NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
CƠ SỞ KHOA HỌC
Trong bối cảnh đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá tại các trường phổ thông theo Nghị quyết 29 - NQ/TƯ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục nâng cao năng lực cho giáo viên Mục tiêu là chuẩn bị đội ngũ giáo viên sẵn sàng đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, đặc biệt là trong việc phát triển năng lực dạy học.
“tích cực” là một trong những vấn đề cần ưu tiên
Hóa học là môn học thiết yếu trong chương trình giáo dục THPT, phản ánh các hiện tượng trong cuộc sống và vũ trụ Giáo viên dạy Hóa học cần xác định mục tiêu giáo dục nhằm giúp học sinh tiếp cận khoa học công nghệ, làm chủ tri thức và phát huy năng lực trong xã hội hiện đại Để đạt được điều này, học sinh cần tự học và củng cố kiến thức Một phương pháp hiệu quả là giáo viên sử dụng đồ dùng học tập có sẵn hoặc hướng dẫn học sinh tự làm đồ dùng, giúp các em cảm nhận Hóa học gần gũi và thiết thực hơn.
Năng lực vận dụng kiến thức là khả năng của người học sử dụng hiệu quả những kiến thức và kỹ năng đã học để giải quyết các vấn đề trong những tình huống đa dạng và phức tạp Điều này không chỉ thể hiện phẩm chất và nhân cách của con người mà còn đáp ứng nhu cầu chiếm lĩnh tri thức Việc phát triển năng lực này cho học sinh rất quan trọng, giúp các em giải bài tập, tiếp thu và xây dựng tri thức cho các bài học mới, cũng như giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống.
Năng lực giải quyết vấn đề trong môn Hóa học thể hiện khả năng trí tuệ của học sinh, bao gồm phân tích, tổng hợp, so sánh và khái quát hóa kiến thức Học sinh cần vận dụng kiến thức và kỹ năng để tìm ra giải pháp cho các vấn đề không có quy trình rõ ràng Các tiêu chí quan trọng bao gồm khả năng phát hiện và tìm hiểu vấn đề, từ đó đề xuất phương án giải quyết dựa trên năng lực cá nhân.
Để giải quyết vấn đề hiệu quả, học sinh cần lập kế hoạch và thực hiện một cách sáng tạo, độc lập hoặc hợp tác Quá trình này bao gồm việc thu thập và xử lý thông tin, cũng như lựa chọn giả thuyết đúng hoặc sai Nếu không đi đúng hướng, học sinh có thể lặp lại quá trình giải quyết theo cách khác Cuối cùng, họ cần đưa ra kết luận chính xác và ngắn gọn, cùng với đáp án đúng.
Năng lực sáng tạo trong môn Hóa học được phát triển thông qua việc học sinh đề xuất phương án thực nghiệm để kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu Các em thực hiện các thí nghiệm và xây dựng báo cáo kết quả một cách khoa học và sáng tạo Đề tài này được hình thành từ kinh nghiệm giảng dạy tại trường THPT Diễn Châu 2, đồng thời kết hợp nghiên cứu tài liệu liên quan đến phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh.
2.1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN Để kích thích tính tích cực học tập của học sinh trong việc tiếp thu kiến thức mới và khắc sâu kiến thức cũ cho học sinh, phát triển các năng lực và phẩm chất cần thiết cho học sinh thì bản thân giáo viên cần xác định vai trò của mình đối với học sinh
Giáo viên cần chú trọng đến lợi ích, nhu cầu và hứng thú học tập của học sinh để phát huy tối đa các năng lực tiềm ẩn Điều này giúp hình thành cho học sinh phương pháp học tập khoa học, khuyến khích khả năng sáng tạo và nuôi dưỡng niềm đam mê với bộ môn.
+ Phát huy tối đa tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh
Giáo viên hướng dẫn học sinh nghiên cứu để tìm ra phương pháp giải quyết vấn đề phù hợp Thông qua các hoạt động học tập, học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng, từ đó phát triển tính tích cực và khả năng tự lực sáng tạo trong học tập Điều này giúp hình thành những phẩm chất và năng lực cần thiết cho học sinh.
