia đình Trò chơi được tổ chức như sau:

- Sau 5 phút chuẩn bị , mỗi lớp cử 1 bạn học sinh lên sân khấu

- Khi người dẫn chương trình tung bóng, bạn nào giành được bóng sẽ dành quyền trả lời về cho lớp mình

- Sau thời gian 10 phút, lớp nào trả lời nhiều nhất, đúng nhất sẽ nhận một phần quà

của chương trình

Có thể nói hoạt động tổ chức trò chơi là hoạt động thu hút sự quan tâm của học sinh nhất Bởi đây không chỉ là động giải trí, thư giãn mà nó còn có chức năng tổ chức, hướng dẫn và động viên học sinh tìm kiếm và lĩnh hội tri thức, học tập và rèn luyện kĩ năng, tích lũy và phát triền các phương thức hoạt động, nâng cao khả năng hợp tác và hành vi ứng xử Việc tạo trò chơi trong học tập là một hoạt động mang tính giáo dục cao Khi tham gia trò chơi, chúng tôi nhận thấy các em rất hào hứng, các em đã tạo ra được những phút giây thư giãn thoải mái để vừa học vừa chơi nhưng quan trọng hơn học sinh có cơ hội được trải nghiệm những tình huống, hoạt động trong thực tiễn để rèn luyện những phẩm chất như tinh thần hợp tác, lòng kiên trì, sự tự tin, sự tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau

2.2.4.Phương pháp đóng vai

- Đóng vai là phương pháp tổ chức cho HS thực hành, “ làm thử” một số cách ứng

xử, một việc làm, một hành động nào đó trong một tình huống giả định Đây là phương pháp nhằm giúp HS suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một sự việc cụ thể mà các em vừa thực hiện hoặc quan sát được Việc “diễn”

không phải là phần chính của phương pháp này mà điều quan trọng là sự thảo luận sau phần diễn ấy.Khi sử dụng phương pháp đóng vai đòi hỏi GV phải đưa ra tình huống đóng vai phù hợp với chủ đề bài học, đối tượng học sinh, trình độ và điều kiện

- Để phương pháp đóng vai đạt hiệu quả cao, yêu cầu các em phải chuẩn bị tích cực, chu đáo Khi nhận nhiệm vụ GV giao cho, HS cần nghiên cứu và làm việc nghiêm túc

- Mục đích của việc sử dụng phương pháp đóng vai:

+ Rèn luyện cho học sinh những kĩ năng thực hành và ứng xử vào những tình huống cụ thể

+ Tạo được hứng thú và gây sự chú của học sinh

+ Tạo điều kiện để phát hiện óc sáng tạo của học sinh

+ Giúp học sinh có thể nhập vai để hiểu rõ hơn về vai diễn đó

+ Khích lệ sự thay đổi về thái độ và hành vi của học sinh theo hướng tích cực + Góp phần tích cực thúc đẩy động cơ và hiệu quả cao trong học tập

+ Việc sử dụng phương pháp đóng vai còn giúp cho HS có cái nhìn thiết thực về vai mà mình đã hóa thân

VD chủ đề 8: Chọn nghề, chọn trường: Để giáo dục HS về kĩ năng như chủ

động tìm hiểu, phân tích những năng lực, phẩm chất của bản thân và những yêu cầu đối với nghề dự định để đưa ra được những đánh giá về sự phù hợp của bản thân đối với nhóm nghề dự định Cho học sinh trải nghiệm về ngành nghề mà bản thân dự định sẽ lựa chọn trong tương lai Chúng tôi đã sử dụng phương pháp đóng vai, cho học sinh trải nghiệm bằng cách tập làm các nghề mà bản thận lựa chọn trong tương lại Để phương pháp đóng vai thu hút sự quan tâm của học sinh và đạt hiệu quả cao, chúng tôi đã tiến hành theo các bước sau:

+ Bước 1 Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ:

Mỗi lớp lựa chọn 1 hoặc một nhóm bạn nhập vai vào một ngành hoặc nghề để thử trải nghiệm về ngành nghề đó ( GV gợi ý về các ngành, nghề như: Tập làm giáo viên, bác sĩ, công an, nghề điện )

