(Skkn 2023) định hướng dạy học theo dự án một số chủ đề môn toán lớp 10 nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học sinh

Đồng nghĩa với việc chương trình Giáo dục THPT thực sự đã chuyển mình thay đổi toàn diện từ nội dung, hình thức tổ chức dạy học đến cách thức tiếp cận kiến thức, định hướng hình thành và

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỞ GD&ĐT NGHỆ AN

TRƯỜNG THPT ĐÔNG HIẾU

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Môn: Toán

Năm thực hiện: 2023

6 III Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2

8 V Tính mới và những đóng góp của đề tài 3

10 I Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài khoa học 4

13 3 Thực trạng dạy học theo hình thức DHTDA tại

trường THPT Đông Hiếu

7

14 II Các giải pháp tiến hành để giải quyết vấn đề 9

15 1 Nguyên tắc lựa chọn nội dung, cấu trúc xây dựng

chủ đề dạy học theo hình thức DHTDA

20 IV Thực nghiệm sư phạm, khảo sát và đánh giá

4 DHTDA Dạy học theo dự án

5 CT GDPT Chương trình giáo dục phổ thông

6 KNTT&CS Kết nối tri thức và cuộc sống

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lí do chọn đề tài

Mục tiêu của công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục của Đảng và Chính phủ là: “Chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực” (NQ 88/2014/QH13 của Quốc hội)

Năm học 2022-2023 là năm học đầy thách thức với chương trình giáo dục THPT nói chung và môn Toán nói riêng vì đây là năm học đầu tiên giáo viên THPT được tiếp cận với chương trình GDPT 2018 Đồng nghĩa với việc chương trình Giáo dục THPT thực sự đã chuyển mình thay đổi toàn diện từ nội dung, hình thức tổ chức dạy học đến cách thức tiếp cận kiến thức, định hướng hình thành và phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh

Dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh là xu thế của các nền giáo dục tiên tiến, mỗi giáo viên cần phải trau dồi cho mình một

kĩ năng tổ chức các hình thức dạy học hiện đại, phù hợp với các đối tượng học sinh qua đó định hướng cho các em tiếp cận, làm quen với hoạt động nghiên cứu khoa học, thúc đẩy việc ứng dụng Toán học vào các tình huống thực tiễn Chương trình Toán 10 có một cách tiếp cận hoàn toàn mới và có tính trừu tượng cao đối với đa số học sinh đầu cấp, nội dung các chủ đề bám sát với các bài toán thực tiễn Vì vậy, tổ chức dạy và học như thế nào để phát huy được tính tích cực, chủ động và sáng tạo cho học sinh là một vấn đề đầy khó khăn và thách thức Tuy nhiên đó cũng là một cơ hội để người giáo viên chuyển mình tiếp cận dần với các hình thức dạy học hiện đại Mỗi chúng ta cần mạnh dạn thay đổi đề cùng chung tay đưa con tàu giáo dục nước nhà tiếp cận với con đường mới và tiến gần hơn với các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới

Năm học 2022-2023 sở GD&ĐT chỉ đạo các cơ sở giáo dục đẩy mạnh hình thức tổ chức dạy học theo dự án, yêu cầu mỗi đơn vị tổ chức được ít nhất một dựa án ở mỗi môn học (Công văn số 1776/SGD&ĐT GDTrH V/v hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ GDTrH năm học 2022-2023, ngày 26/8/2022) Qua đó ta thấy tầm quan trọng và tính cấp thiết của hình thức tổ chức dạy học này

Bản thân là giáo viên dạy toán ở ngôi trường miền núi, nơi đây học sinh còn khó khăn về nhiều mặt Nhưng với quyết tâm không để các em bị bỏ lại

phía sau trên con tàu giáo dục nên chúng tôi chọn đề tài “Định hướng dạy

học theo dự án một số chủ đề môn Toán lớp 10 nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học sinh” với mong muốn thúc đẩy mạnh mẽ quá

trình đổi mới các hình thức tổ chức dạy học trong nhà trường THPT Đông Hiếu

II Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

1 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu các quan niệm và định nghĩa về dạy học theo dự án (DHTDA)

- Nghiên cứu ưu điểm và hạn chế của DHTDA trong dạy học môn Toán

- Nghiên cứu vận dụng DHTDA vào một số chủ đề kiến thức môn Toán lớp 10,

CT GDPT 2018

- Nghiên cứu tính chủ động, tích cực sáng tạo của học sinh khi tham gia thực hiện các nhiệm vụ trong các dự án cụ thể

2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tác động của DHTDA đến quá trình hình thành kiến thức, phẩm chất và năng lực của học sinh

Đề xuất thiết kế kế hoạch DHTDA một số chủ đề môn Toán 10 theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh

Nhiệm vụ trọng tâm:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về DHTDA môn toán

- Nghiên cứu thiết kế một số hoạt động giáo dục theo định hướng DHTDA môn Toán lớp 10

- Phân tích các nhiệm vụ thành phần của dự án học tập, từ đó có các hoạt động chi tiết nhằm liên kết được nội dung dạy học với các nhiệm vụ thực tế đã giao cho học sinh

- Định hướng và xây dựng một số dự án dạy học nhằm phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh

III Đối tượng, phạm vị nghiên cứu

- Đối tượng thực hiện là học sinh (các lớp 10C7, 10C8, 10C9) trường THPT Đông Hiếu, các chủ đề kiến thức trong chương trình môn toán lớp 10, các năng lực cần đạt có liên quan,

- Đề tài thực hiện trong phạm vi kiến thức môn Toán lớp 10, sách KNTT&CS

IV Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp khảo sát và thử nghiệm (trao đổi với học sinh và tìm hiểu khả năng quan sát, đưa thực tế vào bài học của học sinh)

- Thực nghiệm sư phạm

- Thống kê chất lượng

- Khảo sát tính khả thi của đề tài

V Tính mới và những đóng góp của đề tài

Thiết kế và tổ chức các hoạt động dạy học theo dự án sử dụng một số chủ đề trong chương trình Toán 10 – KNTT&CS nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy học toán ở trường THPT Đông Hiếu

Tổng hợp lại một cách hệ thống quy trình thực hiện bài học theo dự án Đề xuất và tổ chức thực hiện các hình thức (mức độ) khác nhau của DHTDA gắn liền với các chủ đề NCKH và chủ đề STEM

Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong các hoạt động chiếm lĩnh tri thức

PHẦN II NỘI DUNG

I Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài khoa học

1 Cơ sở lí luận

1.1 Dạy học theo dự án

DHTDA là một trong những phương pháp dạy học (PPDH) hiện đại phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học Có nhiều quan điểm khác nhau về DHTDA nhưng điểm chung của các quan điểm đó là đều nhấn mạnh đến “tính tự quyết” và sự tự hoạt động như là cơ sở, nền móng của dạy học DHTDA tạo điều kiện cho học sinh tự quyết trong tất cả các giai đoạn học tập và tạo được sản phẩm hoạt động nhất định Vì vậy, DHTDA được coi là phương pháp dạy học giải quyết được cả mặt lý thuyết và thực tiễn

Một số quan điểm về DHTDA:

Theo [5]: DHTDA là một hình thức tổ chức dạy học, bên cạnh đó, DHTDA

có thể hiểu là một phương pháp dạy học phức hợp “Làm việc nhóm là hình thức làm việc cơ bản của DHTDA”

Trong chương trình dạy học của Intel: DHTDA là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm Cách học này phát triển kiến thức và kĩ năng của học sinh thông qua một nhiệm vụ mở rộng, đòi hỏi các em phải nghiên cứu và thể hiện kết quả học tập của mình thông qua các sản phẩm lẫn phương thức thực hiện

Theo Trần Thị Hoàng Yến: DHTDA là một PPDH, trong đó dưới sự định hướng, tổ chức, hướng dẫn, điều chỉnh của giáo viên, học sinh tự lực lập kế hoạch hành động, tiến hành thực hiện các nhiệm vụ học tập để tạo ra sản phẩm, qua đó lĩnh hội tri thức mới thông qua các dự án có ý nghĩa thực tiễn [6;tr26] Qua các quan điểm trên ta thấy, DHTDA là một phương pháp có chức năng kép (kết hợp giữa học tập và nghiên cứu), góp phần gắn lý thuyết với thực hành,

tư duy và hành động có vai trò tích cực vào việc đào tạo năng lực làm việc sáng tạo, giải quyết vấn đề cho học sinh Mục tiêu của DHTDA là thông qua thực hiện các DAHT, HS không những trả lời được những câu hỏi, giải quyết được những nhiệm vụ học tập, lĩnh hội được những kiến thức cần thiết mà còn hình thành được cách thức làm việc, phát triển được kĩ năng tự học, tự nghiên cứu đặc biệt là hình thành và phát triển năng lực NCKH cho bản thân

1.2 Ưu điểm và nhược điểm trong việc DHTDA

1.2.1 Ưu điểm

- Gắn lí thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội

- Kích thích động cơ, hứng thú học tập của học sinh

- Phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm, phát triển khả năng sáng tạo

- Rèn luyện năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp và hợp tác

- Rèn luyện phẩm chất kiên trì, nhẫn nại trong học tập và trong đời sống

- DHTDA đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp

Các

phương

diện so

sánh

Dạy học theo phương pháp

truyền thống Dạy học theo dự án

Quan

niệm

Học là quá trình tiếp thu và lĩnh hội, qua đó hình thành kiến thức, kĩ năng, tư tưởng, tình cảm

Học là quá trình kiến tạo; HS tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lí thông tin, tự hình thành kiến thức, năng lực và phẩm chất

Nội dung Từ sách giáo khoa, tài liệu

tham khảo + giáo viên

Từ nhiều nguồn khác nhau: SGK, tài liệu tham khảo, GV, các tài liệu khoa học phù hợp, thí nghiệm, thực tế, đặc biệt là các nguồn tài liệu dạng mở online, ; gắn với vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhu cầu của HS, tình huống thực tế, bối cảnh

và môi trường ứng dụng,

Phương

pháp

dạy học

Thường sử dụng các phương pháp diễn giảng, thuyết trình,

Các phương pháp dạy học tích cực: Phát hiện và giải quyết vấn đề; dạy học tương tác, kiến tạo,

- Thang điểm thường có sẵn, dùng chung

cho cả lớp

- Sản phẩm: Điểm số

GV và HS (có thể có cả đối tượng khác) tham gia vào hoạt động đánh giá Công cụ đánh giá cần được xây dựng bởi GV và HS cho từng dự án học tập