Bảng Kết quả điều tra về tình trạng học tập hợp tác theo nhóm của học sinh trong việc tự làm đồ dùng dạy học
Vấn đề hỏi Câu trả lời
1 Cảm nhận của em khi học môn Hóa học?
2 Theo bạn, vai trò của môn Hóa học trong đời sống như thế nào?
3 Thông qua học tập môn Hóa học, theo bạn kiến thức bộ môn Hóa học như thế nào?
4 Thầy (cô) có thường xuyên tổ chức cho các bạn tham gia các hoạt động nhóm trong quá trình dạy học không?
Vấn đề hỏi Câu trả lời
5 Trong quá trình tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học Hóa học, thầy cô có tổ chức cho các bạn di chuyển, đổi vị trí thành viên, trao đổi giữa các nhóm không?
6 Sản phẩm hoạt động nhóm của các bạn có được treo lên lớp để chia sẻ với các nhóm, tiếp nhận thông tin góp ý, đánh giá từ các nhóm không?
7 Theo các bạn, việc treo kết quả hoạt động nhóm để cùng trao đổi, học tập và đánh giá động viên lẫn nhau trong quá trình học tập là có cần thiết không?
Kết quả điều tra cho thấy 58,58% học sinh yêu thích và rất yêu thích môn Hóa học, trong khi 51,91% học sinh nhận thức được tầm quan trọng của kiến thức môn học này Tỷ lệ 78,57% học sinh cho rằng kiến thức Hóa học dễ tiếp thu từ mức độ dễ đến bình thường, điều này phản ánh hiệu quả của các phương pháp dạy học tích cực và kỹ thuật dạy học phù hợp mà giáo viên áp dụng Tuy nhiên, trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học, vẫn còn một số thách thức cần khắc phục.
GV chưa phát huy hết năng lực giao tiếp và hợp tác giữa các nhóm và cá nhân HS, với mức độ thực hiện chỉ đạt 46,67%, trong khi 3,81% chưa bao giờ thực hiện Mặc dù 94,76% HS cho rằng việc công khai kết quả hoạt động nhóm là cần thiết để trao đổi và động viên lẫn nhau trong học tập, nhưng việc áp dụng linh hoạt các KTDH để phát triển năng lực hợp tác của GV trong tổ chức hoạt động dạy học vẫn còn hạn chế.
THUẬN LỢI VÀ HẠN CHẾ KHI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
Trường THPT Diễn Châu 2 sở hữu đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn đồng đều và nhiệt huyết trong giảng dạy, luôn tích cực tự học và bồi dưỡng nâng cao kiến thức.
Trường có đội ngũ giáo viên trẻ, nhiệt huyết và có năng lực chuyên môn cao, luôn đổi mới và sáng tạo trong công việc, được ban giám hiệu hỗ trợ tối đa Học sinh tại trường đa phần có tư chất tốt, ngoan ngoãn và có ý thức vươn lên trong học tập.
Môn Hóa là một lĩnh vực khoa học thực nghiệm, có mối liên hệ chặt chẽ với đời sống và sản xuất Các chuyên đề về đơn chất và hợp chất trong môn Hóa tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên trong việc nghiên cứu và giảng dạy.
Nhiều học sinh trường THPT Diễn Châu 2 phải tự chủ và độc lập trong học tập do nhà xa trường Phụ huynh thường bận rộn với công việc, không có nhiều thời gian quan tâm đến việc học của con Hầu hết học sinh chưa có ý thức cao trong học tập, nhiều em là con nhà nông, vừa học vừa giúp gia đình, đặc biệt trong mùa vụ Điều này dẫn đến việc các em thường không thuộc bài, không làm bài tập, không chú ý nghe giảng và không chuẩn bị bài mới, ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả học tập.
Nhiều giáo viên vẫn giữ nguyên nội dung và trình tự bài học trong sách giáo khoa, chưa dám thay đổi và sáng tạo để thu hút học sinh, đồng thời chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu đổi mới của bộ môn Họ thường tập trung vào việc dạy học sinh làm bài tập ứng thi, mà chưa chú trọng đúng mức đến việc xây dựng các tiết dạy đổi mới và sáng tạo.
Hóa học là một môn học khó đối với nhiều học sinh do khối lượng kiến thức lớn và phức tạp, trong khi khả năng ghi nhớ của các em còn hạn chế Thêm vào đó, nhiều học sinh đã mất kiến thức cơ bản từ các lớp dưới, dẫn đến việc dạy và học hóa học ở bậc THPT gặp nhiều khó khăn.