+ Bước 2 HS thực hiện nhiệm vụ:

- Các lớp lựa chọn các ngành, nghề dự định nhập vai Tìm hiểu và tự tập nhập vai vào ngành nghề đó (Các nhóm nghề tập luyện trước khi diễn ra hoạt động theo chủ đề)

- Các lớp thực hiện trải nghiệm đóng vai trong buổi hoạt động chủ đề theo lịch

+ Bước 3: Nhận xét, đánh giá:

GV cho khán giả đưa ra các lời nhận xét, đánh giá về các vai diễn mà các bạn vừa thể hiện thông qua một số câu hỏi gợi ý:

Câu 1: Trong tất cả các vai diễn mà các nhóm vừa thực hiện, em thích vai diễn nào nhất?

Câu 2: Em thấy bạn đã nhập đúng vai mà mình đóng chưa?

Câu 3: Em học hỏi được những điều gì từ các vai diễn đó?

Câu 4: Qua các vai diễn đó, em có định hướng được nghề nghiệp tương lai cho bản thân mình hay không? Nghề e sẽ chọn là gì?

+ Bước 4 GV cho bạn nhập vai tự phát biểu ý kiến về các vai diễn mà mình vừa

thể hiện thông qua một số câu hỏi gợi ý:

Câu 1: Em có thích ngành, nghề mà em vừa nhập vai không?

Câu 2: Em có cảm nhận gì về vai diễn mà em vừa nhập đó?

Câu 3: Em thấy đâu là khó khăn nhất trong ngành nghề mà em vừa tập đóng vai đó?

Câu 4: Thông qua hoạt động trải nghiệm đóng vai, em thấy có còn yêu thích ngành, nghề mà mình định chọn nữa không?

Câu 5: Vậy em sẽ làm gì để theo đuổi sự lựa chọn của mình?

+ Bước 5 GV đưa ra nhận xét, đánh giá và kết luận cuối cùng Định hướng cho

HS về cách lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích của HS

Cũng ở CĐ 8, trong nội dung thực hành tham vấn hướng nghiệp, chúng tôi cho

HS đóng vai trong một tình huống cụ thể: chọn nghề theo sở thích hay theo mong muốn của bố mẹ

+ Bước 1 Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ:

GV đưa tình huống để HS nhập vai: Bố mẹ thuyết phục Hoa đi theo nghề truyền thống của gia đình Nhưng Hoa lại chọn nghề công nghệ thông tin vì thích phát triển trò chơi trực tuyến (HS tập duyệt trước ở nhà)

+ Bước 2 HS thực hiện nhiệm vụ:

- 1 HS đóng vai Hoa, 2 HS đóng vai bố mẹ Hoa

- Hoa đưa ra những lí do thuyết phục bố mẹ

- Bố mẹ Hoa cũng chỉ rõ những thuận lợi nếu Hoa đi theo nghề truyền thống của gia đình: làm bác sĩ

+ Bước 3: Nhận xét, lựa chọn

Các HS khác tham gia ghi chép nội dung cuộc tham vấn

Từ các tình huống mà HS đóng vai, các em nhận ra rằng: có thể tham khảoý kiến của mọi người xung quanh(thầy cô, bạn bè, gia đình) để đưa ra sự lựa chọn phù

hợp với dự định nghề nghiệp Từ đó các em có thêm thông tin để đối chiếu, đánh giá và đưa ra định hướng học tập phù hợp với dự định chọn nghề

Như vậy, Thông qua hoạt động đóng vai mà chúng tôi đã tổ chức ở chủ đề 8 Chúng tôi nhận thấy một số hiệu quả nhất định:

+ Học sinh cuốn hút vào hoạt động học tập mà GV thiết kế và tổ chức

+ Các em rất chủ động tích cực trong việc tìm hiểu, thực hiện nhiệm vụ mà GV giao phó

+ HS đã nhu cầu tìm hiểu thông tin về nhóm nghề mà mình quan tâm Xác định được năng lực và phẩm chất của bản thân có thể theo được những nhóm nghề nào, bản thân đam mê nghề gì

+ HS đã biết phân tích những năng lực, phẩm chất của bản thân và những yêu cầu đối với nghề dự định để đưa ra được những đánh giá về sự phù hợp của bản thân đối với nhóm nghề dự định