Sản phẩm: Sản phẩm của dự án có tính ứng dụng trong thực tế

2 Cơ sở thực tiễn

Thực hiện Nghị quyết Trung ương số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm

2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, phương thức giáo dục tích cực, tích hợp với mục đích rèn luyện năng lực cho học sinh

Công văn số 1776/SGD&ĐT GDTrH V/v hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ GDTrH năm học 2022-2023, ngày 26/8/2022 của SGD&ĐT Nghệ An: Năm học 2022-2023 các cơ sở giáo dục đẩy mạnh hình thức tổ chức dạy học theo dự án,

mỗi đơn vị tổ chức được ít nhất một dựa án ở mỗi môn học

Do đặc thù của DHTDA là có tính trừu tượng, tiếp thu kiến thúc thông qua việc giải quyết các nhiệm vụ học tập nên dễ gây nản chí cho học sinh trong quá trình hoạt động khám phá tri thức

Học sinh lớp 10 (khóa 2022-2023) vừa hoàn thành chương trình THCS (CT 2006) với các phương pháp dạy học truyền thống nên sẽ bỡ ngỡ khi các em bắt đầu tiếp cận CTPT 2018 (với nội dung, cách trình bày và phương pháp học tập hoàn toàn thay đổi)

3 Thực trạng dạy học theo hình thức DHTDA tại trường THPT Đông Hiếu 3.1 Về phía giáo viên

Chúng tôi sử dụng phiếu để tiến khảo sát với 26 giáo viên (GV) thuộc các

môn Toán học (8 GV), Vật lí (7 GV), Hóa học (4 GV), Sinh học (4 GV), Công

nghệ (3 GV) của trường THPT Đông Hiếu

Câu 1 Thầy/Cô hãy đánh giá tầm quan trọng của hoạt động dạy học theo dự án

cho học sinh tại trường THPT Đông Hiếu

Tầm quan trọng Rất quan

trọng

Quan trọng

Bình thường

Không quan trọng

Vừa thực hiện vừa tìm hiểu

Đã thực hiện thành thạo

huấn kĩ càng và đặc biệt là không gian, thời gian và kinh phí chưa bảo đảm

3.2 Về phía học sinh

Trước khi tiến hành áp dụng phương pháp dạy học theo dự án, chúng tôi phát phiếu điều tra cho 127 học sinh (HS) thuộc các lớp 10C7(41), 10C8(44), 10C9(42) tại Trường THPT Đông Hiếu, kết quả thu được như sau:

Câu 1 Ở cấp THCS Em đã được tiếp cận với “dự án học tập” môn Toán nào

chưa? Dự án liên quan đến chủ đề gì ?

Chưa từng Đã từng học Chủ đề liên quan đến

kiến thức:

107 84.25% 20 15.75% - Hàm số bậc 2

- Tam giác đồng dạng

Câu 2 Em đánh giá thế nào về thái độ học tập của bản thân khi thực hiện các

dựa án học tập môn Toán?

Rất hứng thú Không hứng thú Không đánh giá được

Ở câu 2, chúng tôi lấy thông tin từ 20 học sinh đã từng được tiếp cận với

DHTDA (15 20 =75% HS thấy hứng thú với các DAHT) Điều đó chứng tỏ

dạy học theo dự án thật sự là phương pháp dạy học tạo được tính chủ động, tích

cực và sáng tạo cho học sinh

Câu 3 Những kỹ năng sau đây em đã được Thầy/ Cô rèn luyện ở mức độ nào?

Nội dung Rất tốt Tốt Chưa tốt Không có

Trao đổi, thảo

3.3 Kết luận

Kết quả điều tra đã phản ánh một thực trạng là:

Các GV đã nhận thấy tầm quan trọng của hình thức học tập theo dự án Tuy nhiên đa số GV chưa thật sự đầu tư tìm hiểu kỹ về các hoạt động định hướng học tập theo dự án, cũng như chưa chú trọng việc phát triển NL đặc thù bộ môn cho HS Đa số GV vẫn còn khó khăn trong việc tổ chức các hoạt động dạy học của các phương pháp dạy học tích cực

HS cảm thấy hứng thú với các tiết học có kiến thức thực tiễn, vận dụng kiến thức vào các vấn đề thực tiễn Từ đó chúng tôi càng có động lực và quyết tâm hoàn thành SKKN này nhằm xây dựng các tiết học theo hình thức dạy học theo

dự án để phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo cho học sinh

Chúng tôi đánh giá: việc sử dụng hình thức dạy học theo dự án trong dạy học môn toán cần được chú trọng, đẩy mạnh hơn nữa để có thể phát triển các năng lực đặc thù của HS, đặc biệt là NL đặc thù môn Toán Do đó, sáng kiến kinh nghiệm này rất có ý nghĩa về thực tiễn

II Các giải pháp tiến hành để giải quyết vấn đề

1 Nguyên tắc lựa chọn nội dung, cấu trúc xây dựng chủ đề dạy học theo hình thức DHTDA

Để tổ chức được các hoạt động giáo dục có hiệu quả, mỗi chủ đề DHTDA cần phải được xây dựng theo 5 nguyên tắc sau:

Nguyên tắc Nội dung

1 Chủ đề bài học DHTDA cần đề cập đến các vấn đề thực tiễn,

các hoạt động nảy sinh vấn đề cần giải quyết

2 Cấu trúc hoạt động DHTDA theo quy trình thiết kế các dự án,

ưu tiên thiết kế cấu trúc để học sinh hoạt động

3 Thực hiện chủ đề DHTDA, đưa HS vào hoạt động chủ động

tìm tòi và khám phá, định hướng hành động, trải nghiệm và tạo ra sản phẩm dưới sự định hướng của GV

4 Tổ chức DHTDA lôi cuốn HS vào hoạt động nhóm kiến tạo

5 Chủ đề DHTDA tiếp cận liên môn Khoa học, Kĩ thuật, Công

nghệ và Toán phù hợp với trình độ nhận thức của HS

2 Quy trình tổ chức dạy học theo dự án

Các tài liệu tham khảo hiện hành chia quy trình DHTDA gồm các giai đoạn sau:

Giai đoạn 1: Xác định chủ đề và đưa ra tình huống học tập

Giáo viên căn cứ vào nội dung chủ đề để có những định hướng cho học sinh hoặc gợi ý một số vấn đề gắn liền với thực tiễn, kích thích tính tò mò, khám phá của các em

Giai đoạn 2: Xác định mục tiêu của dự án, xây dựng kế hoạch

Sau khi chọn chủ đề, cần xác định vấn đề cần giải quyết để giao cho nhóm

HS thực hiện Mỗi nhóm HS tự xác định mục tiêu và kế hoạch thực hiện của mình, lên kế hoạch với các nội dung cần thực hiện để hoàn thành dự án, càng chi tiết, cụ thể càng tốt

Để học sinh thuận lợi trong quá trình hoạt động hoàn thành dự án và chiếm lĩnh tri thức thì giáo viên cần phác thảo một kế hoạch sơ bộ cho học sinh và xây dựng hợp lí bộ câu hỏi định hướng nhằm giúp học sinh tiếp cận chính xác hơn trọng tâm của chủ đề

Để phù hợp với thực trạng học sinh tại trường, chúng tôi chia bộ câu hỏi định hướng thành hai loại: Câu hỏi định hướng nghiên cứu kiến thức và Câu hỏi định hướng hoạt động chiếm lĩnh tri thức

Giáo viên cần đánh giá kế hoạch của HS sao cho khi giải quyết vấn đề đó,

HS phải học được những kiến thức, kỹ năng cần dạy trong chương trình môn học đã được lựa chọn Các hoạt động của học sinh cần hướng đến mục tiêu cuối cùng của dự án học tập

Giai đoạn 3: Phân công nhiệm vụ, thực hiện dự án

Sau khi đã xác định vấn đề cần giải quyết/ sản phẩm cần chế tạo/ bài toán cần giải quyết nhóm trưởng và các thành viên căn cứ vào bảng kế hoạch để phân công nhiệm vụ hợp lí, đảm bảo các sản phẩm phải hoàn thành đúng thời gian quy định

Mỗi hoạt động học được thiết kế rõ ràng về mục đích, nội dung và sản phẩm học tập mà HS phải hoàn thành

Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo phân công trong bảng kế hoạch Nghiên cứu tài liệu, tra cứu thông tin, tổng hợp và xử lí thông tin

Trao đổi thống nhất và viết báo cáo thu hoạch

Quá trình này giáo viên cần quan tâm sát sao nhằm điều chỉnh và định hướng cho học sinh đi đúng với mục tiêu

Các hoạt động học có thể được tổ chức cả ở trong và ngoài lớp học (ở trường, ở nhà và cộng đồng)

Giai đoạn 4: Báo cáo, trình bày sản phẩm

Giáo viên tổ chức cho học sinh trình bày sản phẩm

Các nhóm trao đổi, thảo luận, nhận xét để hoàn thiện dự án

Các thành viên thực hiện nhiệm vụ và chỉnh sửa sản phẩm theo các ý kiến góp ý hợp lí

Giai đoạn 5: Đánh giá kết quả thực hiện dự án

Đưa ra tiêu chí đánh giá cụ thể, rõ ràng

Học sinh tự đánh giá, các nhóm đánh giá lẫn nhau

Giáo viên tổng hợp, đánh giá chung qua đó nhấn mạnh các nội dung trọng tâm của chủ đề học tâp

Chúng tôi đánh giá quy trình trên hoàn toàn hợp lí và phù hợp với đối tượng

là học sinh THPT Tuy nhiên để phù hợp hơn với thực tế giảng dạy chúng tôi mạnh dạn chia bài học theo dự án gồm 2 mức độ:

Mức độ 1: Dự án học tập bám sát với nội dung chủ đề (các giai đoạn của

quy trình DHTDA bám sát với các nội dung cần giáo dục, sản phẩm của dự án

là kiến thức, năng lực cần đạt của chủ đề đó)

Mức độ 2: Dự án học tập tiếp cận với 1 đề tài khoa học (ngoài việc nắm

vững kiến thức của chủ đề, học sinh còn biết vận dụng kiến thức đó để giải quyết một số vấn đề thực tiễn; ở đây DHTDA gắn liền với các hoạt động trong

các chủ đề STEM, HĐ trải nghiệm, )

