NỘI DUNG
Cơ sở của đề tài
1.1.1 Dạy học gắn liền hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Ngày 04.11.2013, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29- NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế Nghị quyết đã nêu rõ: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” Tinh thần của Nghị quyết số 29-NQ/TW đã định hướng sự đổi mới triệt để đối với ngành giáo dục Sự thay đổi đó là chuyển từ trang bị kiến thức sang phát huy năng lực và phẩm chất của người học, cụ thể là sẽ tạo ra những con người Việt Nam phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, có những phẩm chất cao đẹp, có các năng lực chung và phát huy tiềm năng của bản thân, làm cơ sở cho việc lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt đời
Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ GD&ĐT nhấn mạnh việc đa dạng hóa hình thức tổ chức học tập, coi trọng dạy học trên lớp và các hoạt động xã hội, trải nghiệm sáng tạo, cũng như tập dượt nghiên cứu khoa học Chương trình này yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo dục nhà trường, giáo dục gia đình và giáo dục xã hội, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong các hoạt động giáo dục So với chương trình hiện hành, chương trình tổng thể mang đến nhiều nội dung mới, trong đó trải nghiệm sáng tạo được xem trọng như một trong hai loại hoạt động giáo dục chính của nhà trường.
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một hình thức giáo dục quan trọng, nơi học sinh tham gia vào các hoạt động thực tiễn dưới sự hướng dẫn của giáo viên Qua đó, học sinh phát triển tình cảm, đạo đức, kỹ năng và tích lũy kinh nghiệm cá nhân Hoạt động này được tích hợp trong từng môn học và được lên kế hoạch riêng, mang tính tổng hợp của nhiều lĩnh vực giáo dục và kỹ năng khác nhau.
Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ GD&ĐT)
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo đóng vai trò quan trọng trong giáo dục, với mục đích rõ ràng Hoạt động này kết hợp hợp lý giữa trải nghiệm và sáng tạo, giúp học sinh quan sát, suy nghĩ và tham gia vào các hoạt động thực tiễn Đồng thời, nó khuyến khích và tạo điều kiện cho học sinh tích cực nghiên cứu, tìm ra những giải pháp mới và sáng tạo.
Trong giáo dục, việc kết hợp kiến thức học được với trải nghiệm thực tiễn là rất quan trọng để hình thành ý thức, phẩm chất, kỹ năng sống và năng lực cho học sinh Đặc biệt trong môn Ngữ văn, việc dạy học cần tập trung vào việc hình thành phương pháp học và cách học Phương pháp dạy học nên khơi dậy tính hiếu kỳ và đam mê của học sinh, giúp họ tự tìm kiếm và lý giải kiến thức, từ đó phát triển năng lực Quan điểm này nhấn mạnh sự đổi mới trong dạy học Ngữ văn, với hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một phương pháp quan trọng để phát huy năng lực chung và năng lực đặc thù của môn học.
1.1.2 Quan điểm vận dụng hoạt động trải nghiệm sáng tạo vào dạy Ngữ văn Trung học phổ thông
Môn Ngữ văn ở bậc trung học phổ thông bao gồm ba bộ phận kiến thức cơ bản: tiếng Việt, Đọc – hiểu văn bản và Làm văn, được xây dựng theo nguyên tắc tích hợp Môn học này không chỉ hình thành năng lực giao tiếp, năng đọc viết và sáng tạo, mà còn phát triển năng lực tiếp nhận và tạo lập văn bản cho học sinh Chương trình cần bao gồm hệ thống kiến thức ngôn ngữ tiếng Việt và đa dạng thể loại văn bản, ưu tiên các tác phẩm nghệ thuật có hư cấu trong lịch sử văn học Việt Nam và văn bản đại diện cho các nền văn hóa lớn Nhờ cấu trúc này, học sinh hoàn thiện kỹ năng nói, nghe, đọc, viết và cảm thụ giá trị thẩm mỹ của văn bản Kiến thức khoa học và nghệ thuật giúp hình thành nhận thức mới và xúc cảm mới Cần xem xét mức độ tương thích giữa nội dung chương trình Ngữ văn với hoạt động trải nghiệm sáng tạo (HĐTNST) và xác định những HĐTNST phù hợp với từng bộ phận kiến thức.