+ Lựa chọn được cách rèn luyện phù hợp về phẩm chất và năng lực cần thiết cho nhóm nghề định lựa chọn

+ Tích cực xây dựng và thực hiện kế hoạch học tập, rèn luyện bản thân theo định hướng nghề nghiệp

2.2.5 Tổ chức cuộc thi

Hội thi/cuộc thi là một trong những hình thức tổ chức hoạt động hấp dẫn, lôi cuốn học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện và định hướng giá trị cho tuổi trẻ Hội thi mang tính chất thi đua giữa các cá nhân, nhóm hoặc tập thể luôn hoạt động tích cực để vươn lên đạt được mục tiêu mong muốn thông qua việc tìm ra người/đội thắng cuộc Chính vì vậy, tổ chức hội thi cho học sinh là một yêu cầu quan trọng, cần thiết của nhà trường, của giáo viên trong quá trình tổ chức HĐTNST

Mục đích tổ chức hội thi/cuộc thi nhằm lôi cuốn học sinh tham gia một cách chủ động, tích cực vào các hoạt động giáo dục của nhà trường; đáp ứng nhu cầu về vui chơi giải trí cho học sinh; thu hút tài năng và sự sáng tạo của học sinh; phát triển khả năng hoạt động tích cực và tương tác của học sinh, góp phần bồi dưỡng cho các em động cơ học tập tích cực, kích thích hứng thú trong quá trình nhận thức Hội thi/cuộc thi có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: Thi vẽ, thi viết, thi tìm hiểu, thi đố vui, thi giải ô chữ, thi tiểu phẩm, thi thời trang, thi kể chuyện, thi chụp ảnh, thi kể chuyện theo tranh, thi sáng tác bài hát, hội thi học tập, hội thi thời trang, hội thi học sinh thanh lịch,… có nội dung giáo dục về một chủ đề nào đó Nội dung của hội thi rất phong phú, bất cứ nội dung giáo dục nào cũng có thể được tổ chức dưới hình thức hội thi/cuộc thi Điều quan trọng khi

tổ chức hội thi là phải linh hoạt, sáng tạo khi tổ chức thực hiện, tránh máy móc thì cuộc thi mới hấp dẫn

- Ở CĐ 6 : Hành động vì môi trường: Để giáo dục kĩ năng tự nhận thức cho học sinh trong việc chủ động tích cực tham gia vào các hoạt động giáo dục của nhà trường nói chung và ý thức chung tay bảo vệ môi trường và cảnh quan thiên nhiên

nói riêng chúng tôi đã tiến hành tổ chức cuộc thi “Thiết kế thời trang từ vật liệu tái chế - bảo vệ môi trường” Cuộc thi được tiến hành như sau:

Bước 1: Xây dựng kế hoạch thực hiện Để cuộc thi diễn ra chu đáo, bài bản, đúng mục tiêu thì cần phải xây dựng kế hoạch thực hiện:

Bước 1 Lên kế hoạch và triển khai

- Xây dựng kế hoạch, triển khai đến các lớp

- Chuẩn bị các điều kiện tổ chức cuộc thi

- Đôn đốc, hướng dẫn triển khai cuộc thi

Bước 2: Chuyển giao nhiệm vụ đến các lớp

Mỗi lớp chuẩn bị từ 1 đến 2 bộ trang phục được làm từ chất liệu là các rác thải như : báo, giấy loại, bao bóng, nilon Sản phẩm được người mẫu trình diễn trên sân khấu Mỗi lớp chuẩn bị một bài thuyết trình giới thiệu về sản phẩm

Bước 3: Tổ chức cuộc thi theo kế hoạch

Hình ảnh 4: Cuộc thi thiết kế thời trang tái chế

- Thông qua cuộc thi ngày hôm nay, chúng tôi muốn gửi đến các bạn thông điệp :" Hãy bảo vệ môi trường, bảo vệ thiên nhiên của chúng ta vì sức khỏe cuộc sống hôm nay và mai sau"