Sau đây chúng tôi trình bày một số định hướng DHTDA theo hai mức độ trên

III Định hướng dạy học theo dự án một số chủ đề môn toán lớp 10

1 DHTDA mức độ 1

Để dạy học theo dự án một chủ đề có hiệu quả thì người giáo viên cần xác định rõ mục đích cần đạt về kiến thức và về năng lực Từ đó xây dựng bộ câu hỏi định hướng phải phù hợp nội dung bài học và phù hợp năng lực học sinh Bên cạnh đó người giáo viên cần quan sát, tiếp cận học sinh thường xuyên để

hộ trợ, động viên và định hướng kịp thời giúp các em chủ động và có trách nhiệm trong công việc Một DAHT chỉ được thực hiện có hiệu quả và thành công khi HS hiểu rõ về nó, có hứng thú tham gia vào các hoạt động triển khai thực hiện, được hợp tác làm việc với mọi người trong quá trình hoàn thành DAHT và được quyền quyết định về sản phẩm DAHT của mình Do đó, để tổ chức DHTDA có hiệu quả, đòi hỏi các DAHT phải được thiết kế chú trọng về tính hứng thú cho HS và khiến cho HS tích cực chủ động tham gia thực hiện

Chủ đề: Bất phương trình bậc nhất hai ẩn

Yêu cầu cần đạt theo CTGDPT 2018: Nhận biết được BPT bậc nhất hai ẩn; biểu diễn được miền nghiệm của BPT bậc nhất hai ẩn trên mặt phẳng tọa độ; Vận dụng được kiến thức về bất phương trình bậc nhất hai ẩn vào giải quyết bài toán thực tiễn

Giai đoạn 1: Xác định chủ đề, đưa ra tình huống học tập

Chúng tôi đưa ra tình huống sau:

Nhân ngày quốc tế thiếu nhi 1/6, một rạp chiếu phim phục vụ một bộ phim hoạt hình Vé được bán ra có hai loại

Loại 1 (Dành cho trẻ từ 6-13 tuổi): 50.000 đ/vé

Loại 2: (Dành cho trẻ trên 13 tuổi): 100.000đ/vé

Người ta tính rằng để không phải bù lỗ thì số tiền vé thu được ở rạp chiếu phim này phải đạt tối thiểu 20 triệu đồng

Em hãy giúp nhà quản lí rạp chiếu phim xác định số lượng vé bán được trong những trường hợp nào thì rạp chiếu phim phải bù lỗ? (Toán 10-tập 1/KNTT với CS)

Đây là một nhiệm vụ vừa sức với học sinh vì ở cấp THCS các em đã làm quen với bài toán giải bằng cách lập phương trình, hệ phương trình, nhưng nó cũng đủ làm khó các em vì yếu tố cực trị của bài toán Để giúp học sinh trang bị

đủ kiến thức và kĩ năng để giải quyết nhiệm vụ trên chúng tôi định hướng xây dựng KHDH như sau:

Giai đoạn 2: Xác định mục tiêu của dự án, xây dựng kế hoạch dạy học

Về phẩm chất: Chăm chỉ, nhiệt tình, có trách nhiệm với tập thể

* Xây dựng kế hoạch thực hiện

Đưa ra được bài toán thực tiễn dẫn đến giải “Bất phương trình bậc nhất hai ẩn”

15 phút

(Tiết 1)

Tìm hiểu các chủ đề kiến thức trọng tâm của bài học

Thảo luận trả lời bộ câu hỏi định hướng kiến thức

25 phút

(Tiết 1)

Tìm hiểu quy trình xây dựng bài toán dẫn đến giải “Bất phương trình bậc nhất hai ẩn”

Thiết lập được mối quan hệ giữa các đại lượng trong bài toán Thảo luận bộ câu hỏi định hướng hoạt động

Mô hình hóa toán học các bài toán thực tiễn

Sử dụng ngôn ngữ và kí hiệu toán học trình bày nội dung bài toán

Nghiên cứu quy trình giải “Bất phương trình bậc nhất hai ẩn”

Trình bày được các bước biểu diễn miền nghiệm “Bất phương trình bậc nhất hai ẩn”

Nghiên cứu các kiến thức toán học liên quan: Tọa độ điểm, phương trình đường thẳng trong mặt phẳng Oxy,…

Hiểu và vận dụng thành thạo các kiến thức đó

Thống nhất bộ tiêu chí đánh giá GV đề xuất bộ tiêu chí đánh giá

Các nhóm thảo luận thống nhất

Giải được các bài toán thực tế

GV đánh giá chung, tổng kết bài học

- Xây dựng bộ câu hỏi định hướng:

- Câu hỏi khái quát: Tìm hiểu khái niệm bất phương trình

bậc nhất hai ẩn và các ứng dụng của nó?

Giúp HS định hình tổng thể các ND của chủ đề

- Câu hỏi bài học:

Nêu các khái niệm: Bất phương trình bậc nhất hai

ẩn? Nghiệm của BPT bậc nhất 2 ẩn?

Nêu quy tắc biểu diễn miền nghiệm của BPT bậc

nhất hai ẩn trên mặt phẳng tọa độ?

