Mục đích nghiên cứu
Dựa trên nghiên cứu các công văn hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, bài viết khảo sát thực trạng kiểm tra đánh giá học sinh tại các trường phổ thông hiện nay Đề tài tập trung vào một số hình thức và phương pháp kiểm tra đánh giá trong dạy học Lịch sử 10, nhằm giúp giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá, từ đó nâng cao chất lượng dạy học, giảm áp lực và tạo hứng thú cho học sinh Đồng thời, nghiên cứu cũng hướng tới việc phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh.
Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu, khái quát, tổng hợp hóa các cơ sở lí luận của đề tài
Khảo sát và thu thập số liệu về thực trạng kiểm tra đánh giá trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay cho thấy những hạn chế trong phương pháp truyền thống Từ đó, cần tìm ra các giải pháp mới hiệu quả để cải thiện hình thức và phương pháp kiểm tra đánh giá.
Nghiên cứu và đề xuất các hình thức, phương pháp kiểm tra đánh giá trong dạy học Lịch sử nhằm nâng cao phẩm chất và năng lực cho học sinh.
- Xây dựng các giáo án thực nghiệm kiểm tra đánh giá học sinh nhằm phát triển phẩm chất năng lực trong dạy học Lịch sử lớp 10
Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của việc áp dụng các hình thức và phương pháp kiểm tra đánh giá đổi mới trong dạy học Lịch sử lớp 10 Mục tiêu chính là phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh trung học phổ thông Việc cải tiến phương pháp dạy học không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện của học sinh.
Phương pháp nghiên cứu
5.1 Nhóm ph ươ ng pháp nghiên c ứ u khoa h ọ c
- Phương pháp luận nghiên cứu khoa học
Cơ sở phương pháp luận của đề tài dựa trên lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, tập trung vào giáo dục và giáo dục lịch sử.
- Phương pháp thu thập số liệu
Tiến hành thu thập số liệu từ các nguồn tài liệu và điều tra thực tiễn
5.2 Nhóm ph ươ ng pháp nghiên c ứ u lí thuy ế t
Lịch sử vấn đề nghiên cứu cần được xem xét và trình bày một cách liên tục, nhấn mạnh mối liên hệ và tác động qua lại giữa các sự kiện.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp lí thuyết
Tiến hành thu thập tài liệu từ nhiều nguồn như sách báo chuyên ngành, tài liệu nghiên cứu khoa học, luận văn tốt nghiệp và tài liệu tập huấn chuyên môn để xem xét đối tượng nghiên cứu trong một hệ thống hoàn chỉnh, từ đó xác định các nội dung cần thiết cho đối tượng nghiên cứu.
5.3 Nhóm ph ươ ng pháp nghiên c ứ u th ự c ti ễ n
- Phương pháp điều tra, khảo sát
Phương pháp này nhằm điều tra và thu thập thông tin về thực trạng kiểm tra đánh giá môn Lịch sử cho học sinh lớp 10 tại các trường học hiện nay Từ đó, bài viết rút ra kết luận về tình hình dạy học và kiểm tra đánh giá môn Lịch sử ở trường THPT, đồng thời đề xuất một số giải pháp cải thiện.
Tiến hành thống kê số liệu khảo sát về thực trạng của vấn đề nghiên cứu từ hai đối tường HS và GV
- Phương pháp phân tích, tổng kết
Từ kết quả thu được qua khảo sát thực trạng các tác giá tiến hành phân tích số liệu và rút ra nhận xét, kết luận
Thực nghiệm sư phạm là phương pháp thiết yếu để kiểm tra giả thuyết khoa học và tính khả thi của đề tài Chúng tôi đã thực hiện các thí nghiệm và dạy đối chứng tại một số lớp 10 ở trường THPT nhằm đánh giá hiệu quả của các biện pháp đã được lựa chọn.
Đóng góp của đề tài
Đề tài này tập trung vào một khía cạnh quan trọng trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực, đặc biệt là trong môn Lịch sử, đó là kiểm tra và đánh giá Nội dung này không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn mang lại giá trị thực tiễn trong giáo dục.
Nghiên cứu hệ thống lí luận về phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá nhằm phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh là một đề tài quan trọng Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả giáo dục, đồng thời tạo điều kiện cho học sinh phát triển toàn diện Đánh giá đúng mức năng lực học sinh không chỉ phản ánh kết quả học tập mà còn góp phần định hướng phát triển cá nhân cho các em.
Đề tài này tập trung vào việc điều tra và thu thập số liệu khoa học nhằm phân tích thực trạng kiểm tra đánh giá trong dạy học, đặc biệt là trong môn Lịch sử tại các trường THPT hiện nay.
Đề tài này đề xuất các hình thức và phương pháp kiểm tra đánh giá trong dạy học Lịch sử 10, nhằm mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh.
- Xây dựng và thực nghiệm giáo án bài kiểm tra với các hình thức, phương pháp kiểm tra đánh giá và bộ công cụ đánh giá tương ứng
Các tác giả đang tích cực tham gia vào sự nghiệp đổi mới giáo dục của đất nước thông qua nghiên cứu đề tài, đồng thời góp phần phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh THPT.
