NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1 Văn hóa đọc và phát triển văn hóa đọc
Tại hội thảo “Văn hóa đọc, thực trạng và giải pháp” ở thành phố Hồ Chí Minh (2010), khái niệm “Văn hóa đọc” được hiểu theo nghĩa rộng và hẹp Nghĩa rộng bao gồm ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của cá nhân, cộng đồng và các cơ quan quản lý nhà nước, tạo thành ba yếu tố chính Nghĩa hẹp tập trung vào thói quen, sở thích và kỹ năng đọc của mỗi cá nhân, với việc phát triển thói quen đọc từ tuổi thơ và rèn luyện kỹ năng trong suốt quá trình học tập Sở thích đọc mang tính cá nhân, tạo nên sự đa dạng trong văn hóa đọc Cộng đồng xã hội cũng đóng vai trò quan trọng qua các hội nghề nghiệp và hoạt động văn hóa nhằm tôn vinh người viết và người đọc Các nhà quản lý và cơ quan nhà nước cần có chính sách phát triển văn hóa đọc, tạo điều kiện cho mọi người, không phân biệt tuổi tác hay hoàn cảnh, dễ dàng tiếp cận tài liệu đọc có giá trị, từ đó cải thiện cuộc sống của họ.
Túi tiền của người dân được phân phối rộng rãi trên toàn quốc thông qua các hình thức và biện pháp tuyên truyền, hướng dẫn đọc phong phú, đa dạng và hiện đại.
Văn hóa đọc của mỗi quốc gia bao gồm ba thành phần chính: ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của các quan chức và cơ quan nhà nước; ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của cộng đồng xã hội; và ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của từng thành viên trong xã hội.
Phát triển văn hóa đọc là việc hình thành thói quen, sở thích và kỹ năng đọc cho mọi người trong xã hội, trong đó ứng xử và chuẩn mực đọc lành mạnh của các quan chức và cơ quan quản lý nhà nước đóng vai trò quyết định Môi trường thuận lợi cho việc tiếp cận tài liệu đọc chất lượng cao, tôn vinh người viết, người đọc và cha mẹ đọc cho con cái là yếu tố then chốt cho sự thành công của văn hóa đọc Đề án phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng đến năm 2020, định hướng đến năm 2030, đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, nhấn mạnh rằng phát triển văn hóa đọc là một nội dung quan trọng trong sự nghiệp phát triển văn hóa và giáo dục của đất nước, cần sự tham gia tích cực của các cấp ủy, chính quyền, tổ chức xã hội, cơ sở giáo dục và gia đình.
1.2 Các hoạt động giáo dục học sinh
Hoạt động giáo dục (HĐGD) là phần thiết yếu trong quá trình sư phạm tại trường phổ thông, đặc biệt là trường THPT, giúp học sinh (HS) phát huy vai trò chủ thể và nâng cao tính tích cực trong hoạt động học tập HĐGD hiện nay bao gồm các hoạt động ngoài giờ lên lớp, trải nghiệm hướng nghiệp và giáo dục tăng cường, nhằm củng cố kiến thức, phát triển năng lực và kỹ năng sống, đồng thời bồi dưỡng phẩm chất cần thiết cho HS theo mục tiêu giáo dục chung.
Nhà trường không phải là yếu tố duy nhất ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách của học sinh Sự đa dạng trong trải nghiệm của học sinh càng phong phú thì vốn hiểu biết của các em càng được mở rộng.
HS càng lớn thì kĩ năng và khả năng thích nghi với hoàn cảnh càng cao Giáo dục gia đình và các hoạt động giáo dục tại trường học đóng vai trò quan trọng, cùng với những trải nghiệm xã hội, sách vở, câu chuyện của người khác và hoạt động cộng đồng, giúp cho hoạt động giáo dục trở nên toàn diện và gần gũi với cuộc sống.
Trong bối cảnh chênh lệch về điều kiện kinh tế và cơ hội giáo dục giữa các vùng miền, việc mở rộng môi trường giáo dục ra ngoài khuôn khổ nhà trường và tiếp cận các hoạt động giáo dục từ bên ngoài là một hướng phát triển phù hợp với xu thế xã hội hiện nay.
