(Skkn 2023) ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy học chủ đề 3 lịch sử địa phương nghệ an trong kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc lịch sử 10 thpt

Chúng tôi nghiên cứu vận dụng thuyết này vào giảng dạy, giáo dục học trò với niềm tin rằng mọi đứa trẻ đều có những tiềm năng mà nếu được nuôi dưỡng thích hợp chúng có thể góp phần làm c

CHỦ ĐỀ 3 LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG: NGHỆ AN TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG NGOẠI XÂM CỦA DÂN TỘC

Năm thực hiện: 2023

CTTHPT 2018 Chương trình trung học phổ thông 2018

5.Những lợi ích và hạn chế khi ứng dụng thuyết đa trí tuê…… 9

II Một số giải pháp ứng dụng thuyết đa trí tuệ ……… 9

3 Ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào phần khởi động……… 9

4 Ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào hình thành kiến thức mới…… 12

5 Ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào phần luyện tập ……… 23

6 Ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào phần kiểm tra đánh giá …… 24

7 Thiết kế giáo án ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào chủ đề 3………… 28

đó nhấn mạnh chuyển từ giáo dục trang bị chủ yếu kiến thức, kĩ năng sang phát triền năng lực người học, nên giáo dục nước nhà đã có những chuyển biến mạnh

mẽ và sâu sắc Trải qua nhiều lần chỉnh sửa bổ sung, ngày 25-26/12/2018, Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể và Chương trình phổ thông môn Lịch sử đã chính thức được ban hành xác nhận mục tiêu, yêu cầu cốt lõi là phát triển năng lực

Là giáo viên dạy trực tiếp đứng lớp thực hiện chương trình phổ thông 2018, nhóm tác giả chúng tôi luôn mong mỏi làm thế nào để là người góp phần hình thành phẩm chất và năng lực cho học sinh theo yêu cầu mới đó Chúng tôi luôn có những trăn trở, băn khoăn, tìm tòi và sáng tạo trong quá trình dạy học của mình, chúng tôi muốn giúp học trò tự tin và phát triển năng lực của chúng Tân Kỳ là một huyện miền núi nghèo, các em đa số xuất phát từ các gia đình có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, ít được trải nghiêm như học sinh thành phố Chúng tôi thực sự quan tâm đến thuyết đa trí tuệ, học thuyết đã mang lại một cái nhìn nhân bản và cần thiết nhằm kêu gọi nhà trường và giáo viên coi trọng sự đa dạng về trí tuệ ở mỗi học sinh, mỗi loại trí tuệ đều quan trọng và mỗi học sinh đều có ít nhiều khả năng theo nhiều khuynh hướng, chúng tôi ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy học lịch sử có tích hợp liên môn Văn học để ứng dụng trí tuệ Ngôn ngữ, Toán học để ứng dụng trí tuệ toán học vào học Lịch sử Chúng tôi nghiên cứu vận dụng thuyết này vào giảng dạy, giáo dục học trò với niềm tin rằng mọi đứa trẻ đều có những tiềm năng

mà nếu được nuôi dưỡng thích hợp chúng có thể góp phần làm cho thế giới tốt hơn, đồng thời thuyết đa trí tuệ cho phép giáo viên sử dụng những hiểu biết sâu sắc về các loại trí thông minh khác nhau để hướng dẫn, để thiết lập mục tiêu, đưa

ra nội dung và phương pháp giáo dục nhằm phát triển thế mạnh sẵn có của học sinh, đồng thời giúp các em khám phá kiến thức và kỹ năng mới để dần hình thành năng lực Thông qua đó chúng tôi mong muốn đưa chất lượng bộ môn Lịch sử nâng lên Trong thời gian qua, đội ngũ giáo viên đã rất nỗ lực, cố gắng để triển khai và thực hiện dạy học chường trình phổ thông 2018, giáo viên còn gặp khó khăn và có sự lung túng trong việc tổ chức các hoạt động dạy học làm sao cho có hiệu quả đồng thời phát huy được phẩm chất và năng lực của học sinh ,nhất là ở nội dung Lịch Sử địa phương Để khắc phục tình trạng trên chúng tôi mạnh dạn đề xuất ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy học Lịch sử, sử dụng kiến thức liên môn để phát huy trí tuệ Toán học, Trí tuệ ngôn ngữ…, cách thức tổ chức các hoạt động và ứng dụng các công cụ CNTT vào bài dạy góp phần nâng cao hiệu quả bài học lịch

sử

Xuất phát từ lý do trên, chúng tôi chọn đề tài : Ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy học chủ đề 3 Lịch sử địa phương: Nghệ An trong kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc -Lịch Sử 10-THPT

5

2.Tính cấp thiết của đề tài

Đề tài đề cập tới phương pháp dạy học hiện đại nhằm phát huy nặng lực cho học sinh trong chương trình THPT mới 2018

3 Đóng góp mới của đề tài

Đề tài giúp hiểu rõ thuyết đa trí tuệ và áp dụng nó vào các hoạt động, bài học nhằm để phát huy “năng lực chung” cho học sinh, là mục tiêu mới trong chương trình phổ thông sắp được áp dụng cho THPT

Đề xuất một số giải pháp ứng dụng thuyết đa trí tuệ trong dạy học góp phần nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường THPT Đặc biệt đề tài giúp Học sinh sẽ vận dụng kiến thức liên môn Văn, Sử, Toán để đóng vai làm hướng dẫn viên du lịch thuyết minh di sản, dùng tư duy toán học để vẽ lược đồ, tạo các mô hình về trận đánh và mô hình về đền thờ vua Quang Trung… Đề tài đã tiến hành khảo sát, đánh giá thực trạng việc dạy học theo định hướng hình thành và phát triển năng lực trong bộ môn Lịch sử hiện nay ở địa bàn huyện Tân Kỳ, từ đó đưa ra kinh nghiệm, định hướng cho GV dạy học tiếp cần chương trình GDPT năm 2018 thông qua các chủ đề dạy học cụ thể

Thông qua đề tài cũng làm rõ những thuận lợi và khó khăn việc tổ chức dạy học vận dung thuyết đa trí tuệ trong môn Lịch sử, trên cơ sở đó thiết kế kế hoạch dạy học phù hợp, điều chỉnh dạy học đúng tinh thần đổi mới của Bộ Giáo dục và đào tạo yêu cầu

Đề tài đưa ra một số kinh nghiệm và định hướng cho GV khi xây dựng và tổ chức dạy học vận dụng các phương pháp hiện đại tiếp cận chương trình mới

Mặt khác, đề tài đã đưa ra định hướng cụ thể về phương pháp, kỉ thuật dạy học tích cực phù hợp với phương pháp vận dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy học Lịch sử như: tính định hướng thực tiễn, tính định hướng hành động, định hướng hứng thú, tính tự lực cao của người học, tính cộng tác trong làm việc và định hướng sản phẩm Giúp học sinh (HS) phát triển rất nhiều năng lực chuyên biệt của môn Lịch sử

Đưa ra cho giáo viên một cái nhìn mới mẻ về việc đổi mới phương phương pháp dạy học và tạo điều kiện cho học sinh có môi trường học tập thú vị hơn Góp phần thúc đẩy quá trình học tậ bộ môn Lịch Sử, trau dồi kiến thức Lịch Sử cho mỗi cá nhân nói chung và những học sinh là những chủ nhân tương lai của đất nước nói riêng

Đề tài nghiên cứu, phân tích một cách cụ thể, rõ ràng và đầy đủ nội dung của thuyết đa trí tuệ cũng như các khả năng vận dụng thuyết đa trí tuệ cũng như khả năng vận dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy học nói chung và dạy học bộ môn Lịch Sử rnói riêng Đưa ra một số gợi ý lớn về các mô hình, phương pháp phù hợp với thuyết

đa trí tuệ trong dạy học Lịch sử nhằm phục vụ cho quá trình dạy học Lịch sử của giáo viên, góp phần tạo hứng thú cho học sinh trong quá trình tự học môn Lịch sử trong trường THPT

Đây là mục tiêu mà Bộ giáo dục đang hướng tới trong sự nghiệp đào tạo con người; các nhà trường và giáo viên đang cần

6

PHẦN II: NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

1 Cơ sở lý luận

Thuyết đa trí tuệ hay còn có thể được dịch là thuyết đa trí thông minh là học

thuyết về trí thông minh của con người được nhìn nhận trên nhiều phương diện, đa dạng, được nghiên cứu và công bố bởi Tiến sĩ Howard Gardner