Nội dung đề tài mang tính mới, phù hợp với xu hướng dạy học hiện đại và đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông tổng thể năm 2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo Đây là kết quả nghiên cứu độc lập và sáng tạo của các tác giả.
Đề tài này không chỉ nâng cao chất lượng và hiệu quả học tập môn lịch sử cho học sinh, mà còn giúp giáo viên phát triển năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, từ đó tăng cường tình yêu nghề và yêu thương học trò.
- Đề tài có khả năng áp dụng ở các trường THPT trên bàn tỉnh Nghệ An
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ
Cơ sở lí luận về KTĐG theo định hướng PTPCNLHS
1.1.1 C ơ s ở lí lu ậ n v ề d ạ y h ọ c theo đị nh h ướ ng PTPCNL
Giáo dục định hướng phẩm chất và năng lực là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng đầu ra trong dạy học, nhằm phát triển toàn diện phẩm chất và nhân cách của học sinh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 tập trung vào việc nâng cao năng lực và phẩm chất, nhấn mạnh vai trò chủ động của người học trong quá trình nhận thức và ứng dụng tri thức vào thực tiễn, chuẩn bị cho họ khả năng giải quyết các tình huống trong cuộc sống và nghề nghiệp.
Chương trình dạy học định hướng năng lực tập trung vào kết quả đầu ra mong muốn của quá trình giáo dục, không quy định chi tiết nội dung dạy học Nó cung cấp hướng dẫn chung về lựa chọn nội dung, phương pháp, tổ chức và đánh giá kết quả dạy học để đạt được mục tiêu học tập Các mục tiêu học tập và kết quả đầu ra được mô tả qua hệ thống năng lực, với kết quả học tập có thể quan sát và đánh giá Để phát triển năng lực, cần xác định các thành phần và cấu trúc của chúng, bao gồm bốn năng lực thành phần: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể.
1.1.2 C ơ s ở lí lu ậ n v ề KT Đ G theo đị nh h ướ ng PTPCNL
Nghị quyết Hội nghị trung ương 8 khóa XI nhấn mạnh việc đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, khuyến khích tính tích cực và sáng tạo của người học Cần chuyển từ hình thức học chủ yếu trên lớp sang các hoạt động học tập đa dạng, bao gồm cả ngoại khóa và nghiên cứu khoa học Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục cũng được đẩy mạnh, cùng với việc đổi mới hình thức và phương pháp thi, kiểm tra để đảm bảo tính trung thực và khách quan Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chú trọng vào việc cải cách kiểm tra, đánh giá nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt trong các trường trung học và cấp THPT.
1.1.3 Quan đ i ể m hi ệ n đạ i v ề KT Đ G theo h ướ ng PTPCNLHS
Theo quan điểm hiện đại, đánh giá không chỉ đơn thuần là việc thu thập và phân tích dữ liệu về kết quả học tập, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự tiến bộ của người học Trong bối cảnh phát triển của khoa học và yêu cầu của xã hội, hoạt động kiểm tra đánh giá (KTĐG) cần được thực hiện với các chức năng cao hơn, nhằm hỗ trợ quá trình học tập và phát triển toàn diện của học sinh.
Đánh giá vì sự tiến bộ của người học là một quan điểm hiện đại trong kiểm tra đánh giá, tập trung vào việc phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh Quan điểm này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện kịp thời sự phát triển của học sinh, từ đó điều chỉnh hoạt động dạy và học một cách linh hoạt Mỗi hoạt động đánh giá được coi như một cơ hội học tập, góp phần vào sự tiến bộ của học sinh.
Đánh giá vì học tập là một phần quan trọng trong quá trình dạy học, giúp phát hiện sự tiến bộ của học sinh và điều chỉnh phương pháp giảng dạy Kết quả đánh giá không chỉ để so sánh giữa các học sinh mà còn nhằm làm nổi bật những điểm mạnh và điểm yếu của từng em.
Trong giáo dục, đánh giá là phương pháp mà giáo viên thu thập và sử dụng thông tin từ lớp học để đưa ra nhận định và quyết định, từ đó điều chỉnh hoạt động giảng dạy nhằm hỗ trợ học sinh tiến bộ trong việc học tập.
Trong giáo dục, kiểm tra đánh giá là một phần thiết yếu của quá trình dạy học, đóng vai trò quan trọng trong công việc của giáo viên và là yếu tố then chốt trong quản lý giáo dục cũng như chất lượng dạy và học.
Kiểm tra và đánh giá trong giáo dục có ba mục đích chính: hỗ trợ hoạt động dạy và học, cho điểm cá nhân để xác định thành quả học tập của học sinh nhằm phân loại và chuyển lớp, và giúp nhà trường đáp ứng yêu cầu giải trình với xã hội.
Mục đích cuối cùng của việc đánh giá là nâng cao chất lượng các hoạt động, chương trình và sản phẩm giáo dục Do đó, đánh giá cần phải có tính dự đoán, cung cấp thông tin phong phú, và có khả năng điều chỉnh, phát triển và cải thiện.