Trường THPT Diễn Châu 2 hiện chưa có cơ sở vật chất hiện đại và đầy đủ trang thiết bị, hóa chất phục vụ cho việc dạy học Do đó, giáo viên cần linh động tự tạo ra hoặc hướng dẫn học sinh tự làm đồ dùng học tập để phục vụ cho việc học của chính các em.
Trong năm học 2022 – 2023, tôi giảng dạy ba lớp 10A1, 10A5 và 10A6, tất cả đều có năng lực và ý thức học tập tốt Mặc dù các em học chương trình cơ bản giống nhau, nhưng qua khảo sát, tôi nhận thấy kết quả học tập của các em chưa đạt mức cao.
Mục tiêu của bài viết là tìm ra hệ thống phương pháp tổ chức giúp học sinh tạo ra đồ dùng dạy học, từ đó nâng cao hứng thú và chất lượng dạy học, đồng thời phát triển năng lực của học sinh Bài viết nhấn mạnh việc khắc phục tình trạng dạy chay và sử dụng đồ dùng không hiệu quả, biến những điều khó tiếp cận thành dễ dàng hơn Nó cũng khuyến khích sự quan tâm đến các lĩnh vực học tập, thúc đẩy sự tham gia chủ động và sáng tạo của học sinh trong quá trình học Hơn nữa, việc cải thiện không khí lớp học sẽ lôi cuốn học sinh học tập tích cực, giúp tăng cường trí nhớ và làm cho việc học trở nên bền vững hơn.
Xuất phát từ lý do đó, tôi đã đề xuất giải pháp: "Tích cực hóa hoạt động của học sinh thông qua việc tự làm đồ dùng học tập, nhằm phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh khối 10."
MỘT SỐ ĐỒ DÙNG HỌC TẬP HÓA HỌC HỌC SINH CÓ THỂ TỰ LÀM PHỤC VỤ CHO CÁC TIẾT HỌC CỦA MÌNH
Việc áp dụng sơ đồ tư duy trong quá trình dạy - học giúp học sinh phát triển tư duy mạch lạc và hiểu biết sâu sắc về vấn đề Phương pháp này khuyến khích học sinh nhìn nhận vấn đề một cách hệ thống và khoa học, từ đó học tập một cách chủ động và tích cực Sơ đồ tư duy tối ưu hóa tiềm năng của bộ não, giúp học sinh hiểu sâu, nhớ lâu và ghi nhớ những gì do chính mình tự suy nghĩ, viết và vẽ ra bằng ngôn ngữ riêng của mình.
Việc áp dụng sơ đồ tư duy cùng với các phương pháp tích cực như đáp gợi mở, thuyết trình và hoạt động nhóm là rất khả thi trong công tác đổi mới phương pháp dạy học.
Sơ đồ tư duy là công cụ học tập hiệu quả giúp phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh Nó dễ dàng thực hiện và có thể áp dụng tại mọi trường học, lớp học và cho các đối tượng học sinh khác nhau Thông qua việc thuyết trình về sơ đồ tư duy, học sinh không chỉ rèn luyện kỹ năng thuyết trình trước đám đông mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp một cách hiệu quả.
Sơ đồ tư duy là công cụ hữu ích sau mỗi tiết học, giúp học sinh củng cố kiến thức ngay tại lớp một cách nhanh chóng và chính xác Nó cũng hỗ trợ trong việc hệ thống hóa lượng kiến thức lớn trong một chương một cách logic và khoa học, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.
2.3.2 Đồ dùng học tập trực quan
Phương pháp dạy học tích cực trong môn hóa học sử dụng đồ dùng học tập trực quan như hình vẽ, thí nghiệm và băng hình giúp học sinh chủ động nghiên cứu và tự phát hiện kiến thức Việc áp dụng các công cụ này không chỉ tạo ra sự hứng thú mà còn hình thành thái độ nghiêm túc và trung thực trong học tập, điều này có ảnh hưởng quyết định đến kết quả học tập của học sinh.
