NỘI DUNG
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ
1.1.1 Khái niệm kĩ năng sống
Kỹ năng sống là tập hợp các hành vi tích cực và khả năng thích nghi, giúp cá nhân đối phó hiệu quả với nhu cầu và thách thức trong cuộc sống hàng ngày Đây là những kỹ năng mà con người tiếp thu qua giáo dục hoặc trải nghiệm, nhằm xử lý các vấn đề thường gặp Các chủ đề của kỹ năng sống rất đa dạng, phụ thuộc vào chuẩn mực xã hội và mong đợi của cộng đồng Kỹ năng sống không chỉ mang lại hạnh phúc mà còn hỗ trợ cá nhân trở thành người tích cực và có ích cho xã hội Theo UNESCO, kỹ năng sống là năng lực thực hiện đầy đủ các chức năng trong cuộc sống hàng ngày, trong khi WTO định nghĩa chúng là những kỹ năng tâm lý xã hội và giao tiếp, được áp dụng trong các tình huống hàng ngày để tương tác hiệu quả và giải quyết vấn đề Kỹ năng sống chính là cách ứng dụng kiến thức vào thực tiễn.
Kỹ năng sống là khả năng áp dụng kiến thức đã học vào các tình huống thực tế Đây không chỉ là nhận thức mà còn là cách vận dụng hiệu quả để giải quyết vấn đề, từ đó làm cho cuộc sống của con người trở nên ý nghĩa và vui vẻ hơn.
Kỹ năng sống bao gồm khả năng sống hữu ích và thích nghi với môi trường xã hội Nó cũng thể hiện sự dũng cảm đối mặt với các vấn đề và tình huống khó khăn trong cuộc sống, cùng với khả năng vượt qua chúng Ngoài ra, kỹ năng sống còn giúp con người quản lý bản thân và tương tác tích cực với mọi người trong xã hội.
1.1.2 Khái niệm trải nghiệm sáng tạo
Trải nghiệm là kết quả của sự tương tác giữa con người và thế giới khách quan, bao gồm cả hình thức và kết quả của các hoạt động thực tiễn trong xã hội Theo nhà triết học vĩ đại người Nga Solovyev V.S., trải nghiệm được hiểu là kiến thức kinh nghiệm thực tế, thể hiện sự thống nhất giữa kiến thức và kỹ năng Nó không chỉ là kết quả của sự tương tác mà còn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Sáng tạo là biểu hiện của tiềm năng con người trong nhiều lĩnh vực, thể hiện qua khả năng tiếp thu tri thức và hình thành ý tưởng mới Theo Từ điển Tiếng Việt, sáng tạo là việc tạo ra giá trị mới, tìm ra cách giải quyết độc đáo mà không bị ràng buộc bởi những gì đã có Đây là năng lực ứng dụng kiến thức vào tình huống mới, nhằm biến đổi thế giới tự nhiên và xã hội theo nhu cầu của con người Sáng tạo mang tính không lặp lại, độc đáo và duy nhất, đồng thời là một thuộc tính nhân cách tiềm ẩn trong mỗi người, có thể được phát huy trong những hoàn cảnh cụ thể.
Trải nghiệm sáng tạo là hoạt động mà con người tương tác với thực tiễn, từ đó phát triển năng lực thực tiễn và phẩm chất nhân cách Con người đặt mình vào các tình huống cụ thể để cảm nhận và tìm ra giải pháp Trong môi trường giáo dục, trải nghiệm là hoạt động được tổ chức và hướng dẫn bởi giáo viên, giúp học sinh tham gia vào các hoạt động thực tiễn Sản phẩm của trải nghiệm là sự phát triển về tình cảm, đạo đức, kỹ năng và tiềm năng sáng tạo của học sinh.
