Đóng góp mới của đề tài
Năng lực phổ thông của PISA được đánh giá qua các Unit, bao gồm phần dẫn “stimulus material” và các câu hỏi liên quan Cách ra đề này cho phép các câu hỏi đi sâu hơn, giúp học sinh gắn kết với tình huống thực tế trong cuộc sống Đề tài này thiết kế các dạng câu hỏi theo định hướng kích thích sự hứng thú và khả năng tiếp nhận thông tin, từ đó hình thành phẩm chất và năng lực cho học sinh, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn.
Phạm vi áp dụng
Sáng kiến “thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập theo định hướng tiếp cận PISA trong chương 'đại cương về kim loại' - hóa học 12” nhằm phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh đang được tổ chuyên môn thảo luận và xây dựng Hệ thống này sẽ được thống nhất áp dụng cho học sinh lớp 12 tại trường THPT Anh Sơn 3 và các trường THPT trong huyện Anh Sơn.
NỘI DUNG
CƠ SỞ KHOA HỌC
PISA đánh giá mức độ hiểu biết và khả năng vận dụng của học sinh trong ba lĩnh vực chính: đọc hiểu, toán học và khoa học Thay vì kiểm tra kiến thức học được trong trường, PISA tập trung vào năng lực thực tiễn của học sinh Bài thi này nhấn mạnh khả năng áp dụng kiến thức và kỹ năng khi đối mặt với các tình huống thực tế Đặc biệt, trong môn Hóa học, nếu được tiếp cận theo phương pháp đánh giá PISA, học sinh sẽ phát triển tốt hơn về phẩm chất và năng lực giải quyết vấn đề trong thực tiễn.
1.1 Dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực
Năng lực (Competency) có nguồn gốc từ tiếng La tinh “competencia” và được hiểu đơn giản là khả năng hoàn thành nhiệm vụ trong một hoạt động cụ thể Đây là yếu tố cơ bản của nhân cách, mang dấu ấn cá nhân và thể hiện tính chủ quan trong hành động Năng lực được hình thành theo quy luật phát triển nhân cách, trong đó tính tích cực hoạt động và giao lưu của cá nhân đóng vai trò quyết định Mỗi người có năng lực nhờ vào sự kiên trì học tập, rèn luyện và tích lũy kinh nghiệm trong thực tiễn.
Phát triển năng lực là quá trình nâng cao khả năng hoàn thành nhiệm vụ và phát triển nhân cách, trong đó tính tích cực hoạt động và giao lưu của cá nhân là yếu tố quyết định Điều này bao gồm việc rèn luyện sự kiên trì học tập, tích lũy kinh nghiệm thực tiễn và phát triển khả năng thực hiện thành công trong các bối cảnh nhất định Định hướng phát triển năng lực cần đảm bảo cung cấp kiến thức và kỹ năng cơ bản, hiện đại, đồng thời giáo dục hài hòa giữa đức, trí, thể, mỹ Việc chú trọng thực hành và ứng dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề trong học tập và đời sống hàng ngày là rất quan trọng Thông qua các phương pháp giáo dục và hình thức tổ chức, cần phát huy tiềm năng và tính chủ động của học sinh, đồng thời áp dụng các phương pháp đánh giá phù hợp với mục tiêu giáo dục Định hướng này nhằm phát triển tối đa tiềm năng của từng học sinh, dựa trên đặc điểm tâm sinh lý, nhu cầu, khả năng và định hướng nghề nghiệp của mỗi em.
Nâng cao khả năng huy động tổng hợp các kỹ năng và kiến thức từ nhiều lĩnh vực khác nhau là rất quan trọng để giải quyết hiệu quả các vấn đề trong học tập và cuộc sống hàng ngày Quá trình này cần được thực hiện song song với việc tiếp thu tri thức và rèn luyện kỹ năng sống.
Mỗi học sinh là một cá thể độc lập với sự khác biệt về trình độ, năng lực, nhu cầu, sở thích và nền tảng xuất thân Dạy học theo định hướng phát triển năng lực cần thừa nhận thực tế này và tìm ra những cách tiếp cận phù hợp để phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất của từng học sinh, thay vì chỉ tập trung vào việc trang bị kiến thức như trong mô hình dạy học truyền thống.