Để hoàn thành quá trình giáo dục thông qua HĐTNST trong môn Ngữ văn, cần đảm bảo các yêu cầu chung của hoạt động Tuy nhiên, để đạt hiệu quả, mọi giải pháp đề xuất cần khai thác đặc điểm riêng của từng nội dung ứng dụng.
Việc áp dụng quan điểm hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong giảng dạy Ngữ văn tại trường Trung học phổ thông không chỉ dựa trên các mối liên hệ lý luận mà còn gắn liền với thực tiễn trong các phân môn Văn học, Tiếng Việt và Làm văn.
Việc cải cách phương pháp dạy học không chỉ liên quan đến các lĩnh vực tri thức như lịch sử, xã hội, và văn hóa nghệ thuật, mà còn nhằm khắc phục tình trạng giáo dục khép kín Cần phải xóa bỏ sự tách biệt giữa thế giới nhà trường và cuộc sống thực tế, cũng như giữa các kiến thức và kỹ năng có mối liên hệ chặt chẽ Điều này giúp học sinh áp dụng kiến thức vào những tình huống cụ thể mà họ sẽ gặp trong tương lai.
HĐTNST là phương pháp học tập cần thiết cho học sinh, giúp hình thành và phát triển những phẩm chất năng lực chung trong xã hội hiện đại, đồng thời thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức lý thuyết và ứng dụng thực tiễn Những trải nghiệm thực tiễn sẽ phát triển con người theo nhiều chiều kích cá nhân mà không bị so sánh với người khác Phương pháp này không thay thế các phương châm giáo dục trước đây mà bổ sung, làm phong phú thêm các phương pháp giáo dục, tạo ra những thay đổi mới mẻ trong cách học văn tại trường học Tư tưởng này hỗ trợ phát triển tính chủ động, tích cực và sáng tạo cho thế hệ trẻ Việt Nam.
Dạy Văn không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn là dạy người, giúp học sinh nhận thức sâu sắc về mối quan hệ giữa văn chương và cuộc sống Thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo, học sinh có cơ hội bộc lộ suy nghĩ và cảm xúc của mình về các tác phẩm văn học, miễn là những ý kiến đó có cơ sở và tuân thủ pháp luật cũng như chuẩn mực đạo đức Hoạt động sáng tạo làm cho việc dạy học Ngữ văn trở nên sinh động và hấp dẫn hơn, với giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, khơi gợi sự chủ động của học sinh trong việc tiếp cận văn bản và phát huy năng lực cá nhân.
Trong chương trình Ngữ văn 10, bài Thảo luận về một vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau được dạy trong hai tiết học, giúp học sinh phát triển kỹ năng trình bày ý kiến và đạt được sự thống nhất trong thảo luận Tuy nhiên, nếu không có sự hướng dẫn chuẩn bị kỹ lưỡng từ giáo viên, học sinh sẽ khó hình thành năng lực và không phát huy được sự sáng tạo Thay vào đó, các em chỉ có thể xem các đoạn thảo luận từ tivi hoặc internet, hoặc tham gia thảo luận một cách thụ động trên lớp Việc tổ chức cho học sinh trải nghiệm thực tế để có những bài thảo luận mang tính thời sự và giá trị gặp nhiều khó khăn.
Giáo viên lo ngại về an toàn giao thông khi tổ chức thảo luận cho học sinh tại địa bàn cư trú, đặc biệt trong bối cảnh kinh phí hạn chế, nhất là đối với học sinh trường THPT DTNT tỉnh Điều này đã ảnh hưởng đến việc học theo hình thức trải nghiệm sáng tạo, khiến học sinh giảm hứng thú với các giờ học lý thuyết Đây là một thách thức lớn cho giáo viên trong việc giảng dạy các vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau.