Học sinh có thể tự tạo ra những đồ dùng học tập đơn giản dưới sự hướng dẫn của giáo viên, phản ánh nội dung kiến thức cần đạt Tùy thuộc vào bài học và mục đích giáo dục, giáo viên có thể yêu cầu học sinh làm đồ dùng học tập tại nhà như vẽ hình minh họa, làm mô hình, sưu tầm tranh ảnh, hoặc chuẩn bị slide Ngoài ra, học sinh cũng có thể tạo ra sản phẩm ngay trong tiết học thông qua các thí nghiệm trải nghiệm và thí nghiệm kiểm chứng.
CÁC HOẠT ĐỘNG CÓ THỂ DÙNG ĐỒ DÙNG HỌC TẬP
2.4.1 Hoạt động trải nghiệm kết nối
Sự chú ý của học sinh trong tiết dạy phụ thuộc nhiều vào giáo viên Phần mở đầu của bài học rất quan trọng; nếu giáo viên sử dụng các mô hình và sản phẩm tự chuẩn bị của học sinh, đồng thời khuyến khích học sinh tham gia tìm hiểu và giải thích nội dung bài học, sẽ thu hút được sự chú ý của các em.
2.4.2 Hoạt động hình thành kiến thức
Để hình thành kiến thức mới, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh tạo ra các đồ dùng học tập đơn giản tại lớp, giúp thể hiện nội dung kiến thức cần truyền đạt, đặc biệt là các khái niệm trừu tượng như ion và đồng phân hình học Những mô hình đơn giản mà học sinh tự làm hoặc các trò chơi do giáo viên tổ chức sẽ tăng cường hứng thú tham gia của học sinh Qua đó, các em không chỉ phát triển kỹ năng quan sát, giao tiếp và hợp tác mà còn hình thành phẩm chất ham học.
2.4.3 Hoạt động củng cố kiến thức
Sau khi hoàn thành các tiết học hoặc chuyên đề với nhiều kiến thức, học sinh cần hệ thống hóa thông tin một cách khoa học và logic để ghi nhớ lâu và áp dụng vào giải quyết bài tập hay vấn đề thực tiễn Sơ đồ tư duy là phương pháp hiệu quả nhất để hệ thống kiến thức, giúp học sinh không chỉ thực hiện tốt mà còn phát huy sự sáng tạo Tùy vào khối lượng kiến thức, giáo viên có thể yêu cầu học sinh thực hiện sơ đồ tư duy tại lớp hoặc ở nhà, khuyến khích các em sáng tạo theo nhiều cách khác nhau.
Khi hướng dẫn học sinh làm đồ dùng học tập, giáo viên cần nghiên cứu kỹ mục tiêu bài học và các kỹ năng, phẩm chất cần hình thành cho học sinh Việc sử dụng đồ dùng học tập một cách khéo léo và đúng chủ ý sẽ mang lại hiệu quả cao nhất trong việc phát huy vai trò của chúng trong việc hình thành phẩm chất và năng lực của học sinh Đồng thời, giáo viên cần đưa ra các chỉ tiêu đánh giá sản phẩm cụ thể và khích lệ, khen thưởng những sản phẩm có tính sáng tạo cao để tạo động lực cho học sinh phát huy hết khả năng sáng tạo của mình.
NỘI DUNG THỰC HIỆN
2.5.1 Tìm hiểu nguyên tắc thiết kế đồ dùng học tập :
Trong biện pháp giáo dục, đồ dùng học tập được định nghĩa là các đối tượng vật chất được thiết kế nhằm hỗ trợ giáo viên trong việc tổ chức hoạt động học tập cho học sinh, đồng thời là công cụ giúp học sinh tiếp thu tri thức hiệu quả.
Việc thiết kế và sử dụng đồ dùng học tập phụ thuộc vào khả năng sáng tạo của giáo viên và học sinh Mặc dù không có giới hạn cho sự sáng tạo, nhưng thiết kế đồ dùng học tập cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản.
Để đảm bảo hiệu quả trong việc dạy học, cần lựa chọn đồ dùng học tập phù hợp với từng dạng bài học Chẳng hạn, trong bài học Hóa học đại cương, do có nhiều kiến thức trừu tượng như nguyên tử, phân tử và liên kết hóa học, học sinh cần được sử dụng các mô hình mô phỏng để quan sát và tháo lắp Đối với bài học về hóa nguyên tố, việc ghi nhớ các tính chất hóa học đòi hỏi học sinh không chỉ quan sát và thực hiện thí nghiệm mà còn cần ôn luyện qua các trò chơi Học thông qua trò chơi giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tích cực và thoải mái, từ đó ghi nhớ lâu bền hơn.