Trường THPT Đặng Thúc Hứa đóng trên địa bàn xã Võ Liệt, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An Trường có quy mô 30 lớp; 77 cán bộ, giáo viên nhân viên;
Trường có 1269 học sinh và đã đạt nhiều thành tích nổi bật trong công tác giáo dục toàn diện trong những năm gần đây, trở thành một trong những điểm sáng của giáo dục bậc THPT tại huyện Thanh Chương.
2.1 Thực trạng về văn hóa đọc và việc phát triển văn hóa đọc tại trường THPT Đặng Thúc Hứa
Giới trẻ hiện nay có nhiều hình thức giải trí, dẫn đến việc một bộ phận không nhỏ thờ ơ với việc đọc sách Theo thống kê năm 2018 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, người Việt đọc trung bình 4 cuốn sách mỗi năm, trong đó 2,8 cuốn là sách giáo khoa và chỉ 1,2 cuốn là sách khác Tình hình này càng nghiêm trọng hơn khi năm 2013, số sách phân bổ tại các thư viện chỉ đạt 0,35 bản/người, chủ yếu tập trung ở đô thị, trong khi trẻ em và người dân ở nông thôn, miền núi gặp khó khăn trong việc tiếp cận sách Hệ thống thư viện trường học, nơi được sử dụng nhiều nhất, lại có số lượng sách hạn chế và không phù hợp với nhu cầu của học sinh Để khảo sát thực trạng văn hóa đọc trong học sinh, vào tháng 9/2022, một cuộc khảo sát đã được thực hiện với 167 học sinh từ các lớp 10A1, 10A3, 10D2, 10C5; 11D, 11G, 11K, 11M tại trường THPT Đặng Thúc Hứa.
Kết quả cho thấy hầu hết học sinh nhận thức được tầm quan trọng của việc đọc sách, nhưng vẫn thiếu niềm yêu thích với hoạt động này Một bộ phận học sinh không đọc sách ngoài sách giáo khoa và thời gian dành cho việc đọc rất hạn chế.
Nhiều nguyên nhân khiến học sinh không thường xuyên đọc sách bao gồm: thiếu thư viện tại nơi ở, nguồn sách hạn chế ở thư viện trường học, không tiếp cận được sách phù hợp với lứa tuổi, không đủ tiền mua sách và thiếu thói quen đọc sách.
Học sinh trường THPT Đặng Thúc Hứa và trên địa bàn Thanh Chương gặp khó khăn trong việc tiếp cận thư viện cộng đồng lớn, với 97,6% học sinh mong muốn có một thư viện đa dạng nguồn sách và không gian đọc thân thiện trong trường Đây là mối trăn trở lâu nay của hội đồng giáo dục nhà trường Năm 2017, trường đã khởi xướng xây dựng Tủ sách Hiếu học, được hỗ trợ bởi cựu học sinh và các tổ chức, giúp thúc đẩy phong trào đọc sách Tuy nhiên, Tủ sách Hiếu học vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu của học sinh và giáo viên, và việc quản lý hoạt động câu lạc bộ chưa thường xuyên, dẫn đến việc phát huy văn hóa đọc chưa mạnh mẽ trong toàn trường.
2.2 Thực trạng triển khai các hoạt động giáo dục tại trường THPT Đặng Thúc Hứa
Trường THPT Đặng Thúc Hứa đã xây dựng chương trình giáo dục phù hợp với thực tiễn của đơn vị, đồng thời tuân thủ chỉ đạo của Sở GD-ĐT Nghệ An Nhà trường chú trọng nâng cao chất lượng dạy học trên lớp và đa dạng hóa các hoạt động giáo dục tập thể.
Nhà trường chú trọng giáo dục đạo đức, tư tưởng, lối sống và kỹ năng qua các hoạt động giáo dục (HĐGD) Dựa vào chương trình năm học, nhà trường triển khai HĐGD tại lớp học, sinh hoạt dưới cờ và các câu lạc bộ sở thích thông qua nhiều hình thức như diễn đàn trao đổi, hoạt động giao lưu và các cuộc thi văn hóa, thể thao Các HĐGD được thiết kế phù hợp với tâm lý, lứa tuổi và nguyện vọng của học sinh, tạo ra môi trường giáo dục lành mạnh và tích cực.
