(Skkn 2023) ứng dụng một số kỹ thuật dạy học tích cực trong dạy học chủ đề hàm số bậc hai nhằm phát triển năng lực cho học sinh lớp 10 trung học phổ thông

Hiện nay các giáo viên bộ môn Toán của chúng ta đã và đang sử dụng các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh như là “phương pháp nêu vấn đề”; “ph



SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI: ỨNG DỤNG MỘT SỐ KỸ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ HÀM SỐ BẬC HAI NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Lĩnh vực : Toán học

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

TRƯỜNG THPT NGUYỄN SỸ SÁCH



SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI: ỨNG DỤNG MỘT SỐ KỸ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ HÀM SỐ BẬC HAI NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Lĩnh vực : Toán học

Tác giả : Nguyễn Hùng Cường

Tổ chuyên môn: Toán - Tin

Số điện thoại liên hệ: 0977679180

Năm học 2022 - 2023

MỤC LỤC

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Đối tượng nghiên cứu 2

3 Phương pháp nghiên cứu 2

4 Tính mới và đóng góp của đề tài 2

5 Cấu trúc của đề tài 3

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 4

Chương 1 Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của các kỹ thuật dạy học tích cực để áp dụng vào dạy học chủ đề hàm số bậc hai nhằm phát triển năng lực cho học sinh lớp 10 trung học phổ thông 4

1 Cơ sở lý luận 4

1.1 Phương pháp dạy học truyền thống; phương pháp dạy học tích cực và nhu cầu đổi mới trong giai đoạn hiện nay 4

1.1.1 Khái niệm về phương pháp dạy học truyền thống 4

1.1.2 Khái niệm về phương pháp dạy học tích cực 4

1.2 Những khác biệt cơ bản và ưu điểm vượt trội của phương pháp dạy học tích cực so với phương pháp dạy học truyền thống 5

1.2.1 Hình ảnh so sánh rõ nét sự khác biệt cơ bản giữa phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học tích cực 5

1.2.2 Những ưu điểm vượt trội của phương pháp dạy học tích cực so với phương pháp dạy học truyền thống 5

1.3 Tháp học tập và sự ra đời tất yếu của các kỹ thuật dạy học tích cực 7

1.3.1 Phân tích tháp học tập và những kết quả bất ngờ đem lại khi sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực 7

1.3.2 Các bước thực hiện dạy và học theo tháp học tâp 8

1.4 Các phương pháp dạy học tích cực và các kỹ thuật dạy học tích cực là các phương tiện để phát huy cao nhất hiệu quả của dạy học theo tháp học tập 9

1.4.1 Khái niệm về kỹ thuật dạy học tích cực 9

1.4.2 Một số kỹ thuật dạy học tích cực phổ biến 9

1.4.3 Những ưu điểm dễ nhận thấy của các kỹ thuật dạy học tích cực 10

1.5 Kỹ thuật báo cáo “5 xin” ; kỹ thuật nhận xét “321” và sự đổi mới của các hoạt động báo cáo; trả lời; nhận xét;…trong các hoạt động thảo luận nhóm 10

1.5.1 Kỹ thuật báo cáo “ 5 xin” 10

1.5.2 Kỹ thuật nhận xét “ 321” 11

2 Cơ sở thực tiễn 11

2.1 Thực trạng 11

2.2 Nguyên nhân của thực trạng 12

Chương 2 Xây dựng một số kỹ thuật dạy học tích cực và áp dụng vào các hoạt động trong các tiết dạy học thể nghiệm cụ thể của chủ đề “Hàm số bậc hai Đồ thị của hàm số bậc hai và ứng dụng” nhằm phát triển năng lực cho học sinh lớp 10 trung học phổ thông 13

2.1 Kỹ thuật “Các mảnh ghép” 13

2.1.1 Tìm hiểu về kỹ thuật “Các mảnh ghép” 13

2.1.2 Các bước thực hiện kỹ thuật “các mảnh ghép” 14

2.1.3 Ví dụ minh họa áp dụng kỹ thuật “Các mảnh ghép” 15

2.1.4 Kết quả đạt được sau khi thực hiện triển khai dạy học thể nghiệm ví dụ minh họa bằng kỹ thuật “ các mảnh ghép” : 19

2.1.5 Một số ưu điểm và hạn chế mà bản thân rút ra được sau quá trình dạy học thể nghiệm một số tiết học có áp dụng kỹ thuật “các mảnh ghép” 21

2.2 Kỹ thuật “Tia chớp” 22

2.2.1 Tìm hiểu về kỹ thuật “Tia chớp” 22

2.2.2 Các bước thực hiện kỹ thuật “Tia chớp” 22

2.2.3 Ví dụ minh họa áp dụng kỹ thuật “Tia chớp”: 23

2.2.4 Kết quả đạt được sau khi triển khai dạy học thể nghiệm ví dụ minh họa bằng hoạt động áp dụng kỹ thuật “tia chớp” 23

2.2.5 Một số ưu điểm và hạn chế mà bản thân rút ra được sau khi triển khai dạy học thể nghiệm một số tiết học khác nhau bằng các hoạt động có áp dụng kỹ thuật “tia chớp” 25

2.3 Kỹ thuật “hỏi và trả lời” 25

2.3.1 Tìm hiểu về kỹ thuật “hỏi và trả lời” 25

2.3.2 Các bước thực hiện kỹ thuật “hỏi và trả lời” 26

2.3.3 Ví dụ minh họa áp dụng kỹ thuật “Hỏi và trả lời” 27

2.3.4 Kết quả đạt được sau khi giảng dạy thể nghiệm ví dụ minh họa áp dụng kỹ thuật “hỏi và trả lời” 29

2.3.5 Một số ưu điểm và hạn chế mà bản thân rút ra được sau khi dạy học một số tiết học thể nghiệm ở các lớp khác nhau có áp dụng kỹ thuật “hỏi và trả lời” 30

2.4 Kỹ thuật “Khăn trải bàn” 31

2.4.1 Tìm hiểu về kỹ thuật “khăn trải bàn” 31

2.4.2 Dụng cụ và các bước chuẩn bị để thực hiện kỹ thuật “khăn trải bàn” 31

2.4.3 Ví dụ minh họa áp dụng kỹ thuật “Khăn trải bàn” 32

2.4.4 Kết quả đạt được sau khi triển khai dạy học thể nghiệm ví dụ minh họa áp dụng kỹ thuật “Khăn trải bàn”: 36

2.4.5 Một số ưu điểm và hạn chế mà bản thân rút ra được sau khi dạy thể nghiệm một số tiết học ở các lớp khác nhau có áp dụng kỹ thuật “Khăn trải bàn” 38

2.5 Kỹ thuật “Trình bày một phút” 39

2.5.1 Tìm hiểu về kỹ thuật “Trình bày một phút” 39

2.5.2 Các bước thực hiện kỹ thuật “Trình bày một phút” 39

2.5.3 Ví dụ minh họa áp dụng kỹ thuật “trình bày một phút” 40

2.5.4 Kết quả thực tế đạt được khi triển khai giảng dạy thể nghiệm hoạt động áp dụng kỹ thuật “Trình bày một phút”: 41

2.5.5 Một số ưu điểm và hạn chế mà bản thân rút ra được sau khi giảng dạy thể nghiệm một số tiết học ở các lớp khác nhau có áp dụng kỹ thuật “trình bày một phút” 43

2.6 Kỹ thuật “công đoạn” 43

2.6.1 Tìm hiểu về kỹ thuật “công đoạn” 43

2.6.2 Các bước tiến hành kỹ thuật “công đoạn”: 43

2.6.3 Ví dụ minh họa áp dụng kỹ thuật “công đoạn”: 44

2.6.4 Kết quả đạt được sau khi triển khai tiết dạy thể nghiệm ví dụ minh họa áp dụng kỹ thuật “công đoạn”: 47

2.6.5 Một số ưu điểm và hạn chế mà bản thân rút ra được sau khi giảng dạy thể

nghiệm một số tiết học ở các lớp khác nhau có áp dụng kỹ thuật “công đoạn” 48

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm tổng hợp thông tin; xử lý số liệu và đánh giá kết quả của đề tài : “ Ứng dụng một số kỹ thuật dạy học tích cực trong dạy học chủ đề hàm số bậc hai nhằm phát triển năng lực cho học sinh lớp 10 trung học phổ thông” 49

3.1 Mục đích thực nghiệm 49

3.2 Đối tượng thực nghiệm 49

3.3 Phương pháp thực nghiệm 49

3.4 Kết quả xử lý thực nghiệm 49

PHẦN III: KẾT LUẬN 52

1 Những đóng góp của đề tài 52

1.1 Tính mới của đề tài 52

1.2 Tính khoa học 52

1.3 Tính khả thi khi ứng dụng thực tiễn 52

2 Kiến nghị, đề xuất 53

2.1 Với các cấp quản lí giáo dục 53

2.2 Với giáo viên 53

2.3 Với học sinh 54

PHỤ LỤC

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Giảng dạy bộ môn Toán học ở trong nhà trường đóng một vai trò rất quan trọng trong đào tạo thế hệ trẻ; nhằm đáp ứng yêu cầu sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước Trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 của bộ môn Toán đã được

áp dụng bắt đầu từ năm học 2022-2023 trên toàn đất nước

Năm học 2022-2023, các trường THPT đã lựa chọn các bộ sách giáo khoa Toán 10 vào giảng dạy cho học sinh lớp 10 Qua quá trình tập huấn; nghiên cứu và thực tiễn giảng dạy, bản thân tôi là một giáo viên trực tiếp giảng dạy chương trình Toán lớp 10 nhận thấy rằng:

Chủ đề “Hàm số bậc hai Đồ thị hàm số bậc hai và ứng dụng” được sách giáo khoa Toán 10 trình bày ở bài 2; chương III; tập 1 sau khi đã trình bày xong bài 1 của chủ đề “ Hàm số và đồ thị” Có thể thấy rằng; quan điểm của sách giáo khoa rất nhẹ nhàng trong việc trình bày một cách có hệ thống các mạch kiến thức của chủ đề “ Hàm số bậc hai Đồ thị hàm số bậc hai và ứng dụng” theo thứ tự: bài toán thực tế mở đầu về cầu cảng Sydney; hàm số bậc hai; Đồ thị hàm số bậc hai; Tính đơn điệu của hàm số bậc hai; Ứng dụng của hàm số bậc hai vào bài toán thực tiễn Việc sắp xếp các mạch kiến thức như trong sách giáo khoa đã trình bày là tương đối gần gũi và nhẹ nhàng đối với học sinh và đối với giáo viên Trong quá trình dẫn dắt các mạch kiến thức của sách giáo khoa đối với chủ đề này; tôi phát hiện ra rằng sách giáo khoa đã đi từ những ví dụ rất cụ thể và tường minh bằng những hàm số bậc hai có hệ số rất đẹp và dễ tính toán để hình thành nên những kiến thức: đồ thị hàm số bậc hai; các khoảng đồng biến và nghịch biến của hàm số bậc hai Tuy nhiên về phương pháp dạy học cụ thể trong từng mạch kiến thức đó thì sách giáo khoa đang để ngỏ nhằm mục đích để giáo viên tự kiến tạo và lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp cho mỗi nội dung kiến thức trong bài; dựa theo năng lực và khả năng hoạt động sáng tạo của mỗi lớp mà giáo viên giảng dạy

Hiện nay các giáo viên bộ môn Toán của chúng ta đã và đang sử dụng các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh như là “phương pháp nêu vấn đề”; “phương pháp vấn đáp” ; “luyện tập thực hành”;

…những phương pháp ấy đã phát huy được nhiều ưu điểm và cơ bản đã phần nào phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; song về hiện tại thì các phương pháp ấy lại chưa thật sự đáp ứng nhiều phong cách học khác nhau của những học sinh khác nhau trong một lớp học

Bản thân tôi nhận thấy rằng nếu chúng ta ứng dụng một số kỹ thuật dạy học tích cực vào việc giải quyết các nhiệm vụ học tập theo các mạch kiến thức đã đặt ra của sách giáo khoa thì sẽ đem lại rất nhiều hiệu quả tốt cho học sinh cũng như hỗ trợ tích cực và đắc lực cho giáo viên trong quá trình giảng dạy chủ đề: “ Hàm số bậc hai Đồ thị hàm số bậc hai và ứng dụng”

Sau một quá trình tìm tòi và nghiên cứu; tôi đã nghiên cứu và mạnh dạn áp

dụng đề tài : “Ứng dụng một số kỹ thuật dạy học tích cực trong dạy học chủ đề

hàm số bậc hai nhằm phát triển năng lực cho học sinh lớp 10 trung học phổ thông ” tôi đã vận dụng các các kỹ thuật dạy học tích cực nêu trên một cách khéo

léo vào các hoạt động trong giảng dạy chủ đề : “ Hàm số bậc hai Đồ thị hàm số bậc hai và ứng dụng” với mục đích nâng cao hiệu quả dạy học tốt nhất đối với giáo viên cũng như giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức mới một cách nhẹ nhàng và tự nhiên đòng thời phát triển được nhiều năng lực cho học sinh thông qua quá trình học tập chủ đề này

2 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh Trung học phổ thông

- Đề tài tập trung nghiên cứu về những khó khăn gặp phải của giáo viên trong khi giảng dạy và những vướng mắc của học sinh trong việc tiếp thu kiến thức của chủ đề: “ Hàm số bậc hai Đồ thị hàm số bậc hai và ứng dụng” Từ đó tìm ra các kỹ thuật dạy học tích cực phù hợp để áp dụng vào giảng dạy nhằm mục đích giúp cho các em học sinh chiếm lĩnh được kiến thức một cách nhẹ nhàng và hiệu quả nhất; đồng thời phát huy được tốt nhất năng lực của học sinh trung học phổ thông

3 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nhiệm vụ đề ra; đề tài đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau đây:

*) Phương pháp nghiên cứu định tính

*) Phương pháp nghiên cứu định lượng, thu thập và xử lý số liệu

*) Phương pháp khảo sát thực tiễn

*) Phương pháp thực nghiệm

*) Phương pháp phân tích, tổng hợp

4 Tính mới và đóng góp của đề tài

*) Đề tài đã phân tích và hệ thống được cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn của các

kỹ thuật dạy học tích cực và chỉ ra được các phương pháp vận dụng khéo léo; linh hoạt vào giảng dạy chủ đề: “Hàm số bậc hai Đồ thị hàm số bậc hai và ứng dụng”

*) Đề tài đã trình bày được một số kỹ thuật dạy học tích cực cụ thể và xây dựng được chi tiết; bài bản và áp dụng vào giảng dạy thành công một số tiết dạy thể nghiệm của tác giả Thông qua các tiết dạy thể nghiệm cụ thể đó; đề tài đã rút

ra được các kết quả và bài học kinh nghiệm quý báu thông qua quá trình thực hiện các kỹ thuật dạy học tích cực

*) Đề tài cũng là nguồn tư liệu quý để các giáo viên có thể tham khảo, đưa vào áp dụng trong việc giảng dạy chủ đề nói trên cho học sinh và thông qua kết quả thực nghiệm có đối chứng để kiểm chứng tính khả thi của đề tài Từ đó các

giáo viên có thể phát triển và xây dựng các kỹ thuật dạy học tích cực áp dụng vào giảng dạy nhiều chủ đề khác nhau của bộ môn Toán; nhằm phát triển năng lực cho học sinh

5 Cấu trúc của đề tài

Phần I Đặt vấn đề

Phần II Nội dung

Phần III Kết luận

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương 1 Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của các kỹ thuật dạy học tích cực

để áp dụng vào dạy học chủ đề hàm số bậc hai nhằm phát triển năng lực cho

học sinh lớp 10 trung học phổ thông

1 Cơ sở lý luận

1.1 Phương pháp dạy học truyền thống ; phương pháp dạy học tích cực và

nhu cầu đổi mới trong giai đoạn hiện nay

1.1.1 Khái niệm về phương pháp dạy học truyền thống

Phương pháp giảng dạy truyền thống là cách thức dạy học đã có từ xưa đến

nay và truyền qua nhiều thế hệ Phương pháp này lấy người dạy học làm trung tâm

và học viên sẽ tiếp thu kiến thức trực tiếp khi đến lớp Giáo viên sẽ đứng trên bục

giảng thuyết trình về nội dung trong sách và học sinh sẽ tiếp thu kiến thức đó một

cách thụ động thông qua việc lắng nghe, ghi chép và học thuộc lòng

a) Ưu điểm

*) Giáo viên là tâm điểm, mọi kiến thức được truyền đạt đầy đủ từ A đến Z

*) Giáo án được thiết kế theo một đường thẳng, từ trên xuống dưới có chủ

đích rõ ràng

*) Phương pháp áp dụng theo truyền thống cha ông, có tính logic cao

b) Nhược điểm

*) Người học bị thụ động khi tiếp thu kiến thức

*) Giờ học sẽ nhàm chán, buồn tẻ vì kiến thức chủ yếu là lý thuyết suông, ít

hoặc hầu như không có thực hành

*) Học sinh không có tư duy cao, áp dụng kiến thức vào thực tiễn gặp nhiều

khó khăn

1.1.2 Khái niệm về phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực là phương pháp dạy cho người học, học sinh,

sinh viên tự chủ động trong việc vận hành suy nghĩ, tư duy và hành động Ở

phương pháp này, người dạy học không còn đóng vai trò trung tâm mà chỉ giữ vai

trò định hướng cho học viên, gợi ý cho người học, chỉ dẫn tìm kiếm tài liệu, mở

các cuộc thảo luận cho học viên của mình Từ đó giúp người học sẽ phải tìm kiếm

trước thông tin, tích lũy kinh nghiệm, rèn luyện khả năng phán đoán và tự tin hơn

qua từng chủ đề bài học

a) Ưu điểm

*) Rèn luyện kỹ năng ứng biến tình huống qua việc tự tìm kiếm thông tin

*) Nâng cao kỹ năng thực hành, tự chủ động trong suy nghĩ

*) Khả năng nói chuyện trước đám đông, tự tin hơn khi thuyết trình

b) Nhược điểm

*) Phương pháp này sẽ giảm bớt các bài giảng từ thầy cô mà chỉ chú trọng

vào hướng dẫn cách làm, cách suy nghĩ, tăng khả năng tự lập cho học sinh Điều

đó không phải học sinh nào cũng tự làm được; do đó phần nào gây khó khăn trong

việc không tập trung và theo kịp chủ đề

*) Điều kiện cơ sở vật chất hiện nay trong các nhà trường tuy đã có nhiều thay

đổi đáng kể song vẫn chưa thể đáp ứng được triệt để hoàn toàn về cơ sở vật chất và

phương tiện hỗ trợ dạy học để hỗ trợ cho các tiết dạy được thiết kế theo phương

pháp và kỹ thuật dạy học tích cực

*) Mặc dù phương pháp này đã được sử dụng khá nhiều tại nước ta trong giai

vừa qua nhưng cũng chưa thể đồng bộ trong tất cả các tiết học vì còn nhiều điều

khá mới mẻ cần thời gian nghiên cứu kỹ lưỡng hơn nữa

1.2 Những khác biệt cơ bản và ưu điểm vượt trội của phương pháp dạy học

tích cực so với phương pháp dạy học truyền thống 1.2.1 Hình ảnh so sánh rõ nét sự khác biệt cơ bản giữa phương pháp dạy học

truyền thống và phương pháp dạy học tích cực

Theo như nghiên cứu và so sánh giữa phương pháp dạy học truyền thống và

phương pháp dạy học tích cực được thể hiện trong hình ảnh dưới đây ta có thể thấy