HS tìm hiểu và nắm được các ND trọng tâm của chủ

đề

- Câu hỏi nội dung: Chúng tôi phân thành hai loại câu hỏi

Loại 1: Câu hỏi định hướng nghiên cứu kiến thức

Câu 1: Nêu dạng tổng quát của BPT bậc nhất hai ẩn?

Câu 2: Định nghĩa nghiệm của BPT bậc nhất hai ẩn?

Câu 3: Lấy ví dụ về BPT bậc nhất 2 ẩn và tìm một nghiệm

của nó?

Câu 4: BPT nào sau đây là BPT bậc nhất hai ẩn, biểu diễn

HS thảo luận các nội dung cụ thể của bài học qua đó

miền nghiệm của BPT đó trên mặt phẳng tọa độ?

2x 3y 4 3x y2 2

chiếm lĩnh được các khái niệm và quy tắc cơ bản

Loại 2: Câu hỏi định hướng hoạt động chiếm lĩnh tri thức

Phiếu học tập:

Nhân ngày quốc tế thiếu nhi 1/6, một rạp chiếu

phim phục vụ một bộ phim hoạt hình Vé được bán ra có

hai loại

Loại 1: (Dành cho trẻ từ 6-13 tuổi): 50.000 đ/vé

Loại 2: (Dành cho trẻ trên 13 tuổi): 100.000 đ/vé

Người ta tính rằng để không phải bù lỗ thì số tiền vé thu

được ở rạp chiếu phim này phải đạt tối thiểu 20 triệu

đồng

Em hãy giúp nhà quản lí rạp chiếu phim xác định

số lượng vé bán được trong những trường hợp nào thì

rạp chiếu phim phải bù lỗ?

Câu 5: Gọi x là số vé loại 1 bán được và y là số vé loại 2

bán được Viết biểu thức tính số tiền bán vé thu được (đơn

vị nghìn đồng) ở rạp chiếu phim đó theo x và y?

Câu 6: Các số nguyên không âm x và y phải thỏa mãn

điều kiện gì để số tiền bán vé thu được đạt tối thiểu 20

triệu đồng?

Câu 7: Nếu số tiền bán vé thu được nhỏ hơn 20 triệu đồng

thì x và y thỏa mãn điều kiện gì?

Câu 8: Trình bày đầy đủ lời giải bài toán trên

Câu 9: Nêu một số bài toán thực tiễn có thể giải theo

hướng biểu diễn miền nghiệm của hệ BPT bậc nhất hai

ẩn?

Các câu hỏi bám sát với yêu cầu cần thực hiện giúp học sinh định hình được các hoạt động cần phải hoàn thành

Giai đoạn 3: Phân công nhiệm vụ, thực hiện dự án (làm việc toàn lớp)

Chia nhóm học tập, phân công nhiệm vụ

Giáo viên chia lớp thành 6 nhóm độc lập, mỗi nhóm 7 học sinh, các nhóm cùng thực hiện nhiệm vụ chung trả lời bộ câu hỏi định hướng Nhóm trưởng mỗi nhóm chịu trách nhiệm tổ chức hoạt động cho nhóm và báo cáo KQ của nhóm mình Nhóm trưởng báo cáo cho GV danh sánh thành viên của nhóm kèm nhiệm vụ cụ thể của mỗi thành viên

* GV Phổ biến cho học sinh tham khảo SGK và các tài liệu liên quan (Internet)

* Đối với HS: Mỗi nhóm cử đại diện nhóm trưởng để báo cáo hoạt động của nhóm mình, sau đó thống nhất kế hoạch thực hiện, chi tiết hóa dự án theo mẫu:

Học sinh nghiên cứu và hệ thống lại các kiến thức về “BPT bậc nhất 2 ẩn”

2 Tìm hiểu

thực tế ……

Quan sát, tìm hiểu thực tế về bài toán miền nghiệm của “BPT bậc nhất 2 ẩn”

3 Thực hành

tính toán ……

Vận dụng thành thạo các kiến thức toán học liên quan: biến đổi BPT, bài toán tọa độ điểm, phương trình đường thẳng, điểm thuộc đường thẳng,…

Thực hiện dự án: Thực hiện tại lớp

Theo kế hoạch đã xây dựng, học sinh thực hiện các nhiệm vụ, bám sát bộ câu hỏi định hướng

Nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu tài liệu, hệ thống kiến thức về BPT bậc nhất 2 ẩn, trả lời câu hỏi đã đưa ra (câu 1-câu 4)

Bám sát HĐ của các nhóm để động viên, định hướng và hỗ trợ kịp thời

Tìm hiểu thực tế

Thảo luận, trao đổi bài toán thực tế trong phiếu học tập dựa vào bộ câu hỏi định hướng (câu 5- câu 9)

Hình thức HĐ: Mỗi thành viên trong nhóm nghiên cứu, trả lời các câu hỏi

và viết ra phiếu học tập, chuyển phiếu cho các thành viên khác xem và có sự

góp ý theo vòng tròn, thảo luận trong nhóm và thống nhất kết quả chung của nhóm

Giai đoạn 4: Báo cáo, trình bày sản phấm

Giáo viên gọi đại diện nhóm lên trình bày báo cáo, các thành viên khác theo dõi, nhận xét, bổ sung, hoàn thiện sản phẩm của nhóm Các nhóm khác tham gia thảo luận, bổ sung, góp ý