Đồ dùng học tập cần phải phù hợp với tâm lý và năng lực nhận thức của học sinh, giúp mỗi em có cơ hội trải nghiệm thành công trong quá trình học tập.
Việc tổ chức các hoạt động giáo dục cần phải dựa trên nội dung và kết quả mong đợi của từng lĩnh vực phát triển Do đó, đồ dùng học tập trong môn học phải chứa đựng thông tin phù hợp với nội dung dạy học.
Khi thiết kế đồ dùng học tập, cần đảm bảo tính thực tiễn, tiết kiệm thời gian và công sức, đồng thời dễ sử dụng và đạt hiệu quả giáo dục cao Việc tận dụng nguyên liệu và học liệu có sẵn trong cuộc sống là rất quan trọng Hơn nữa, cần khuyến khích sự sáng tạo của học sinh, tạo điều kiện để các em phát huy khả năng sáng tạo, từ đó duy trì hứng thú trong quá trình học tập.
2.5.2 Quy trình làm đồ dùng học tập
2.5.2.1.Phân tích nội dung giáo dục Đây là công việc cần làm đầu tiên của giáo viên khi chuẩn bị làm đồ dùng học tập Trước khi tiến hành, giáo viên cần trả lời các câu hỏi: Mục tiêu kiến thức, kĩ năng cần hình thành rèn luyện cho đồ dùng học tập là gì? Sử dụng nó chủ yếu hướng tới việc cung cấp kiến thức hay hình thành kĩ năng, thái độ cho học sinh? Học sinh tự làm dưới sự hướng dẫn của cô giúp học sinh phát triển được những gì?
Giáo viên cần nắm vững chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ và năng lực của học sinh để lựa chọn nội dung và chủ đề phù hợp Sau đó, giáo viên hướng dẫn học sinh lập kế hoạch, sưu tầm và tận dụng nguyên liệu nhằm phát huy khả năng sáng tạo trong việc làm đồ dùng học tập tương ứng với nội dung đã chọn.
+ Căn cứ chương trình sách giáo khoa, chuẩn kiến thức, kĩ năng
+ Căn cứ văn bản hướng dẫn giảng dạy nói chung, hướng dẫn giảng dạy bộ môn nói riêng
+ Tìm hiểu các đồ dùng dạy học trực quan có liên quan, sáng tạo các đồ dùng dạy học mới phù hợp nội dung bài học
+ Lên phương án, tiến hành hướng dẫn học sinh thiết kế
Khi thực hiện việc học, cần chú ý rằng đồ dùng học tập nên dễ sử dụng và tiết kiệm thời gian trên lớp Kích thước và màu sắc của chúng cần phải phù hợp, đồng thời đảm bảo an toàn trong quá trình vận chuyển, bảo quản và sử dụng.
Xây dựng hệ thống các trò chơi phù hợp đơn vị kiến thức
Xây dựng hệ thống đồ dùng dạy học phù hợp kiến thức bài học và năng lực học sinh dựa trên các căn cứ sau:
2.5.2.2 Xây dựng bản thiết kế Đây là bước quan trọng trong việc thiết kế dồ dùng dạy học Giáo viên cần hình dung được toàn bộ nội dung cũng như các hoạt động sư phạm trong lớp mà các đồ dùng dạy học sẽ hỗ trợ trong quá trình dạy của giáo viên và học của học sinh đồ dùng học tập sẽ hỗ trợ một phần mục tiêu hoạt động, nó mang giá trị tri thức, giúp học sinh lĩnh hội tri thức, kĩ năng hay để minh họa
Sau khi xác định nội dung, giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh Cùng với học sinh, giáo viên sẽ đánh giá tính khả thi trong thiết kế và sử dụng đồ dùng học tập, bao gồm việc lựa chọn nguyên vật liệu, độ bền của sản phẩm, và khả năng tự làm của học sinh hay cần sự hỗ trợ từ người khác.