được sự bất cập và chênh lệch rất rõ nét và hiệu quả đạt được cũng như phương

pháp làm việc của mỗi phương pháp dạy học

1.2.2 Những ưu điểm vượt trội của phương pháp dạy học tích cực so với

phương pháp dạy học truyền thống

*) Phương pháp dạy học tích cực được áp dụng vào bài học trong các tình

huống thực tế cụ thể Giáo viên sẽ hướng dẫn các kiến thức cần đạt được thông qua

các hoạt động thực tế, cụ thể sẽ giúp các bạn học sinh tiếp nhận kiến thức nhanh

hơn và bài học cũng trở nên thú vị hơn Từ đó, giáo viên không cần phải giảng dạy

lý thuyết suông, áp đặt các kiến thức một cách thụ động cho người học

*) Người học phải có tinh thần tự giác nghiên cứu, tìm hiểu trước tiết học

*) Phương pháp dạy học tích cực mang lại rất nhiều ưu điểm cho người học;

bởi vì phương pháp này yêu cầu người học phải tự giác tìm kiếm tài liệu trước nếu

muốn hiểu bài, tự có suy nghĩ riêng và rút ra bài học kinh nghiệm … Nếu không,

người học sẽ không bắt kịp với mọi người và không đạt được đầu ra của chương

trình học

*) Trước khi bước vào tiết học có sử dụng phương pháp này thì học sinh luôn

phải chuẩn bị trước kiến thức liên quan đến bài học ở nhà để có thể ứng biến linh

hoạt với câu hỏi từ thầy cô và các bạn

*) Để tiến hành tốt một tiết học theo phương pháp dạy học tích cực; ngoài

việc tự học, học sinh phải biết tham gia học nhóm và kết hợp chúng với nhau

*) Đây là hoạt động mà học sinh vừa phải tham gia các hoạt động học nhóm

để cùng bàn luận về chủ đề, đôi khi sẽ có những ý kiến trái chiều, mâu thuẫn từ đó

sẽ giúp học sinh tăng khả năng giao tiếp, hùng biện, sự chủ động trong việc trình

bày, tính tự giác cao và hơn nữa thúc đẩy tạo nguồn động lực học tập hơn khi học

nhóm

*) Điều quan trọng là bạn phải biết chọn đúng nhóm, các thành viên trong

nhóm có thể hỗ trợ bạn và giảng giải cho bạn những vấn đề mà bạn chưa hiểu rõ

*) Sau khi học nhóm xong, các bạn học sinh cũng cần có thời gian để tự học;

việc này giúp cho học sinh tổng hợp, tập hợp lại các kiến thức cần đạt và có thể

phát triển thêm các chủ đề liên quan

*) Nếu trong phương pháp dạy học truyền thống, chỉ có giáo viên mới được

phép đưa ra những nhận xét đánh giá của mình đối với học sinh để các em có thể

thay đổi và phát triển hơn thì đối với phương pháp dạy học tích cực, ngoài giáo

viên ra các em học sinh sẽ có quyền đưa ra đánh giá của mình Những đánh giá này

sẽ giúp trường học, cơ sở đào tạo có dữ liệu về chất lượng của giáo viên và xây

dựng các tiêu chuẩn cho giáo viên của họ

*) Nếu kết quả đánh giá học sinh là chưa đạt thì phương pháp dạy học tích

cực sẽ giúp dễ dàng tìm ra các biện pháp khắc phục những chỗ còn thiếu sót của

giáo viên về mặt phương pháp Phiếu đánh giá thường thực hiện qua bảng khảo sát

gồm nhiều câu hỏi và nội dung khác nhau Phiếu khảo sát càng chi tiết thì việc

đánh giá càng hiệu quả

*) Phương pháp dạy học tích cực là phương pháp đang được áp dụng rộng rãi

theo xu thế phát triển của xã hội Tuy nhiên, trước khi áp dụng vào bài giảng, giáo

viên nên tìm hiểu thật kỹ về phương pháp đó

1.3 Tháp học tập và sự ra đời tất yếu của các kỹ thuật dạy học tích cực

1.3.1 Phân tích tháp học tập và những kết quả bất ngờ đem lại khi sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực

Theo như hình ảnh phía trên của tháp học tập (Learning Pyramid hay Cone of Learning) trong những năm 1960 - được phổ biến rộng rãi bởi Viện Nghiên cứu Giáo dục Mỹ - đã chỉ ra cách thức mà nhân loại học tập đồng thời so sánh về mức độ tiếp nhận kiến thức chênh lệch rất rõ nét Trong đó:

*) Người học sẽ nhớ được 5% nội dung khi nghe một bài giảng nếu như thực hiện dạy học theo phương pháp dạy học truyền thống

*) 10% khi người học đọc sách

*) 20% từ các thiết bị nghe nhìn

*) 30% từ các thiết bị mô phỏng (tương tự các phương pháp mang tính mô phỏng)

*) 50% từ thảo luận nhóm (tương tự các phương pháp tham gia)

*) 75% từ việc thực hành, tự trải nghiệm

*) 90% thông qua việc dạy lại cho người khác

*) Ta thấy rằng những con số được đề cập trong kim tự tháp có thể không

chính xác tuyệt đối vì còn có độ sai lệch với từng cá nhân, nhưng phần đầu và phần

cuối có thể nói là cực kỳ chính xác Cái nổi bật nhất được nêu lên từ kim tự tháp

này chính là sự chênh lệch giữa các phương pháp học tập Theo đó, chúng ta chỉ

nhớ được 5% những gì mình đã nghe giảng, nhưng có thể nhớ tới 90% những gì

mình dạy cho người khác Điều này có nghĩa là bạn càng chủ động tham gia vào việc phân tích và xử lý thông tin thì càng có khả năng ghi nhớ tốt hơn Điều này có nghĩa là:

+) Nếu bạn muốn học ngoại ngữ thì bạn cần tập trung nói chuyện với người bản địa và nhận phản hồi ngay lập tức từ phía họ thay vì chỉ học trên các ứng dụng

+) Các phương tiện như là: sách vở, các bài giảng trên lớp, video trình chiếu, đều là những phương pháp học tập không có sự tương tác và kết quả là 80% đến 95% kiến thức đi vào tai này nhưng lại rơi rụng ở tai kia Thay vì bắt ép não bộ phải ghi nhớ thông tin qua những phương thức thụ động như vậy thì chúng

ta nên tập trung thời gian, năng lượng và nguồn lực vào những phương pháp mang tính chất thực hành nhiều hơn, mang lại hiệu quả cao hơn trong một khoảng thời gian ngắn hơn Kim tự tháp học tập là nền tảng cho việc xây dựng phương pháp học tập trong lớp học Ngày nay người ta càng ngày càng ưa chuộng phương pháp học tập hiện đại thay vì kiểu truyền thống là chỉ nghe giảng đơn thuần Không chỉ giáo viên cần nắm rõ kim tự tháp này để xây dựng bài giảng mà học sinh cũng cần hiểu về nó để chủ động học tập và thay đổi thái độ học tập Học sinh, sinh viên Việt Nam hiện nay vẫn còn quen thuộc với phương pháp dạy học truyền thống, tức

là cô giảng, trò nghe và chép Có một nghịch lý là khi cô giảng thì có thể trò không tập trung lắng nghe mà nói chuyện riêng trong lớp, nhưng đến lúc giáo viên cho thời gian để thảo luận, thì lớp học lại vô cùng yên tĩnh Việc trao đổi, thảo luận nhóm sẽ giúp bạn củng cố tới 50% kiến thức, vì thế đừng bỏ lỡ những cơ hội như vậy để không phải hối tiếc

1.3.2 Các bước thực hiện dạy và học theo tháp học tâp

Dạy và học theo phương pháp tháp học tập có thể thực hiện theo các bước sau đây:

+) Giới thiệu khái niệm (Introduction): Bằng lời giảng của giáo viên, bằng việc yêu cầu học sinh đọc thành tiếng thông tin trong bài và học qua thiết bị nghe nhìn với hình ảnh và âm thanh minh họa sống động (20%)

+) Dạy khái niệm (Teaching): Sau khi học sinh đã đọc thông tin, có thể yêu cầu học sinh trình bày lại theo trí nhớ, sau đó giáo viên đưa ra ví dụ để học sinh cùng thảo luận để đạt mục tiêu "thảo luận nhóm" (50%) +) Áp dụng khái niệm (Application): Sau khi nắm lý thuyết, học sinh phải tự giải thích đúng sai, giảng giải lại kiến thức cho bạn khác và thực hành (90%)

1.4 Các phương pháp dạy học tích cực và các kỹ thuật dạy học tích cực là các

phương tiện để phát huy cao nhất hiệu quả của dạy học theo tháp học tập 1.4.1 Khái niệm về kỹ thuật dạy học tích cực

*) Phương pháp dạy học tích cực là các biện pháp, cách thức hành động của

giáo viên và học sinh trong trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và

điều khiển quá trình dạy học

*) Các kỹ thuật dạy học tích cực chưa phải là cách dạy học tích cực độc lập

mà chỉ là là những đơn vị nhỏ nhất của các phương pháp dạy học Với cách dạy

này đòi hỏi giáo viên phải có bản lĩnh, chuyên môn tốt và kiên trì xây dựng cho

học sinh phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức, từ thấp lên cao