Dạy học theo hướng phát triển năng lực là mô hình tập trung vào việc tối đa hóa phẩm chất và năng lực của người học thông qua các hoạt động học tập độc lập, tích cực và sáng tạo Trong mô hình này, học sinh có cơ hội thể hiện sự tiến bộ bằng cách chứng minh năng lực của mình, bao gồm việc nắm vững và làm chủ kiến thức, kỹ năng Họ cần huy động mọi nguồn lực như kinh nghiệm, kiến thức, kỹ năng, hứng thú, niềm tin và ý chí trong một môn học hoặc bối cảnh nhất định, theo tốc độ học tập riêng của mình.
1.1.2 Đặc điểm của dạy học định hướng phát triển phẩm chất và năng lực
Dạy học phát triển năng lực có 04 đặc điểm chính:
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực được thiết kế dựa trên hứng thú, nhu cầu và nền tảng kiến thức của học sinh, cho phép cá nhân hóa và đa dạng hóa việc học Học sinh có quyền lựa chọn môn học và hình thức học linh hoạt, như học online hoặc học nhóm, nhằm phát triển tối đa năng lực của mình Phương pháp này mang lại sự tự do và linh hoạt, loại bỏ bất bình đẳng trong học tập, đồng thời đặt học sinh làm trung tâm của quá trình học, giúp họ cảm thấy thoải mái và dễ chịu.
Dạy học theo hướng phát triển năng lực giúp học sinh tiếp thu kiến thức cần thiết và nâng cao khả năng thực hành Kiến thức, kỹ năng và cách ứng xử là những "tài nguyên" quan trọng để học sinh thực hiện nhiệm vụ, từ đó hình thành và phát triển năng lực của bản thân.
Vào thứ ba, việc dạy học cần tập trung vào việc phát triển năng lực xác định và đo lường năng lực đầu ra của học sinh dựa trên mức độ làm chủ kiến thức môn học Học sinh có thể thể hiện sự tiến bộ của mình thông qua việc chứng minh năng lực, không bị giới hạn bởi khoảng thời gian cố định như học kỳ hay cấp học.
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho phép người học tự chọn cách tiếp nhận tài liệu, bao gồm thời gian và nhịp độ học tập Điều này không chỉ khuyến khích khả năng làm việc độc lập và tự chủ của học sinh mà còn giúp phát triển tối đa các kỹ năng cần thiết để đạt được mục tiêu học tập.
Phẩm chất và năng lực là hai tổng thể không thể tách rời, nhằm phát triển con người một cách toàn diện nhất về nhân cách và trí tuệ
1.2 Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế - PISA
PISA, viết tắt của "Programme for International Student Assessment", là chương trình đánh giá kết quả học tập của học sinh do OECD khởi xướng Khảo sát này diễn ra mỗi 3 năm để theo dõi tiến bộ giáo dục của các quốc gia, và là cuộc khảo sát duy nhất đánh giá kiến thức và kỹ năng của học sinh 15 tuổi Chương trình PISA tập trung vào chính sách quốc gia, cung cấp các phương pháp giúp chính phủ các nước rút ra bài học về giáo dục phổ thông PISA chính thức được triển khai từ năm 1997.
PISA đƣợc thực hiện theo chu kì 3năm/lần Đối tƣợng đánh giá là học sinh trong độ tuổi 15 ở tất cả các loại hình giáo dục
Đánh giá được thực hiện trong ba lĩnh vực kiến thức chính: đọc hiểu, toán học và khoa học, với sự tham gia của học sinh và nhà trường thông qua việc trả lời một phiếu hỏi.
Phần Kỹ năng giải quyết vấn đề được thiết kế thành một đề riêng, cho phép các quốc gia tự do đăng ký tham gia Trong kỳ thi PISA 2012, còn có thêm phần đánh giá năng lực tài chính (Financial literacy).
Mỗi kì đánh giá sẽ có một lĩnh vực kiến thức đƣợc lựa chọn để đánh giá sâu hơn a Năng lực toán học (mathematicliteracy)
Năng lực toán học đƢợc thể hiện ở 3 cấp độ:
- Cấp độ 1 (Level 1): Tái hiện (lặp lại)
- Cấp độ 2 (Level 2): Kết nối và tích hợp
Cấp độ 3 (Level 3) trong tư duy toán học yêu cầu khả năng khái quát hóa và nhận diện những tri thức toán học ẩn chứa trong các tình huống và sự kiện Việc áp dụng toán học có thể liên quan đến các vấn đề trong cuộc sống cá nhân hàng ngày, cũng như những thách thức của cộng đồng và toàn cầu Năng lực đọc hiểu thông tin khoa học xã hội cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tư duy này.