Tiếp theo, học sinh cần tiến hành nghiên cứu thiết kế sao cho phù hợp, khoa học đảm bảo yếu tố thẩm mỹ
Quá trình thi công thiết kế có thể diễn ra tại lớp học hoặc tại nhà, tùy thuộc vào đặc điểm của từng giờ học và bài học Học sinh tự tìm kiếm nguyên liệu và phối hợp với nhau để thực hiện theo bản thiết kế Để đánh giá khả năng tham gia tích cực của học sinh trong hoạt động làm đồ dùng học tập, giáo viên sử dụng phiếu đánh giá quá trình làm việc nhóm.
2.5.2.4 Sử dụng, xem xét, điều chỉnh
Sau khi hoàn thành đồ dùng học tập, học sinh cần dự đoán các tình huống có thể xảy ra trong quá trình sử dụng và tìm ra giải pháp phù hợp Việc điều chỉnh đồ dùng học tập để phù hợp với mục tiêu giáo dục đã đề ra là rất quan trọng Học sinh cũng nên điều chỉnh cách sử dụng và tận dụng các tình huống này để hình thành những kỹ năng mới.
Xây dựng kế hoạch dạy học, sử dụng đồ dùng dạy học vào dạy học
- Soạn kế hoạch dạy học, sử dụng các đồ dùng dạy học vào giảng dạy
- Khai thác có hiệu quả hệ thống các thiết bị dạy học, khai thác lợi thế của công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học
- Coi trọng thiết kế học tập dựa trên hành động, trải nghiệm; coi trọng thực hành
Sử dụng các phương pháp dạy học hiện đại giúp phát huy tính tích cực và chủ động của học sinh, đặc biệt chú trọng vào các phương pháp đặc thù của từng bộ môn Đồng thời, cần chú ý đến hình thức trải nghiệm sáng tạo và dạy học STEM để nâng cao hiệu quả giáo dục.
Kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực cần đa dạng hóa các phương pháp và hình thức đánh giá để đảm bảo đánh giá toàn diện học sinh Đặc biệt, cần chú trọng đến việc đánh giá bằng quan sát trong quá trình và đánh giá sản phẩm Sự kết hợp giữa đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả đánh giá.
+ Loại bỏ những bài tập có nội dung hóa học nghèo nàn nhưng lại cần đến những thuật toán phức tạp để giải
+ Tăng cường sử dụng bài tập trắc nghiệm khách quan
+ Xây dựng bài tập tích hợp bảo vệ môi trường
+ Đa dạng hóa các loại hình bài tập như bài tập bằng hình vẽ, bài tập vẽ đồ thị, sơ đồ, bài tập lắp dụng cụ thí nghiệm
+ Xây dựng bài tập thực nghiệm định lượng
+ Nội dung bài tập để rèn luyện cho học sinh năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề.
KẾ HOẠCH HƯỚNG DẪN HỌC SINH LÀM ĐỒ DÙNG HỌC TẬP CHO MỘT SỐ BÀI HỌC CỤ THỂ TRONG CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC 10
MỘT SỐ BÀI HỌC CỤ THỂ TRONG CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC 10
2.6.1 Bài 1 THÀNH PHẦN NGUYÊN TỬ
Hướng dẫn học sinh làm sơ đồ tư duy
1.Mục đích: Củng cố kiến thức về thành phần cấu tạo nguyên tử giúp học sinh nắm chắc nội dung của bài học về nguyên tử
2.Chuẩn bị: Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh (10 phút cuối của tiết học)
Giáo viên tổ chức lớp học thành 8 nhóm, mỗi nhóm sẽ tự vẽ sơ đồ tư duy để hệ thống hóa toàn bộ kiến thức về cấu tạo của nguyên tử Các nhóm thực hiện việc này trên bảng phụ hoặc tờ giấy lịch lớn.
Học sinh cần thực hiện công việc dựa trên các tiêu chí đánh giá sản phẩm (phụ lục 1) và phiếu đánh giá quá trình làm việc nhóm (phụ lục 2) mà giáo viên đã cung cấp từ đầu năm học, đồng thời tuân thủ các yêu cầu mà giáo viên đã đề ra.