Năm 1983, sau một thời gian nghiên cứu trên nhiều mặt về trí tuệ Howard Gadner (Giáo sư Tâm lý học, Đại học Harvard) đã đưa ra một lý thuyết tâm lý học mới, đó là lý thuyết về nhiều dạng trí tuệ mà ông gọi tắt là MI “Theory of Multipe intelligences” Theo Gardner, trí thông minh là “khả năng giải quyết các vấn đề hoặc tạo ra các sản phẩm mới có giá trị trong một hoặc nhiều môi trường văn hóa khác nhau” Ông đưa ra 8 dạng thông minh và chúng tôi sơ đồ hóa bằng sơ đồ sau đây:

 Trí thông minh logic - toán học (Logical - Mathematical): Đó là những năng

lực làm việc với các con số, trí thông minh này được thể hiện ở các khả năng tính toán phân tích, tổng hợp và nhận định… Những người có trí tuệ logic - toán học thường có trí nhớ rất tốt, thích lí luận, giỏi làm việc với những con số, nhìn nhận vấn đề logic, khoa học…

 Trí thông minh về ngôn ngữ (verbal/ linguistic): Đó là năng lực làm việc với

các con chữ, có khả năng lĩnh hội tinh tế về ngôn ngữ, nhạy cảm và thông minh trong sử dụng từ ngữ, ưa thích sáng tạo các tầng ý nghĩa của câu chữ Người vượt trội về trí thông minh ngôn ngữ này thường dùng sức mạnh của ngôn từ để tranh luận, diễn thuyết và hùng biện

 Trí thông minh về không gian (visual/spatial): Đó là năng lực làm việc với

các vật thể, không gian, có khả năng cảm giác tốt, chuẩn xác về không gian, giỏi

vẽ, thích tô màu,… Những người này thường có thiên hướng học tập qua hình ảnh,

đồ vật, sử dụng tốt bản đồ và định hướng tốt trong không gian,…

 Trí thông minh âm nhạc (musical/rhythmic): Đó là năng lực cảm nhận và

thưởng thức âm nhạc Những người có trí thông minh này có thiên hướng học tập thông qua các giai điệu, âm nhạc, thích bắt chước hoặc sáng tạo các tổ hợp âm thanh, thích chơi nhạc cụ, hát, đọc truyền cảm các tác phẩm…

 Trí thông minh về vận động cơ thể (bodily/ kinesthetic): Đó là năng lực làm

việc với các bộ phận cơ thể Những người có trí thông minh này có thiên hướng học tập thông qua cách vận động và sử dụng các động tác, cảm thấy thích thú khi vận động cơ thể, chơi thể thao…

 Trí thông minh giao tiếp (interpersonal): Đó là năng lực làm việc với người

khác, tinh tế và nhạy cảm trong nhìn nhận, đánh giá con người và sự việc, nắm bắt đúng những xúc cảm của người khác Những người sở hữu trí thông minh giao tiếp

có thiên hướng học tập thông qua sử dụng các kĩ năng xã hội, giao tiếp, hợp tác làm việc với người khác, thích gặp gỡ và trò chuyện,…

 Trí thông minh nội tâm (intrapersonal): Đó là năng lực làm việc với chính

mình, rất am hiểu bản thân, đánh giá chính xác cảm xúc và hành vi của mình Những người này thường thích suy tư, có khả năng tập trung cao độ, làm việc độc lập một cách hiệu quả và thường nhìn nhận sự việc sâu sắc…

7

 Trí thông minh về tự nhiên (naturalist): Đó là khả năng nắm bắt, nhận dạng và

phân loại đông đảo (thực vật và động vật) có mặt trong môi trường sống của chúng ta

Trí thông minh này cũng bao gồm sự nhảy cảm đối với các hiện tượng tự nhiên

Tuy nhiên, ứng với mỗi cá nhân sẽ có những loại trí thông minh vượt trội,

phát triển hơn những trí thông minh còn lại Việc tồn tại cả tám trí thông minh với

mức độ cao thấp khác nhau sẽ ảnh hưởng đến thiên hướng tiếp thu năng lực trí tuệ

nào hiệu quả hoặc kém hiệu quả

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Cơ sở thực tiễn vận dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy học bộ môn Lịch sử ở

trường THPT

Qua những nghiên cứu cụ thể về TĐTT, các loại hình thông minh, các dạng

hoạt động có thể vận dụng trong quá trình giảng dạy đã phần nào cho thấy được

vai trò, ý nghĩa và tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay, việc vận dụng TĐTT vào dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT

còn chưa thực sự phổ biến Trong khi đó, các hoạt động giảng dạy trên cơ sở vận

dụng TĐTT lại đem đến nhiều lợi ích và hiệu quả, đặc biệt là việc giúp học sinh dễ

dàng tiếp thu kiến thức, chủ động tìm hiểu nội dung và phát triển trí thông minh

cho học sinh

Để làm rõ những vấn đề nêu trên, việc tiến hành điều tra, khảo sát thực trạng

dạy học Lịch sử cho HS THPT được tiến hành dựa trên cơ sở vận dụng TĐTT là

vô cùng cần thiết Kết quả điều tra, khảo sát là cơ sở đưa ra những kết luận chung

cũng như yêu cầu đặt ra cần giải quyết để nâng cao chất lượng giáo dục môn Lịch

sử nói chung mà dạy học môn Lịch sử ở trường THPT nói riêng Việc tiến hành

điều tra, khảo sát được tiến hành ở trường THPT Tân Kỳ

Phương pháp tiến hành: Điều tra khảo sát được tiến hành thông qua phỏng

vấn một số giáo viên, học sinh trong trường, thực hiện khảo sát bằng phiếu thăm

dò ý kiến và google form của 40 giáo viên (các bộ môn ) và 100 học sinh lớp 10

trường THPT Tân Kỳ Nghệ An

Nội dung điều tra khảo sát tập trung vào các vấn đề sau:

-Tìm hiểu quan niệm của giáo viên về các vấn đề trong dạy học vận dụng

TĐTT:

8

+ Mức độ cần thiết hiểu biết của việc vận dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy học + Mức độ thường xuyên của việc thiết kết hoạt động giáo dục trên cơ sở vận dụng TĐTT cho học sinh THPT

+ Các hình thức giảng dạy được áp dụng trên cơ sở vận dụng TĐTT

+ Mức độ cần thiết và hiệu quả của việc vận dụng TĐTT vào dạy học bộ môn nói chung và dạy học bộ môn Lịch sử THPT nói riêng

+ Những thuận và khó khăn trong việc thiết kế hoạt động giáo dục trên cơ sở ứng dụng TĐTT

+ Những ý kiến đề xuất để việc vận dụng TĐTT vào dạy học bộ môn lịch sử đạt hiệu quả

-Tìm hiểu quan niệm của học sinh về dạy học vận dụng TĐTT thông qua tìm hiểu về trí thông minh của học sinh

- Tìm hiểu mong muốn, nguyện vọng của học sinh trong việc cải thiện môi trường học tập đối với giờ học Lịch sử

2.2 Kết quả khảo sát

a Quan điểm của giáo viên về mức độ cần thiết của việc thiết kế hoạt động giảng dạy lịch sử cho học sinh trên cơ sở vận dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy học lịch sử địa phương

Tìm hiểu quan điểm của giáo viên về mức độ cần thiết của việc vận dụng TĐTT vào dạy học bộ môn Lịch sử nói chung và và chủ đề Lịch sử địa phương nói riêng nói riêng cho kết quả:

Qua biểu đồ ta thấy, 60% giáo viên cho rằng việc vận dụng TĐTT vào dạy học rất cần thiết Chỉ có 30% giáo viên cho rằng cần thiết phải vận dụng TĐTT vào dạy học Lịch sử địa phương, 5% giáo viên cho cho rằng việc vận dụng thuyết

đa trí tuệ vào dạy học lịch sử địa phương là bình thường và 5% giáo viên được khảo sát không có ý kiến về vấn đề này Điều này cho thấy, hầu hết hết giáo viên đều có nhận thức đúng đắn về nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học Với nhận thức đúng đắn, GV sẽ là người chủ động trong việc tìm hiểu, thiết kế hoạt động

Rất hiệu quả Hiệu quả Thiếu hiệu quả Không hiệu quả

dạy học cho học sinh định hướng cho giáo viên quá trình thực hiện các bài dạy sao cho hiệu quả trên cơ sở vận dụng TĐTT vào dạy học Lịch sử địa phương, góp phần nâng cao hứng thú cho học sinh trong quá trình tìm hiểu nội dung đồng thời phát huy trí tuệ của HS, đặc biệt là đối với phần kiến thức Lịch sử địa phương Nghệ An

b.Mức độ thường xuyên của việc thiết kế hoạt động giáo dục trên cơ sở vận dụng TĐTT cho học sinh THPT