1.2 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong môn Lịch sử hiện nay
1.2.1 Tầm quan trọng củ oạ động ải ng iệm sáng ạo ong việc phát triển kỹ năng, năng lực học sinh trung học phổ thông
Giáo dục đổi mới căn bản và toàn diện tập trung vào việc chuyển đổi hình thức và phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực của người học Mục tiêu chính là đánh giá chất lượng đầu ra, tức là xem xét người học có thể làm gì và ứng xử ra sao trong cuộc sống sau khi hoàn thành chương trình học Điều này nhằm tạo ra nguồn nhân lực chủ động và sáng tạo trong mọi tình huống.
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo đóng vai trò quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông mới, mang lại cho học sinh nhiều cơ hội áp dụng kiến thức vào thực tiễn Qua đó, hoạt động này không chỉ hình thành năng lực thực tiễn mà còn phát huy tiềm năng sáng tạo của mỗi cá nhân.
1.2.2 Nội dung củ oạ động ải ng iệm sáng ạo và một số hình thức trải nghiệm sáng tạo
Trong hoạt động dạy học, trải nghiệm sáng tạo mang đến nội dung phong phú và đa dạng, giúp người học trao đổi và thảo luận để tìm ra kiến thức chung Quá trình này không chỉ là việc tìm kiếm kiến thức mà còn hình thành kỹ năng và năng lực cần thiết để giải quyết các vấn đề thực tiễn Do đó, hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong môn Lịch sử chủ yếu tập trung vào khả năng tự đặt mình vào hoàn cảnh cụ thể và tự giải quyết vấn đề.
Hình thức trải nghiệm sáng tạo giúp người học đạt được kiến thức và kỹ năng theo yêu cầu bài học Hoạt động này trong trường phổ thông rất đa dạng và phong phú, có thể tổ chức theo nhiều hình thức khác nhau tùy thuộc vào lứa tuổi, nhu cầu học sinh và điều kiện cụ thể của từng lớp, trường, địa phương Các hình thức tổ chức bao gồm trò chơi, thảo luận nhóm, cuộc thi, câu lạc bộ, sinh hoạt tập thể, hoạt động nhân đạo, lao động công ích, đóng vai, tạo diễn, và các hoạt động tham quan dã ngoại Nhờ sự đa dạng này, giáo dục học sinh trở nên tự nhiên, sinh động, hấp dẫn và phù hợp với tâm sinh lý cũng như nguyện vọng của học sinh.
Trong phạm vi bài 8 “Các cuộc cách mạng công nghiệp thời kì hiện đại”
Trong bài viết "Lịch sử 10 - Sách Kết nối tri thức với cuộc sống", tôi đã áp dụng nhiều hình thức trải nghiệm sáng tạo nhằm giáo dục và phát triển kỹ năng cho học sinh, bao gồm tổ chức trò chơi, thảo luận nhóm, tạo diễn đàn và tổ chức cuộc thi Bên cạnh đó, tôi cũng phối hợp với các tổ chức giáo dục như Đoàn trường, Công đoàn, Ban quản lý lao động và Ban phụ trách cơ sở vật chất để định hướng và tạo cơ hội cho học sinh tham gia vào các hoạt động như nhân đạo, lao động công ích, chiến dịch và tham quan dã ngoại.
1.2.3 Vị trí, vai trò củ oạ động ải ng iệm sáng ạo n ằm phát triển kỹ năng, năng lực của học sinh trung học phổ thông
Hoạt động trải nghiệm trong nhà trường là những hoạt động có động cơ và đối tượng cụ thể, được tổ chức thông qua các việc làm thực tế của học sinh dưới sự định hướng của nhà trường Để đào tạo nguồn nhân lực có phẩm chất thời đại, việc đa dạng hóa hoạt động dạy học là yêu cầu thiết yếu Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một trong những yếu tố quan trọng giúp học sinh phát huy năng lực cá nhân Thông qua hoạt động này, học sinh hình thành năng lực thích nghi với cuộc sống, định hướng nghề nghiệp, và phát triển quan niệm sống đúng đắn, đồng thời bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước, góp phần gìn giữ và phát triển các giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.