*) Tuy nhiên, khi đổi mới phương pháp dạy học phải có sự hợp tác cả của

thầy và trò, sự phối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành

công Thầy cô giảng dạy trong nhà trường đều có thể áp dụng những phương pháp

này giúp các em học sinh hào hứng hơn khi học, nhưng phải áp dụng một cách linh

hoạt, đúng với thực tế để phụ vụ việc giảng dạy Bởi việc truyền đạt kiến thức tới

học sinh một cách thụ động, không bài bản, không có phương pháp cụ thể sẽ khiến

học sinh gặp phải khó khăn trong việc nắm bắt kiến thức, giáo viên giảng dạy cũng

không thể truyền tải hết kiến thức cho học sinh

1.4.2 Một số kỹ thuật dạy học tích cực phổ biến

Hiện nay, các nhà nghiên cứu giáo dục đã đưa ra nhiều phương pháp dạy học

tích cực nhằm giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt mà còn phát triển

năng lực Tuy nhiên, để áp dụng giáo viên cần linh hoạt tuỳ vào bài học để chọn

được kỹ thuật phù hợp Bên cạnh các kỹ thuật dạy học thường dùng, có thể kể đến

một số kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học Qua một

quá trình nghiên cứu và tìm hiểu; tôi nhận thấy có rất nhiều kỹ thuật dạy học tích

cực đã được nhiều nước trên thế giới áp dụng vào trong giáo dục và đạt được nhiều

thành công Chẳng hạn như có thể kể tên một số kỹ thuật sau đây:

*) Kỹ thuật “Các mảnh ghép”

*) Kỹ thuật “Tia chớp”

*) Kỹ thuật “Hỏi và trả lời”

*) Kỹ thuật “Khăn trải bàn”

*) Kỹ thuật “Trình bày một phút”

*) Kỹ thuật “Công đoạn”

*) Kỹ thuật “ Sơ đồ tư duy”

*) Kỹ thuật “Chia sẻ nhóm đôi”

*) Kỹ thuật “Bể cá”

…và rất nhiều kỹ thuật dạy học tích cực khác nữa rất hay và bổ ích

1.4.3 Những ưu điểm dễ nhận thấy của các kỹ thuật dạy học tích cực:

Chúng ta có thể nhận thấy rất rõ ràng rằng: dù các kỹ thuật dạy học tích cực

đã trình bày ở trên có thể khác nhau về cách thức tổ chức và thực hiện; nhưng tựu

trung lại đều rất giống nhau ở các ưu điểm sau đây………

*) Giáo viên chỉ đóng vai trò là người định hướng; đề xuất ý tưởng;….còn

học sinh mới chính là những người trực tiếp tìm hiểu; xử lý thông tin và giải quyết

vấn đề

*) Học sinh không lệ thuộc hoàn toàn mà chỉ xem sách giáo khoa là phương

tiện dẫn dắt kiến thức; học sinh thông qua việc nghiên cứu đọc sách giáo khoa ;

xem video; nghiên cứu trên các trang web;…ở nhà hoặc theo nhóm đã được phân

công từ đó học sinh sẽ thuyết trình ý tưởng; tham gia vào thảo luận nhóm; tự trải

nghiệm và trình bày hoặc hướng dẫn; dạy lại cho các bạn khác hiểu về quy trình

làm việc của mình trong việc tìm ra và giải quyết vấn đề của kiến thức mới

*) Hình thức học sinh trao đổi với nhau khi hoạt động không chỉ giới hạn ở

phạm vi gặp mặt trao đổi trực tiếp mà có thể linh hoạt vận dụng thêm nhiều hình

thức khác rất nhanh gọn và tiết kiệm không gian và thời gian: gọi điện thoại; nhắn

tin qua các mạng xã hội: messenger; zalo;…gửi thư điện tử bằng gmail;…do đó

hiệu quả của hoạt động phối hợp nhóm được đẩy lên rất cao………

*) Trong các kỹ thuật dạy học tích cực ta nhận thấy rằng học sinh hay là

người học được đặt vào vị trí trung tâm của hoạt động giáo dục Do đó theo như

tháp học tập đã trình bày ở trên thì học sinh hay là người học sẽ là người chủ động

tìm ra và chiếm lĩnh lấy kiến thức nên hiệu quả dạy học sẽ đạt được rất cao; lên

đến 90%

1.5 Kỹ thuật báo cáo “5 xin” ; kỹ thuật nhận xét “321” và sự đổi mới của các

hoạt động báo cáo; trả lời; nhận xét;…trong các hoạt động thảo luận nhóm

Ta thấy rằng nếu như trước đây ở phương pháp dạy học truyền thống học sinh

khi trả lời câu hỏi của thầy cô giáo thì học sinh thường được chỉ định đứng lên tại

chỗ và trả lời câu hỏi một cách rất thụ động và gò bò thì hiện nay trong các kỹ

thuật dạy học tích cực đã được tích hợp thêm rất nhiều kỹ thuật hỗ trợ khi phát

biểu và nhận xét góp ý ; chẳng hạn như là kỹ thuật báo cáo “5 xin” và kỹ thuật

nhận xét “321” ở dưới đây:

1.5.1 Kỹ thuật báo cáo “ 5 xin”

1.5.2 Kỹ thuật nhận xét “ 321”

Qua các hình ảnh minh họa ở trên ta có thể thấy rằng học sinh báo cáo cũng như nhận xét góp ý cho nhau theo phong cách hoàn toàn thoải mái; chủ động và sáng tạo không hề gò ép; học sinh được đặt ở vị trí trung tâm của hoạt động nên cảm thấy rất tự nhiên khi tham gia các hoạt động học tập; xóa tan đi cảm giác gò

bó và sợ hãi như khi tham gia vào trả lời hay là nhận xét khi giáo viên áp dụng phương pháp dạy học truyền thống

2 Cơ sở thực tiễn 2.1 Thực trạng

*) Học sinh ngại động não suy nghĩ; chỉ quen nghe giảng; chờ đợi giáo viên cung cấp bài giảng dưới dạng có sẵn (giáo viên thuyết trình; trình chiếu;…); do đó kiến thức mà học sinh tiếp thu được rất hời hợt; khi cần phải vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết một vấn đề cụ thể thì học sinh rất lúng túng và tỏ ra hoàn toàn

bị động; sợ sai lầm; ngại phát biểu trình bày quan điểm ý tưởng của cá nhân mình trước đám đông bạn bè và thầy cô

*) Học sinh ngại và sợ phát biểu sai Do đó nếu học sinh không được khích lệ tạo điều kiện và môi trường học tập thì học sinh thường có biểu hiện ngồi ỷ lại vào các bạn có sức học khá hơn trong lớp phát biểu; còn mình thì không chịu suy nghĩ

và chỉ trông chờ vào kết quả của thầy cô cung cấp và ghi chép vào vở

*) Trong rất nhiều các tiết học hiện nay trên trường học ta bắt gặp nhiều hiện tượng các tiết học chỉ diễn ra dưới hình thức dạy cho xong kiến thức cần đạt; chứ đang còn ít quan tâm đến việc người học là học sinh có tiếp nhận kiến thức được đầy đủ hay là còn bị hổng những chủ đề nào cần được bổ sung và lấp chỗ trống*)

*) Các tiết học trên lớp được thiết kế sẵn các hoạt động dưới dạng các file powerpoint được các group Toán chia sẻ rộng rãi; tuy nhiên diễn biến chủ yếu trên

các lớp ở các tiết học ứng dụng công nghệ này chỉ mang tính chất áp đặt hoàn toàn

ý tưởng của các tác giả soạn powerpoint trên mạng; nên chưa hoàn toàn phù hợp với điều kiện hoàn cảnh và trình độ học sinh cụ thể của các lớp

2.2 Nguyên nhân của thực trạng

*) Trong giai đoạn hiện nay ngoài những công việc ổn định như công chức; viên chức trong các cơ quan nhà nước: bộ đội; công an; giáo viên; thì cơ hội việc làm bên ngoài xã hội rất đa dạng và phong phú: xuất khẩu lao động; kinh doanh online; các hợp đồng lao động khoán theo sản phẩm;….Cơ hội việc làm nhiều và

tự do không bó buộc người làm việc và cũng không đòi hỏi nhiều về trình độ chuyên môn chuyên sâu, do đó một bộ phận rất lớn phụ huynh và học sinh xác định chỉ cần thi lấy được bằng tốt nghiệp trung học phổ thông là sẽ xin việc đi làm ngay để nhanh chóng có thu nhập kinh tế chứ không có nguyện vọng đầu tư nhiều thời gian và tiền bạc để học lên bậc đại học; cao đẳng hay là học nghề Cũng vì lý

do này cho nên trong gian đoạn học trung học phổ thông học sinh chỉ xác định học cầm chừng chứ chưa thật sự đầu tư nhiều thời gian và tâm huyết vào việc học như trong giai đoạn trước đây khi chưa bùng nổ nhiều cơ hội việc làm mở như giai đoạn hiện nay

*) Trong những năm gần đây sự bùng nổ của các mạng xã hội (Facebook; Zalo; Youtube;…) cũng như giá cả càng ngày càng giảm của các phương tiện liên lạc giải trí như điện thoại thông minh; laptop; máy tính bảng;…cùng với sự ra đời của nhiều trò chơi; giải trí rất hấp dẫn: game; video giải trí;…đã chiếm rất nhiều thời gian của học sinh dẫn đến việc các em không còn thời gian và cũng không mấy hứng thú với việc học tập của chính mình ở nhà trường cũng như ở nhà

*) Phương pháp dạy học truyền thống đã có một quá trình tồn tại rất lâu đời trong hệ thống giáo dục trong tất cả các cấp giáo dục trên đất nước ta; do đó việc tiếp cận các phương pháp cũng như kỹ thuật dạy học tích cực và thay đổi hoàn toàn phương pháp dạy học để chuyển sang áp dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực vào thực tiễn giảng dạy là một vấn đề rất khó đòi hỏi giáo viên phải hết sức nỗ lực và cố gắng không ngừng nghỉ trong cả một quá trình rất là dài

*) Các giáo viên trẻ có độ tuổi từ 21 tuổi đến dưới 30 tuổi chiếm tỷ lệ rất ít so với các thầy cô giáo có độ tuổi từ 30 tuổi trở lên ; mặc dù các giáo viên có độ tuổi này có nhiều năm công tác và kinh nghiệm giảng dạy nhiều hơn nhưng lại được đào tạo theo chương trình cũ và phương pháp dạy học truyền thống do đó việc tiếp cận các phương pháp cũng như kỹ thuật dạy học tích cực mới ra đời sau này sẽ rất khó khăn và gặp rất nhiều bất lợi về phương pháp luận cũng như cách thức tìm tòi nghiên cứu