Dựa trên cơ sở về vài trò quan trọng của việc vận dụng TĐTT vào dạy học Lịch sử THPT, tiến hành khảo sát, tìm hiểu về mức độ thường xuyên của việc thiết

kế hoạt động giáo dục trên cơ sở vận dụng TĐTT cho học sinh THPT Qua khảo sát cho kết quả 15% giáo viên chưa bao giờ vận dụng TĐTT vào dạy học cho HS THPT, 15% giáo viên hiếm khi thực hiện, 50% giáo viên thỉnh thoảng thực hiện và 20% giáo viên thường xuyên thiết kế các hoạt đọng trong tiết dạy của mình trên cơ

sở vận dụng TĐTT

c Khảo sát về mức độ hiệu quả vận dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy học

Qua khảo sát đánh giá về tính hiệu quả của một số hoạt động nhằm vận dụng thuyết đa trí tuệ thông minh tại trường THPT Tân Kỳ, chỉ có 2.83% HS được khảo sát cho rằng việc áp dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy học môn Lịch sử tại Trường THPT Tân Kỳ được tổ chức rất hiệu quả; 10.01% cho rằng hiệu quả; 36.31% cho rằng không hiệu quả Trong khi đó có tới 50.85% HS đánh giá thiếu hiệu quả

10

Qua tìm hiểu thực trạng, khảo sát, chúng tôi nhận thấy được những thuận lợi

và khó khăn trong việc thiết kế hoạt động giáo dục trên cơ sở ứng dụng TĐTT

-Những thuận lợi: + Được sự hỗ trợ, động viên của nhà trường và bộ giáo dục đào tạo trong việc đổi mới phương pháp dạy học

+ Trường có đầy đủ điều kiện khoa học kĩ thuật trong từng lớp học

-Những khó khăn: + Diện tích lớp học chưa đảm bảo việc thực hiện nhiều loại hình hoạt động

+ Thời gian mỗi tiết học không đảm bảo đủ cho việc thực hiện hoạt động dạy học dự án cùng một số hoạt động khác

Mặt khác, chúng tôi nhận thấy, sở dĩ một số HS tại trường THPT Tân Kỳ đạt kết quả chưa cao là do những nguyên nhân chủ yếu sau:

Thứ nhất: Một số GV chưa nhận thức được vai trò của vận dụng thuyết đa

trí tuệ vào dạy học

Thứ hai: Các tiết học Lịch sử , chưa sinh động, nội dung chưa phù hợp nên

gây nhàm chán cho các em HS

Thứ ba: HS chưa hứng thú với môn học lịch sử

Thứ tư: Nguồn kinh phí cho hoạt động TVTL còn eo hẹp, chủ yếu là trích từ

ngân sách chi thường xuyên của nhà trường cho nên gây khó khăn không nhỏ cho cho việc nâng cao chất lượng các hoạt động ngoại hoá ,trải nghiệm cho HS

c Mức độ hứng thú của học sinh với việc vận dụng TĐTT trong dạy học

Lịch Sử

c Sự mong muốn của HS vận dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy học môn Lịch Sử

Để góp phần nâng cao hiệu quả và sự tin tưởng của các em HS, chúng tôi đã nghiên cứu, đã thiết kế các câu hỏi thăm dò và thu được một số ý kiến đề xuất Có

75 % các em học sinh cho rằng “ Việc vận dụng thuyết đa trí tuệ vào học môn Lịch

sử ” là rất quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả ,chất lượng bộ môn Lịch sử Bên cạnh đó, 21% HS “ vận dụng thuyết đa trí tuệ vào học môn Lịch sử ” là góp phần quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả ,chất lượng bộ môn Lịch sử , 1% HS cho rằng“ vận dụng thuyết đa trí tuệ vào học môn Lịch sử” ít quan trọng trong việc hình thành năng lực và phẩm chất cho học sinh Tuy nhiên, cũng có 3% HS không

11

Ngoài ra, qua việc tiến hành khảo các khảo sát như trên, chúng tôi cũng nhận được những ý kiến đề xuất để việc vận dụng TĐTT vào dạy học bộ môn Lịch Sử đạt hiệu quả:

-Tổ chức nhiều hơn các giờ học sân trường hoặc tham quan, dã ngoại,

-Xây dựng phòng học chuyên biệt dành cho các tiết học yêu cầu diện tích lớn -Tích hợp các tiết học trong bộ môn để đảm bảo yêu cầu về mặt thời gian

Kết luận: Với kinh nghiệm 22 năm là GV giảng dạy bộ môn Lịch sử tại trường

THPT Tân Kỳ, xác định rõ thực trạng trên, bản thân tôi nỗ lực học hỏi và tìm kiếm nhiều cách để giúp đỡ các học trò nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy và học môn lịch sử, đồng thời truyền đồng lực để các em thêm yêu đất nước yêu tổ quốc, sống có trách nhiệm với bản thân với xã hội, góp phần hình thành nhân cách và phẩm chất cho các thế hệ học trò

3 Một số yêu cầu đặt ra trong việc ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy học môn Lịch sử

Việc thiết kế hoạt động giáo dục là việc làm thường xuyên của giáo viên trong quá trình chuẩn bị bài giảng và quá trình lên lớp cũng như giao nhiệm vụ cho học sinh Trong đó, người giáo viên có vai trò là người thiết kế, sáng tạo và hướng dẫn học sinh trong quá trình thực hiện và cùng học sinh đánh giá quá trình và sản phẩm để đạt được mục tiêu mong muốn Trong quá trình thiết kế hoạt động giáo dục, đặc biệt là các hoạt động giáo dục vận dụng thuyết đa trí tuệ cho HS THPT,

GV cần chú ý đến một số yêu cầu như sau:

- Hoạt động giáo dục được GV thiết kế phải phù hợp với mục tiêu bài học về kiến thức, kĩ năng, thái độ Đặc biệt, hoạt động giáo dục phù hợp với hướng phát triển trí tuệ nổi trội ở phong cách cụ thể của HS

- Hoạt động giáo dục được thiết kế phải có hệ thống, được sử dụng thường xuyên trong quá trình dạy học Tính hệ thống và tính thường xuyên này thể hiện qua thời gian, không gian, tiến trình giảng dạy, Điều này thể hiện qua các đề mục, bài học và chương học

- Khi thiết kế hoạt động giáo dục, GV cần xác định rõ nội dung kiến thức với hoạt động dạy học sao cho phù hợp với nội dung bài học Thông qua hoạt động giáo dục phải phát huy được tính tích cực, kích thích sự sáng tạo và tìm tòi kiến thức LS của học sinh GV cần vận dụng linh hoạt, đa dạng các hoạt động dạy học và nhiệm

Góp phần quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả, chất lượng bộ môn Lịch Sử

Ít quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả, chất lượng bộ môn Lịch sử

12

4.Những lợi ích và hạn chế khi ứng dụng thuyết đa trí tuệ

II Một số giải pháp ứng dụng thuyết đa trí tuệ trong dạy học dạy học lịch

sử địa phương chủ đề 3: Nghệ An trong kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc, góp phần nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường THPT

1 Ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào phần khởi động của bài học

Khởi động, thực chất không phải là hoạt động mới Trong dạy học truyền thống, hoạt động này thường được thể hiện trong giáo án của giáo viên (GV) dưới dạng: Lời vào bài, lời dẫn dắt vào bài mới với dung lượng khoảng 5-10 dòng dẫn nhập GV không mất nhiều thời gian chuẩn bị và hầu như chỉ làm việc “một chiều” Chủ động viết, chủ động dẫn dắt khi bắt đầu giờ học Vậy nên, sự tương tác giữa thầy và trò ở hoạt động này thường không có hoặc rất ít Dạy học phát huy tính tích cực chủ động của học sinh (HS) hiện nay đòi hỏi HS cũng phải được tham gia khám phá bài học ngay từ những giây phút đầu tiên Do đó, GV cần xây dựng giáo án kĩ càng để thu hút, tạo hấp lực cho người học ngay từ hoạt động khởi động Thông tin cơ bản cho hoạt động khởi động Khởi động là “thực hiện những động tác nhẹ trước khi bắt đầu”