- Hình thức KTĐG theo định hướng PTPCNL môn LS
+ Đánh giá thường xuyên (đánh giá quá trình)
+ Đánh giá định kì (đánh giá tổng kết)
- Ph ươ ng pháp KT Đ G theo đị nh h ướ ng PTPCNL
Đánh giá thường xuyên, bao gồm đánh giá là học tập và đánh giá vì học tập, sử dụng nhiều phương pháp như hỏi-đáp, quan sát, đánh giá qua hồ sơ học tập và sản phẩm học tập.
Hình thức đánh giá định kỳ trong giáo dục thường sử dụng các phương pháp như kiểm tra viết tự luận, trắc nghiệm, và kết hợp giữa tự luận và trắc nghiệm, cũng như đánh giá qua hồ sơ học tập.
1.1.4 Đặ c đ i ể m sách giáo khoa L ị ch s ử 10 và các ph ẩ m ch ấ t, n ă ng l ự c c ầ n hình thành
Sách giáo khoa Lịch sử 10 (bộ Cánh Diều) với cấu trúc 7 chủ để bao gồm 17 bài đề cập đến cập đến 4 nội dung kiến thức sau:
Nội dung 1- Phần Nhập môn: Chủ đề 1,2 đề cập những nội dung lí luận về Lịch sử và sử học
Lịch sử thế giới được chia thành hai chủ đề chính: Chủ đề 3 khám phá một số nền văn minh trong thời kỳ cổ đại và trung đại, trong khi Chủ đề 4 tập trung vào các cuộc cách mạng công nghiệp đã diễn ra trong lịch sử.
Nội dung 3- Lịch sử Đông Nam Á gồm 1 chủ đề (Chủ đề 5: Văn minh Đông Nam Á)
Lịch sử Việt Nam được chia thành hai chủ đề chính: Chủ đề 6 khám phá một số nền văn minh trên đất nước Việt Nam trước năm 1858, trong khi Chủ đề 7 tập trung vào sự đa dạng và phong phú của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
Sách giáo khoa Lịch sử mới của chương trình giáo dục 2018 được cấu trúc theo dạng chủ đề, khác với cách trình bày chương bài truyền thống Nội dung sách kết hợp kiến thức lịch sử thế giới với Lịch sử Đông Nam Á và Lịch sử Việt Nam, đồng thời tích hợp các bài học khó học với định hướng nghề nghiệp.
Cơ sở thực tiễn của kiểm tra đánh giá theo định hướng PTPCNL
Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông hiện chưa đạt hiệu quả cao, với phương pháp truyền thụ tri thức một chiều vẫn chiếm ưu thế Số lượng giáo viên chủ động và sáng tạo trong việc kết hợp các phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh còn hạn chế Dạy học chủ yếu tập trung vào việc truyền đạt kiến thức lý thuyết, trong khi kỹ năng sống và khả năng giải quyết tình huống thực tiễn chưa được chú trọng Hơn nữa, việc ứng dụng công nghệ thông tin - truyền thông và sử dụng các phương tiện dạy học trong các trường trung học phổ thông vẫn chưa được thực hiện một cách rộng rãi và hiệu quả.
Hoạt động kiểm tra và đánh giá hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu về tính khách quan, chính xác và công bằng Việc kiểm tra chủ yếu tập trung vào việc tái hiện kiến thức và đánh giá qua điểm số, dẫn đến tình trạng giáo viên và học sinh duy trì phương pháp dạy học theo lối truyền thống.
Học Lịch sử hiện nay chủ yếu dựa vào việc ghi nhớ, ít chú trọng đến việc áp dụng kiến thức Nhiều giáo viên chưa thực hiện đúng quy trình biên soạn đề kiểm tra, dẫn đến tính chủ quan trong các bài kiểm tra Hoạt động kiểm tra và đánh giá trong quá trình dạy học chưa được thực hiện một cách khoa học và hiệu quả Các hình thức đánh giá định kỳ, đánh giá diện rộng quốc gia và quốc tế cũng chưa được tổ chức đồng bộ và hiệu quả.
Hệ quả của thực trạng này là sự thiếu rèn luyện tính trung thực trong thi cử, khiến nhiều học sinh phổ thông trở nên thụ động trong học tập Điều này dẫn đến khả năng sáng tạo và năng lực áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tiễn trong cuộc sống của họ bị hạn chế.
Thực trạng nói trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có thể chỉ ra một số nguyên nhân cơ bản sau:
Nhiều cán bộ quản lý và giáo viên vẫn chưa nhận thức đầy đủ về sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra và đánh giá Năng lực của đội ngũ giáo viên trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, sử dụng thiết bị dạy học, cũng như ứng dụng công nghệ thông tin - truyền thông trong giảng dạy còn hạn chế.
Phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá hiện nay chưa được nghiên cứu và áp dụng một cách hệ thống, dẫn đến việc vận dụng lý luận một cách chắp vá, thiếu sự đồng bộ và hiệu quả Hơn nữa, các hình thức tổ chức hoạt động dạy học và giáo dục còn nghèo nàn, cần được cải thiện để nâng cao chất lượng giáo dục.