*) Việc chuẩn bị cho một tiết học được thiết kế theo phương pháp và các kỹ thuật dạy học tích cực sẽ tốn rất nhiều thời gian nghiên cứu; chuẩn bị cũng như chi phí mua sắm đồ dùng dạy học; do đó giáo viên chỉ thực hiện được một số rất ít các tiết học theo hướng này

*) Đề thi trung học phổ thông quốc gia môn Toán trong những năm gần đây

mặc dù đã có sự đổi mới; tuy nhiên cũng chưa nhiều những câu hỏi mang tính chất

thực tế và nhẹ nhàng về mặt kỹ thuật giải toán ; mà các câu hỏi vẫn thiên về những

mảng kiến thức đòi hỏi học sinh phải suy nghĩ và sử dụng rất là nhiều những kỹ

thuật giải toán còn rất là nặng nề cũng như kiến thức còn hàn lâm; do đó đại bộ

phận giáo viên vẫn muốn đầu tư nhiều hơn quỹ thời gian vào việc giảng dạy

chuyên sâu hàn lâm; luyện các dạng đề thi cho học sinh để đảm bảo điểm số cho

các học sinh trong kỳ thi trung học phổ thông quốc gia thu được là cao nhất

*) Sách giáo khoa theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 mặc dù đã được

nghiên cứu kỹ lưỡng; tuy nhiên mới chỉ được chính thức đưa vào giảng dạy đại trà

trên toàn quốc bắt đầu từ năm học 2022-2023; do đó đại bộ phận giáo viên mặc dù

đã được tập huấn kỹ lưỡng cũng khó có thể tránh khỏi những bỡ ngỡ và gặp khó

khăn rất nhiều trong việc triển khai các phương pháp cũng như kỹ thuật dạy học

tích cực theo quan điểm của sách giáo khoa yêu cầu

*) Đại bộ phận các giáo viên đều rất tâm huyết; đầu tư nghiên cứu để áp dụng

các phương pháp; kỹ thuật dạy học tích cực vào thực tiễn các tiết dạy của mình; đại

bộ phận đang tiến hành dưới hình thức vừa làm vừa rút kinh nghiệm; nên các tiết

dạy chưa thể đạt được hết những yêu cầu đặt ra về mặt bố trí thời gian để sắp xếp

các hoạt động dạy học cho thực sự hợp lý giữa các mục trong bài dạy

Chương 2 Xây dựng một số kỹ thuật dạy học tích cực và áp dụng vào các

hoạt động trong các tiết dạy học thể nghiệm cụ thể của chủ đề “Hàm số bậc

hai Đồ thị của hàm số bậc hai và ứng dụng” nhằm phát triển năng lực cho

học sinh lớp 10 trung học phổ thông

Trong phạm vi nghiên cứu còn hạn chế của đề tài; bản thân tôi đã nghiên cứu

kỹ lưỡng 6 kỹ thuật dạy học tích cực sau đây: kỹ thuật “các mảnh ghép”; kỹ thuật

“tia chớp”; kỹ thuật “hỏi và trả lời”; kỹ thuật “khăn trải bàn”; kỹ thuật “ trình bày

một phút”; kỹ thuật “công đoạn” và mạnh dạn áp dụng các kỹ thuật trên vào các

hoạt động dạy học cụ thể trong một số tiết học ở các lớp mà tôi được phân công

giảng dạy bộ môn Toán của năm học 2022-2023 là các lớp 10B; 10C; 10M Sau

đây tôi sẽ lần lượt trình bày từng kỹ thuật dạy học và các bước sắp xếp bố trí hoạt

động để áp dụng các kỹ thuật dạy học đó vào các tiết dạy minh họa thể nghiệm

2.1 Kỹ thuật “Các mảnh ghép”

2.1.1 Tìm hiểu về kỹ thuật “Các mảnh ghép”

Kỹ thuật “các mảnh ghép” là kĩ thuật dạy học mang tính hợp tác, kết hợp giữa

cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm giải quyết một nhiệm vụ phức hợp,

kích thích sự tham gia tích cực cũng như nâng cao vai trò của cá nhân trong quá

trình hợp tác Kỹ thuật dạy học mảnh ghép có tác dụng kích thích tư duy sáng tạo

và tính chủ động, phát huy sự năng động của học sinh, đồng thời rèn luyện cho các

em tinh thần làm việc cá nhân, làm việc tập thể, kỹ năng trình bày kiến thức trước

nhóm

2.1.2 Các bước thực hiện kỹ thuật “các mảnh ghép”

Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy muốn sử dụng kĩ thuật mảnh ghép sao cho linh hoạt, áp dụng với đối tượng học sinh khi hoạt động nhóm hiệu quả cao Tôi đã thực hiện những việc sau: Trong thời gian đầu, tôi giải thích cụ thể rõ ràng từng bước, cho học sinh tập làm quen và nhắc lại cách làm việc đúng kĩ thuật mảnh ghép Tôi thường xuyên nhắc cho học sinh mỗi khi hoạt động, cho những học sinh

có nhận thức tốt nhanh nhẹn hướng dẫn cụ thể làm mẫu từng hoạt động để các học

sinh trong lớp hiểu rõ thứ tự thực hiện trong hoạt động nhóm Cụ thể như sau: a) Các bước thực hiện cụ thể của kỹ thuật “các mảnh ghép”

*) Bước 1: Giao nhiệm vụ học sinh nhận nhiệm vụ phù hợp với bản thân theo

nhiệm vụ: 1, 2, 3,

*) Bước 2: Vòng 1: Nhóm chuyên gia

+) Học sinh có cùng số thứ tự phiếu bài tập hoặc là phiếu bài tập cùng màu

thì sẽ tạo thành một nhóm chuyên gia: cụ thể là nhóm 1, nhóm 2, nhóm 3,

+) Thảo luận nhiệm vụ được phân công

+) Ghi chép kết quả thảo luận để chia sẻ ở bước 3 Vòng 2

+) Hoạt động theo nhóm từ 7 đến 8 người Mỗi nhóm được giao một nhiệm

vụ Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng một phút, suy nghĩ về câu hỏi, chủ

đề và ghi lại những ý kiến của mình Khi thảo luận nhóm phải đảm bảo mỗi thành viên trong từng nhóm đều trả lời được tất cả các câu hỏi trong nhiệm vụ được giao

và trở thành “chuyên gia” của lĩnh vực đã tìm hiểu và có khả năng trình bày lại câu

trả lời của nhóm ở vòng 2

*) Bước 3: Vòng 2 Nhóm mảnh ghép (nhóm gốc)

+) Hình thành các nhóm mới; mỗi nhóm bao gồm 11 đến 12 người mới được ghép lại từ 3 – 4 người từ nhóm 1; 3 – 4 người từ nhóm 2 ; 3 – 4 người từ nhóm 3… Các câu trả lời và thông tin của vòng 1 được các thành viên trong nhóm mới

chia sẻ đầy đủ với nhau

+) Khi mọi thành viên trong nhóm mới đều hiểu được tất cả nội dung ở vòng

1 thì nhiệm vụ phức hợp mới sẽ được giáo viên giao cho các nhóm để giải quyết Các nhóm mới cùng nhau thực hiện nhiệm vụ, trình bày và chia sẻ kết quả đạt được cho tất cả các thành viên trong nhóm của mình

*) Bước 4 Toàn lớp

+) Đại diện các nhóm lần lượt báo cáo và chia sẻ kết quả đạt được (chú ý trong khi đại diện các nhóm báo cáo và chia sẻ thì sử dụng kỹ thuật “5 xin”)

+) Đại diện các nhóm còn lại nêu nhận xét, bổ sung và cùng nhau thảo luận

để đưa ra kết luận cuối cùng cho vấn đề của nhiệm vụ phức hợp

b) Một vài chú ý với kĩ thuật “Các mảnh ghép ”

+) Kĩ thuật này áp dụng cho hoạt động nhóm với nhiều chủ đề nhỏ trong tiết học, học sinh được chia nhóm ở vòng 1 (chuyên gia) cùng nghiên cứu một chủ đề +) Phiếu học tập mỗi chủ đề nên sử dụng trên giấy cùng màu có đánh số 1,2,…,n (nếu không có giấy màu có thể đánh thêm kí tự A, B, C, Ví dụ : A1, A2, An, B1, B2, , Bn ; C1, C2, , Cn)

+) Sau khi các nhóm ở vòng 1 hoàn tất công việc giáo viên hình thành nhóm mới (mảnh ghép) theo số đã đánh, có thể có nhiều số trong 1 nhóm mới Bước này phải tiến hành một cách cẩn thận tránh làm cho học sinh ghép nhầm nhóm

2.1.3 Ví dụ minh họa áp dụng kỹ thuật “Các mảnh ghép”

Tôi đã mạnh dạn áp dụng kỹ thuật “các mảnh ghép” ở bài §2 Hàm số bậc hai Đồ thị hàm số bậc hai và ứng dụng (SGK Toán 10 Cánh Diều - tập 1) vào giảng dạy ở các lớp 10B; 10C; 10M (năm học 2022-2023) Cụ thể là tôi đã xây dựng các bước hoạt động chi tiết để phục vụ vào việc hướng dẫn học sinh giải quyết nhiệm

vụ đặt ra ở hoạt động 1 (trang 39) như sau:

Đối với hoạt động 1 này tôi đã xây dựng các bước thực hiện cụ thể như sau:

*) Bước 1: Giao nhiệm vụ chung cho các em học sinh Học sinh nhận nhiệm

vụ phù hợp với bản thân theo nhiệm vụ: 1; 2; 3

+) Giáo viên căn cứ vào sỹ số của các lớp 10B (44 em) ; 10C (44 em) ; 10M (43 em) để phân chia học sinh trong lớp thật đều theo nhiệm vụ được phân công;

cụ thể như sau: (2 bàn cạnh nhau được bố trí các em cầm phiếu học tập cùng một màu thì các em quay mặt lại với nhau để thảo luận nhóm trong quá trình giải quyết nhiệm vụ- trong mỗi lớp kể trên đều có 12 cái bàn thì phân chia trung bình mỗi bàn các em sẽ ngồi khoảng từ 3 đến 4 em) Sơ đồ ngồi như sau: (giáo viên chiếu lên tivi cho học sinh dễ quan sát và theo dõi)