Hoạt động khởi động hấp dẫn sẽ đem đến cho lớp học một bầu sinh khí mới Ở

đó, khoảng cách thầy - trò dường như được rút ngắn, bởi hoạt động này thường được tổ chức linh hoạt dưới các hình thức game show (phỏng theo các trò chơi trên truyền hình) như Đuổi hình bắt chữ, Chiếc nón kì diệu, Ai là triệu phú, Trò chơi

âm nhạc,… GV có thể là người “dẫn chương trình”, chủ trì tổ chức trò chơi hoặc chuyển giao nhiệm vụ này cho một HS có khả năng, GV vào vai “người cố vấn” Ngoài ra, GV cũng có thể chủ động chuẩn bị các phương tiện dạy học khác như tranh, ảnh, video phỏng vấn, các đoạn phim ngắn, hệ thống câu hỏi, phiếu học tập, nghe một ca khúc…nhằm tạo sự kết nối giữa vấn đề đặt ra trong bài học với trải

nghiệm đời sống ở HS Với chủ đề 3: Nghệ An trong kháng chiến chống ngoại xâm

của dân tộc, chúng tôi vận dụng thuyết đa trí tuệ thông qua các dạng tư duy nhất là

tư duy ngôn ngữ để tạo nên sự hứng thú của các em

Một số ví dụ minh họa dưới đây, chúng tôi giới thiệu về hoạt động khởi

động bài học trong dạy học chủ đề 3 Lịch sử địa phương: Nghệ An trong kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc -Lịch Sử 10-THPT, để tham khảo

2) Phương pháp: Thảo luận nhóm và báo cáo kết quả

3) Phương tiện: Máy chiếu, máy chiếu vật thể (nếu có), laptop, các slides, USB, phiếu học tập khổ giấy A3 hoặc A4, bút dạ, nam châm dạng nhỏ

4) Tiến trình hoạt động:

* Bước 1 Chia lớp làm 4 nhóm và giao nhiệm

vụ: Hãy nghe Về xứ Nghệ cùng anh của nhạc sĩ

Xuân Hoà và sau đó hoàn thành trong phiếu học

tập dưới đây Thời gian trình bày cho mỗi nhóm

sau khi bài hát kết thúc tối đa là 1 phút Nhóm

nào làm tốt nhất và đảm bảo thời gian, sẽ thắng

cuộc và nhận “mặt cười” khen ngợi

GV cho 1 em HS lên thể hiện bài bát và kết hợp phát phiếu học tập (Vận dụng kĩ thuật dạy học KWLH ) Học sinh trao đổi thảo luận với bạn và hoàn thiện vào phiếu học tập

BẢNG HỎI THEO KĨ THUẬT DẠY HỌC “KWLH”

Họ và tên học sinh:………Lớp:………

Câu hỏi:

1 Bài hát đó gợi cho em liên tưởng đến nội dung gì của bài học ngày hôm nay ? Em biết gì về nội dung đó? (Học sinh điền vào cột K) 2 Em mong muốn tìm hiểu những nội dung gì liên quan đến chủ đề này?

(Học sinh điền vào cột W)

3 Em hi vọng học thêm được những gì sau khi học xong chủ đề/ bài học này? (Học sinh điền vào cột L)

4 Em có thể vận dụng vào thực tiễn những kiến thức nào và vận dụng như thế nào? (Học sinh điền vào cột H)

GV thu thập thông tin phản hồi trên cột K và cột W, vận dụng PPDH giải quyết, giải mã tư liệu để hưỡng dẫn học sinh nghien cứu, tìm hiểu nội dung của chủ đề

* Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ: HS xem các slides và clip, trao đổi nhanh

với bạn trong nhóm để trả lời câu hỏi dưới sự quan sát, định hướng của GV

* Bước 3 Báo cáo kết quả: GV chia bảng làm 4 phần, mời đại diện của các

nhóm lên bảng, trình bày sản phẩm theo thời gian quy định Các nhóm khác nhận xét

và phản biện GV khích lệ khi HS làm tốt, tạo không khí vui vẻ, phấn khởi HS làm

chưa tốt, GV động viên kịp thời, tuyệt đối tránh tâm lí “xấu hổ”, “mất hứng” ở HS

* Bước 4 Đánh giá, chốt kiến thức: GV đánh giá hoạt động của HS; từ kết

quả làm việc của các nhóm, GV dẫn dắt tạo nên tình huống có vấn đề để định hướng vào bài mới

14

Mỗi HS có thể trình bày sản phẩm với các mức độ khác nhau GV dẫn dắt gợi

mở nêu những nhiệm vụ của bài học mà các em phải tìm hiểu và dẫn dắt HS vào bài mới Sản phẩm của HS có thể được gợi ý như sau

BẢNG HỎI THEO KĨ THUẬT DẠY HỌC “KWLH” Họ và tên học

sinh:………Lớp:………

K W L H - Bài hát nói về quê hương Nghệ an ,1 vùng qua được mệnh danh là vùng đất địa linh sinh nhân kiệt -Bài hát nói lên tình cảm của con người xứ Nghệ giành cho quê hương ………

Từng học sinh sẽ có mong muốn khác nhau với câu hỏi 2,GV dự vào phần momg muốn này dẫn dắt sang bài mới với các mục tiêu tìm hiểu ………

………

………

………

Ý nghĩa: Trong quá trình dạy học ở trường phổ thông, vận dụng trí thông minh là một phương pháp dạy học nhất là trong hoạt động khởi động ,tạo tình huống dẫn dắt học sinh vào bài mới tạo hứng thú học tập giúp hình thành và phát triễn kĩ năng cho học sinh có vị trí quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu bộ môn và góp phần đào tạo thế hệ trẻ có tri thức sâu, rộng, có năng lực tự chủ, sáng tạo Chúng tôi dã rất nỗ lực thiết kế bài học áp dụng thuyết đa trí tuệ thông qua đó làm mới cách tiếp cận và điểm của giáo viên và học sinh về cách học vàv dạy môn Lịch sử Những hình ảnh mà chúng tôi chia sẻ ở sáng kiến này một phần nào đó đã phản ánh sự hứng thú và sinh động của HS khi học tiết Lịch sử tại Trường THPT Tân Kỳ

Khởi động trước hết có thể được “nảy sinh từ sự khám phá sâu sắc, có dấu

ấn riêng của người dạy về nội dung học tập” Tiếp đến, là sự gặp gỡ, giao thoa giữa nội dung bài học và trải nghiệm đời sống của HS Bên cạnh đó, tình yêu nghề, lòng đam mê, khát vọng thay đổi thực tại và mơ ước chiếm lĩnh cái độc đáo; những liên tưởng về các trò chơi, các chương trình giải trí trên truyền hình, các hoạt động ngoại khóa; cách tổ chức dẫn dắt chương trình; những câu chuyện thú vị, khôi hài; tốc độ phát triển của cuộc Cách mạng khoa học 4.0… đều có thể là những gợi ý hấp dẫn để GV Lịch sử nảy sinh ý tưởng, thiết kế hoạt động khởi động phong phú,

mới mẻ

15

2 Ứng dụng vào thiết kế hoạt động hình thành kiến thức mới

Xuất phát từ cách nhìn nhận mỗi người đều sở hữu tất cả những trí thông minh kể trên, chỉ là mỗi người sẽ có những phương thức vận dụng các trí thông

minh này không giống nhau Thuyết đa trí tuệ đã phá vỡ những lý thuyết trí tuệ truyền thống, các khái niệm về thông minh sẽ không còn phụ thuộc vào chỉ số

thông minh được đánh giá thông qua những bài trắc nghiệm IQ nữa Thuyết đa trí

tuệ sẽ cung cấp cho mỗi người không gian trí tuệ rộng lớn hơn, mỗi học sinh đều

có điểm mạnh, các phương thức học tập không giống nhau, kể cả tiềm năng học

tập cũng có sự khác biệt Việc ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào giảng dạy LS sẽ

giúp học sinh của chúng ta trở nên thông minh hơn, thậm chí sự thông minh của

họ còn vượt quá những gì chúng ta có thể tưởng tượng

Từ thực tế đó chúng tôi đã liên môn cùng nhau để phát huy tối đa thuyết đa trí tuệ vận dụng nhiều trí tuệ mà tiêu biểu là trí tuệ ngôn ngữ, trí tuệ logic, trí tuệ

toán học, trí tuệ không gian để thực hiện giải quyết một vấn đề Lịch Sử chủ đề 3: Nghệ An trong kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc, khi tiến hành thực

hiện tại trường THPT Tân Kỳ chúng tôi đã có sự liên môn giữa môn Lịch sử, môn Ngữ Văn và đặc biệt là môn Toán học để cùng nhau phát huy tối đa khả năng tư duy trí tuệ ở HS và trong quá trình hình thành kiến thức mới dưới sự hướng dẫn liên môn của giáo viên Ngữ văn thì tư duy ngôn ngữ đặc biệt là ngôn ngữ Lịch sử

và thâm chí là ngôn ngữ tiếng Anh của các em đã được phát huy năng động và sáng tạo Trong chủ đề 3, giáo viên môn Toán cũng đã giúp các em phát huy cao