+ Chỉ chú trọng đến đánh giá cuối kỳ mà chưa chú trọng việc đánh giá thường xuyên trong quá trình dạy học, giáo dục
Năng lực quản lý và chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá của các cơ quan giáo dục và hiệu trưởng trường trung học phổ thông còn hạn chế, không đáp ứng yêu cầu Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá chưa đồng bộ, thiếu sự thúc đẩy cần thiết Cơ chế và chính sách quản lý hiện tại không khuyến khích giáo viên tích cực đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá, dẫn đến hiệu quả thấp trong hoạt động đổi mới tại các trường trung học phổ thông.
Nguồn lực cho việc đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá trong trường học hiện đang thiếu hụt và chưa đồng bộ, bao gồm cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và hạ tầng công nghệ thông tin - truyền thông Điều này đã hạn chế khả năng áp dụng các phương pháp dạy học và hình thức kiểm tra, đánh giá hiện đại.
Bộ Giáo dục và Đào tạo nhận thức rõ tầm quan trọng của việc đổi mới kiểm tra và đánh giá nhằm thúc đẩy phương pháp dạy học Do đó, bộ đã chỉ đạo tập trung vào việc cải cách các hình thức kiểm tra, đánh giá và phương pháp dạy học, tạo ra sự chuyển biến căn bản trong tổ chức hoạt động dạy học Mục tiêu là nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường trung học và xây dựng mô hình trường phổ thông với sự đồng bộ trong đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục.
1.2.2 Th ự c tr ạ ng ki ể m tra đ ánh giá k ế t qu ả h ọ c t ậ p môn L ị ch s ử nh ằ m phát tri ể n ph ẩ m ch ấ t n ă ng l ự c t ạ i tr ườ ng THPT Tân K ỳ 3 hi ệ n nay Để nắm được thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Lịch sử hiện nay tại trường THPT Tân kỳ 3 và một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An, chúng tôi đã tiền hành khảo sát trên hai đối tượng, khảo sát 166 học sinh trường THPT Tân Kỳ 3 ở hai khối lớp 10 và 12, và khảo sát 28 lượt giáo viên ở trường chúng tối công tác và một số GV giảng dạy bộ môn Lịch sử ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An Các câu hỏi khảo sát được thiết kế trên phần mềm google form, tiến hành gửi đường linhk cho GV và HS tiến hành trả lời
1.2.2.1 Kết quả khảo sát thực trạng về KTĐG nhằm phát triển phẩm chất năng lực từ phiếu hỏi HS
Theo khảo sát, 77,7% học sinh cho rằng giáo viên thường xuyên sử dụng hình thức kiểm tra đánh giá định kỳ trong lớp học, trong khi 55,4% cho biết giáo viên cũng thực hiện hoạt động kiểm tra đánh giá ngoài không gian lớp học.
Theo kết quả khảo sát, 71,1% người tham gia cho rằng giáo viên đã thường xuyên đổi mới các hình thức và phương pháp kiểm tra đánh giá học sinh.
Phương pháp kiểm tra đánh giá trong dạy học Lịch sử hiện nay rất đa dạng, với nhiều phương pháp được giáo viên áp dụng Theo ý kiến của học sinh, phương pháp viết tự luận, trắc nghiệm và hoạt động trải nghiệm là những phương pháp phổ biến nhất trong quá trình dạy học môn Lịch sử.
Theo khảo sát, 68,1% học sinh cho rằng việc đổi mới hình thức và phương pháp kiểm tra đánh giá trong dạy học Lịch sử là rất cần thiết và thú vị, đồng thời các em sẵn sàng hợp tác Trong khi đó, 28,3% học sinh nhận định rằng sự đổi mới này là cần thiết và thú vị, còn lại có ý kiến cho rằng thái độ của họ là bình thường.
Kết quả điều tra cho thấy trong việc đánh giá kết quả học tập môn Lịch sử, phần lớn giáo viên sử dụng bài kiểm tra trắc nghiệm, tự luận và hình thức kết hợp Tuy nhiên, một số phương pháp như đánh giá qua sản phẩm học tập, dự án học tập và hoạt động câu lạc bộ vẫn chưa được chú trọng nhiều.
MỘT SỐ HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ 10 NHẰM PTPCNL CHO HỌC SINH THPT
Kết hợp hình thức kiểm tra đánh giá ở trong lớp học và ở ngoài lớp học, tăng cường kiểm tra quá trình (KTTX)
2.1.1 Hình th ứ c ki ể m tra, đ ánh giá trong l ớ p h ọ c
2.1.1.1 Hình thức đánh giá thường xuyên/ đánh giá quá trình
Đánh giá thường xuyên, hay còn gọi là đánh giá quá trình, là hoạt động đánh giá diễn ra trong quá trình dạy học, nhằm cung cấp thông tin phản hồi cho giáo viên và học sinh Mục tiêu của đánh giá này là cải thiện hoạt động dạy và học, đồng thời được xem là đánh giá vì quá trình học tập hoặc sự tiến bộ của học sinh.
Mục đích của việc đánh giá thường xuyên là thu thập minh chứng về kết quả học tập của học sinh trong suốt quá trình học, nhằm cung cấp phản hồi hữu ích cho việc cải thiện chất lượng giáo dục.