+ Giáo viên tiến hành phát phiếu học tập cho toàn bộ lớp; học sinh nhận phiếu

có cùng số thứ tự phiếu học tập thì tạo thành một nhóm chuyên gia theo thứ tự ; các nhóm chuyên gia cụ thể nhận các nhiệm vụ là : nhóm chuyên gia nhiệm vụ 1, nhóm chuyên gia nhiệm vụ 2, nhóm chuyên gia nhiệm vụ 3

Nhóm chuyên gia nhiệm vụ 1 : Viết công thức thu gọn của hàm số :

2

y= − x− + bằng cách đưa về dạng đa thức theo lũy thừa với số mũ giảm dần của x ( các em được phát phiếu học tập số 1 - màu xanh)

Nhóm chuyên gia nhiệm vụ 2 : Xác định bậc của đa thức : −5x2 +4x− (các 3

em được phát phiếu học tập số 2 - màu đỏ)

Nhóm chuyên gia nhiệm vụ 3 : Xác định bậc của x ; bậc của 2 x và hệ số tự

*) Bước 2: Vòng 1 Nhóm chuyên gia

+) Giáo viên sau khi phát phiếu học tập xong thì chiếu sơ đồ chỗ ngồi thảo luận của các nhóm chuyên gia trên bảng để học sinh tiện theo dỗi; học sinh nhận được phiếu học tập thì nhanh chóng di chuyển về vị trí ngồi đã được giáo viên phân công trên bảng

+) Giáo viên thông báo thời gian làm việc của các nhóm chuyên gia là 5 phút

+) Học sinh ngồi vào bàn và tiến hành làm việc kết hợp với thảo luận nhóm

để hoàn thành nhiệm vụ được phân công vào phiếu học tập của mình

+) Học sinh ghi chép kết quả thảo luận thật cẩn thận để tiếp tục chia sẻ ở bước tiếp theo ở vòng 2

+) Dự kiến kết quả đạt được của các nhóm chuyên gia ở vòng 1

Nhóm chuyên gia nhiệm vụ 1: 2

quả dự kiến thu được bậc của đa thức bằng 2

Nhóm chuyên gia nhiệm vụ 3: Xác định bậc của 2

Bàn đầu (màu xanh): bao gồm toàn bộ 1 bàn của nhóm chuyên gia nhiệm vụ 1 Bàn giữa (màu đỏ): bao gồm toàn bộ 1 bàn của nhóm chuyên gia nhiệm vụ 2 Bàn cuối (màu vàng): bao gồm toàn bộ 1 bàn của nhóm chuyên gia nhiệm vụ 3 Nhóm số 2: bao gồm có 3 bàn:

Bàn đầu (màu xanh): bao gồm toàn bộ 1 bàn của nhóm chuyên gia nhiệm vụ 1 Bàn giữa (màu đỏ): bao gồm toàn bộ 1 bàn của nhóm chuyên gia nhiệm vụ 2 Bàn cuối (màu vàng): bao gồm toàn bộ 1 bàn của nhóm chuyên gianhiệm vụ 3 Nhóm số 3: bao gồm có 3 bàn:

Bàn đầu (màu xanh): bao gồm toàn bộ 1 bàn của nhóm chuyên gia nhiệm vụ 1 Bàn giữa (màu đỏ): bao gồm toàn bộ 1 bàn của nhóm chuyên gia nhiệm vụ 2 Bàn cuối (màu vàng): bao gồm toàn bộ 1 bàn của nhóm chuyên gia nhiệm vụ 3 Nhóm số 4: bao gồm có 3 bàn:

Bàn đầu (màu xanh): bao gồm toàn bộ 1 bàn của nhóm chuyên gia nhiệm vụ 1 Bàn giữa (màu đỏ): bao gồm toàn bộ 1 bàn của nhóm chuyên gia nhiệm vụ 2 Bàn cuối (màu vàng): bao gồm toàn bộ 1 bàn của nhóm chuyên gia nhiệm vụ 3

+) Học sinh từ các nhóm chuyên gia nhanh chóng di chuyển quay trở về các nhóm gốc theo sơ đồ trình chiếu của giáo viên trên tivi

+) Trong mỗi nhóm mới sẽ có đầy đủ các em học sinh ở cả 3 nhóm chuyên gia ở vòng 1 Giáo viên thông báo thời gian hoạt động nhóm để các em chia sẻ kết quả thảo luận của nhóm chuyên gia của mình ở bước trước cho toàn thể các bạn ở nhóm mới được biết Giáo viên quy định thời gian để các em chia sẽ cho nhau tối

+) Giáo viên lần lượt theo dõi các nhóm, lắng nghe học sinh thảo luận để thấy được ưu điểm hay hạn chế trong quá trình giải quyết nhiệm vụ mới của các em ở các nhóm để từ đó có biện pháp động viên hay giúp đỡ kịp thời đối với các nhóm

c) Xác định hệ số của x ; hệ số của x và hệ số tự do; kết quả dự kiến đạt được 2

như sau : hệ số của 2

x là – 0,00188 ; hệ số của x là: 0,94564 và hệ số tự do là: –

0,91423

+) Đại diện các nhóm khác lần lượt nhận xét bổ sung kết quả của nhóm báo cáo (sử dụng kỹ thuật “321” để nhận xét, bổ sung và kết luận)

+) Giáo viên chốt lại kiến thức đã đạt được và đánh giá ; cho điểm các nhóm

2.1.4 Kết quả đạt được sau khi thực hiện triển khai dạy học thể nghiệm ví dụ minh họa bằng kỹ thuật “ các mảnh ghép” :

Sau khi thực hiện theo các bước cụ thể, chi tiết của kĩ thuật mảnh ghép như

trên Tôi thu được các kết quả cụ thể như sau:

*) Việc điều hành hoạt động nhóm của học sinh rất hiệu quả Học sinh không ghép nhầm nhóm Biết làm việc của mình trong hoạt động nhóm kĩ thuật mảnh ghép rất thuần thục

*) Học sinh giải quyết rất tốt nhiệm vụ phức hợp mà giáo viên đưa ra; kết quả học sinh đạt được trùng khớp với kết quả mà giáo viên đã dự đoán trước khi triển khai hoạt động

*) Điểm số đánh giá của các nhóm của lớp 10B như sau: nhóm số 1: 10 điểm; nhóm số 2: 10 điểm; nhóm số 3: 10 điểm; nhóm số 4: 9 điểm;

*) Học sinh làm việc rất vui và thoải mái; không bị gò ép và căng thẳng

*) Trong quá trình thực hiện kỹ thuật dạy học này ở lớp 10M (là lớp có sức học về bộ môn Toán khá yếu) còn có biểu hiện một số tồn tại (sẽ nói rõ ở phần hạn chế)

*) Dưới đây là một số hình ảnh thực tế của tiết dạy thể nghiệm Trong ảnh

là hoạt động nhóm có sử dụng kĩ thuật “các mảnh ghép” của học sinh lớp 10C

Các bức ảnh dưới đây là các em đang ngồi ở các bàn của bước 2 : vòng 1 – nhóm chuyên gia

Các bức ảnh dưới đây là các em đang ngồi ở các bàn của bước 3 : vòng 2 – nhóm mảnh ghép

2.1.5 Một số ưu điểm và hạn chế mà bản thân rút ra được sau quá trình dạy học thể nghiệm một số tiết học có áp dụng kỹ thuật “các mảnh ghép”

Sau khi giảng dạy thể nghiệm một số tiết học ở các lớp khác nhau có sử dụng

kỹ thuật “các mảnh ghép” tôi nhận thấy kỹ thuật này có một số ưu điểm và hạn chế như sau:

a) Ưu điểm:

*) Đem lại cho học sinh cơ hội được sử dụng kiến thức và kỹ năng mà các em được lĩnh hội và rèn luyện

*) Cho phép học sinh diễn đạt những ý tưởng, những khám phá của mình

*) Mở rộng suy nghĩ và thực hành các kỹ năng tư duy (so sánh, phân tích, tổng hợp, đánh giá)

*) Giúp học sinh rèn luyện và phát triển kỹ năng làm việc, kỹ năng giao tiếp, tạo điều kiện cho học sinh học hỏi lẫn nhau, phát huy vai trò trách nhiệm, tính tích cực xã hội trên cơ sở hợp tác Thông qua hoạt động học tập hợp tác mà các em có thể cùng làm việc với nhau những việc mà một mình không thể tự làm được trong một thời gian nhất định

*) Học sinh được làm việc theo nhóm góp phần hình thành và phát triển các mối quan hệ qua lại giữa học sinh đem lại bầu không khí đoàn kết giúp đỡ; tin tưởng lẫn nhau trong học tập

*) Tổ chức cho học sinh học tập theo nhóm giúp các em nhút nhát; khả năng diễn đạt kém có điều kiện rèn luyện; tập dượt Do đó các em sẽ mạnh dạn hơn; ít

sợ mắc phải sai lầm

*) Giáo viên có dịp tận dụng các kinh nghiệm và sự sáng tạo của học sinh trong học tập

b) Hạn chế:

*) Các nhóm có thể đi chệch hướng thảo luận do tác động của một vài cá nhân nào đó cố tình đưa ra ý kiến, để điều khiển cả nhóm (“bắt cóc” nhóm; hiện tượng chi phối; tách nhóm); các thành viên không lắng nghe ý kiến của nhau hoặc chấp nhận ý kiến của nhau một cách miễn cưỡng

*) Công việc của nhóm không phải lúc nào cũng mang lại kết quả mong muốn Nếu được tổ chức và thực hiện kém, sử dụng một cách tùy tiện không có sự lựa chọn thích hợp nó thường dẫn đến kết quả ngược lại với những gì dự định sẽ đạt

*) Bị hạn chế bởi thời gian: do thời lượng của 1 tiết học là 45 phút nên khi sử dụng kỹ thuật này để tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm để giải quyết một nhiệm

vụ nào đó của bài học; nếu tổ chức không tốt thì sẽ ảnh hưởng đến đến các phần còn lại của tiết học đó; giáo viên có thể không đủ thời gian để tiến hành một số hoạt động khác của bài học

*) Giáo viên khó có thể bao quát được hết cả lớp do số lượng học sinh của 1 lớp tương đối đông (từ 40 học sinh đến 44 học sinh); vì vậy có thể có những nhóm sẽ hoạt động tự do; không có ai điều khiển

2.2 Kỹ thuật “Tia chớp”

2.2.1 Tìm hiểu về kỹ thuật “Tia chớp”

Thế nào là kĩ thuật "Tia chớp"?