độ tư duy toán học để giải quyết vấn đề Lịch sử, các em đã hoàn thành các sản phẩm học tập như : Làm mô hình bằng chất bìa cáttông về đền Thờ Vua Quang Trung ở trên đỉnh núi Dũng Quyết, mô hình bằng đất sét về vai trò của các dân tộc Kinh, Thanh, Thái, Thổ…trong sự nghiệp bảo vệ tổ quốc, các em đã phát huy

1 cách ấn tượng và sâu sắc nhân văn khi vận dụng các trí tuệ thông minh của mình để học và tiếp cận môn Lịch Sử Bằng tư duy logic toán học các em đã dùng các con số 1 cách chính xác, phân tích lập luận để tạo nên các sản phẩm mang tính tư duy toán học và lịch sử cao

Chính vì vậy mà chúng tôi đã mạnh dạn chia sẻ những kinh nghiệm trong quá trình dạy học tới các đồng nghiệp và các em học sinh như sau:

a.Ứng dụng tư duy ngôn ngữ vào hình thành kiến thức mới

Howard Gardner đưa ra 7 trí thông minh, 2 trí thông minh đầu tiên có giá trị điển hình trong trường học, 3 trí thông minh tiếp theo thường được gắn với nghệ thuật và 2 trí thông minh cuối được ông xếp vào “trí thông minh cá nhân”,

đó là: thông minh về ngôn ngữ, thông minh toán học, thông minh âm nhạc, thông minh thể chất, thông minh hội họa không gian, thông minh nội tâm, thông minh

về giao tiếp xã hội

Trí thông minh về ngôn ngữ/lời nói (verbal/linguistic): những người có trí

thông minh này có thiên hướng học tập thông qua việc nói và viết, thích đọc, chơi

16

ô chữ, đóng vai, hướng dẫn viên du lịch … Vì vậy chúng tôi ứng dụng tư duy

ngôn ngữ vào hình thành kiến thức mới của chủ đề 3 qua các ví dụ sau:

Ví dụ 1 MỞ ĐẦU

“ … Nơi hiểm yếu như thành đồng ao nóng của nước, và là then chốt của các triều đại ”1

Phan Huy Chú đã từng viết như vậy về địa thế

và vai trò của vùng đất Nghệ An Quả đúng như

vậy, Nghệ An vừa có địa lợi hiểm trở, lại vừa có

yếu tố nhân hòa, nhân kiệt Trong tiến trình lịch

sử dân tộc, Nghệ An luôn chứng tỏ vị thế địa -

chiến lược, địa - quân sự quan trọng của nhiều

cuộc kháng chiến, khởi nghĩa chống ngoại

xâm,…

Vậy, những đóng góp cụ thể của Nghệ An trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc như thế nào?

Để dạy học phần mở đầu của chủ đề, GV sẽ thức hiện các bước sau:

*Bước 1 GV chia lớp thành 2 nhóm: Nhóm 1: Làm bản video giới thiệu

về vị trí địa lí ,vai trò của Nghệ An trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc

Nhóm 2: Nhóm đóng vai hưỡng dẫn viên du lịch với các em HS

Bản video và lời thuyết minh của nhóm hưỡng dẫn viên du lịch sẽ hỗ trợ cho nhau

-Nhóm sẽ lên kịch bản dưới hình thức đóng vai hướng dẫn viên du lịch dẫn các

em học sinh của lớp 10B1 tham quan qua màn ảnh nhỏ vùng đất xứ Nghệ( Hưỡng dẫn viên du lịch sẽ giới thiệu về vùng đất Nghệ an thông qua bản video sản phẩm của nhóm 1 )

- Bản thuyết minh được tiến hành bằng bản thuyết minh tiếng Việt đậm chất giọng Nghệ an ngọt ngào và tình cảm và thông qua bản tiếng Anh để giới thiệu về Nghệ An tới bạn bè quốc tế

Sông Lam Núi Ngự

17

* Bước 3 Báo cáo kết quả

Sản phẩm của nhóm 1 được các em lớp 10B1 đăng lên youtube

Sản phảm nhóm 2 :

Kịch bản của nhóm 2: Do 1 em đóng vai hướng dẫn viên du lịch và 5 em đóng vai Hs và khách du lịch quốc tế

Quy trình báo cáo sản phẩm:

- Các em chào cả lớp nhóm trưởng giới thiệu thành viên

- Hướng dẫn viên du lịch vào vai của mình với trang phục áo dài thuyết minh qua Micrô kết hợp bản video được trình chiếu qua màn hình tivi sẽ đưa các bạn vào tiết học 1 cách lôi cuốn và rất thú vị.Bản thuyết trình có nội dung như sau:

Bản tiếng việt

“… Nơi hiểm yếu như thành đồng ao nóng của nước và là then chốt của các triều đại”

Phan Huy Chú đã từng viết như vậy về địa thế và vai trò của vùng đất Nghệ An Quả đúng như vậy, Nghệ An vừa có địa lợi hiểm trở, lại vừa có yếu tố nhân hòa, nhân kiệt Trong tiến trình lịch

sử dân tộc, Nghệ An luôn chứng tỏ vị thế địa - chiến lược, địa - quân sự quan trọng của nhiều cuộc kháng chiến, khởi nghĩa chống ngoại xâm,… Thời Bắc thuộc, Nghệ An là địa bàn quan trọng ban đầu của cuộc khởi nghĩa Mai Thúc Loan, Dương Thanh Thời Lý - Trần, nhân dân Nghệ An cũng tích cực tham gia các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống, quân xâm lược Mông - Nguyên

Thế kỉ XV, Nghệ An trở thành địa bàn chiến lược trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Những thắng lợi trên đất Nghệ An như Bồ Đằng, Trà Lân, Khả Lưu, Bồ Ải,… đã góp phần mở rộng địa bàn của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, là bàn đạp quan trọng để nghĩa quân Lam Sơn tiến ra Bắc giành thắng lợi

Nghệ An cũng là địa bàn quan trọng của các cuộc khởi nghĩa trong phong trào Cần Vương, phong trào chống Pháp của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh Nghệ An cũng nhiệt tình hưởng ứng cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ trong thế kỉ XX

Bản tiếng anh

… The dangerous place is like a hot water citadel, and the key point of dynasties”

Phan Huy Chu once wrote about the terrain and role of Nghe An land Indeed, Nghe An has both advantages and disadvantages, as well as elements of peace and genius In the course of

In the 15th century, Nghe An became a strategic area during the Lam Son uprising The victories

in Nghe An such as Bo Dang, Tra Lan, Kha Luu, Bo Ai, etc contributed to expanding the area of Lam Son uprising, and was an important stepping stone for Lam Son insurgents to move to the North to win

Nghe An is also an important area of uprisings in the Can Vuong movement, the anti-French movement of Phan Boi Chau and Phan Chau Trinh Nghe An also enthusiastically responded to the resistance wars against the French and the Americans in the twentieth century

(Hình ảnh nhóm 2 báo cáo sản phẩm của mình tại lớp học

10B1 Trường THPT Tân Kỳ )

- 1 em HS đại diện cho nhóm du lịch nói lời cảm ơn tới chị hướng dẫn viên

du lịch và thể hiện ý chí quyết tâm của giới trẻ trong việc giữ gìn và phát huy truyền thống của quê hương đất nước