GV và HS nhận thức rõ những thành tựu đạt được so với mục tiêu và yêu cầu của bài học, chương trình, cũng như những khía cạnh còn thiếu sót để điều chỉnh hoạt động dạy và học một cách hiệu quả.
Đánh giá quá trình học tập là việc theo dõi sự tích cực và chủ động của học sinh trong các hoạt động học tập và rèn luyện Giáo viên không chỉ giao nhiệm vụ mà còn cần xem xét cách thức hoàn thành của từng học sinh, bao gồm sự chủ động, tích cực, những khó khăn gặp phải, và mức độ hiểu biết về mục tiêu Việc theo dõi thường xuyên và thông báo về sự tiến bộ của học sinh là cần thiết để hướng tới việc đạt được các mục tiêu học tập và giáo dục.
Thời điểm đánh giá thường xuyên trong quá trình dạy học là linh hoạt và không bị giới hạn bởi số lần đánh giá Mục đích chính là khuyến khích học sinh nỗ lực học tập và theo dõi sự tiến bộ của các em.
- Đối tượng tham gia đánh giá: GV đánh giá, HS tự đánh giá, HS đánh giá đồng đẳng, phụ huynh đánh giá và đoàn thể, cộng đồng đánh giá
Phương pháp đánh giá thường xuyên trong giáo dục bao gồm các hình thức như kiểm tra viết, quan sát thực hành, và đánh giá thông qua hồ sơ cũng như sản phẩm học tập.
Giáo viên có thể sử dụng nhiều công cụ đánh giá như phiếu quan sát, thang đo, bảng kiểm, thẻ kiểm tra, phiếu đánh giá tiêu chí, phiếu hỏi, hồ sơ học tập và các câu hỏi phỏng vấn Những công cụ này có thể được tự biên soạn hoặc tham khảo từ tài liệu hướng dẫn GV có khả năng thiết kế các công cụ này dựa trên tài liệu tham khảo để phù hợp với từng tình huống và bối cảnh đánh giá dạy học, giáo dục, thể hiện tính chủ quan của từng giáo viên.
2.1.1.2 Hình thức đánh giá định kì/ đánh giá tổng kết
Đánh giá định kỳ hay đánh giá tổng kết là quá trình đánh giá kết quả học tập của học sinh sau một giai đoạn học tập và rèn luyện Mục tiêu của đánh giá này là xác định mức độ hoàn thành nhiệm vụ học tập của học sinh so với các yêu cầu trong chương trình giáo dục phổ thông, đồng thời đánh giá sự hình thành và phát triển năng lực cũng như phẩm chất của học sinh.
Mục đích chính của đánh giá định kỳ là thu thập thông tin từ học sinh nhằm đánh giá kết quả học tập và giáo dục sau một giai đoạn học tập nhất định Kết quả này giúp xác định thành tích của học sinh, xếp loại và đưa ra kết luận giáo dục cuối cùng.
Nội dung đánh giá định kỳ nhằm xác định mức độ thành thạo của học sinh đối với các yêu cầu về phẩm chất và năng lực sau khi hoàn thành một giai đoạn học tập, như giữa kỳ hoặc cuối kỳ.
- Thời điểm đánh giá: Đánh giá định kì thường được tiến hành sau khi kết thúc một giai đoạn học tập (giữa kì/ cuối kì)
- Người thực hiện đánh giá: GV đánh giá, nhà trường đánh giá và tổ chức kiểm định các cấp đánh giá
Phương pháp đánh giá định kỳ bao gồm nhiều hình thức như kiểm tra viết trên giấy hoặc máy tính, thực hành, vấn đáp, và đánh giá thông qua sản phẩm học tập cũng như hồ sơ học tập.
- Công cụ đánh giá định kì có thể là câu hỏi, bài kiểm tra, dự án học tập, sản phẩm nghiên cứu
Theo quan điểm mới về KTĐG, trong dạy học Lịch sử lớp 10, chúng tôi thực hiện đánh giá học sinh qua hai hình thức: đánh giá thường xuyên và đánh giá tổng kết, định kỳ Số lượng đánh giá thường xuyên được thực hiện liên tục trong mỗi tiết học nhằm tích lũy điểm số, từ đó chọn ra những điểm cao nhất để làm điểm đánh giá chính thức Phương pháp này giúp học sinh phát triển các phẩm chất như sự chăm chỉ trong học tập Bài tập thường xuyên được giao với nhiều hình thức khác nhau, tạo điều kiện cho học sinh phát triển năng lực và sở trường của mình.
Chúng tôi thực hiện giải pháp tăng cường kiểm tra đánh giá thường xuyên nhằm nâng cao sự tiến bộ của người học trong quá trình học tập Đánh giá được tiến hành liên tục trong các bài học và tiết học để đảm bảo sự phát triển liên tục của học sinh.
Chúng tôi tiến hành áp dụng phương pháp này ở 3 lớp thực nghiệm 10A9, 10A10,10A11
Trong các giờ học, việc tổ chức hoạt động học tập thông qua phiếu học tập hoặc trò chơi cho cá nhân và nhóm học sinh không chỉ giúp các em tiếp thu tri thức mà còn tạo động lực, khuyến khích sự tích cực và hứng thú trong học tập, đồng thời phát triển các phẩm chất và năng lực cần thiết cho học sinh.