Sử dụng trải nghiệm sáng tạo trong giờ Thảo luận về các vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau giúp cải thiện phương pháp giảng dạy Ngữ văn hiện nay Giáo viên có thể tích hợp liên môn trong giờ dạy Làm văn, gợi mở các chủ đề liên quan đến đời sống hằng ngày, từ khoa học tự nhiên đến khoa học xã hội và nhân văn Qua các bài thảo luận tự chọn, học sinh sẽ được tiếp cận kiến thức liên môn như lịch sử, địa lý, và giáo dục công dân, cũng như kiến thức nội môn như đọc văn và tiếng Việt Hoạt động thảo luận trở nên quen thuộc với học sinh, giúp các em áp dụng kiến thức vào thực tế và tham gia tích cực vào các nội dung thảo luận Đây là cơ sở lý luận quan trọng để đề xuất các giải pháp dạy học Ngữ văn gắn liền với hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong tiết dạy nói và nghe về các vấn đề xã hội.
1.2.1 Khảo sát các yêu cầu và các bước tiến hành thảo luận ở sách giáo khoa
Sách giáo khoa Ngữ văn 10, tập 1, tập 2 (bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống) ở phần Yêu cầu đặt ra 5 mục tiêu:
- Xác định rõ vấn đề cần nghị luận
- Bao quát được diễn biến của cuộc thảo luận (những ý kiến đã nêu, những điều đã được làm rõ, những điều cần được trao đổi thêm…)
- Thể hiện được thái độ tán thành hay phản đối trước những ý kiến đã phát biểu
- Nêu được quan điểm, nhận định của bản thân về vấn đề (góc nhìn riêng và những phân tích, đánh giá cụ thể)
- Tôn trọng người đối thoại để cùng tìm tiếng nói chung về vấn đề
Phần Chuẩn bị thảo luận của sách giáo khoa hướng dẫn thêm một số nội dung:
Lựa chọn đề tài là bước quan trọng cần được thống nhất trong lớp trước khi tiết học bắt đầu hoặc ngay đầu tiết học Đề tài nên liên quan đến đời sống của học sinh và mang ý nghĩa chung cho cộng đồng.
+ Tìm và sắp xếp ý: Đặt tên bài nói, xác định và sắp xếp các ý
+ Xác định từ ngữ then chốt: Sử dụng các cụm từ phù hợp
+ Tìm hiểu trước về bài nói
+ Ghi lại thông tin trong quá trình nghe
Phần Thảo luận của sách giáo khoa cũng hướng dẫn một số nội dung:
Tổ chức thực hiện các giải pháp
2.1 Thông qua hình thức tổ chức diễn đàn
Dạy học qua hình thức tổ chức diễn đàn giúp khắc phục nhược điểm của phương pháp truyền thụ kiến thức truyền thống, cung cấp cho học sinh "cần câu" thay vì "con cá" Phương pháp này tập trung vào việc hình thành kỹ năng tự học cho học sinh về các bài học liên quan đến chủ đề truyền thông, và đã được chú trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học văn trong những năm gần đây.
Diễn đàn là môi trường cho học sinh bày tỏ ý kiến và quan điểm về các vấn đề xã hội, bao gồm hai loại: diễn đàn trực tiếp và gián tiếp qua các phương tiện truyền thông Quan điểm có thể chưa chính xác nhưng không nên bị đánh giá tiêu cực Mục tiêu của diễn đàn là định hướng nhận thức và hành động cho học sinh Trong bài dạy về thảo luận các vấn đề xã hội, giáo viên cần xác định rõ phương pháp dạy và chuẩn bị kỹ lưỡng để giúp học sinh phát triển kỹ năng thảo luận hiệu quả.
