Nội dung nghiên cứu
Thực trạng dạy học kỹ năng tranh biện của GV Và HS
1 Đánh giá thực trạng thông qua các số liệu điều tra, khảo sát Để có cái nhìn đầy đủ, chính xác về thực trạng r è n l u yệ n kỹ năng tranh biện trong chương trình GDPT Ngữ văn 2018 với Bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” thông qua bài học“Bài 3 Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận, phần Nói và nghe: Thảo luận về một vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau”
Vào tháng 11/2022, chúng tôi đã tiến hành khảo sát với 450 học sinh lớp 10 và 10 giáo viên môn Ngữ văn tại trường THPT Yên Thành 2 Mục tiêu của khảo sát là tìm hiểu nhận thức của học sinh và giáo viên về tầm quan trọng của kỹ năng tranh biện, cũng như thực trạng rèn luyện kỹ năng này trong môi trường học đường hiện nay Khảo sát được thực hiện sau khi hoàn thành bài học “Bài 3 Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận” thuộc bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” của chương trình GDPT Ngữ văn 2018 Phương pháp nghiên cứu sử dụng là điều tra qua hệ thống câu hỏi nhanh, cho phép đối tượng khảo sát trả lời hoặc đánh dấu vào phương án lựa chọn.
1.1 Khảo sát, đánh giá với học sinh
Chúng tôi đã đặt ra một số câu hỏi cho học sinh để đánh giá mức độ hiểu biết và hứng thú của các em đối với hoạt động tranh biện Đồng thời, chúng tôi cũng thu thập thông tin về thực tế dạy học kỹ năng này thông qua tiết dạy “Bài 3 Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận, phần Nói và nghe: Thảo luận về một vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau.”
(Ngữ văn tập 1) Kết quả như sau:
Câu hỏi Phương án trả lời Số lượng
1 Khi thuyết phục người khác em cảm thấy thế nào?
2 Em đã từng biết đến hoạt
B Biết nhưng chưa hiểu rõ 255/450 58 động tranh biện chưa?
3 Theo em, tranh biện là hoạt động như thế nào?
A Là hình thức tranh luận văn minh
B Bản chất là tranh cãi 30/450 7
C.Là hình thức bảo vệ đến cùng quan điểm cá nhân
4 Theo em, có cần thiết rèn luyện kỹ năng tranh biện cho học sinh không?
5 Chủ đề tranh biện mà GV đưa ra có hấp dẫn không?
6 Khi tranh biện không làm chủ được cảm xúc của bản thân dẫn đến cãi lộn không có điểm dừng?
7 Khi tranh biện đã biết cách kết hợp phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ để tranh biện đạt hiệu quả cao?
Bảng số liệu 2.1.1 cho thấy, hầu hết học sinh nhận thức được tầm quan trọng của khả năng thuyết phục và đàm phán trong cuộc sống, nhưng 60% gặp khó khăn khi thuyết phục người khác đồng ý với ý kiến của mình Nhiều em cảm thấy lúng túng khi trình bày quan điểm cá nhân, đặc biệt trước đám đông Mặc dù 68% học sinh đã biết đến hoạt động tranh biện, nhưng họ chưa hiểu rõ về nó Đa số (80%) nhận thức rằng tranh biện là một hình thức tranh luận văn minh và 85% khẳng định việc rèn luyện kỹ năng này là cần thiết Tuy nhiên, nhiều em vẫn mơ hồ trong việc phân biệt giữa kỹ năng thuyết trình và tranh biện Khi được hỏi về sự khác biệt giữa hai kỹ năng này, một số em nhầm lẫn hoặc đánh đồng chúng Về việc tổ chức hoạt động tranh biện trong tiết học, 75% học sinh mong muốn các chủ đề tranh biện đa dạng, hấp dẫn và phù hợp với độ tuổi, nhằm phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh trong việc thể hiện quan điểm về các vấn đề xã hội nổi cộm Học sinh cũng chưa biết cách lập luận hiệu quả, như tạo luận điểm và kết hợp lý lẽ với dẫn chứng để thuyết phục đối phương.
Trong quá trình tranh biện, khoảng 85% học sinh không kiểm soát được cảm xúc và hành vi của mình, dẫn đến cãi vã và tức giận, gây khó khăn trong việc đạt được sự đồng thuận Hơn nữa, 60% học sinh chưa tận dụng hiệu quả giá trị ngôn ngữ và phi ngôn ngữ để thuyết phục đối phương.
1.2 Khảo sát, đánh giá đối với giáo viên
Chúng tôi đã đưa ra một số câu hỏi để tìm hiểu nhận thức và những khó khăn trong việc rèn luyện kỹ năng tranh biện cho học sinh qua tiết dạy “Bài 3 Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận, phần Nói và nghe: Thảo luận về một vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau” (Ngữ văn tập 1) Kết quả thu được cho thấy những thách thức mà giáo viên và học sinh gặp phải trong quá trình này.
Câu hỏi Phương án trả lời
1 Theo thầy /cô có cần thiết rèn luyện A Rất cần thiết 8/10 80 kỹ năng tranh biện cho học sinh không?
2 Thầy/cô đã từng hướng dẫn học sinh rèn luyện kỹ năng tranh biện chưa?
Việc rèn luyện kỹ năng tranh biện thông qua tiết học "Bài 3 Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận, phần Nói và nghe: Thảo luận về một vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau" trong Ngữ văn tập 1 có thể đảm bảo đủ thời gian tổ chức giờ học Điều này giúp học sinh phát triển khả năng lập luận và thuyết phục, đồng thời khuyến khích sự tham gia tích cực trong các cuộc thảo luận về các vấn đề xã hội.