Sau mỗi bài học, học sinh sẽ hoàn thành các bài tập thông qua nhiều hình thức giao bài khác nhau Các hoạt động này bao gồm việc vẽ sơ đồ tư duy để tóm tắt nội dung đã học, sáng tạo tranh, viết bài thuyết trình, làm báo cáo bằng PowerPoint hoặc video Học sinh cũng có thể đóng vai hướng dẫn viên du lịch để trình bày về những thành tựu văn minh của thế giới trong thời kỳ cổ trung đại và văn minh Đại Việt.
+ Gv đưa ra công cụ và tiêu chí đánh giá trước khi giao nhiệm vụ cho HS để thực hiện theo yêu cầu
Một số phương pháp kiểm tra, đánh giá trong dạy học lịch sử 10 nhằm
2.2.1 Ph ươ ng pháp quan sát trong d ạ y h ọ c và ki ể m tra đ ánh giá
2.2.1.1 Khái quát chung v ề ph ươ ng pháp quan sát
Quan sát trong giáo dục học là phương pháp tri giác có mục đích nhằm thu thập dữ liệu và tài liệu về các hiện tượng sư phạm Phương pháp này được áp dụng rộng rãi, có thể thực hiện cả trong và ngoài lớp học, giúp thu thập thông tin để đánh giá thái độ và giá trị của học sinh.
Để quan sát một cách có hệ thống, có thể áp dụng các kỹ thuật ghi chép và thu thập biểu hiện của học sinh trong quá trình giáo dục.
- Ghi chép các sự kiện thường nhật
+ Các yêu cầu cần tuân thủ khi áp dụng phương pháp
Hàng ngày, giáo viên quan sát và ghi nhận thông tin về hoạt động học tập của học sinh, như việc học sinh A thiếu tập trung và học sinh B hoàn thành nhiệm vụ sớm và hỗ trợ bạn bè Những sự kiện này rất quan trọng trong việc đánh giá, giúp giáo viên dự đoán khả năng và hành vi của học sinh trong các tình huống khác nhau, cũng như giải thích kết quả từ các bài kiểm tra viết Để ghi chép sự kiện hiệu quả, giáo viên cần tuân thủ một số yêu cầu nhất định.
• Xác định trước những sự kiện cần quan sát nhưng cũng cần chú ý đến những sự kiện bất thường
Để sự kiện trở nên có ý nghĩa hơn, cần quan sát và ghi chép đầy đủ trong một tình huống cụ thể Việc ghi chép sự kiện xảy ra nên được thực hiện càng sớm càng tốt.
Tách biệt phần mô tả chân thực của sự kiện với phần nhận xét cá nhân của giáo viên là rất quan trọng Cần ghi chép đầy đủ cả những hành vi tích cực lẫn tiêu cực để có cái nhìn toàn diện về sự kiện.
• Cần thu thập đầy đủ thông tin trước khi đưa ra những nhận xét, đánh giá về hành vi, thái độ của HS
Việc ghi chép sự kiện là một kỹ năng quan trọng cần được luyện tập và huấn luyện bài bản cho giáo viên Điều này giúp cho việc ghi chép trở nên khoa học và hệ thống, từ đó hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động dạy học và giáo dục.
Dạy học thực tế cho thấy ấn tượng của giáo viên qua quan sát thường mang tính chủ quan, do đó cần có phương pháp ghi chép khoa học và hệ thống Sử dụng sổ ghi chép các sự kiện hàng ngày là cách hiệu quả nhất Dựa trên kinh nghiệm dạy học và quan sát, chúng tôi đề xuất các bước ghi chép sự kiện thường nhật như sau:
- Bước 1: xác định đối tượng học sinh cần quan sát, ghi chép
- Bước 2: xác định hành vi trọng tâm cần quan sát
- Bước 3: tiến hành quan sát, ghi chép kịp thời, cẩn trọng
- Bước 4: tiến hành nhận xét, đánh giá hành vi, thái độ học sinh
Ghi chép sự kiện hàng ngày là việc quan trọng để giáo viên mô tả những tình huống đáng chú ý trong quá trình tương tác với học sinh Các sự kiện này cần được ghi lại ngay sau khi xảy ra, với mỗi học sinh được dành riêng một vài trang trong sổ ghi chép Phần mô tả sự kiện và phần nhận xét của giáo viên cần được tách biệt rõ ràng Sau khi ghi chép một số sự kiện, giáo viên có thể đưa ra các giải pháp nhằm cải thiện tình hình học tập của học sinh và điều chỉnh những sai lầm mà học sinh mắc phải.