- Hoạt động 1 : Các nhóm tiến hành thực hiện vẽ sơ đồ tư duy (5 phút)
Giáo viên sẽ theo dõi và quan sát các nhóm làm việc trong 5 phút Sau đó, các nhóm tự đánh giá sản phẩm của nhau, chọn ra sản phẩm đẹp và hoàn chỉnh nhất, và cử đại diện lên thuyết trình trong thời gian 3 phút.
- Hoạt động 3 : GV tổng kết, nhận xét
HS tích cực nhất mỗi nhóm và nhóm có sản phẩm đẹp sáng tạo nhất sẽ được nhận quà ( bút bi, giấy nhớ…) từ GV
4.Hình ảnh sản phẩm của học sinh:
2.6.2 Bài 5 CẤU TẠO CỦA BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA
Hướng dẫn học sinh làm bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
Mục đích của hoạt động thiết kế Bảng Tuần Hoàn là giúp học sinh hiểu rõ nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố, đồng thời ghi nhớ vị trí của một số nguyên tố quan trọng và quen thuộc.
2.Chuẩn bị: GV giao nhiệm vụ cho HS ( 7 phút cuối của tiết học trước)
- GV chia lớp thành 4 nhóm, giao nhiệm vụ về nhà:
1/ Tự nghiên cứu và nắm vững : nguyên tắc xây dựng Bảng Tuần Hoàn,cấu tạo Bảng Tuần Hoàn: ô nguyên tố, chu kì, nhóm nguyên tố
2/ Mỗi nhóm thiết kế 1 Bảng Tuần Hoàn các nguyên tố hóa học từ những vật liệu sẵn có xung quanh em
Học sinh cần thực hiện công việc dựa trên các tiêu chí đánh giá sản phẩm (phụ lục 1) và phiếu đánh giá quá trình làm việc nhóm (phụ lục 2) mà giáo viên đã cung cấp từ đầu năm học, đồng thời tuân thủ các yêu cầu mà giáo viên đã đề ra.
- Hoạt động 1 : Các nhóm tiến hành thực hiện ý tưởng thiết kế Bảng Tuần Hoàn bằng các nguyên liệu đã chuẩn bị sẵnở nhà
- Hoạt động 2 : Các nhóm cử đại diện lên thuyết trình ( thời gian thuyết trình là 3 phút)
Giáo viên sẽ tổng kết và nhận xét về các sản phẩm của các nhóm, đồng thời chấm điểm cho những nhóm có sản phẩm đẹp, sáng tạo nhất và thuyết trình hay, logic nhất sẽ được cộng điểm.
4.Hình ảnh sản phẩm của học sinh:
2.6.3.1 Hướng dẫn học sinh làm sơ đồ tư duy tổng ôn lí thuyết
Mục đích của bài viết là củng cố kiến thức về bảng tuần hoàn hóa học, giúp học sinh nắm vững quy luật biến đổi cấu hình electron của nguyên tử, cũng như tính chất vật lý và hóa học của các đơn chất và hợp chất của các nguyên tố trong bảng tuần hoàn.
2.Chuẩn bị: Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh (5 phút cuối của tiết học bài ý nghĩa bảng hệ thống tuần hoàn)
- Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm giao nhiệm vụ về nhà:
Ôn tập kiến thức về bảng tuần hoàn là rất quan trọng, bao gồm việc nắm vững quy luật biến đổi tính chất vật lý và hóa học của các đơn chất cũng như hợp chất của các nguyên tố.
Mỗi nhóm sẽ tạo ra một sơ đồ tư duy tổng quát về chương 2 của bảng hệ thống tuần hoàn, sử dụng giấy A0 hoặc giấy lịch lớn để trình bày toàn bộ kiến thức một cách hệ thống và rõ ràng.
Học sinh cần thực hiện công việc dựa trên các tiêu chí đánh giá sản phẩm (phụ lục 1) và phiếu đánh giá quá trình làm việc nhóm (phụ lục 2) mà giáo viên đã cung cấp từ đầu năm học, đồng thời tuân thủ các yêu cầu mà giáo viên đã đề ra.
- Hoạt động 1 : Các nhóm tiến hành thực hiện vẽ sơ đồ tư duy ở nhà
- Hoạt động 2 : Các nhóm cử đại diện lên thuyết trình ( thời gian thuyết trình là 3 phút)
Giáo viên sẽ tổng kết và nhận xét về các sản phẩm của các nhóm, đồng thời chấm điểm cho những sản phẩm đẹp và sáng tạo nhất Nhóm có phần thuyết trình hay và logic sẽ được cộng thêm điểm.