4 Khi thực hiện giờ dạy lên lớp với tiết học trên, thầy cô gặp khó khăn gì ?
A.Ít nguồn tài liệu tham khảo
C.Cơ sở vật chất không đầy đủ
Theo Bảng 2.1.2, 80% giáo viên cho rằng việc rèn luyện kỹ năng tranh biện cho học sinh là rất cần thiết Tuy nhiên, chỉ có 20% giáo viên thường xuyên hướng dẫn học sinh phát triển kỹ năng này, trong khi 70% thực hiện không thường xuyên và 10% còn lại chưa thực hiện.
Chúng tôi đã phỏng vấn giáo viên về những khó khăn trong việc tổ chức rèn luyện kỹ năng cho học sinh qua tiết dạy “Bài 3 Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận” Một số vấn đề được nêu ra bao gồm: thời gian 1 tiết học không đủ cho hoạt động tranh biện, giáo viên thường xuyên ở trong tình trạng “cháy giáo án”, thiếu nguồn tham khảo do là năm đầu thực hiện chương trình mới, học sinh còn rụt rè và thiếu tự tin, dẫn đến hiệu quả tranh biện không cao, và cơ sở vật chất chưa đáp ứng nhu cầu dạy và học.
Việc rèn luyện kỹ năng tranh biện trong giờ dạy "Bài 3 Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận" (Ngữ văn tập 1) đang gặp nhiều khó khăn và vướng mắc cần được giải quyết.
2 Phân tích nguyên nhân của thực trạng
Khảo sát cho thấy học sinh rất hứng thú với hoạt động tranh biện và mong muốn rèn luyện kỹ năng này, nhưng khả năng vận dụng của các em còn hạn chế Mặc dù một số em có năng khiếu, nhưng tiềm năng này chưa được phát huy tối đa, ảnh hưởng đến kết quả học tập và thành công trong tương lai Điều này cũng chưa đáp ứng được mục tiêu của chương trình GDPT Ngữ văn 2018 Hầu hết giáo viên mong muốn rèn luyện kỹ năng tranh biện cho học sinh một cách bài bản và hiệu quả, nhưng gặp khó khăn trong phương pháp và cách tổ chức dạy học.
Vậy nguyên nhân nào dẫn đến thực trạng đó? Qua khảo sát và tìm hiểu thực trạng, chúng nhận thấy có một số nguyên nhân cơ bản như sau:
Năm nay đánh dấu lần đầu tiên triển khai Chương trình GDPT 2018 ở khối lớp 10, tuy nhiên giáo viên vẫn gặp nhiều khó khăn trong quá trình giảng dạy Đặc biệt, trong môn văn, những thách thức chủ yếu đến từ việc thiết kế hoạt động học tập, khi giáo viên thường ôm đồm quá nhiều nội dung, dẫn đến tình trạng "cháy giáo án" và không đủ thời gian cho việc giảng dạy Hơn nữa, nguồn tài liệu tham khảo để thiết kế các hoạt động dạy học hiệu quả vẫn còn hạn chế.
Học sinh lớp 10 năm học 2022 - 2023 đang phải đối mặt với nhiều khó khăn khi chuyển từ môi trường học THCS sang THPT, đặc biệt là việc thích nghi với chương trình học mới mà các em chưa quen Phương pháp học tập cũng thay đổi từ ghi nhớ sang tư duy, khiến các em lúng túng do đã quen với cách học cũ, phụ thuộc vào giáo viên Điều này tạo ra thiệt thòi lớn cho khóa học sinh đầu tiên học chương trình mới Ngoài ra, kỹ năng nghe, đọc, nói, viết của một số học sinh còn hạn chế, và nhiều em thiếu tự tin khi thuyết trình hay tranh biện Quá trình tương tác trong học tập thường mang tính hình thức, do đó, các em cần thời gian để làm quen và trở nên tự tin hơn trong việc phát biểu ý kiến và thuyết trình.
Cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ cho hoạt động dạy học hiện còn hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh chương trình GDPT Ngữ văn 2018 yêu cầu đổi mới phương pháp tổ chức để phát huy năng lực và phẩm chất người học Để đáp ứng yêu cầu này, cần có cơ sở vật chất hiện đại như loa máy và màn hình, điều này đòi hỏi một khoản kinh phí không nhỏ Tuy nguồn thu tài chính của các trường phổ thông không nhiều, nhưng việc trang bị cơ sở vật chất qua thời gian sử dụng thường trở nên lạc hậu hoặc hư hỏng Mặc dù không phải là yếu tố quyết định, nhưng cơ sở vật chất vẫn ảnh hưởng đáng kể đến kết quả dạy học.
Trường THPT Yên Thành 2 là một ngôi trường nông thôn nghèo ở Nghệ An, nơi có đời sống vật chất và tinh thần còn lạc hậu Địa bàn tuyển sinh lớp 10 gặp nhiều khó khăn, với chất lượng đầu vào thấp Học sinh chủ yếu định hướng xuất khẩu lao động hoặc du học, dẫn đến sự thiếu quan tâm đối với môn Ngữ văn Nhiều em thiếu tự tin, ngại bộc lộ ý kiến cá nhân và giao tiếp Giáo viên chưa đổi mới phương pháp giảng dạy, vẫn nặng về cung cấp kiến thức mà chưa tạo điều kiện cho học sinh trao đổi và tranh luận Một số giáo viên cũng chưa nhạy bén với công nghệ thông tin, ảnh hưởng đến chất lượng tiết dạy.
3 Những thuận lợi khi rèn luyện KNTB cho HS trong chương trình GDPT Ngữ văn 2018 tại trường THPT Yên Thành 2
Mặc dù có những khó khăn như đã nói trên nhưng năm học 2022 – 2023 vẫn có những dấu hiệu khả quan, điều kiện thuận lợi để tháo gỡ