- Thông qua cuộc thi “thiết kế thời trang từ vật liệu tái chế - bảo vệ môi trường”

chúng tôi nhận thấy các em không chỉ hào hứng tham gia cuộc thi này mà sau cuộc thi các em đã có những nhận thức sâu sắc về những việc làm, những động thiết thực để bảo vệ môi trường Khi mà môi trường, thiên nhiên đang đưa ra những báo

động đỏ tới con người thì việc tuyên truyền, kêu gọi tất cả chúng ta có ý thức bảo

vệ môi trường là một việc làm rất cần thiết

Như vậy việc tổ chức các hội thi/cuộc thi là một trong những hình thức tổ chức hoạt động hấp dẫn, lôi cuốn học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện và định hướng giá trị cho tuổi trẻ Giúp các em tự nhận thức được những việc mình cần và nên làm

2.3 Giáo dục kĩ năng tự nhận thức thông qua hoạt động cộng đồng

2.3.1.Hoạt động tình nguyện

Hoạt động từ thiện, tình nguyện là hình thức tổ chức giúp học sinh đóng góp công sức, vật chất, hỗ trợ các bạn học sinh, người dân ở các vùng khó khăn hoặc gặp thiên tai, dịch bệnh Hay các hoạt động khác như làm sạch môi trường, tiếp sức mùa thi Tổ chức cho học sinh làm từ thiện, tham gia các hoạt động thiện nguyện

là một việc làm mà hiện nay trường THPT Quỳ Hợp 3 đang thực hiện và thực hiện

rất tốt

Và để phát huy được truyền thống quý báu của nhà trường, đó là truyền thống tương thân tương ái, hỗ trợ, giúp đỡ những bạn có hoàn cảnh khó khăn vươn lên trong học tập thì ở chủ đề 1: Xây dựng nhà trường, chúng tôi đã cho các lớp tự tổ

chức một hoạt động tình nguyện " giúp đỡ học sinh vượt khó, hoàn cảnh khó khăn"

ở trong lớp mình và có hình ảnh minh chứng

- Bằng công việc tình nguyện, các em sẽ mang lại niềm vui, hạnh phúc cho những người khác và rất có thể công sức của các em đóng góp sẽ giúp thay đổi hoàn toàn cuộc đời của những người trước đây còn xa lạ với mình Sau khi làm tình nguyện, các em sẽ nhận ra được lẽ sống, sẽ nhận được thêm những nguồn năng lượng tích cực trong cuộc sống, sẽ trân trọng người khác dù họ có bất cứ hoàn cảnh nào

- Khi tham gia tình nguyện, các em sẽ có cơ hội tiếp xúc với nhiều người Lúc

đó, bạn sẽ có cơ hội va chạm với nhiều điều mới mẻ mà khi ở nhà, ở trường bạn không hề có được Đồng thời, những hiểu biết của bạn cũng sẽ là một món quà kiến thức dành cho người khác và ngược lại người khác cũng giúp mình nhận thức được rất nhiều những giá trị của cuộc sống và mình cần tôn trọng điều đó

- Tham gia các hoạt động từ thiện, tình nguyện sẽ rút ngắn khoảng cách giữa

các cá nhân, thắt chặt được tình đoàn kết Giúp các em hiểu được trong cuộc sống này không phải ai cũng như ai, mỗi người một hoàn cảnh, không phải cuộc đời ai cũng là màu hồng, không phải ai sinh ra cũng có một cuộc sống tốt đẹp Từ các hoạt động đó rèn cho các em được bản tính sống nhân hậu, biết quan tâm giúp đỡ, chia sẻ với người khác Có như vậy mới xóa nhòa khoảng cách, xích lại gần nhau

- Hầu hết HS khi tham gia hoạt động tình nguyện đều xuất phát từ niềm khao khát muốn chia sẻ, muốn giúp đỡ và muốn làm những việc có ích cho người khác, cho xã hội Bởi vậy đa số các em tham gia vào các hoạt thiện nguyên là những em

có phẩm chất đạo đức, có nhân cách tốt đẹp

Hình ảnh 5: Hoạt động tình nguyện dọn dẹp tại khu nghĩa trang

- Một điều vô cùng tuyệt vời khi các em tham gia tình nguyện là được gặp gỡ những người thực sự thú vị Các bạn cũng sẽ có dịp để kết thêm những người bạn mới với đủ loại tính cách khác nhau nhưng cùng chung một mục đích, cùng chung một lí tưởng Nhờ đó mà bạn sẽ có đa dạng các mối quan hệ hơn, học hỏi được nhiều hơn từ những con người khác nhau