Khi thực hiện bài dạy thảo luận về một vấn đề xã hội, giáo viên không chỉ cần hoàn thành yêu cầu tiết học mà còn phải lựa chọn những chủ đề hấp dẫn, phù hợp với sự quan tâm của học sinh Thảo luận không chỉ nhằm thống nhất nội dung mà còn cần tìm hiểu tâm tư, tình cảm của học sinh về các vấn đề họ đang quan tâm và mong muốn trao đổi Để đạt được mục tiêu, giáo viên cần điều hành các hoạt động dạy học từ nhiều góc độ, bao gồm cả mặt tích cực và tiêu cực của vấn đề, tạo ra những tình huống phong phú cho cuộc tranh luận Việc chuẩn bị các câu hỏi cụ thể, dễ hiểu và có thể dưới dạng xử lý tình huống sẽ giúp kích thích ý kiến và quan điểm đa dạng từ học sinh.
Các nhóm tham gia cần được giáo viên hướng dẫn để chuẩn bị nội dung thảo luận tại diễn đàn Để xây dựng các ý kiến nòng cốt, nhóm cần họp bàn và tham khảo ý kiến chuyên môn nhằm phân định rõ các "góc nhìn" liên quan đến chủ đề Dựa trên sự phân định này, nhóm sẽ tìm hiểu, lựa chọn và phân công người chuẩn bị ý kiến nòng cốt Tất cả ý kiến nòng cốt phải được duyệt trước khi phát biểu tại diễn đàn để đảm bảo tính chất gợi mở tích cực cho đại biểu tham gia.
Trong quá trình thảo luận, việc nêu lên mặt trái của chủ đề cần được thực hiện một cách xây dựng, tránh thái độ cực đoan và tiêu cực để không làm căng thẳng không khí diễn đàn và giữ tính chất giáo dục Đồng thời, giáo viên nên giao nhiệm vụ cho nhiều học sinh khác nhau để chuẩn bị trước một số câu hỏi, tạo cơ hội cho tất cả học sinh tham gia tích cực.
Để duy trì không khí sôi nổi trong diễn đàn và khuyến khích học sinh tham gia tích cực, giáo viên cần chú trọng đến việc tổ chức Việc thảo luận về các vấn đề xã hội với nhiều quan điểm khác nhau yêu cầu lựa chọn hình thức tổ chức phù hợp với chủ đề và điều kiện thực tế của hoạt động dạy học, nhằm tránh sự phức tạp không cần thiết hoặc sự cẩu thả, sơ sài.
Giáo viên có nhiều quan điểm đánh giá khác nhau về các vấn đề xã hội, phụ thuộc vào góc nhìn và khả năng tổ chức diễn đàn Trong quá trình dạy học, giáo viên cần rèn luyện kỹ năng thảo luận cho học sinh, giúp các em trở thành người học độc lập và phát triển năng lực nhận thức Việc lý giải và đánh giá các chuẩn mực đạo đức, quy định pháp luật và cảm xúc thẩm mỹ là cần thiết Đây là phương pháp tối ưu để đổi mới dạy học văn theo hướng lấy người học làm trung tâm.
Tại các diễn đàn, học sinh thảo luận về các vấn đề xã hội từ góc nhìn cá nhân hoặc nhóm, tạo nên những quan điểm đa dạng và tranh luận sôi nổi Qua việc sáng tạo thêm kịch hoặc bài hát, các em không chỉ hiểu sâu về các vấn đề xã hội mà còn phát triển kỹ năng thuyết trình, đàm phán và giao tiếp Hoạt động này cũng giúp học sinh mở rộng mối quan hệ bạn bè trong môi trường tập thể.