Xây dựng và triển khai mô hình NNTT trường THPT Đặng Thúc Hứa góp phần phát triển văn hóa đọc; hỗ trợ các hoạt động giáo dục học sinh
2.1 Mô hình NNTT trường THPT Đặng Thúc Hứa
2.1.1 Vài nét về mô hình Ngôi nhà Trí tuệ
Ngôi nhà Trí tuệ là một mô hình giáo dục nhân ái, tập trung vào việc xây dựng và phát triển cộng đồng học tập suốt đời miễn phí Mô hình này được sáng lập bởi doanh nhân Nguyễn Anh Tuấn, hiện đang sinh sống tại TP Hồ Chí Minh Ngoài Ngôi nhà Trí tuệ, anh còn cùng cộng sự sáng lập chương trình Tủ sách Nhân ái, trao tặng hàng chục ngàn tủ sách trong và ngoài nước.
NNTT đã phát triển 110 không gian học tập suốt đời tại 12 tỉnh thành ở Việt Nam và 4 quốc gia khác, bao gồm Malaysia, Australia, New Zealand và Nhật Bản Tổ chức này triển khai nhiều hoạt động như thư viện cộng đồng miễn phí, đọc sách online, giao lưu với các nhà giáo dục và tấm gương xuất sắc, cũng như dạy và học tiếng Anh.
NNTT mang đến cơ hội học tập miễn phí và chất lượng cho hàng ngàn người dân và trẻ em ở các vùng quê nghèo, với sự giảng dạy từ các chuyên gia hàng đầu trong và ngoài nước Đây là không gian trí tuệ và chia sẻ, nơi mọi người có thể vừa là học trò vừa là thầy, tạo điều kiện cho tất cả cùng học tập và phát triển bản thân.
2.1.2 Ngôi nhà Trí tuệ Trường THPT Đặng Thúc Hứa
Sau khi nghiên cứu mô hình hoạt động của NNTT; trực tiếp phối hợp NNTT
Võ Liệt đã triển khai một số hoạt động giáo dục ngoài giờ, được đánh giá là mô hình phù hợp với chương trình giáo dục nhà trường, tạo không gian khuyến khích tinh thần học tập chủ động của học sinh, phù hợp với chương trình GDPT 2018 Để xây dựng NNTT tại trường THPT Đặng Thúc Hứa, chúng tôi đã tham khảo ý kiến từ Phòng GD-ĐT huyện Thanh Chương và liên hệ với anh Nguyễn Anh Tuấn cùng Ban điều hành hệ thống Ngôi nhà Trí tuệ Sau khi nhận được sự đồng thuận từ Đảng ủy và Ban giám hiệu nhà trường, chúng tôi đã phân công nhiệm vụ cho các cá nhân để thực hiện công tác chuẩn bị.
NNTT trường THPT Đặng Thúc Hứa được hình thành từ NNTT Võ Liệt, do nhà nhân ái Phan Thủy Chi và dòng họ Phan Sỹ đầu tư tại Thôn Trung Đức – Xã Võ Liệt Trường THPT Đặng Thúc Hứa cùng với hệ thống NNTT triển khai mô hình học tập cộng đồng, nhằm phát triển văn hóa đọc trong trường học và tăng cường các hoạt động giáo dục.
9 tinh thần học tập suốt đời,
Nhà trường đã cải tạo một phòng học để tổ chức các hoạt động của NNTT trường THPT Đặng Thúc Hứa, với trang trí khẩu hiệu khuyến khích tự học và nội quy theo tinh thần cộng đồng Phòng học được thiết kế với giá sách phù hợp cho giới trẻ Đồng thời, nhà trường đã kết nối với Ban điều hành NNTT để nhận hỗ trợ sách và xây dựng kế hoạch cho việc ra mắt và triển khai hoạt động của NNTT trong năm học 2022 – 2023.
Thư viện NNTT trường THPT Đặng Thúc Hứa hoạt động với không gian đọc sách tại chỗ, cho phép học sinh tự chọn sách và tự quản lý việc mượn trả Học sinh trong Câu lạc bộ Sách và Hành động đảm nhiệm việc phân loại và theo dõi sách, giúp phát triển kỹ năng quản lý thư viện và hợp tác nhóm Ngoài thư viện chính, trường còn có 4 điểm đọc vệ tinh tại nhà riêng của 4 giáo viên, mở rộng cơ hội đọc sách cho học sinh.