- Khi trở thành tình nguyện viên cho một hoạt động cộng đồng, các em sẽ được gặp gỡ rất nhiều người chưa từng quen biết Các em có thể gặp những người cần giúp đỡ, những tình nguyện viên khác và cả những nhà tài trợ Đây chính là cơ hội

để các em mở rộng hiểu biết của mình về mối quan hệ giữa người với người, cũng

là lúc để bạn tạo dựng cho mình những mối quan hệ vững chắc, đáng tin cậy

- Nếu bạn tham gia hoạt động tình nguyện, giá trị bạn nhận được đó chính là niềm vui, hạnh phúc khi được chia sẻ khó khăn với người khác Gặp gỡ nhiều người, nhiều hoàn cảnh khác nhau sẽ cho bạn những trải nghiệm để thấy được cuộc sống của mình còn hạnh phúc hơn hàng triệu người, biết điều chỉnh cảm xúc và hành vi của mình trong đời sống để biết yêu thương và sẻ chia

Hình 6: Tham gia tình nguyện phát quần áo miễn phí cho học sinh nghèo

2.3.2 Hoạt động chiến dịch

Hoạt động chiến dịch là hình thức tổ chức không chỉ tác động đến học sinh mà tới

cả các thành viên cộng đồng Nhờ các hoạt động này, học sinh có cơ hội khẳng định mình trong cộng đồng, qua đó hình thành và phát triển ý thức “mình vì mọi người, mọi người vì mình” Việc học sinh tham gia các hoạt động chiến dịch nhằm tăng cường sự hiểu biết và sự quan tâm của học sinh đối với các vấn đề xã hội như vấn đề môi trường, an toàn giao thông, an toàn xã hội,… giúp học sinh có ý thức hành động vì cộng đồng; tập dượt cho học sinh tham gia giải quyết những vấn

đề xã hội; phát triển ở học sinh một số kĩ năng cần thiết như kĩ năng hợp tác, kĩ năng thu thập thông tin, kĩ năng đánh giá và kĩ năng ra quyết định

Mỗi chiến dịch nên mang một chủ đề để định hướng cho các hoạt động như: Chiến dịch giờ trái đất; Chung tay bảo vệ môi trường; Chủ nhật xanh; Chiến dịch thanh niên tình nguyện Để thực hiện hoạt động chiến dịch được tốt cần xây dựng kế hoạch để triển khai chiến dịch cụ thể, khả thi với các nguồn lực huy động được và học sinh phải được trang bị trước một số kiến thức, kĩ năng cần thiết để tham gia vào chiến dịch

- Ở CĐ5: Tham gia xây dựng cộng đồng Chúng tôi đã tiến hành hoạt động chiến

dịch với chủ đề "Tuổi trẻ hành động vì môi trường" Chiến dịch được tiến hành

theo các bước sau:

Bước 1: Xây dựng kế hoạch cụ thể để triển khai chiến dịch

Bước 2: Chuyển giao nhiệm vụ đến học sinh: Mỗi nhóm học sinh sẽ thực hiện một chiến dịch "Tuổi trẻ hành động vì môi trường".( Có minh chứng cụ thể)

Bước 3: Học sinh viết một bài báo cáo về việc tham gia chiến dịch "tuổi trẻ hành động vì môi trường" của bản thân

Bước 4: GV nghiệm thu và phân tích kết quả thực hiện hoạt động chiến dịch của

học sinh

- Ở CĐ 6: Hành động vì môi trường Chúng tôi tiếp tục tiến hành hoạt động chiến

dịch " Chủ nhật xanh" Chiến dịch được thực hiện theo các bước:

Bước 1: Xây dựng kế hoạch cụ thể để triển khai chiến dịch

Bước 2: Chuyển giao nhiệm vụ đến học sinh: Mỗi nhóm học sinh sẽ thực hiện một chiến dịch "Chủ nhật xanh".( Có minh chứng cụ thể)