2.2 Thông qua Câu lạc bộ Văn học
Khi dạy tiết nói và nghe về các vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau, giáo viên cần áp dụng nhiều phương pháp dạy học để phát triển năng lực người học Ngoài việc tổ chức thảo luận trực tiếp, có thể sử dụng các phương tiện truyền thông để tổ chức thảo luận gián tiếp, đặc biệt là thông qua hoạt động của Câu lạc bộ văn học.
Mô hình dạy học “lấy học sinh làm trung tâm” phát triển kiến thức và kỹ năng của học sinh thông qua nhiệm vụ mở rộng, yêu cầu nghiên cứu và thể hiện kết quả học tập qua sản phẩm và phương tiện thực hiện Mô hình CLB là nơi lý tưởng để tổ chức các hoạt động học theo dự án Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 định hướng chuyển đổi từ việc trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Do đó, dạy học Ngữ văn cần tăng cường cơ hội cho học sinh thực hành, trải nghiệm và tham gia chủ động vào các hoạt động học tập, nhằm giải quyết hiệu quả các vấn đề trong cuộc sống hiện tại và tương lai.
Năng lực ngữ văn bao gồm năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học, có thể được hình thành và phát triển hiệu quả thông qua các hoạt động thực tiễn như sinh hoạt câu lạc bộ.
Hoạt động của câu lạc bộ Văn - Tiếng Việt có tác động tích cực đến việc phát triển năng lực ngữ văn của học sinh Nghiên cứu cho thấy các hoạt động như đọc và kể chuyện, báo cáo chuyên đề, thi hùng biện, liên hoan văn nghệ, đố vui và trò chơi tiếng Việt đã được tổ chức tại các trường phổ thông Trong khi giờ học trên lớp chủ yếu tập trung vào việc trang bị kiến thức và kỹ năng viết để vượt qua các bài thi, mô hình câu lạc bộ cho phép học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó phát triển năng lực nói và nghe một cách rõ rệt.
Hoạt động tại các CLB thông qua làm việc nhóm, phỏng vấn và thuyết trình giúp học sinh nâng cao khả năng giao tiếp vượt trội so với việc học Ngữ văn truyền thống Những trải nghiệm thực tiễn này trang bị cho các em kỹ năng và sự tự tin cần thiết trong cuộc sống Hơn nữa, học sinh còn được rèn luyện khả năng viết các văn bản thực tiễn, sử dụng ngôn từ một cách logic và lưu loát, từ đó mở rộng kiến thức Đây chính là hành trang quan trọng cho các em bước vào đời và ảnh hưởng đến sự lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai Sinh hoạt tại các CLB liên quan đến Ngữ văn góp phần phát triển năng lực nói và viết hiệu quả.
HS sẽ có cơ hội giao lưu và khám phá kiến thức mới, đồng thời áp dụng cả kiến thức cũ và mới vào các hoạt động của CLB, các giờ học trên lớp, cũng như các chương trình ngoài nhà trường.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại với nhiều luồng thông tin phức tạp từ internet và mạng xã hội, khả năng lựa chọn, đọc, xử lý và sử dụng thông tin hiệu quả trở thành một năng lực thiết yếu Chất lượng và số lượng thông tin đặt ra thách thức lớn cho xã hội Việc tạo lập văn bản thông tin giúp học sinh mài giũa khả năng viết và làm cho văn bản trở nên sống động hơn Học sinh trong CLB tự tin hơn và chủ động hơn trong việc sử dụng ngôn từ, từ đó cải thiện hiệu quả học tập môn Ngữ văn Đầu ra là các bài viết trên website của trường cũng trở nên phong phú và thể hiện sự cố gắng của từng học sinh.
Tổ chức dạy học Ngữ văn gắn liền với hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Để tổ chức dạy học kết hợp với hoạt động trải nghiệm, chúng tôi đã thiết kế kế hoạch bài dạy thực nghiệm cho môn Ngữ văn 10, tập trung vào việc thảo luận về một vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau Bài dạy này bao gồm hai tiết: tiết một thuộc bài 3 "Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận" và tiết hai thuộc bài 6 "Nguyễn Trãi còn để trợ dân" trong bộ sách "Kết nối tri thức và cuộc sống".