* Bước 4 Đánh giá, chốt kiến thức: GV đánh giá, nhận xét, khích lệ, động

viên sự nỗ lực của HS và chốt kiến thức, bắt nhịp vào bài học

* Bước 5 Đưa sản phẩm của cả 2 nhóm lên Youtube

Thông qua kịch bản này đã giúp các em phát triển được tư duy ngôn ngữ vận dung các dạng tư duy trí tuệ vào giải quyết 1 vấn đề sẽ đem đến tính hiệu quả cao của tiết học đồng thời định hướng được khả năng phát triển nghề nghiệp tương lai

của các em như : Nhà văn/nhà báo, Luật sư, Giáo viên…Đồng thời thông qua

thuyết đa trí tuệ có thể kiểm tra xem năng lực thật sự của bản thân, tìm ra phương pháp giảng dạy hiệu quả hơn cho giáo viên ; hai là thông qua việc hiểu biết về năng lực trí tuệ của học sinh để hiểu hơn về sức học của người học, ba là người dạy cần

tự nghĩ ra cách thức, quá trình giảng dạy đặc biệt để dạy, cũng như để phù hợp yêu cầu cho những học sinh có trí tuệ đặc thù, bốn là có thể bồi dưỡng, hoặc tư vấn kế hoạch học tập cho học sinh, năm là có thể đánh giá trình độ của người học một cách hợp lý hơn

Ví dụ 2 Khi dạy mục I Nghệ An với các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến

chống ngoại xâm từ thời Bắc thuộc đến đầu thế kỉ XV Phần 2 Nghệ An trong các cuộc khởi nghĩa chống Minh thế kỉ XV

19

Giáo viên ứng dụng tư duy ngôn ngữ ,tư duy không gian lôgics,tư duy vận động, tư duy không gian ,toán học….để xây dựng nội dung hình thành kiến thức mới thông qua phương pháp và kĩ thuật đóng vai Quy trình thực hiện:

* Bước 1 Giao nhiệm vụ

- GV chuẩn bị kịch bản

Nhân vật

1 Lê Lợi: do học sinh Đào Trọng Hậu đóng

2 Nguyễn Trãi: do học sinh Phạm Hoàng Anh đóng

3 Nguyễn Chích: do học sinh Phạm Huy Hoàng đóng

4 Lo Khăm Hoa: do học sinh Nguyễn Đinh Phương Thảo đóng

5 Các nhân vật quần chúng

Vật dụng: Bàn và lược đồ

I Nội dung

Cảnh 1:

- Lê Lợi: Tình hình của quân ta vô cùng khó khăn, các tướng sĩ và binh lính chiến

đấu trong thời gian dài thiếu quân lương, ta e không trụ nổi

- Nguyễn Trãi: Bẩm chủ tướng: Theo tôi, nghĩa quân Lam Sơn ta nên chuyển địa

bàn để mở rộng căn cứ và có hướng phát triển mới

- Nguyễn Chích: Theo tôi, nghĩa quân chuyển chuyển vào Nghệ An, biến Nghệ An

thành địa bàn then chốt quan trọng

- Nguyễn Trãi: Ý của tướng Nguyễn Chích rất đúng vì:

+ Nghệ An có vị trí địa – quân sự hết sức quan trọng, lại có yếu tố nhân hoà, nhân kiệt

+ Từ 1407 – 1414, Nghệ An trở thành địa bản doanh của cuộc khởi nghĩa Trần Ngỗi

và Trần Quý Khoáng, tướng Nguyễn Cảnh Chân quê ở Thanh Chương trở thành tướng lĩnh chủ chốt dưới ngọn cờ của Trần Ngỗi chống lại quân Minh

Bẩm chủ tướng, mong chủ tướng quyết định

- Lê Lợi: (Trầm tư) sau đó khẳng định:

Ta quyết định chuyển địa bàn về Nghệ An,

- Nguyễn Trãi: Bẩm chủ tướng: Chúng ta sẽ đánh vào Bồ Đằng (Quỳ Châu), đánh

vào Trà Lân, Thành Nghệ An bởi đây là vị trí trọng yếu của quân Minh, đánh thắng sẽ

mở ra một giai đoạn mới cho nghĩa quân

- Quần chúng: Bẩm chủ tướng có Tạo mường Lo Khăm Hoa xin gặp

- Lê Lợi: Mời vào

20

- Lo Khăm Hoa: Tôi là Tạo mường Lo Khăm Hoa – lãnh đạo đội quân áo đỏ và

đồng bào các dân tộc miền núi Nghệ An, xin được cùng chủ tướng đánh quân Minh và xin được cung cấp lương thực nuôi quân

- Lê Lợi: Xin đa tạ

Đem đại nghĩa để thắng hung tàn,

Lấy chí nhân để thay cường bạo

Trận Bồ Đằng sấm vang chớp giật,

Miền Trà Lân trúc chẻ tro bay

Sĩ khí đã hăng,

Quân Thanh càng mạnh

Trần Trí, Sươn Thọ nghe hơi mà mất vía,

Lý An, Phương Chính nín thở cầu thoát thân

Thừa thắng ruổi dài, Tây Kinh quân ta chiếm lại;

Tuyển binh tiến đánh, Đông Đô đất cũ thu về.”

Kết thúc: chào lớp

- HS dựa vào kịch bản hoàn thành nhiệm vụ của mình

- Thời gian : 3 phút

* Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ: HS chuẩn bị sản phẩm học tập ở nhà

* Bước 3 Báo cáo kết quả

Nhóm HS đóng vai báo cáo kết quả trước lớp, các em đã thực hiện sân khấu hoá lớp học phát huy hết khả năng đa trí tuệ của mình tạo nên 1 tiết học hết sức ý nghĩa hiệu quả và sống động Sau đây là một vài hình ảnh của các em tại tiết học :

( Hình ảnh minh hoạ cho sự yêu thích của các em dành cho nhóm đóng vai về Khởi Nghĩa Lam Sơn )

* Bước 4 Đánh giá, chốt kiến thức: GV đánh giá, nhận xét, khích lệ, động

viên sự nỗ lực của HS và chốt kiến thức

21

* Bước 5 Đưa video của tiết học sử dụng phương pháp đón vai trong kịch

bản Khởi nghĩa Lam sơn lên Youtube nhằm chia sẻ kinh nghiệm và nhận sự góp ý của GV và HS trên toàn quốc

Đường link https://youtu.be/Ncvszm1gdxU

Thuyết đa trí tuệ được sử dụng trong quá trình giảng dạy môn Lịch sử, đã mang lại một cái nhìn nhân bản và cần thiết trong trường học Mục đích nhằm kêu gọi nhà trường và giáo viên coi trọng sự đa dạng về trí tuệ ở mỗi học sinh Mỗi loại trí tuệ đều quan trọng và mỗi học sinh đều có ít nhiều khả năng theo nhiều khuynh hướng khác nhau Nhà trường phải là nơi giúp đỡ, khơi gợi tiềm năng, tạo điều kiện học tập theo các hướng khác nhau cho các chủ nhân tương lai của xã hội Làm được điều đó, chúng ta sẽ giúp mỗi học sinh tỏa sáng và thành công trong cuộc sống của các em

b.Ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào cuộc thi Ai nhanh hơn ai

Khi dạy mục I Nghệ An với các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến chống ngoại xâm từ thời Bắc thuộc đến đầu thế kỉ XV,GV ứng dụng các dạng trí tệ của thuyết

đa trí tuệ như Trí thông minh về vận động (bodily/kinesthetic, Trí thông minh

hướng ngoại (interpersonal, Tư duy logic: ….Chúng tôi ứng dụng các trí tuệ này

vào trò chơi như sau:

* Bước 1 Giao nhiệm vụ: mục I cuộc thi “Ai nhanh hơn ai”

GV chia lớp thành 4 đội chơi:

- Các đội chơi sẽ cử đội trưởng và thư ký

- Các đội chơi sẽ thảo luận trong 4 phút

- Sau đó mỗi đội cử 3 bạn lên tham gia cuộc

thi, đội nào có nhiều đáp án đúng nhất, nhanh

nhất đội đó sẽ thắng cuộc (phần thi này có 3 phút)

với phần thưởng là 1 hộp quà siêu to và 1 chuyến

- Nhân vật lịch sử gắn với mốc thời gian

- Mỗi đáp án đúng được 1 điểm và điểm phong cách

- Cử ban giám khảo

- Các đội chơi tiến hành trong 3 phút

22

- Hoàn thành 3 phút, các đội chơi dán sản phẩm của mình lên bảng

- Ban giám khảo làm việc

1 bạn đọc đáp án, 1 bạn tích

- Giám khảo công bố đáp án

- Đội thắng cuộc lên nhận quà

* Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ:

( Hình ảnh các đội chơi thực hiện nhiệm vụ)

* Bước 3 Báo cáo kết quả

23

khác nhau… khi sử dụng tất cả các loại hình trí thông minh theo cách của riêng mình, mỗi người sẽ góp vào thế giới một giai điệu riêng biệt mà không ai có thể tạo ra”