Bước 3: Học sinh viết một bài báo cáo về việc tham gia chiến dịch "Chủ nhật xanh" của bản thân

Bước 4: GV nghiệm thu và phân tích kết quả thực hiện hoạt động chiến dịch của

học sinh

- Thông qua việc thực hiện hoạt động chiến dịch chúng tôi nhận thấy, với các Chiến dịch Thanh niên tình nguyện của các em học sinh sẽ giúp đẩy mạnh các hoạt động tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng, trong đó tập trung vào việc làm

sạch môi trường ở địa phương, tham gia trồng cây xanh để bảo vệ môi trường Từ những phần việc tuy nhỏ ấy nhưng lại có sức mạnh lan tỏa được các hình ảnh đẹp, những hành động đẹp đến thanh niên, nhân dân và toàn thể xã hội nhằm phát huy tinh thần tự giác, tích cực, sáng tạo của đoàn viên, thanh niên, sẵn sàng cống hiến

vì cuộc sống cộng đồng, vì an sinh xã hội, góp phần bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Việc tham gia hoạt động chiến dịch là việc làm đã

và đang được trường THPT Quỳ Hợp 3 chú trọng đẩy mạnh để hướng tới mục tiêu

đó là học sinh đến trường không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện các kĩ năng nhận thức về vai trò và trách nhiệm của bản thân đối cộng đồng, xã hội để tiến tới hoàn thiện nhân cách cho bản thân

Hình ảnh 7: Làm sạch môi trường

2.4 Giáo dục kĩ năng tự nhận thức thông qua phương thức nghiên cứu

2.4.1 Hoạt động dự án

- Hoạt động dự án là một phương thức mà trong đó người học thực hiện một nhiệm

vụ học tập phức hợp có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành nhằm tạo ra sản phẩm và giới thiệu chung Nhiệm vụ của phương pháp này đòi hỏi người học cần

có tính tự giác cao cao quá trình thực hiện Đối với hoạt động dự án nên lựa chọn hình thức làm việc nhóm sẽ mang lại nhiều hiệu quả thiết thực như: Mang lại cơ hội rèn luyện nhiều kỹ năng sống tích cực như kỹ năng quản lý thời gi

an, quản trị dự án, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng hợp tác nhóm, kỹ năng

tranh luận xây dựng,…

- Để hoạt động dư án có hiệu quả, người thực hiện cần phải lên kế hoạch cụ thể, chi tiết ở những nội dung sau:

+ Mục tiêu cần hướng tới

+ Nhiệm vụ phải làm

+ Sản phẩm dự kiến

+ Cách triển khai và thực hiện hoàn thành dự án

+Thời gian thực hiện và hoàn thành

- Ở CĐ 4: Trách nhiệm với gia đình Để giáo dục được kĩ năng tự nhận về vai trò trách nhiệm của bản thân đối với gia đình Thực hiện được trách nhiệm đối với các hoạt động lao động trong gia đình Xây dựng được kế hoạch tài chính cá nhân một cách hợp lí Thực hiện một việc làm để góp phần phát triển kinh tế cho gia đình

Chúng tôi đã tiến hành cho học sinh hoạt động dự án với chủ đề: " Dự án phát triển kinh tế gia đình bằng việc làm thêm" Chúng tôi đã đưa ra một số gợi ý để HS

có thể lựa chọn công việc làm thêm theo nhóm lớp: bán trà tắc, trà sữa, sữa chua trong căntin của trường nhân ngày lễ 20/11; Thu mua phế liệu trong và ngoài trường; trồng keo, trồng khoai tây, trồng húng quế theo nhu cầu của các hộ gia đình trên địa bàn huyện Quỳ Hợp Mỗi nhóm dự án sẽ phân công cho một GV phụ trách cụ thể

Và để hoạt động dự án mang lại nhiều hiệu quả cao, chúng tôi đã tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Hướng dẫn học sinh lập kế hoạch thực hiện:

+ Xây dựng đề cương cũng như kế hoạch xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công việc nhóm + Lựa chọn chủ đề của dự án, chủ đề phải khơi nguồn bằng một ý tưởng có liên quan đến nội dung học tập, gắn với thực tiễn mà người học quan tâm Nghĩa là lựa chọn một việc làm mà bản thân có thể thực hiện và mang lại hiệu quả cao

+ Lập kế hoạch phân công nhiệm vụ :

Ai? Làm nhiệm vụ gì? Ở đâu? Bằng phương tiện gì?