3.1 Điều kiện để thực hiện
3.1.1 Chuẩn bị của giáo viên:
Giáo viên cần xác định mục tiêu bài học, bao gồm các kiến thức chuẩn sẽ đạt được, nhằm liên kết và mở rộng kiến thức giữa các môn học khác với môn Ngữ văn Đặc biệt, trong giờ thực hành Làm văn, giáo viên phải hướng dẫn học sinh làm rõ các lý thuyết đã học.
Giáo viên cần xây dựng bảng mô tả các mức độ đánh giá bài học với 4 cấp độ: Nhận biết, Thông hiểu, Vận dụng thấp và Vận dụng cao Bảng này sẽ được sắp xếp theo trục dọc và trục ngang, nhằm làm cơ sở cho việc đánh giá năng lực học sinh.
- Giáo viên phải xác định được ý nghĩa của bài học trước khi thiết kế giáo án tích hợp;
- Giáo viên phải chuẩn bị học liệu, thiết bị dạy học, trong đó chú ý các bảng biểu cho học sinh trả lời Cụ thể:
+ Máy tính, Ti vi, bút laze
+ Clip về các nội dung, vấn đề liên quan
+ Phấn, bảng, bút, nháp, giáo án word, giáo án điện tử
+ Bản kế hoạch phân công, tổ chức nhiệm vụ cho học sinh
+ Phiếu học tập để học sinh thảo luận nhóm
Trước và trong quá trình thực hiện bài học, cần sử dụng các công cụ như phiếu học tập định hướng, biên bản làm việc nhóm, phiếu đánh giá cá nhân trong hoạt động nhóm, phiếu đánh giá cá nhân trong hoạt động định hướng, và phiếu đánh giá báo cáo để đảm bảo hiệu quả và sự tham gia tích cực của học viên.
+ Kết thúc bài học: Báo cáo tổng kết
Giáo viên cần hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà, cho phép các em tự chọn đề tài thảo luận nhóm Học sinh sẽ chuẩn bị thuyết trình bằng nhiều hình thức khác nhau trước lớp trong giờ học.
3.1.2 Chuẩn bị của học sinh
Học sinh tham gia trải nghiệm thông qua các diễn đàn, câu lạc bộ Văn học, và các hoạt động thực tế kết hợp với ngoại khóa, đồng thời tham gia thảo luận về các chủ đề đã chọn.
- Chuẩn bị tài liệu báo cáo theo các nhóm
3.2 Xác định mục tiêu của hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong bài
Thảo luận về một vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau
- Mục tiêu của hoạt động là dự kiến trước kết quả của hoạt động
Các mục tiêu hoạt động cần được xác định một cách rõ ràng và cụ thể, đồng thời phải phù hợp với các yêu cầu về tri thức, kỹ năng, thái độ và định hướng giá trị ở các mức độ khác nhau.
Khi xác định mục tiêu cần phải trả lời các câu hỏi sau:
- Hoạt động này có thể hình thành cho học sinh những kiến thức ở mức độ nào? (Khối lượng và chất lượng đạt được của kiến thức?)
- Những kỹ năng nào có thể được hình thành ở học sinh và các mức độ của nó đạt được sau khi tham gia các hoạt động?
- Những thái độ, giá trị nào có thể được hình thành hay thay đổi ở học sinh sau các hoạt động?
Với bài Thảo luận về một vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau (Ngữ văn 10), mục tiêu của hoạt động trải nghiệm sáng tạo là:
Nhận diện các yếu tố hình thức như ý kiến, lý lẽ và bằng chứng, cùng với nội dung bao gồm đề tài, vấn đề, tư tưởng và ý nghĩa của các văn bản nghị luận xã hội là rất quan trọng.