1.3 Kỹ năng cần tích hợp để giáo dục cho học sinh trong môn học
Theo UNESCO, WHO và UNICEF, có nhiều kỹ năng sống cốt lõi cần thiết để giáo dục thế hệ trẻ Trong môn Lịch sử, các kỹ năng quan trọng cần được lồng ghép bao gồm: tự nhận thức, giải quyết vấn đề, xác định giá trị cá nhân, tư duy sáng tạo, giao tiếp hiệu quả, ra quyết định, lắng nghe tích cực, hợp tác, thể hiện sự cảm thông, và ứng phó với căng thẳng và cảm xúc Bài 8 "Các cuộc cách mạng công nghiệp thời kỳ hiện đại" sẽ giúp phát triển những kỹ năng này.
10 - Sách Kết nối tri thức với cuộc sống), tôi hướng đến việc lồng ghép giáo dục để phát triển những kỹ năng s u cho học sinh
Kỹ năng hợp tác là sự kết nối giữa các cá nhân, nơi mọi người cùng đóng góp công sức vào một mục tiêu chung Hợp tác dựa trên sự tương tác và hỗ trợ lẫn nhau, với nguyên tắc bình đẳng giữa các bên tham gia Mỗi cá nhân trong quá trình hợp tác đều đạt được lợi ích riêng mà không gây ảnh hưởng đến người khác Sự hợp tác không chỉ giúp các cá nhân và tổ chức gắn kết mà còn tạo cơ hội cho việc học hỏi và phát triển bản thân Kỹ năng hợp tác bao gồm quản lý, chăm sóc và sự tinh tế giữa các thành viên Mục đích của hợp tác là giúp người học biết cách trợ giúp, tôn trọng lẫn nhau, có trách nhiệm với công việc, khuyến khích sự phát triển cá nhân và thực hiện phương châm: “Có thể bạn không phải là một học sinh xuất sắc nhưng bạn sẽ là một người thành công.”
Tự nhận thức là yếu tố quan trọng giúp con người giao tiếp và ứng xử phù hợp với mọi người, từ gia đình đến cộng đồng Nó không chỉ giúp chúng ta sống nhân ái mà còn hiểu rõ bản thân, từ đó đưa ra những quyết định đúng đắn phù hợp với khả năng và yêu cầu xã hội Ngược lại, đánh giá sai về bản thân có thể dẫn đến hạn chế và ảo tưởng về năng lực, gây khó khăn trong giao tiếp Tự nhận thức được hình thành qua giáo dục, sự hướng dẫn của người lớn và trải nghiệm thực tế trong quá trình giao tiếp khi trưởng thành.
TRIỂN KHAI THỰC HIỆN
1 Hình thành ý tưởng và thực hiện Để thực hiện viết đề tài, tôi hình th nh ý tưởng bắt đầu từ 09/2022 Trong quá trình từ đó đến nay, tôi chú tâm vào việc khảo sát và thực nghiệm có sự trao đổi với đồng nghiệp, đồng môn Đề t i đƣợc hoàn thành vào đầu tháng 04/2023
Tôi đã tiến hành khảo sát thực trạng sử dụng phương pháp dạy học của giáo viên môn Lịch sử tại huyện Nghi Lộc Cụ thể, tôi đã sử dụng phiếu khảo sát cho 19 giáo viên dạy Lịch sử THPT, đồng thời thu thập ý kiến của học sinh về thái độ đối với hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong giờ học Ngoài ra, tôi cũng khảo sát mức độ nhận thức về kỹ năng sống của học sinh trước và sau khi thực hiện các hoạt động trải nghiệm sáng tạo.