Thời hạn hoàn thành? Tối đa? Tối thiểu?

Kết quả? Sản phẩm?

Bước 2: Thực hiện dự án: Học sinh tiến hành thực hiện dự án của nhóm ( có minh

chứng cụ thể)

+ Tạo ra sản phẩm

+ Lợi nhuận thu được từ sản phẩm

Bước 3: Tổng hợp, đánh giá kết quả thực hiện dự án:

Người dạy và người học đánh giá quá trình thực hiện và kết quả như kinh nghiệm đạt được để từ đó rút ra những kinh nghiệm cho việc thực hiện các dự án tiếp theo Quá trình đánh giá bao gồm các mặt:

Nội dung/ Tiêu chí: Giá trị của sản phẩm ở chỗ nào?

Rút ra được bài học gì? Kiến thức, kỹ năng, thai độ…

Làm việc tập thể như thế nào?

Học viên tham gia thoải mái và tích cực đến đâu?

Cần tiếp tực phát huy những gì vào lần sau?

Cần thay đổi những gì? Những điểm nào cần được cải thiện?

Thông qua hoạt động dự án "phát triển kinh tế GĐ bằng việc làm thêm" chúng tôi

nhận thấy việc thực hiện hoạt động dự án sẽ kích thich động cơ, tạo hứng học tập cho người học Phát huy được tính tự lực, tính trách nhiệm, khả năng sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề khi gặp khó khăn Bên cạnh đó còn rèn luyện năng lực cộng tác khi làm việc giữa các thành viên, phát triển năng lực đánh giá, tạo cơ hội cho học sinh đưa ra nhiều sáng kiến, thực hiện được nhiều dự án khác nhau Nhưng quan trọng hơn, HS biết tự nhận thức được vai trò, trách nhiệm của bản thân đối với gia đình để có những hành động thiết thực góp phần xây dựng gia đình

2.4.2.Hoạt động khảo sát, điều tra

- Khảo sát điều tra là nội dung không thể thiếu trong dạy học Nó là một phần của

chương trình nhưng được dạy dưới hình thức ngoài lớp Nó không phải là những bài lên lớp có hệ thống mà chỉ là một dạng hoạt động thường xuyên được thực hiện trong năm học

- Phương pháp khảo sát điều tra là một phương pháp đặc thù có thể áp dụng đối với hoạt động TN- HN Phương pháp này là nhằm khảo sát điều tra các thành phần của môi trường học tập, môi trường tự nhiên, môi trường kinh tế - xã hội ở địa phương

Vì vậy, phương pháp khảo sát điều tra phải được tiến hành dưới sự hướng dẫn của

GV GV đề ra những vấn đề cần khảo sát, đồng thời là người tổ chức, hướng dẫn, gợi ý để HS thực hiện

- Việc sử dụng phương pháp khảo sát, điều tra giúp cho HS cách quan sát, tìm tòi, thu thập, phân tích, so sánh các đối tượng địa lí trong môi trường thực tế, từ đó tìm

ra cái mới cho mình; tâp dượt cho HS làm quen với công tác nghiên cứu khoa học.Phương pháp này tạo điều kiện để HS hiểu rõ thực tế ở môi trường học tập, địa phương (khó khăn, thuận lợi), phát triển những ưu điểm và hạn chế những nhược điểm Vì vậy, đây là phương pháp tốt nhất trong việc giáo dục môi trường cho HS, giáo dục các em về kĩ năng tự nhận thức, tinh thần tự giác, tình yêu quê hương, đất nước, quan tâm đến môi trường xung quanh và muốn làm việc gì đó để bảo vệ, cải thiện môi trường địa phương