- Vận dụng được những hiểu biết về văn bản, đoạn văn và một số từ Hán Việt thông dụng vào đọc, viết, nói và nghe
- Học sinh hiểu được sự cần thiết của trao đổi, thảo luận khi nảy sinh ý kiến khác nhau về một vấn đề nào đó
- Có khả năng sử dụng công nghệ thông tin: học sinh biết khai thác nguồn thông tin mạng để thực hành làm thảo luận
- Góp phần phát triển các năng lực chung: tự học, giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề, sáng tạo
- Biết cách lắng nghe và tranh luận có văn hóa
- Tôn trọng người đối thoại để cùng tìm tiếng nói chung về vấn đề
- Bảng mô tả các mức độ đánh giá chủ đề :
Vận dụng Nhận biết Thông hiểu
Nhận diện và phân tích các nội dung, yêu cầu của thảo luận là bước quan trọng để tiến hành thảo luận hiệu quả Qua các hoạt động trải nghiệm sáng tạo đã chuẩn bị, chúng ta có thể thực hiện thảo luận một cách sâu sắc và có ý nghĩa Các bước tiến hành thảo luận không chỉ giúp tổ chức nội dung mà còn nâng cao khả năng tương tác và sáng tạo trong quá trình trao đổi ý kiến.
Có khả năng chuẩn bị nội dung một cuộc thảo luận
Thiết kế một diễn đàn để thảo luận về vấn đề thực tế trong đời sống xã hội
Biết viết các câu hỏi thảo luận
Hiểu được mục đích của thảo luận thực tế
Trình bày được kế hoạch tiến hành thực hiện cuộc thảo luận thực tế
Tích hợp kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề thực tiễn qua bài phỏng vấn
3.3 Xác định ý nghĩa của bài học
Gắn kết kiến thức, kỹ năng và thái độ môn học với thực tiễn đời sống xã hội giúp học sinh yêu thích môn học hơn, đồng thời phát triển khả năng đồng cảm, chia sẻ và yêu cuộc sống.
Vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn giúp xây dựng ý thức và hành động tự giác cho bản thân.
Việc thực hiện bài dạy giúp giáo viên không chỉ củng cố kiến thức chuyên môn mà còn mở rộng hiểu biết xã hội, từ đó hướng dẫn học sinh giải quyết nhanh chóng và hiệu quả các tình huống, vấn đề trong môn học.
- Tích hợp trong giảng dạy sẽ giúp học sinh phát huy sự suy nghĩ tích cực, tư duy sáng tạo và khả năng lí luận trong cuộc sống
Qua bài học này, học sinh sẽ hiểu rõ lý thuyết về thảo luận và nhận thức được vai trò quan trọng của thảo luận trong xã hội, đồng thời phát triển khả năng tư duy độc lập và làm việc nhóm.
3.4 Xác định nội dung và phương pháp, phương tiện, hình thức của dạy học gắn với hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Mục tiêu có thể đạt được hay không phụ thuộc vào việc xác định đầy đủ và hợp lý những nội dung và hình thức của hoạt động
Để xác định nội dung phù hợp cho các hoạt động, cần dựa vào từng chủ đề, mục tiêu đã đề ra, điều kiện cụ thể của lớp học, nhà trường và khả năng của học sinh Việc liệt kê đầy đủ các nội dung hoạt động cần thực hiện là rất quan trọng.
Dựa trên nội dung đã xác định, cần cụ thể hóa phương pháp thực hiện và xác định các phương tiện cần thiết cho hoạt động Từ đó, lựa chọn hình thức hoạt động phù hợp.
Hiệu quả của đề tài
1 Đối tượng áp dụng của đề tài
Đề tài này được áp dụng cho học sinh lớp 10 với các trình độ khác nhau, bao gồm trung bình, khá và giỏi, cũng như cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
- Đề tài được dùng cho giáo viên văn làm tài liệu tham khảo trong dạy học
2 Phạm vi áp dụng của đề tài
Đề tài này được triển khai tại các trường THPT ở tỉnh Nghệ An và có khả năng ứng dụng rộng rãi hơn, đặc biệt trong việc giảng dạy Ngữ văn lớp 10 theo chương trình GDPT 2018 trên toàn quốc.