Năng lực đọc hiểu là khả năng tiếp nhận, sử dụng và phản hồi ý kiến sau khi đọc một văn bản, nhằm mục đích nâng cao kiến thức và tham gia tích cực vào đời sống xã hội.
Năng lực đọc hiểu cũng đƣợc đánh giá ở 3 cấp độ:
+ Cấp độ 1 (Level 1): Thu thập thông tin
+ Cấp độ 2 (Level 2): Phân tích, lý giải văn bản
+ Cấp độ 3 (Level 3): Phản hồi và đánh giá c Năng lực khoa học (scienceliteracy)
Năng lực khoa học cũng đƣợc đánh giá ở 3 cấp độ:
GIẢI PHÁP
Với tình hình thực tiễn nhƣ trên, tôi đƣa ra một số giải pháp sau:
- Thiết kế hệ thống bài tập theo định hướng tiếp cận PISA trong các chủ đề phù hợp trong chương trình dạy học
- Thiết kế chương trình đánh giá theo định hướng tiếp cận PISA trong các chủ đề đó
Sử dụng hệ thống bài tập theo định hướng PISA trong giảng dạy các chủ đề phù hợp giúp hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh.
- Tổ chức kiểm tra, đánh giá theo định hướng tiếp cận chương trình đánh giá quốc tế PISA trong dạy học các chủ đề phù hợp ở trường phổ thông
Xây dựng bộ câu hỏi đánh giá theo chương trình PISA nhằm đánh giá năng lực toán học, đọc hiểu và khoa học cho học sinh lớp 10, độ tuổi 15.
Đánh giá học sinh lớp 10, độ tuổi 15, theo chương trình đánh giá Quốc tế PISA tập trung vào các lĩnh vực toán học, đọc hiểu và khoa học.
2 2 Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đựa ra
Tôi đã tiến hành khảo sát ý kiến của 37 giáo viên các môn Văn, Toán, Lý, Hóa, Sinh, Công nghệ, Sử, Địa lí và Giáo dục công dân tại trường THPT Anh Sơn 3, Nghệ An về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp được đưa ra.
1 Sự cấp thiết của các giải pháp đƣợc đề xuất
Số GV lựa chọn tính cấp thiết và rất cấp thiết của các giải pháp
1 Thiết kế hệ thống bài tập và chương trình đánh giá theo định hướng tiếp cận PISA trong các chủ đề phù hợp trong chương trình dạy học
2 Sử dụng hệ thống bài tập theo định hướng tiếp cận PISA vào hoạt động dạy học trong các chủ đề phù hợp
Tổ chức kiểm tra và đánh giá theo định hướng tiếp cận chương trình PISA trong giảng dạy các chủ đề phù hợp ở trường phổ thông nhằm mục tiêu hình thành phẩm chất và phát triển năng lực cho học sinh.
Xây dựng bộ câu hỏi đánh giá theo định hướng chương trình đánh giá Quốc tế PISA nhằm đánh giá năng lực toán học, đọc hiểu và khoa học cho học sinh lớp 10, độ tuổi 15.
Đánh giá theo định hướng tiếp cận chương trình đánh giá Quốc tế PISA cho học sinh lớp 10, đặc biệt là ở độ tuổi 15, tập trung vào các lĩnh vực toán học, đọc hiểu và khoa học tự nhiên.
2 Tính khả thi của các giải pháp đề xuất
Số GV lựa chọn tính cấp thiết và rất cấp thiết của các giải pháp
1 Thiết kế hệ thống bài tập và chương trình đánh giá theo định hướng tiếp cận PISA trong các chủ đề phù hợp trong chương trình dạy học
Sử dụng hệ thống bài tập theo định hướng tiếp cận PISA trong giảng dạy các chủ đề phù hợp giúp hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh.
3 Tổ chức kiểm tra, đánh giá theo định hướng tiếp cận chương trình đánh giá quốc tế PISA trong dạy học các chủ đề phù hợp ở trường phổ thông
Xây dựng bộ câu hỏi đánh giá theo định hướng chương trình đánh giá Quốc tế PISA nhằm đánh giá năng lực toán học, đọc hiểu và khoa học cho học sinh lớp 10, độ tuổi 15.