2.2 Đơn vị được khảo sát
Tôi đã tiến hành khảo sát giáo viên tại các trường THPT trên địa bàn huyện Nghi Lộc, bao gồm Trường THPT Nguyễn Duy Trinh, Trường THPT Nghi Lộc 2, Trường THPT Nghi Lộc 3, Trường THPT Nghi Lộc 4, Trường THPT Nghi Lộc 5, và Trường THPT Nguyễn Thức Tự Đồng thời, tôi cũng khảo sát học sinh lớp 10A2 và thực nghiệm tại lớp 10A2 của Trường THPT Nghi Lộc 5.
Khảo sát được thực hiện trong quá trình chuẩn bị cho việc giảng dạy bài 8 “Các cuộc cách mạng công nghiệp thời kỳ hiện đại” trong chương trình Lịch sử 10 (Sách Kết nối tri thức với cuộc sống) năm học 2022-2023, nhằm phát triển kỹ năng cho học sinh trước và sau khi tổ chức dạy học.
Một số kinh nghiệm đƣợc đúc kết qua quá trình giảng dạy cũng nhƣ việc khảo sát, dự giờ và nghe góp ý, xây dựng từ đồng nghiệp
Thực nghiệm được áp dụng tại lớp học 10A2 Trường THPT Nghi Lộc 5
BÀI 8 CÁC CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP THỜI KÌ HIỆN ĐẠI
Môn: Lịch sử Lớp 10 (Sách kết nối tri thức và cuộc sống)
- Nêu đƣợc những thành tựu tiêu biểu của các cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba và lần thứ tƣ
Các cuộc cách mạng công nghiệp trong thời kỳ hiện đại đã có những tác động sâu rộng đến sự phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội Việc phân tích những ảnh hưởng này giúp chúng ta nhận thức rõ hơn về giá trị và thành quả mà các cuộc cách mạng công nghiệp mang lại trong lịch sử Từ đó, chúng ta có thể hình thành thái độ đúng đắn và tích cực đối với những thành tựu này, đồng thời chuẩn bị cho những thách thức và cơ hội trong tương lai.
Nghiên cứu lịch sử thông qua việc nhận diện, khai thác và sử dụng tư liệu, tranh ảnh, lược đồ nhằm trình bày những thành tựu cơ bản và ý nghĩa đối với sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và lần thứ hai.
Nhận thức và tư duy lịch sử giúp giải thích nguồn gốc của cách mạng công nghiệp hiện đại, đồng thời chỉ ra quá trình phát triển của các cuộc cách mạng công nghiệp Bên cạnh đó, việc so sánh sự tương đồng và khác biệt giữa các cuộc cách mạng công nghiệp trong lịch sử cũng rất quan trọng Cuối cùng, cần lí giải sự tác động của các cuộc cách mạng công nghiệp hiện đại đối với kinh tế, xã hội và văn hóa.
Năng lực giao tiếp và hợp tác là rất quan trọng, thông qua việc trao đổi và thảo luận nhóm, chúng ta có thể tìm hiểu những thành tựu và ý nghĩa của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và lần thứ hai Đồng thời, cần có thái độ trân trọng những thành quả của cuộc cách mạng công nghiệp đối với sự phát triển của lịch sử.
Vận dụng hiểu biết về tác động hai mặt của Cách mạng công nghiệp lần thứ ba và lần thứ tư là cần thiết để tuân thủ các quy định pháp luật trong giao tiếp trên Internet và mạng xã hội.
- Nh n ái: Tr n trọng những th nh quả củ cuộc cách mạng công nghiệp đối với sự phát triển củ lịch sử
Trách nhiệm là việc sẵn sàng nhận nhiệm vụ học tập và phát huy vai trò cá nhân trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của nhân loại.