Không gian thư viện và page Ngôi nhà Trí tuệ trường THPT Đặng Thúc Hứa
Trường THPT Đặng Thúc Hứa đã xây dựng không gian đọc với 1154 đầu sách chất lượng và triển khai nhiều hoạt động đa dạng như cuộc thi review sách, thi viết sáng tạo, và tổ chức các điểm đọc cộng đồng Ngoài ra, trường còn thực hiện các hoạt động giáo dục cho cấp tiểu học, lớp học tiếng Anh online, giao lưu với diễn giả trong và ngoài nước, cùng diễn đàn trao đổi phương pháp học tập.
Các hoạt động của NNTT tại trường THPT Đặng Thúc Hứa đã đóng góp đáng kể vào việc phát triển văn hóa đọc và hỗ trợ các hoạt động giáo dục cho học sinh, từ đó giúp nhà trường hoàn thành các mục tiêu giáo dục chung.
2.2 Giải pháp phát triển văn hóa đọc từ mô hình NNTT trường THPT Đặng Thúc Hứa
2.2.1 Sự chỉ đạo thống nhất, sát sao, thường xuyên của Đảng ủy, Ban giám hiệu; sự thống nhất đồng lòng của tập thể giáo viên, các tổ chức chính trị trong nhà trường
Phát triển văn hóa đọc trong nhà trường là một chủ trương quan trọng, cần sự tham gia của toàn bộ hệ thống chính trị Đảng ủy và Ban giám hiệu nhà trường nhận thức rõ tầm quan trọng của việc này trong việc đạt được mục tiêu giáo dục, đồng thời nâng cao năng lực, phẩm chất và kỹ năng cho học sinh.
Tại trường THPT Đặng Thúc Hứa, Đảng ủy và Ban giám hiệu luôn chú trọng phát triển văn hóa đọc Ngay từ đầu năm học, nhà trường đã lập kế hoạch cụ thể, trong đó xác định xây dựng NNTT là giải pháp trọng tâm cho năm học 2022 - 2023.
Sau khi thống nhất chủ trương, nhà trường đã tiến hành chuẩn bị cơ sở vật chất và thành lập Ban điều hành NNTT với sự tham gia của ban giám hiệu, tổ chức công đoàn, đoàn trường, chủ nhiệm CLB và các cố vấn chuyên môn Đảng ủy và Ban giám hiệu đã chỉ đạo, định hướng và phê duyệt chương trình hoạt động của NNTT Trong công tác giáo dục hàng tháng và chủ nhiệm hàng tuần, các hoạt động của Đoàn trường thường xuyên nhấn mạnh vai trò của việc đọc sách, qua đó thúc đẩy văn hóa đọc trong đơn vị.
Trong chương trình GDPT 2018, việc tạo ra môi trường cho học sinh thể hiện bản thân yêu cầu sự sáng tạo và quan tâm từ những người làm giáo dục Giáo viên và cán bộ nhà trường luôn hỗ trợ và khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động Lãnh đạo nhà trường chú trọng đến những cá nhân tích cực đổi mới trong giáo dục để phân công nhiệm vụ phù hợp, từ đó tạo ra sức bật và lan tỏa, đồng thời mạnh dạn tiếp cận cơ hội mới từ mô hình NNTT cho giáo viên và học sinh.
Sự chỉ đạo thường xuyên của Đảng ủy, Ban giám hiệu; sự đồng thuận, đoàn
11 kết tham gia của cán bộ, giáo viên là yếu tố quan trọng trong triển khai thực hiện mô hình NNTT trường THPT Đặng Thúc Hứa
2.2.2 Xây dựng và thu hút nguồn lực xây dựng thư viện mở Ngôi nhà Trí tuệ trường THPT Đặng Thúc Hứa
Để phát triển văn hóa đọc trong nhà trường, thư viện cần có nguồn sách đa dạng và phong phú, đáp ứng nhu cầu của độc giả Nguồn sách thư viện phải thỏa mãn hai tiêu chí quan trọng.
+ Số lượng sách đủ phục vụ bạn đọc
+ Nội dung các đầu sách đa dạng, phù hợp với nhu cầu đọc của độc giả