Kỹ thuật tia chớp là một kỹ thuật huy động sự tham gia của các thành viên đối với một câu hỏi nào đó, hoặc nhằm thu thông tin phản hồi nhằm cải thiện tình trạng giao tiếp và không khí học tập trong lớp học, thông qua việc các thành viên lần lượt nêu ngắn gọn và nhanh chóng (nhanh như chớp!) ý kiến của mình về câu hỏi hoặc tình trạng vấn đề

2.2.2 Các bước thực hiện kỹ thuật “Tia chớp”

*) Bước 1: Giáo viên quan sát và chọn thời điểm thích hợp trong tiến trình

của tiết dạy để quyết định chọn thời điểm thực hiện hoạt động sử dụng kỹ thuật này Giáo viên nêu chủ đề, câu hỏi,…và yêu cầu cả lớp suy nghĩ thật nhanh trong thời gian hạn chế rất ngắn

*) Bước 2: Lần lượt từng em học sinh sẽ giơ tay thật nhanh để giành quyền

phát biểu trước về ý tưởng của mình đối với câu hỏi, chủ đề,… mà giáo viên đã đưa ra ở bước 1 Lưu ý rằng học sinh phải trình bày thật ngắn gọn; súc tích ý tưởng của mình giới hạn phát biểu từ 1 đến 3 câu; tránh tình trạng nói dài và không trọng tâm vào vấn đề cần giải quyết

*) Bước 3: Giáo viên quan sát và điều hành toàn bộ quá trình đến lúc vấn đề

của câu hỏi giáo viên nêu ra đã được giải quyết; hoặc là đã hình thành phương án trả lời đầy đủ ở các thành viên phát biểu thì giáo viên sẽ quyết định dừng lại hoạt động này và chốt kiến thức; chấm điểm cho một số thành viên phát biểu đúng hoặc gần đúng và sát với đáp án hoặc có thể là không sát với đáp án nhưng mà câu trả

lời hoặc phát biểu gợi mở ra ý tưởng giải quyết vấn đề quá là hay

2.2.3 Ví dụ minh họa áp dụng kỹ thuật “Tia chớp”:

Tôi đã mạnh dạn áp dụng ở bài §2 Hàm số bậc hai Đồ thị hàm số bậc hai và ứng dụng (SGK Toán 10 Cánh Diều - tập 1) vào giảng dạy ở các lớp 10B; 10C; 10M (năm học 2022-2023) Cụ thể là tôi đã xây dựng các bước hoạt động chi tiết

áp dụng kỹ thuật “tia chớp” để phục vụ vào việc hướng dẫn học sinh giải quyết nhiệm vụ hình thành khái niệm “hàm số bậc hai” được sách giáo khoa bố trí đặt ra sau hoạt động 1 ( trang 39) như sau:

*) Bước 1: Giáo viên nêu vấn đề: Dựa vào hoạt động mà các nhóm đã hoàn thành rất tốt vừa rồi Em hãy nêu ngắn gọn suy nghĩ của mình về khái niệm “ hàm số bậc hai” Dự kiến thời gian cho hoạt động này là 2 phút

*) Bước 2: Học sinh suy nghĩ trong thời gian ngắn và giơ tay thật nhanh để tranh quyền phát biểu trả lời và nói lên suy nghĩ của mình về một câu hỏi mà giáo viên đã nêu ra Trong quá trình này giáo viên chú ý học sinh phải phát biểu nhanh; gọn

*) Bước 3: Sau khi đã có một số em phát biểu; vì đây là câu hỏi dễ và có sẵn đáp án trong sách giáo khoa nên sau khi giáo viên thấy có khoảng 5 đến 6 em phát biểu trùng lặp ý tưởng thì dừng lại; giáo viên sẽ tổng hợp và chốt lại kiến thức Dự kiến tổng thời gian cho hoạt động này là 3 phút

*) Giáo viên dự kiến kết quả đạt được sau khi triển khai hoạt động áp dụng kỹ thuật này như sau: “Hàm số bậc hai là hàm số được cho bằng biểu thức có dạng

*) Học sinh hoạt động rất sôi nổi và chăm chỉ phát biểu; kiến thức mà các em phát biểu hầu hết là chính xác và giáo viên đã chốt lại được kiến thức quan trọng của định nghĩa hàm số bậc hai

*) Giáo viên bổ sung thêm kiến thức: Tập xác định của hàm số bậc hai là R

*) Điểm số giáo viên đánh giá đạt được của các em học sinh ở các lớp khi triển khai hoạt động này như sau: lớp 10B: Bảo An: 9 điểm; Diễm Quỳnh: 10 điểm; Ngô Việt: 10 điểm Lớp 10C: Thanh Hoài: 8 điểm; Hậu: 9 điểm; Phan Lan:

10 điểm Lớp 10M: Quân: 10 điểm; Hà Phương: 9 điểm; Huyền Mi: 9 điểm

*) Điểm thành công của hoạt động áp dụng kỹ thuật này so với kỹ thuật dạy học truyền thống khi hình thành khái niệm hàm số bậc hai là: đối với phương pháp dạy học truyền thống thì giáo viên nêu ra (có phần áp đặt) về định nghĩa hàm số bậc hai còn ở hoạt động áp dụng kỹ thuật “tia chớp” này thì thấy được rất rõ rằng học sinh tự mình phát biểu và xây dựng; hình thành nên khái niệm hàm số bậc hai một cách rất tự nhiên; không thụ động; kiến thức đạt được rất nhẹ nhàng đối với các em

*) Sau đây là một số hình ảnh thực tế của tiết dạy thể nghiệm của các em

học sinh lớp 10C đang giơ tay giành quyền phát biểu trong khi thực hiện hoạt động của kỹ thuật “tia chớp”

2.2.5 Một số ưu điểm và hạn chế mà bản thân rút ra được sau khi triển khai dạy học thể nghiệm một số tiết học khác nhau bằng các hoạt động có áp dụng

kỹ thuật “tia chớp”

Sau khi triển khai dạy học thể nghiệm một số tiết học khác nhau tại các lớp khác nhau có sử dụng các hoạt động áp dụng kỹ thuật “tia chớp” tôi đã rút ra được một cho ưu điểm và hạn chế của kỹ thuật này như sau:

a) Ưu điểm:

*) Thu thập rất nhanh các ý tưởng từ phía các em học sinh

*) Cải thiện được không khí học tập trong lớp

*) Các thành viên được tự do trình bày ý tưởng của mình phát biểu công khai; không rụt rè; ngại sai sót

*) Rèn luyện được khả năng phản xạ, tư duy nhanh gọn, nhạy bén cho học sinh

b) Hạn chế:

*) Ở mỗi lớp vẫn còn tồn tại rất ít một số em học sinh theo nếp học tập cũ tỏ

ra khá thụ động, phản xạ khá chậm gây ảnh hưởng đến tiến trình của hoạt động lớp học

*) Vẫn tồn tại một số ý kiến phát biểu của các em còn dài và lan man; chưa sát với chủ đề của câu hỏi Giáo viên cần chủ động đưa ra phương án để xử lí nhanh tình huống cho phù hợp

*) Kỹ thuật này chỉ nên áp dụng đối với những câu hỏi ở mức độ “nhận biết” hoặc “thông hiểu” Còn đối với những câu hỏi có mức độ “vận dụng” hoặc “vận dụng cao” cần nhiều thời gian suy nghĩ; tìm tòi và thảo luận hơn thì ta chưa nên áp dụng kỹ thuật này

2.3 Kỹ thuật “hỏi và trả lời”

2.3.1 Tìm hiểu về kỹ thuật “hỏi và trả lời”

Trong dạy học mà học sinh và giáo viên cùng tham gia vào hoạt động cụ thể nào đó, giáo viên thường phải sử dụng câu hỏi để gợi mở, dẫn dắt học sinh tìm hiểu, khám phá thông tin, kiến thức, kĩ năng mới, để đánh giá kết quả học tập của học sinh; học sinh cũng phải sử dụng câu hỏi để hỏi lại, hỏi thêm giáo viên và các bạn học sinh khác về những nội dung bài học chưa sáng tỏ Việc sử dụng câu hỏi

có hiệu quả đem lại sự hiểu biết lẫn nhau giữa học sinh – giáo viên và học sinh – học sinh Kĩ năng đặt câu hỏi càng tốt thì mức độ tham gia của học sinh càng nhiều; học sinh sẽ học tập tích cực hơn Kỹ thuật dạy học này giúp cho học sinh có thể củng cố, khắc sâu được rất nhanh các kiến thức đã học thông qua việc hỏi và trả lời các câu hỏi