GV rút ra nhận xét về kết quả và ý thức hoạt động của các nhóm

Giai đoạn 5: Đánh giá kết quả thực hiện dự án

Mỗi nhóm tự thảo luận đánh giá kết quả thực hiện dự án, thành viên trong nhóm tự đánh giá nhau và đánh giá các nhóm khác, từ đó rút ra kinh nghiệm cho quá trình học tập

Giáo viên đánh giá từng nhóm và đánh giá thành viên mỗi nhóm, đánh giá chung về quá trình thực hiện dự án của lớp, qua đó rút ra nhận xét chung và thống nhất các nội dung kiến thức và năng lực cần đạt

Thống nhất tiêu chí đánh giá: (Phụ lục 1)

Sau chủ đề này chúng tôi đánh giá học sinh được hình thành và phát triển một cách rõ rệt các năng lực đặc thù môn toán, ngoài ra các em còn được tiếp cận và phát triển thêm các năng lực quan trọng sau

- Năng lực phương pháp: HS biết lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch cho nhiệm

vụ học tập của mình; thu thập, xử lí thông tin, đánh giá và tự đánh giá về sản phẩm

- Năng lực xã hội: Các năng lực xã hội của HS được hình thành trong quá trình thực hiện DAHT như: Hợp tác nhóm, hỗ trợ lẫn nhau trong công việc, phát triển năng lực giao tiếp, làm việc nhóm, có tinh thần tập thể và có trách nhiệm với công việc, có ý thức cộng đồng và chia sẻ thông tin,

Dạy học theo dự án là tạo cơ hội cho học sinh tham gia các hoạt động thực tiễn Với mỗi hoạt động đó học sinh được nhận một công việc cụ thể trong chuỗi công việc của nhóm Nhờ đó học sinh được đặt trong tình huống phải hoàn thành công việc, điều đó buộc em phải tự giác, chủ động và tích cực trong các hoạt động xây dựng kế hoạch, thực hiện nhiệm vụ giải quyết các vấn đề phát sinh một cách tốt nhất Từ đó phát huy tính tích cực, tính trách nhiệm và phát triển các năng lực giải quyết các vấn đề của cuộc sống

2 DHTDA mức độ 2

2.1 DHTDA gắn với chủ đề STEM

Khi DHTDA gắn với chủ đề STEM giáo viên cần lưu ý đến tiến trình thực hiện dự án Phải tạo một môi trường học tập thuận lợi để học sinh được đặt vào các tình huống cụ thể và các em phải chủ động tìm hiểu các vấn đề thực tiễn Tức là giáo viên tạo cơ hội để học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập

Giáo viên cần nắm được năng lực thực tại của học sinh và những kiến thức nền mà các em đã được trang bị để tránh trường hợp dự án vượt quá sức của học sinh khiến dự án không thể thực thi Giáo viên luôn phải giám sát các hoạt động của học sinh và tiến trình thực hiện công việc thật khách quan

Giáo viên phải hình dung được các tình huống có thể xảy ra khi thực hiện

dự án Dự án cần thể hiện rõ ràng tiến trình dạy học qua bảng phân công và bảng theo dõi tiến độ thực hiện Điều này khiến học sinh phải từng bước thực hiện theo đúng quy trình để hoàn thành các nhiệm vụ đề ra

Chủ đề: Hệ thức lượng trong tam giác (4 tiết)

(Chủ đề này tổ CM Toán – Tin đã triển khai theo định hướng dạy học STEM cho một số lớp 10 từ năm học 2021-2022 (CT 2006) và năm học 2022-2023 đã thống nhất đưa vào kế hoạch môn Toán (CT 2018) để cả khối 10 đều triển khai theo định hướng STEM, ở đây chúng tôi mạnh dạn lồng ghép hình thức dạy học theo dự án với mong muốn phát huy mạnh mẽ hơn tính chủ động và sáng tạo của học sinh)

Yêu cầu cần đạt theo CTGDPT 2018:

- Nhận biết được giá trị lượng giác của một góc từ 00 đến 1800

- Tính được giá trị lượng giác (đúng hoặc gần đúng) của một góc từ 00 đến

- Mô tả được cách giải tam giác và vận dụng được vào việc giải một số bài toán

có nội dung thực tiễn (ví dụ: xác định khoảng cách giữa hai địa điểm khi gặp vật cản, xác định chiều cao của vật khi không thể đo trực tiếp, )

Giai đoạn 1: Xác định chủ đề, đưa ra tình huống học tập

nhiệm vụ của chủ đề bài học là thiết kế thiết bị đo chiều cao dựa vào những vật liệu thông dụng

Giai đoạn 2: Xác định mục tiêu của dự án, xây dựng kế hoạch dạy học

* Mục tiêu của dự án:

Biết được cách xác định các số đo cạnh, góc trong tam giác

Nhớ lại sự truyền thẳng và phản xạ của ánh sáng qua gương phẳng

Vận dụng kiến thức về giải tam giác để

Đo đạc chiều cao, độ dài của một số vật thể, khoảng cách

Đề xuất phương án thiết kế thiết bị

Về kiến thức: Nắm được các hệ thức lượng trong tam giác, các công thức tính diện tích tam giác

Về năng lực:

Thiết kế được thiết bị đo chiều cao từ những vật liệu thiết bị đơn giản

Vận dụng của kiến thức môn học để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn Năng lực thực nghiệm, nghiên cứu khoa học