- Để sử dụng phương pháp khảo sát điều tra đạt hiệu quả, người khảo sát cần nắm được mục đích, yêu cầu và đối tượng khảo sát Bên cạnh đó, người thực hiện phải lên kế hoạch cụ thể, đưa ra được nội dung khảo sát có như vậy việc khảo sát mới đạt được mục đích

- Ở CĐ 1: Xây dựng nhà trường Chúng tôi đã sử dụng phương pháp khảo sát điểu

tra để giáo dục kĩ năng tự nhận thức cho học sinh qua chủ đề: "Điều tra về việc thực hiện nội quy, quy định trường, lớp trong phạm vi từng lớp học" Để việc thực

hiện giải pháp đạt hiệu quả cao, chúng tôi đã tiến hành thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Hướng dẫn nhóm học sinh thực hiện phương pháp khảo sát điểu tra trong

đó chú trọng:

+ Thu thập thông tin

+ Xử lí số liệu

+ Viết báo cáo

Bước 2: Các nhóm học sinh thực hiện nhiệm vụ Mỗi nhóm học sinh tự điều tra về

việc thực hiện nội quy nhà trường của các thành viên trong lớp theo những nội dung nhất định VD: Nhóm điều tra về trang phục; nhóm điều tra về tình trạng HS

đi học chậm; mhóm điều tra về thực trạng HS cấp hành luật an toàn giao thông; nhóm điều tra về việc học bài cũ và chuẩn bị bài mới; nhóm điều tra về ý thức xây dựng bài

Bước 3: Xử lí số liệu mà bản thân đã khảo sát, điều tra được

Bước 4: Viết báo cáo về kết quả đã thực hiện Kết quả cuối cùng phải được thể

hiện bằng một báo cáo viết ghi chép lại các công việc đã làm, bao gồm các mục sau:

+ Đối tượng điều tra

+ Các bước tiến hành điều tra

+ Kết quả điều tra

+ Đánh giá các công việc đã làm và những kết luận đã rút ra được thông qua việc điều tra

+ Vận dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

+ Ý nghĩa của vấn đề điều tra

- Thông qua hoạt động khảo sát điều tra chúng tôi nhận thấy hiệu quả rõ rệt:

+ HS tự nhận thức được vai trò và trách nhiệm của bản thân trong việc tuân thủ mọi nỗi quy, quy định của trường, lớp nhằm gìn giữ và phát huy truyền thống của nhà trường

+ Làm tăng khả năng tự điều chỉnh hành vi của bản thân sao cho đúng chuẩn mực, tác phong của một người học sinh

+ Đây là phương pháp tốt nhất trong việc giáo dục môi trường cho HS, giáo dục các em về kĩ năng tự nhận thức, tinh thần tự giác, tinh thần xây dựng tập thể, quan tâm đến môi trường học tập xung quanh Đặc biệt có thể giáo dục ý thức cho học sinh về việc bản thân muốn làm việc gì đó để bảo vệ, giữ gìn, xây dựng tập thể lớp trong sáng vững mạnh

+ Ngoài ra việc sử dụng phương pháp khảo sát, điều tra về việc thực hiện nội quy, quy định trường lớp sẽ thôi thúc các em ý thức về việc bản thân cần phải làm gương, thực hiện đúng nội quy, quy định như thế mới nói được người khác

Hình 8: phiếu khảo sát của HS về tình trạng đi học chậm lớp 10C1

2.5 Xây dựng hệ thống phiếu khảo sát về kĩ năng tự nhận thức của học sinh

để thực hiện và đánh giá hiệu quả của giải pháp

- Khảo sát là phương pháp dùng phiếu câu hỏi để thu thập dữ liệu Để khảo sát được khả năng nắm bắt của GV về kĩ năng tự nhận thức và nắm được thực trạng, ý thức của HS về " kĩ năng tự nhận thức" thông qua hoạt động TN-HN tôi đã tiến

hành khảo sát theo các bước sau:

Bước 1: Xây dựng bộ câu hỏi khảo sát.( Bộ câu hỏi khảo sát dành cho cả

GV và HS)

Bước 2: Phát phiếu khảo sát ngẫu nhiên cho các bạn học sinh Yêu cầu HS

trả lời bộ câu hỏi khảo sát

Bước 3: Thu thập và xử lí kết quả khảo sát