4.Hình ảnh sản phẩm của học sinh:
2.6.3.2 Hướng dẫn học sinh làm trò chơi hoàn thiện bảng tuàn hoàn
1 Mục đích: Rèn luyện cho học sinh kĩ năng viết cấu hình electron nguyên tử, vận dụng được mối quan hệ giữa cấu hình electron nguyên tử và vị trí của nguyên tố rong bảng tuần hoàn
2 Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị sẵn 20 thẻ nguyên tố
+ Tạo thẻ 20 nguyên tố ứng với 20 ô còn trống trên bảng tuần hoàn (có băng dính 2 mặt để dán lên bảng tuần hoàn)
+ Trên mỗi thẻ có ghi sẵn kí hiệu hóa học, chừa trống tên nguyên tố và cấu hình electron để học sinh tự điền
Lưu ý rằng 20 thẻ nguyên tố tương ứng với các ô trống trong mỗi nhóm là khác nhau nhưng có độ khó tương đương Đây là những nguyên tố đứng đầu bảng tuần hoàn hoặc là những nguyên tố quen thuộc.
Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm sẽ hoàn thành nội dung còn thiếu trong 5 thẻ Sau khi hoàn tất, các nhóm cử đại diện lên dán các thẻ vào bảng tuần hoàn, đúng vị trí của các ô nguyên tố bị chừa trống.
- Đội nào dán đúng vị trí, nhanh nhất và điền thông tin đúng nhất sẽ thắng cuộc và được nhận quà từ giáo viên
Hoạt động 1: giáo viên chia và giao thẻ nguyên tố cho các nhóm
Hoạt động 2: Các nhóm phân nhiệm vụ cho các bạn điền thông tin vào thẻ nguyên tố còn lại và dán vào bảng tuần hoàn
Hoạt động 3: giáo viên chỉnh sửa thông tin HS đã ghi và quan sát các nhóm làm việc
Hoạt động 4: giáo viên nhận xét phát quà cho nhóm chiến thắng, tổng kết kiến thức cần nắm vững
4 Hình ảnh sản phẩm của học sinh:
6.4.1 Hướng dẫn học sinh làm mô hình phân bố electron vào các lớp
1 Mục đích : Sau khi tham gia hoạt động này, học sinh hình thành được khái niệm ion, sự hình thành ion dương, ion âm, viết quá trình hình thành cation, anion
GV giao nhiệm vụ thực hện ngay tại lớp trong tiết học liên kết ion
+ GV chia lớp thành 8 nhóm mỗi nhóm thực hiện 1 nhiệm vụ khác nhau, sau đó giao công việc:
1/ Đọc kĩ SGK kiến thức về bài liên kết ion
2/ Hướng dẫn HS thiết kế trò chơi như sau:
- Giáo viên chuẩn bị các thẻ về sơ đồ các lớp electron
- Học sinh chuẩn bị băng keo hai mặt, hạt đậu a/ Nhóm 1,3,5,7: Chuẩn bị kiến thức về sự hình thành ion dương (cation)
KẾT QUẢ THỰC HIỆN BIỆN PHÁP
2.7.1 Mục đích và đối tượng thực nghiệm sư phạm
Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá hiệu quả của việc hướng dẫn học sinh lớp 10A5 tự làm đồ dùng học tập trong môn Hóa học Nghiên cứu này được giới hạn trong chương trình Hóa học 10 trung học phổ thông, từ đó rút ra kết luận về tính khả thi và hiệu quả của phương pháp này trong các hoạt động dạy học, nhằm phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh.
10A6 học theo kế hoạch dạy học phát triển năng lực bình thường, không sử dụng giải pháp
* Ý kiến của học sinh về hứng thú học tập môn Hoá học
Rất thích thích Bình thường
* Kết quả bài kiểm tra cuối kì II môn Hoá học 10, năm học 2022 – 2023
Kết quả so sánh giữa hai lớp cho thấy tính khả thi và hiệu quả của giải pháp "Hướng dẫn học sinh tự làm đồ dùng học tập môn Hóa học" trong việc nâng cao hứng thú, chất lượng dạy học và phát triển năng lực của học sinh.