Tại lớp 10A9, trường THPT Tân Kỳ 3 chúng tôi tiến hành quan sát, ghi chép trong 8 tuần từ 12/9/2022- 15/11/2022
Bước 1: Xác định đối tượng: học sinh học lực trung bình và khá ở lớp 10A9, đây là lớp tổ hợp Xã hội của trường số lượng 2 em gồm:
- Nguyễn Thị Lan Anh - học lực khá
- Nguyễn Văn Duyển - học lực trung bình
Bước 2: Xác định hành vi trọng tâm để quan sát: hứng thú học tập
Bước 3: Tiến hành quan sát và ghi chép:
* Lớp 10A9 - Trường THPT Tân Kỳ 3
- Học sinh: Nguyễn Thị Lan Anh
- Trọng tâm quan sát: Hứng thú học tập Lịch sử
Thứ 2/12/9 Có sách, vở ghi đầy đủ nhưng ít chú ý trong giờ học
Thứ 2/19/9 Không thuộc bài kiểm tra đầu giờ
Thứ 6/14/10 Không mang vở Lịch sử, ghi bài Lịch sử vào vở Hóa học
Thứ 7/23/10 Ngồi học trong giờ nói chuyện riêng
Thứ 7/5/11 Tập trung làm bài kiểm tra nghiêm túc hơn các giờ học trước
* Lớp 10A9,Trường THPT Tân Kỳ 3
- Học sinh: Nguyễn Văn Duyển
- Trọng tâm quan sát: hay làm việc riêng, sử dụng điện thoại trong giờ học Lịch sử
Thứ 4/14/9 Sử dụng điện thoại chơi game, đánh tài sửu trong giờ học
Thứ 4/26/9 Ngủ trên bàn, mệt mỏi vào các tiết học
Thứ 2/3/10 Không ghi bài chuyên đề: Các lĩnh vực của sử học
Thứ 7/22/10 Dùng điện thoại lướt face đầu tiết, cuối tiết nằm trên bàn
Thứ 3/1/11 Không đưa vở để học Lịch sử, mượn điện thoại Cường xem ảnh Thứ 7/5/11 Kiểm tra giữa kì đưa điện thoại và bị lâp biên bản
Bước 4: Tiến hành nhận xét, đánh giá hành vi, thái độ HS
Em Nguyễn Thị Lan Anh có thái độ lười học và không hứng thú với môn Lịch sử, thường học chỉ để đối phó Kết quả học tập môn Lịch sử của em ở lớp 9 đạt 6.8.
- Em Nguyễn Văn Duyển: thông minh, có năng lực, nhưng ham chơi game, tinh thần học uể oải Xem xét kết quả học tập môn lớp 9 thấy đạt 5.4
Khi giáo viên thực hiện quan sát có mục đích và khoa học, họ sẽ hiểu rõ đặc điểm của học sinh và tìm ra giải pháp khắc phục phù hợp, như góp ý riêng, thông báo cho gia đình hoặc ký cam kết Nhờ đó, học sinh sẽ có sự tiến bộ rõ rệt.
Giáo viên sẽ phải đầu tư nhiều công sức và thời gian để theo dõi các học sinh thuộc diện này, đặc biệt là những em thiếu kiên trì, thường chỉ thay đổi trong thời gian ngắn rồi lại trở về thói quen cũ.
H.4 Điểm số Lan Anh, Văn Duyển có sự tiến bộ rõ rệt
H.5 Điểm khảo sát cuối kỳ I - Môn Lịch sử của HS Lan Anh và Duyển
Thang đo là công cụ quan trọng để đánh giá kết quả học tập thông qua quan sát, tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng Giá trị của thang đo phụ thuộc vào việc xây dựng và sử dụng hợp lý Nó cần được thiết kế dựa trên tiêu chí cụ thể để phục vụ mục tiêu đánh giá Để đạt hiệu quả, người quan sát phải có đủ thông tin cần thiết Khi đáp ứng đủ hai điều kiện này, thang đo sẽ mang lại nhiều lợi ích trong quá trình đánh giá.
- Thang đo dạng số: Đây là một trong những loại thang đo đơn giản nhất
Người sử dụng đánh dấu một con số để thể hiện mức độ biểu hiện của phẩm chất học sinh, với mỗi con số được mô tả bằng lời một cách thống nhất trong thang đo Thông thường, con số lớn nhất biểu thị mức độ cao nhất, trong khi con số nhỏ nhất chỉ mức độ thấp nhất, và các con số ở giữa đại diện cho các giá trị trung bình.
Thang đo dạng đồ thị là công cụ mô tả mức độ biểu hiện của hành vi trên một trục đường thẳng Người quan sát có thể đánh dấu vào các vị trí cụ thể trên đoạn thẳng, với hệ thống các mức độ được xác định rõ ràng Ngoài ra, người đánh giá cũng có khả năng đánh dấu vào các điểm giữa các mức độ, tạo ra sự linh hoạt trong việc ghi nhận hành vi.
Thang đo dạng đồ thị sử dụng các cụm từ mô tả để xác định mức độ trên đoạn thẳng, phản ánh sự khác biệt trong biểu hiện hành vi của học sinh Một số thang đo chỉ mô tả điểm đầu, điểm giữa và điểm cuối, trong khi những thang đo khác cung cấp mô tả chi tiết hơn dưới mỗi điểm Đôi khi, có một đoạn trống dưới mỗi câu hỏi để người quan sát có thể thêm ý kiến về cách lựa chọn mức độ của mình.