- Hợp tác: Phát huy tinh thần hợp tác cùng các bạn để giải quyết vấn đề học tập
- Có thái độ tr n trọng những th nh quả củ các cuộc cách mạng công nghiệp đối với sự phát triển củ lịch sử
Bồi dưỡng phẩm chất trung thực và chăm chỉ, khuyến khích ý thức tự tìm tòi khám phá lịch sử, và cảm phục nỗ lực của con người trong việc sáng chế các phương tiện tiến bộ Điều này giúp nâng cao năng suất lao động và chất lượng đời sống, từ đó hình thành ý thức và trách nhiệm trong việc học tập Ngoài ra, cần tuân thủ quy định của pháp luật trong giao tiếp trên internet và mạng xã hội, đồng thời sử dụng thành tựu của cách mạng công nghiệp hiện đại một cách có trách nhiệm.
II THIẾT BỊ DẠ HỌC VÀ HỌC LIỆU
1 Chuẩn bị của giáo viên
- Các hình ảnh, video, các tƣ liệu liên quan đến b i học
2 Chuẩn bị của học sinh
- SGK, tr nh ảnh, tư liệu sưu tầm liên qu n đến b i học v dụng cụ học tập theo yêu cầu củ GV
- Giáo án: Biên soạn theo định hướng phát triển năng lực
Một số tranh ảnh và hiện vật lịch sử tiêu biểu liên quan đến cuộc cách mạng công nghiệp hiện đại đã được giáo viên sưu tầm Học sinh cũng được khuyến khích tìm kiếm thêm tư liệu để hiểu rõ hơn về chủ đề này.
III TIẾN TRÌNH DẠ HỌC
Mục tiêu của bài học là giúp học sinh trình bày những kiến thức đã biết về các thành tựu của cuộc cách mạng khoa học hiện đại, từ đó kích thích hứng thú học tập và xác định các nhiệm vụ học tập của bài học Tổ chức thực hiện sẽ được tiến hành một cách hiệu quả để đạt được những mục tiêu này.
It seems that this video doesn't have a transcript, please try another video.
-W: Hiện n y có còn đƣợc sử dụng hay không?
-W: Hiện nay hình dáng nó biến đổi ra sao?
-W: R đời nhằm phục vụ mục đích gì?
-H: Mô tả hình dáng khi mới r đời và so với ngày nay
- T ực iện n iệm vụ: HS hình th nh cặp đôi, xem video, thảo luận v trả lời các c u hỏi GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết
Sản p ẩm: HS lần lƣợt trả lời các câu hỏi
- W: Đ y l cái gì? Đ y l máy vi tính
- W: Hiện n y có còn đƣợc sử dụng hay không? Có, vẫn đ ng sử dụng
- W: Hiện nay hình dáng nó biến đổi ra sao? Ngày càng nhỏ, gọn, mỏng, nhẹ
- W: R đời nhằm phục vụ mục đích gì? Phục vụ cho cuộc sống con người
- W: Ai l người sử dụng? Tất cả mọi người
- H: Mô tả hình dáng khi mới r đời và so với ngày nay Khi mới r đời thì có hình dáng thô, cồng kềnh, ngày nay thì gọn, đẹp, tinh tế
- Báo cáo, ảo luận: GV mời đại diện một số cặp đôi trả lời c u hỏi GV mời cặp đôi khác nhận x t, bổ sung
- Kế luận, n ận địn : Giáo viên nhận x t phần trả lời củ học sinh v dẫn dắt v o b i mới
GV hỏi đ y l những phương tiện gì? Sự r đời củ nó có ý nghĩ như thế nào với cuộc sống
GV giới thiệu bài học mới về các loại phương tiện mà chúng ta đang sử dụng trong cuộc sống hiện nay Qua hai cuộc cách mạng công nghiệp, con người đã phát minh ra nhiều phương tiện có ý nghĩa, không chỉ cung cấp công cụ mà còn phục vụ cho nhu cầu của con người Để hiểu rõ hơn, chúng ta sẽ tìm hiểu về 8 “Các cuộc cách mạng công nghiệp thời kỳ hiện đại”.
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
Hoạt động 2.1: Tìm iểu n ững t àn tựu cơ bản của các mạng công ng iệp lần t ứ ba và Các mạng công ng iệp lần t ứ tư