Đánh giá theo định hướng tiếp cận chương trình đánh giá Quốc tế PISA cho học sinh lớp 10, đặc biệt là ở độ tuổi 15, tập trung vào các lĩnh vực toán học, đọc hiểu và khoa học tự nhiên.
Kết quả khảo sát 37 giáo viên các môn Văn, Toán, Lý, Hóa, Sinh, Công nghệ,
Tại trường THPT Anh Sơn 3, Nghệ An, các giáo viên môn Sử, Địa lí và Giáo dục công dân đều nhận thấy rằng các giải pháp được đề xuất có tính cấp thiết và khả thi cao Tuy nhiên, vẫn còn một số giáo viên e ngại về việc thay đổi và tìm hiểu những giải pháp mới.
Dựa trên kết quả khảo sát về tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp, tôi quyết định thực hiện thí nghiệm “thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập theo định hướng tiếp cận PiSA” trong chương “đại cương kim loại - Hóa học 12”.
Sáng kiến này là một bước khởi đầu cho việc áp dụng phương pháp đánh giá theo chương trình PISA trong môn Hóa học, với hy vọng mở rộng sang các môn học khác Mục tiêu là xây dựng bộ câu hỏi và thực hiện đánh giá cho học sinh lớp 10, độ tuổi 15, nhằm phát triển phẩm chất và năng lực toàn diện cho học sinh, tiến gần hơn đến tiêu chuẩn đánh giá quốc tế.
THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP THEO ĐỊNH HƯỚNG TIẾP CẬN PISA TRONG CHƯƠNG “ĐẠI CƯƠNG KIM LOẠI”- HÓA HỌC 12 NHẰM PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT VÀ NĂNG LỰC CHO HỌC SINH
1 Quy trình thiết kế bài tập theo hướng tiếp cận PISA
Bước 1: Lựa chọn đơn vị kiến thức:
- Kiến thức về tính chất của kim loại, hợp kim đƣợc ứng dụng trong thực tiễn
Kiến thức về điều chế kim loại và sự ăn mòn kim loại có ứng dụng thực tiễn quan trọng Bước 2 là xác định mục tiêu hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh từ đơn vị kiến thức này.
Bước 3: Thiết kế bài tập theo mục tiêu: Bài tập bao gồm phần dẫn và hệ thống các câu hỏi, bài tập đƣợc kết hợp với phần dẫn
Thực hiện ở lớp thực nghiệm: lớp 12C7
Bước 5: Chỉnh sửa, hoàn thiện hệ thống bài tập
2 Thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập theo định hướng tiếp cận PiSA trong chương “đại cương kim loại - Hóa học 12”
2.1 Tính chất của kim loại
2.1.1 Thiết kế bài tập liên quan tính chất vật lí của kim loại: tính dẻo, tính dẫn điện, dẫn nhiệt, ánh kim có ứng dụng trong thực tiễn, học sinh có thể giải thích được Đọc phần trích dẫn trả lời câu hỏi số 1, 2, 3
Nhiệt kế thủy ngân, được phát minh bởi nhà vật lý Daniel Gabriel Fahrenheit tại Amsterdam, là thiết bị đo nhiệt độ phổ biến Nó thường được sử dụng để đo nhiệt độ cơ thể, nước, không khí và các dung dịch khác.
Nhiệt kế thủy ngân hoạt động dựa vào sự giãn nở của thuỷ ngân theo nhiệt độ”
Câu hỏi số 1 Ở điều kiện thường Thủy ngân ở trạng thái khí, lỏng hay rắn?
Câu hỏi số 2 Chẳng may nhiệt kế thủy ngân bị vỡ, em hãy đề nghị phương pháp xử lí?
Nhiệt kế thủy ngân bị vỡ gây độc đối với cơ thể người hít phải
Câu hỏi số 3 Điểm đông đặc và điểm sôi của thủy ngân lần lƣợt là -38,83 độ C và
356,73 độ C Một lƣợng thủy ngân đang để trong tủ bảo quản ở nhiệt độ -50,8 độ
C a Ở nhiệt độ đó, thủy ngân ở thể rắn, thể lỏng hay thể khí? b Nhiệt độ của tủ phải tăng thêm bao nhiêu độ để lƣợng thủy ngân đó bắt đầu bay hơi? a Vì -50,8 độ C