Vận dụng thuyết đa trí tuệ là sân chơi bổ ích cho HS sẽ rèn luyện nhiều kĩ năng, đặc biệt là kĩ năng tư duy LS; kĩ năng đánh giá, nhận xét về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật LS; kĩ năng vận dụng, liên hệ thực tiễn cuộc sống… Từ đó, phát triển năng lực tự học, giải quyết vấn đề và năng lực giao tiếp, giúp HS năng động, tự tin, linh hoạt và làm chủ được kiến thức của mình

c.Ứng dụng tư duy Logic - toán học vào hình thành kiến thức mới

Ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào công tác dạy học LS rất phù hợp với chủ trương “lấy học sinh làm trung tâm” đề xướng ra cách dạy để người học tự phát hiện và vận dụng các trí thông minh của bản thân nắm vững bài học, đảm bảo hiệu

quả và sự hưng phấn của người học trong học tập Việc ứng dụng thuyết đa trí tuệ

vào giảng dạy LS sẽ giúp học sinh của chúng ta trở nên thông minh hơn, thậm chí

sự thông minh của họ còn vượt quá những gì chúng ta có thể tưởng tượng Bởi thế

khi dạy mục d.Nghệ an trong cuộc kháng chiến chống Thanh 1789 thuộc mục I Nghệ An trong Lịch sử chống ngoại xâm từ thời bắc thuộc đến nửa đầu thế kỉ XIX,

chúng tôi đã vận dựng trí tuệ logic-Toán học để hình thành kiến thức mới thông qua tạo nên tư duy mới, quan điểm mới trong dạy học lịch sử, bởi có rất nhiều GV vẫn quan điểm rằng trong bộ môn Lịch sử thì không có toán học hay không cần tư duy toán học Trí thông minh logic- toán học: Đây là vùng phải làm với logic, trừu tượng, quy nạp, lập luận suy diễn, và những con số, đông thời dùng hình học không gian để tạo nên các công trình kiến trúc hay đền thờ…Trong khi người ta thường cho rằng những người có trí thông minh này thường nổi trội trong những môn như: toán học, cờ vua, lập trình máy tính và các hoạt động trừu tượng hoặc những con số, nơi khả năng toán học ít hơn khả năng suy luận, ít có khả năng phân tích đánh giá thực tiễn Cùng với tư duy toán học chúng tôi phát huy khả năng tư duy logic và tư duy không gian vào thiết kế bài dạy tạo nên sự toàn diện trong năng lực của học sinh

Ví dụ 1: Khi dạy Nghệ an trong cuộc kháng chiến chống Thanh 1789 thuộc

mục I Nghệ An trong Lịch sử chống ngoại xâm từ thời bắc thuộc đến nửa đầu thế

kỉ XIX, chúng tôi đã khuyến khích học sinh vận dung và phát huy tư duy logic và

toán học vào việc làm mô hình đền thờ vị anh hùng dân tộc Quang Trung trên đỉnh núi Dũng Quyết thông qua đó phát triển năng lực và phẩm chất của các em, đặc biệt khơi dậy niềm tự hào về quê hương xứ Nghệ về người anh hùng áo vải, giáo dục các em lòng biết ơn, sự tri ân và ý thức giữ gìn phát huy truyền thống đấu tranh bất khuất yêu nước thương nòi của cha ông ta

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chia lớp thành 2 nhóm ,phân công nhóm trưởng và thư kí ,giao nhiệm của 2 nhóm: thiết kế và hoàn thiện đền thờ vua Quang Trung bằng chất liệu bìa cáttông, có bản video ghi lại quá trình thực hiện nhiệm vụ và thuyết minh về đền thờ vua Quang Trung

24

- Thời gian hoàn thành 15 phút (các nhóm chuẩn bị ở nhà )

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Bước 3: Báo cáo sản phẩm của nhóm

Khi dạy mục d.Nghệ an trong cuộc kháng chiến chống Thanh 1789, giáo

viên cho các nhóm trưng bày sản phẩm của mình đồng thời có bản video trong 1 phút giới thiệu về quá trình thực hiện nhiệm vụ của mỗi nhóm

Một kết quả rất thú vị và bất ngờ khi chúng tôi nhận được sản phẩm học tập của các em, cảm xúc dâng trào khi các em tạo nên sản phẩm tuyệt vời ngoài sức tưởng tưởng cùng bản video đáng yêu vui nhộn và đầy tâm huyết của các em trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao

(Sản phẩm của lớp 10B1 Trường THPT Tân Kỳ )

Sản phẩm học tập của các em là một minh chứng thiết thực nhất khi ứng dụng thuyết đa trí tuệ thông minh vào dạy học lịch sử ở trường THPT Thông qua việc ứng dựng nhiều loại trí tuệ để cùng giảo quyết 1 vấn đề đã cho chúng tôi những bất ngờ những xúc cảm tích cực cùng với cảm hứng của người học đã giúp các em có một tâm thế một cách nhìn mới về bộ môn Lịch sử

(Sản phẩm của lớp 10B1 Trường THPT Tân Kỳ )

Bản video ghi lại quá trình làm việc của các em đã chứng minh với sự nhạy bén nắm bắt các vấn đề 1 cách tích cực logics cùng lối suy luận và khả năng tính toán cao từ thuyết đa trí tuệ toán học ,ngôn ngữ, vận động….các em đã tạo nên 1 tiết học Lịch sử sâu sắc cùng với sự hưỡn dẫn của thầy cô Bản video của các em được đăng tải trên youtube với đường link https://youtu.be/MUHcFukYJGE và https://youtu.be/ohK2-Roz4TU

Bước 4: Đánh giá và kết luận nhiệm vụ học tập

Ví dụ 2: Khi dạy phần V Nghệ an trong kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ

Chúng tôi đã ứng dụng thuyết đa trí tuệ nhất là trí tuệ ngôn ngữ, trí tuệ không gian, trí tuệ logic - toán học để nhấn mạnh vai trò của nhân dân Nghệ An trong cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ, cô trò cùng nhau học tập và cùng

nhau tạo nên sản phẩm học tập như sau:

25

Bước 1: Giao nhiệm vụ

 Chuẩn bị:

- HS chuẩn bị đất sét, bìa cát tông , dao , kéo và đá sỏi

- GV chuẩn bị máy tính kết nối Tivi ,phần thưởng

 Giao nhiệm vụ : Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm thực hiện chung 1 nhiệm

vụ học tập : Dùng đất sét tạo thành hình ảnh về vai trò của người dân Nghệ

an trong cuộc kháng chiến trường chinh của dân tộc

 Thời gian hoàn thành : 15 phút

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Trong quá trình HS thực hiện nhiệm vụ, GV quan sát và hỗ trợ cho nhóm nào còn lúng túng và thực hiện nhiệm vụ chưa đúng trọng tâm

Bước 3: Báo cáo sản phẩm: Các nhóm hoàn thành sản phẩm học tập và nên ý

tưởng của nhóm mình khi thực hiện sản phẩm Sản phẩm của các nhóm chính là quá trình sáng tạo của các em trong quá trình lĩnh hội và tiếp thu kiến thức mới

(Sản phẩm mô hình đất sét về vai trò của quân dân Nghệ An trong Kháng chiến Chống Pháp và kháng chiến Chống Mĩ)

Bước 4: Giáo viên nhận xét ,đánh giá và cho điểm khích lệ các em

Để có được những sản phẩm học tập chất lượng là cả một sự tâm huyết và miết mài của cả cô và trò trong quá trình dạy và học môn Lịch sử Trong tiết học môn Lịch sử còn có sự tham gia của giáo viên ngữ văn và toán học nhằm phát huy một cách tích cức ứng dụng tư duy ngôn ngữ và tư duy toán học, tư duy không gian cho các em, sản phẩm của các em chính là sử khẳng định cho sự cần thiết việc ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào đổi mới của việc dạy và học ở trường THPT nhằm gắn việc học với thực tiễn, hình ảnh người dân Nghệ An bao gồm cả quân và dân, cả người Kinh lẫn dân tộc thiểu số như dân tộc Thanh, Thái, Thổ…tham gia vào hai cuộc trường chinh kháng chiến của dân tộc thì các em cần

độ chính xác cao trong tư duy toán học để tạo nên hình người, cần sự tinh tế của

tư duy tư nhiên và năng khiếu để tạo nên sự hài hoà về mặt tổng quan của sản phẩm Vì vậy đã tạo nên không khí lớp học vui tươi và đầy hứng khởi

26

3 Ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào phần luyện tập, củng cố kiến thức

Ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào phần luyện tập và củng cố là một trong những ưu thế của dạy học lịch sử, bởi mỗi người đều sở hữu tất cả những trí thông minh kể trên, chỉ là mỗi người sẽ có những phương thức vận dụng các trí thông

minh này không giống nhau Thuyết đa trí tuệ đã phá vỡ những lý thuyết trí tuệ truyền thống, các khái niệm về thông minh sẽ không còn phụ thuộc vào chỉ số

thông minh được đánh giá thông qua những bài trắc nghiệm IQ nữa Thông qua ứng dụng tư duy ngôn ngữ, tư duy suy luận của toán học, tư duy tự nhiên, tư duy hướng ngoại….các em sẽ thể hiện năng lực và kĩ năng cả bản thân 1 cách riêng và sâu sắc, chúng tôi đã ứng dụng thông qua ví dụ minh hoạ dưới đây:

 Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS

đã được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức về Nghệ An trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc

 Nội dung: GV giao nhiệm vụ cho HS làm bài tập

 Sản phẩm: Câu trả lời của HS

 Tổ chức thực hiện:

Ví dụ 1 : Luyện tập củng cố

Bước 1: GV giao nhiệm vụ

Hãy viết vào vở:

- 3 điều bạn đã học được ở chủ đề 3

- 2 điều bạn vẫn chưa hiểu

- 1 điều mà bạn muốn biết thêm

Lưu ý: Thời gian hoàn thành 2 phút

Bước 2: Học sinh thực hiện nhiệm vụ đã giao

Bước 3 : Học sinh báo có sản phẩm học tập của mình

Giáo viên cho các em đọc to trước lớp sản phẩm học tập của các em,thông qua

đó giáo viên nắm bắt được sự tiếp nhận và thấu hiểu của các em trong quá trình hình thành kiến thức mới ,điều chỉnh và rút kinh nghiệm trong quá trình dạy học và giải quyết những vấn đề các em chưa nắm được đồng thời hiểu ưu thế và hạn chế

27

( Sản phẩm học tập của HS)

Ví dụ 2

Bước 1: GV giao nhiêm vụ cho HS:

- Giáo viên mời HS tham gia trò chơi Đào vàng

Câu 1: Thời Bắc thuộc, Nghệ An là địa bàn quan trọng ban đầu của khởi nghĩa nào?

A Mai Thúc Loan B Lý Bí C Khúc Thừa Dụ D Phùng Hưng

Câu 2: Cuộc chuyển quân lịch sử vào Nghệ An đã đưa cuộc khởi nghĩa Lam Sơn sang giai đoạn nào?

A Thu hẹp địa bàn khởi nghĩ B Khởi nghĩa thất bại

C Mở rộng địa bàn khởi nghĩa D Khởi nghĩa rơi vào thế bị động

Câu 3: Thực đân Pháp làm gì để chống phá phong trào Đông du?

A Trục xuất Phan Bội Châu khói Nhật B Cấu kết với Nhật

C Trục xuất thanh niên Việt Nam khỏi Nhật D Cấu kết với Nhật chống phá phong trào

Câu 4: Cuộc nổi dậy tiêu biểu của nhân dân Nghệ An trong giai đoạn 1939 - 1945?

A Chợ Đồn B Chợ Mới C Chợ Đông D Chợ Rạng

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ:

HS suy nghĩ trả lời câu hỏi

Bước 3: Báo cáo thảo luận

Hs trả lời câu hỏi

Bước 4: GV nhận xét, chuẩn kiến thức

1 Danh mục các sản phẩm học tập đánh giá trí tuệ học sinh STT Trí tuệ Sản phẩm học tập của HS về tư duy ngôn ngữ : Các bản báo cáo từng giai đoạn thực hiện nhiệm vụ; Bản ghi âm các cuộc trao đổi, tranh luận trong quá trình thực hiện

3 Không gian Các biểu đồ, sơ đồ, bản đồ tư duy do HS vẽ; Các sản phẩm dự án; Các sản phẩm học tập bằng hình vẽ, tranh minh họa; Các video clip do HS thiết kế;

4 Video clip sản phẩm học tập; Ảnh chụp, các ghi chép quátrình thực hiện nhiệm vụ học tập; Tư liệu về các hoạt động vì cộng đồng;

5 Nội tâm Các bản tự nhận xét, tự đánh giá trong quá trình học tập Các sản phẩm học tập cá nhân;Các kế hoạch học tập cá nhân; Hồ sơ học tập cá nhân do HS

tự lập;

PHIẾU ĐÁNH GIÁ CỦA HỌC SINH VÀ GIÁO VIÊN Bảng kiểm đánh giá kĩ năng lập kế hoạch dự án học tập ở chủ đề 3

Xây dựng nội dung công việc/nhiệm vụ

Xây dựng thời lượng

Xác định công cụ, phương tiện thực hiện

Yêu cầu sản phẩm

Phân công người thực hiện

Rubric đánh giá sản phẩm hoạt động nhóm 1 lớp 10B1

Khi thực hiện nhiệm vụ : thiết kế và hoàn thiện đền thờ vua Quang Trung

bằng chất liệu bìa cáttông, có bản video ghi lại quá trình thực hiện nhiệm vụ và

thuyết minh về đền thờ vua Quang Trung

điểm

Người đánh giá Nhóm

thực hiện

Nhóm đánh giá

GV đánh giá

- Thiếu chính xác chưa đầy đủ, thiếu thuyết

- Phong thái tự tin, tính thuyết phục, hấp

dẫn, thời gian chưa hợp lý

10-14

- Chưa tự tin, ít thuyết phục, hấp dẫn,thừa

hoặc thiếu thời gian

5-9

- Nhận xét, đánh giá hay, không trùng lặp,

trả lời câu hỏi thuyết phục

15

- Nhận xét, đánh giá hay, ít trùng lặp, trả lời

câu hỏi khá thuyết phục

- Nhóm thực hiện tự đánh giá sau khi hoàn thành kế hoạch

- Nhóm bạn đánh giá khi nhóm thực hiện giới thiệu bản kế hoạch và kết quả thực hiện theo kế hoạch

- GV đánh giá ( Kết quả đánh giá ở phần phụ lục.)

30

Rubric đánh giá sản phẩm hoạt động nhóm 2 lớp 10B1

Khi thực hiện nhiệm vụ Làm hưỡng dẫn viên du lịch

Người đánh giá Nhóm

thực hiện

- Phong thái tự tin, tính thuyết phục,

hấp dẫn, thời gian chưa hợp lý

10-14

- Chưa tự tin, ít thuyết phục, hấp

dẫn,thừa hoặc thiếu thời gian

5-9

5 Nhận xét, góp ý, trả lời, phản

biện

15

- Nhận xét, đánh giá hay, không

trùng lặp, trả lời câu hỏi thuyết phục

15

- Nhận xét, đánh giá hay, ít trùng

lặp, trả lời câu hỏi khá thuyết phục

10-14

- Nhận xét, đánh giá chưa hay, trả

lời chưa thuyết phục

5-9

31

Kết luận Tổ chức dạy học phân hóa đáp ứng đa dạng trí tuệ HS trong lớp học

giúp GV phát hiện mỗi HS có khả năng đặc biệt ở một vài lĩnh vực Từ đó,tạo điều kiện cho HS tìm ra phương pháp học tập hiệu quả phù hợp với đặc điểm trí tuệ của bản thân Để đáp ứng đa dạng trí tuệ HS trong lớp học, GV cần phải sử dụng đa dạng hình thức tổ chức, phương pháp dạy học và đa dạng cách thức kiểm tra đánh giá góp phần nâng cao hiệu quả dạy học.Nhà trường trở thành nơi giúp đỡ, khơi gợi tiềm năng, tạo điều kiện học tập theo các thiên hướng khác nhau cho các chủ nhân tương lai của đất nước Điều đó sẽ góp phần giúp mỗi HS tự tin và nỗ lực để thành công trong học tập và trong cuộc sống

5.Thiết kế giáo án ứng dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy học chủ đề 3 lịch sử địa phương: Nghệ an trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc

Chủ đề 3 NGHỆ AN TRONG LỊCH SỬ CHỐNG NGOẠI XÂM CỦA DÂN TỘC

- Năng lực chung: Năng lực giao tiếp và hợp tác; tự học; giải quyết vấn đề

- Năng lực riêng: Rèn luyện kĩ năng sưu tầm, khai thác các tư liệu trong học tập, giải thích, phân tích về Nghệ An trong trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc

- Giáo án: Biên soạn theo định hướng phát triển năng lực

- Một số hình ảnh Nghệ An qua các giai đoạn

- Phiếu học tập dành cho HS