2.3.2 Các bước thực hiện kỹ thuật “hỏi và trả lời”

Khi áp dụng kỹ thuật “hỏi và trả lời” vào dạy học trong tình huống cụ thể; tôi đã triển khai dưới dạng “hỏi và trả lời” của học sinh với nhau Các câu hỏi được giáo viên hướng dẫn chuẩn bị trước; tuy nhiên trong suốt quá trình triển khai hoạt động dạy học; giáo viên khuyến khích học sinh có thể thay đổi cách hỏi hoặc là bổ sung thêm vào câu hỏi đã chuẩn bị trước của giáo viên để tăng thêm tính sáng tạo

và tính mở của vấn đề thảo luận Cụ thể các bước thực hiện kỹ thuật này như sau: a) Bước 1: Giáo viên nêu chủ đề Chẳng hạn như chủ đề có n nội dung thì giáo viên chuẩn bị sẵn n phiếu học tập bao gồm: phiếu số 1; phiếu số 2 ; phiếu số 3; …; phiếu số n

Phiếu số 1 : nêu lên nội dung thứ nhất cần giải quyết

Phiếu số 2 : nêu lên nội dung thứ hai cần giải quyết

Phiếu số 3 : nêu lên nội dung thứ ba cần giải quyết

………

Phiếu số n : nêu lên nội dung thứ n cần giải quyết

Sơ đồ trả lời câu hỏi của học sinh theo phiếu như sau:

b) Bước 2:

Giáo viên trình chiếu quy tắc của hoạt động này trên tivi; máy chiếu hoặc bảng phụ và tiến hành phát phiếu sau khi đã giải thích xong và quan trọng hơn là giáo viên phải nhấn mạnh là các câu hỏi chuẩn bị sẵn trong phiếu học tập chỉ mang tính chất định hướng; giáo viên khuyến khích các em học sinh có thể mở rộng

thêm chủ đề của câu hỏi hoặc là thay thế bằng câu hỏi khác tương đương mà các

em cảm thấy hay hơn Cụ thể như sau:

*) Một em bất kỳ ngồi ở bàn số 1 sẽ giơ tay và nhận được đồng thời cả n phiếu học tập từ giáo viên bao gồm: phiếu học tập số 1; phiếu học tập số 2 ;….; phiếu học tập số n Em học sinh ấy sẽ đứng lên đọc nội dung của câu hỏi trong phiếu học tập số 1 và tiến hành trả lời câu hỏi trong phiếu học tập số 1

*) Nếu em học sinh ấy không giải quyết được vấn đề nêu ra trong phiếu học tập số 1 thì sẽ chuyển toàn bộ cả n phiếu học tập xuống cho bạn giơ tay ở bàn số 2

để giành quyền trả lời câu hỏi trong phiếu học tập số 1

Nếu em học sinh ấy giải quyết được vấn đề nêu lên trong phiếu học tập số 1 thì em ấy giữ lại phiếu số 1 và đọc câu hỏi ở phiếu học tập số 2 và giao cả ( n -1 ) phiếu học tập : bao gồm phiếu học tập số 2 ; phiếu học tập số 3; …; phiếu học tập

số n; xuống cho bạn ngồi ở bàn số 2 bên dưới đã giơ tay giành quyền trả lời câu hỏi số 2 ở trong phiếu học tập số 2 ; nếu bàn số 2 không có bạn nào giơ tay thì chuyển toàn bộ (n-1) phiếu học tập xuống bàn số 3;…

*) Quy trình cứ tiếp diễn theo sơ đồ chuyển phiếu học tập từ bàn số 1 đến bàn

số 2 đến bàn số 3 ;…; đến bàn số 12 Giáo viên đồng hành quan sát theo dõi và giúp học sinh tháo gỡ kịp thời những khó khăn nảy sinh trong suốt quá trình hoạt động cho đến khi tất cả các phiếu học tập đều được giữ lại ở học sinh thì giáo viên kết thúc hoạt động và tổng kết lại ngắn gọn toàn bộ tất cả các kết quả đạt được ở các phiếu học tập

*) Nếu đã đến bàn cuối cùng là bàn số 12 mà vẫn còn lại một số phiếu học tập

mà học sinh vẫn chưa tìm ra được giải đáp thì giáo viên sẽ trình chiếu lần lượt từng phiếu học tập ấy và yêu cầu học sinh cả lớp cùng thảo luận để giải quyết vấn đề của từng phiếu học tập còn chưa hoàn thành

*) Giáo viên tổng kết; đánh giá cho điểm cho các học sinh có phần trả lời hay

và sáng tạo

2.3.3 Ví dụ minh họa áp dụng kỹ thuật “Hỏi và trả lời”

Sau khi học sinh đã chiếm lĩnh được kiến thức về định nghĩa hàm số bậc hai (trang 39); bản thân tôi đã mạnh dạn áp dụng ở bài §2 Hàm số bậc hai Đồ thị hàm

số bậc hai và ứng dụng (SGK Toán 10 Cánh Diều - tập 1) vào giảng dạy ở lớp 10M (năm học 2022-2023) Đây là một lớp có sức học tương đối yếu về bộ môn Toán Tôi đã xây dựng các bước hoạt động chi tiết áp dụng kỹ thuật “hỏi và trả lời” để phục vụ vào việc hướng dẫn học sinh giải quyết nhiệm vụ đặt ra của ví dụ 1 (trang 39) và hoạt động luyện tập vận dụng 1 (ở trang 39) theo các bước như sau:

a) Bước 1: Giáo viên nêu chủ đề cần giải quyết Bởi vì chủ đề này tôi có ý tưởng phối hợp đồng thời cả ví dụ 1 và hoạt động luyện tập vận dụng 1 ở trang 39 với nhau; nên tôi đã phối hợp cả hai hoạt động lại với nhau và chia lại thành 3 nội

dung; giáo viên chuẩn bị sẵn 3 phiếu học tập bao gồm: phiếu số 1; phiếu số 2; phiếu số 3

Phiếu số 1: Nội dung: Hàm số y=2x+2021có phải là hàm số bậc hai hay không? Vì sao?

Phiếu số 2: Nội dung: Hàm số y=8x2 −6x+ có phải là hàm số bậc hai hay 1không? Nếu là hàm số bậc hai thì hãy xác định các hệ số a; b; c lần lượt là hệ số của 2

x ; hệ số của x; hệ số tự do

Phiếu số 3: Nội dung: Em hãy nêu 2 ví dụ cụ thể về hàm số bậc hai

Giáo viên trình chiếu sơ đồ trả lời câu hỏi của học sinh theo phiếu như sau:

*) Nếu em học sinh ấy không giải quyết được vấn đề nêu ra trong phiếu học tập số 1 thì sẽ chuyển toàn bộ cả 3 phiếu học tập xuống cho bạn giơ tay ở bàn số 2

để giành quyền trả lời câu hỏi trong phiếu học tập số 1

*) Nếu em học sinh ấy giải quyết được vấn đề nêu lên trong phiếu học tập số

1 thì em ấy giữ lại phiếu số 1 và đọc câu hỏi ở phiếu học tập số 2 và giao cả 2 phiếu học tập: bao gồm phiếu học tập số 2 ; phiếu học tập số 3 xuống cho bạn ngồi

ở bàn số 2 bên dưới đã giơ tay giành quyền trả lời câu hỏi số 2 ở trong phiếu học tập số 2 ; nếu bàn số 2 không có bạn nào giơ tay thì chuyển toàn bộ 2 phiếu học tập xuống bàn số 3;…

*) Quy trình cứ tiếp diễn theo sơ đồ chuyển phiếu học tập từ bàn số 1 đến bàn

số 2 đến bàn số 3 ;…; đến bàn số 12 Giáo viên đồng hành quan sát theo dõi và giúp học sinh tháo gỡ kịp thời những khó khăn nảy sinh trong suốt quá trình hoạt động cho đến khi tất cả các phiếu học tập đều được giữ lại ở học sinh thì giáo viên kết thúc hoạt động và tổng kết lại ngắn gọn toàn bộ tất cả các kết quả đạt được ở các phiếu học tập

*) Nếu đã đến bàn cuối cùng là bàn số 12 mà vẫn còn lại một số phiếu học tập

mà học sinh vẫn chưa tìm ra được giải đáp thì giáo viên sẽ trình chiếu lần lượt từng phiếu học tập ấy và yêu cầu học sinh cả lớp cùng thảo luận để giải quyết vấn đề của từng phiếu học tập còn chưa hoàn thành

*) Giáo viên ấn định thời gian của hoạt động này giới hạn trong khoảng thời gian là 5 phút và lưu ý các em sử dụng kỹ thuật “5 xin” để trình bày ý tưởng của mình trước cả lớp

Giáo viên dự kiến kết quả đạt được của học sinh ở các phiếu học tập như sau: Phiếu học tập số 1: Kết quả dự kiến đạt được là: đây không phải là hàm số bậc

2.3.4 Kết quả đạt được sau khi giảng dạy thể nghiệm ví dụ minh họa áp dụng

kỹ thuật “hỏi và trả lời”

Kết quả đạt được thực tế của học sinh lớp 10M như sau:

*) Bàn số 1: em Nguyễn Văn Chiến đã giải quyết thành công nhiệm vụ đặt ra

ở phiếu học tập số 1 và giữ lại phiếu học tập số 1; đồng thời nêu câu hỏi ở phiếu học tập số 2 chuyển cả hai phiếu học tập số 2 và phiếu học tập số 3 xuống bàn số 2;

*) Bàn số 2: có rất nhiều em giơ tay xin giải quyết nhiệm vụ và có em Đinh Thị Oanh đại diện phát biểu và đã giải quyết thành công nhiệm vụ ở phiếu học tập

số 2; do đó bàn số 2 đã giữ lại phiếu học tập số 2 và đồng thời nêu câu hỏi ở phiếu học tập số 3 và chuyển phiếu học tập số 3 xuống bàn số 3; bàn số 3 hầu hết các em đều giơ tay xin được giải quyết nhiệm vụ ở phiếu học tập số 3 và có em Trần Thị Thủy đại diện đã nêu ra được 5 hàm số bậc hai như sau (vượt chỉ tiêu so với mục tiêu đặt ra của phiếu học tập số 3 là chỉ nêu 2 hàm số bậc hai):