3 Kết quả đạt được của đề tài Đề tài sáng kiến kinh nghiệm “Dạy học Ngữ văn gắn liền hoạt động trải nghiệm sáng tạo qua tiết dạy nói và nghe Thảo luận về một vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau, Ngữ văn 10 ” được áp dụng tại trường THPT Dân tộc nội trú tỉnh do chúng tôi triển khai Sau khi dạy học Ngữ văn có gắn liền với hoạt động trải nghiệm sáng tạo, thông qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy đã thấy rõ ý thức học tập của học sinh có sự thay đổi đối với môn Ngữ văn
Thống kê kết quả khảo sát mức độ hứng thú của học sinh khi học theo hoạt động trải nghiệm sáng tạo qua bài học
Hứng thú học tập Không hứng thú học tâp Lớp Sĩ số
Kết quả thực nghiệm cho thấy học sinh thể hiện sự hứng thú cao khi học Ngữ văn thông qua các hoạt động trải nghiệm sáng tạo.
Bài thu hoạch trải nghiệm sáng tạo giúp học sinh phát triển nhiều kỹ năng sống quan trọng, bao gồm kỹ năng làm việc nhóm, lập kế hoạch, tự tin giao tiếp, xử lý tình huống, giải quyết vấn đề và ứng dụng công nghệ thông tin.
Thông qua các diễn đàn và bài viết trên website của CLB, chúng tôi nhận thấy rằng hầu hết học sinh có ý thức cao trong việc học Ngữ văn Mặc dù đây là tiết dạy về nói và nghe trong phân môn làm văn, nhưng các em đã thực sự có những trải nghiệm quý báu từ hoạt động thực tế.
Sáng tạo và tích hợp kiến thức liên môn giúp học sinh tạo ra những sản phẩm chất lượng Qua các bài học, lý thuyết không còn khô cứng mà trở thành thực hành gắn liền với đời sống xã hội phong phú, cho phép các em thể hiện suy nghĩ riêng và có những liên hệ, kiến giải sâu sắc.
Thói quen liên hệ bản thân với các vấn đề xã hội giúp học trò tự tin hơn trong phát biểu và có suy nghĩ sâu sắc hơn Điều này khuyến khích các em cân nhắc hành vi, thái độ ứng xử và giao tiếp, góp phần quan trọng vào quá trình hình thành nhân cách và nhân sinh quan Đề tài cũng thúc đẩy sự quan tâm đến các vấn đề xã hội hiện tại, khuyến khích các em lắng nghe ý kiến và dư luận, từ đó so sánh với nhận thức cá nhân, giúp các em trở thành những con người nhân văn dù có quan niệm sống khác nhau.
Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn học sinh thực hiện các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy Ngữ văn ở trường THPT Để đạt hiệu quả cao, giáo viên cần tính toán thời gian và lựa chọn đề tài phù hợp, giúp học sinh chủ động trong việc tạo ra sản phẩm của mình Qua các bài trải nghiệm sáng tạo, việc dạy học văn không chỉ tạo hứng thú cho học sinh mà còn nâng cao chất lượng giảng dạy và đổi mới phương pháp dạy học, phù hợp với nghiên cứu bài học và đánh giá năng lực người học.
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Ngữ văn không chỉ mang tính lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn Qua hoạt động này, giáo viên có thể đánh giá năng lực và phẩm chất của từng học sinh, từ đó điều chỉnh những sai sót và khắc phục khó khăn, đồng thời phát huy những tiến bộ của người học Việc tích hợp kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề thực tiễn cũng được thúc đẩy thông qua phương pháp dạy học trải nghiệm sáng tạo.