Nguyên tắc đánh giá bằng thang đo
- Những tiêu chí của thang đo cần phải là những nội dung giảng dạy và giáo dục quan trọng
- Những mô tả trong thang đo phải là những bằng chứng có thể trực tiếp quan sát được
- Các mức độ và mô tả mức độ của thang đo phải được định nghĩa rõ ràng
- Nên đưa ra từ 3 đến 7 mức độ trong thang đo và cho phép người sử dụng thang đo đánh dấu vào khoảng giữa các mức độ
- Nên cho phép người sử dụng thang đo bỏ qua những câu mà họ cảm thấy không có đủ bằng chứng để đánh giá
- Nếu có thể, nên kết hợp kết quả đánh giá của nhiều người quan sát trên cùng một đối tượng
Khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất
Để thu thập thông tin đánh giá về sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất trong đề tài “Một số hình thức và phương pháp kiểm tra đánh giá trong dạy học Lịch sử 10 nhằm phát triển phẩm chất, năng lực cho HS THPT”, nội dung và phương pháp khảo sát sẽ được triển khai một cách chi tiết.
Nội dung khảo sát tập trung vào 02 vấn đề chính sau:
1) Các giải pháp được đề xuất có thực sự cấp thiết đối với vấn đề nghiên cứu hiện nay không?
2) Các giải pháp được đề xuất có khả thi đối với vấn đề nghiên cứu hiện tại không?
2.3.2.2 Phương pháp khảo sát và thang đánh giá
Phương pháp được sử dụng để khảo sát là trao đổi bằng bảng hỏi; với thang đánh giá 04 mức (tương ứng với điểm số từ 1 đến 4):
Không cấp thiết; Ít cấp thiết; Cấp thiết và Rất cấp thiết
Không khả thi; Ít khả thi; Khả thi và Rất khả thi
Tính điểm trung bình theo phần mềm excel
2.3.3 Đố i t ượ ng kh ả o sát
Tổng hợp các đối tượng khảo sát
TT Đối tượng Số lượng
2.3.4 K ế t qu ả kh ả o sát v ề s ự c ấ p thi ế t và tính kh ả thi c ủ a các gi ả i pháp đ ã đề xu ấ t
2.3.4.1 Sự cấp thiết của các giải pháp đã đề xuất
- Đánh giá sự cấp thiết của các giải pháp đề xuất
B ả ng t ổ ng h ợ p tính c ấ p thi ế t c ủ a các gi ả i pháp đề xu ấ t
TT Nhóm các giải pháp
Sử dụng một số hình thức, phương pháp kiểm tra đánh trong dạy học các môn học nhằm phát triển phẩm chất năng lực cho học sinh THPT 3,67 0 0 11 23
Kết hợp hình thức kiểm tra đánh giá ở trong lớp học và ở ngoài lớp học, tăng cường kiểm tra quá trình (KTTX) 3,52 0 0 16 18
Phương pháp kiểm tra đánh giá thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Phương pháp kiểm tra đánh giá thông qua câu lạc bộ, thực hành lịch sử
Phương pháp kiểm tra đánh giá thông qua hoạt quan sát
Phương pháp kiểm tra viết (tự luân, trắc nghiệm khách quan)
Phương pháp kiểm tra đánh giá thông qua dạy học dự án
Phương pháp kiểm tra đánh giá thông qua sản phẩm học tập
Kết quả khảo sát cho thấy rằng trong ba nhóm giải pháp, tất cả tám giải pháp đều đạt mức 3 hoặc 4 khi khảo sát 34 giáo viên, không có giải pháp nào đạt mức 1 hoặc 2 Điều này chứng tỏ rằng các giải pháp đưa ra đều cấp thiết và rất cấp thiết, do đó cần được nhân rộng cho tất cả các lớp học sinh THPT.
2.3.4.2 Tính khả thi của các giải pháp đề xuất Đánh giá tính khả thi của các giải pháp đề xuất
B ả ng t ổ ng h ợ p tính kh ả thi c ủ a các gi ả i pháp đề xu ấ t
TT Nhóm các giải pháp
Sử dụng một số hình thức, phương pháp kiểm tra đánh trong dạy học các môn học nhằm phát triển phẩm chất năng lực cho học sinh THPT
Kết hợp hình thức kiểm tra đánh giá ở trong lớp học và ở ngoài lớp học, tăng cường kiểm tra quá trình (KTTX)
Phương pháp kiểm tra đánh giá thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Phương pháp kiểm tra đánh giá thông qua câu lạc bộ, thực hành lịch sử
Phương pháp kiểm tra đánh giá thông qua hoạt phương pháp quan sát
Phương pháp kiểm tra viết tự luân, trắc nghiệm khách quan
Phương pháp kiểm tra đánh giá thông qua dạy học dự án
Phương pháp kiểm tra đánh giá thông qua sản phẩm học tập
Kết quả khảo sát cho thấy trong ba nhóm giải pháp, tất cả tám giải pháp đều đạt mức 3 hoặc 4, với 34 giáo viên tham gia khảo sát (nhóm giải pháp 3 có 29 câu trả lời) Không có giải pháp nào đạt mức 1 hoặc 2, điều này chứng tỏ tính khả thi và rất khả thi của các giải pháp Số liệu thống kê này khẳng định rằng các giải pháp hoàn toàn phù hợp và cần thiết trong việc kiểm tra đánh giá học sinh trong dạy học lịch sử.