Năng lực giải quyết vấn đề

Năng lực giao tiếp và hợp tác

Về phẩm chất: chăm chỉ, tự giác, trách nhiệm

* Xây dựng kế hoạch thực hiện

GV thông báo tiến trình dự án và hướng dẫn HS

gian

Ghi chú

1 Tiếp nhận nhiệm vụ, báo cáo

kiến thức, kĩ năng liên quan

45 phút HS làm việc theo nhóm tại lớp

2 Lập phương án thiết kế 1 tuần HS làm việc theo nhóm ngoài

giờ học

3 Báo cáo phương án thiết kế 45 phút HS làm việc theo nhóm tại lớp

4 Làm sản phẩm 1 tuần HS làm việc theo nhóm ngoài

giờ học

5 Báo cáo sản phẩm, đánh giá 45 phút HS báo cáo theo nhóm tại lớp

6 Thực hành SP, đánh giá KQ 45 phút HS làm việc theo nhóm tại lớp

- Xây dựng bộ câu hỏi định hướng:

+ Câu hỏi khái quát: Tìm hiểu các kiến thức và kĩ năng về hệ thức lượng

trong tam giác và giải tam giác?

+ Câu hỏi bài học:

Trình bày các nội dung: định lí cô sin, định lí sin và công thức tính diện tích tam giác?

Phân tích đặc trưng của bài toán giải tam giác?

Vai trò của các hệ thức lượng trong tam giác trong quy trình xây dựng công thức tính diện tích tam giác?

+ Câu hỏi nội dung:

Loại 1: Câu hỏi định hướng nghiên cứu kiến thức

Câu 1: Phát biểu định lí cô sin và định lí sin trong tam giác?

Câu 2: Nêu các các công thức tính diện tích tam giác.?

Câu 3: Lấy ví dụ thực tế có sử dụng công thức tính diện tích tam giác, định lí sin, định lí cô sin ?

Câu 4: Tìm hiểu và thực hiện bài toán giải tam giác (có sử dụng máy tính cầm tay):

Bài 1 Giải tam giác ABC biết b 30, c 43, A 850

Bài 2 Muốn đo chiều cao của một ngọn tháp, người ta lấy hai điểm A, B trên mặt đất có khoảng cách AB = 12 m cùng thẳng hàng với chân C của tháp để đặt hai giác kế Chân của hai giác kế có chiều cao là h = 1,2 m Gọi D là đỉnh tháp

và hai điểm A1, B1 cùng thẳng hàng với C1 thuộc chiều cao CD của tháp Người

ta đo được 0

1 1 49

DAC , DB C1 1 350 Tính chiều cao CD của tháp

Loại 2: Câu hỏi định hướng hình thành sản phẩm: Thiết bị đo chiều cao

Câu 5: Tìm hiểu các tình huống thực tế có hoạt động đo chiều cao, khoảng cách?

Câu 6: Phân tích đặc điểm chung của bài toán giải tam giác? (Biết số đo 2 cạnh

và góc xen giữa, biết số đo 2 góc và cạnh xen giữa, biết một số yếu tố về diện tích để tính các cạnh và góc chưa biết của tam giác)

Câu 7: Tìm hiểu quy trình giải các bài toán đo chiều cao và đo khoảng cách từ

đó rút ra điểm đặc trưng của bài toán đo? (quy về bài toán giải tam giác)

Câu 8: Các thiết bị đo dự kiến làm phải thỏa mãn những yêu cầu gì? (có thước ngắm để đo được góc tạo bởi hai tia (tia sinh bởi các điểm có khoảng cách xa,…)

Câu 9: Đề xuất quy trình thực hiện sản phẩm?

Giai đoạn 3: Phân công nhiệm vụ, thực hiện dự án (làm việc toàn lớp)

Giao nhiệm vụ tìm hiểu kiến thức và năng lực nền

- GV thông báo các chủ đề kiến thức nền cần tìm hiểu:

+ Hệ thức lượng trong tam giác và giải tam giác

+ Sự truyền thẳng và phản xạ ánh sáng, gương phẳng

- GV giao nhiệm vụ đến các nhóm với các yêu cầu sau:

+ Hình thức trình bày: linh hoạt, tùy vào các nhóm, khuyến khích HS sử dụng Powerpoint

Thời gian báo cáo và trình bày của mỗi nhóm là 5 phút

Theo kế hoạch đã xây dựng, học sinh thực hiện các nhiệm vụ, bám sát bộ câu hỏi định hướng

Nội dung Hoạt động của HS Hoạt động của GV

Nghiên cứu lý thuyết Nghiên cứu tài liệu, hệ thống

kiến thức về các hệ thức lượng trong tam giác (câu 1 - câu 4)

Bám sát HĐ của các nhóm để động viên, định hướng và hỗ trợ kịp thời

Tìm hiểu thực tế

Thảo luận, trao đổi bài toán thực tế có yếu tố giải tam giác, nghiên cứu cấu tạo và nguyên lí hoạt động của các thiết bị đo (câu 5 - câu 9)

GV đề xuất nhiệm vụ thiết kế một sản phẩm có thể đo được chiều cao của cây, tòa nhà với các yêu cầu sau:

- Nguyên lí hoạt động của sản phẩm có vận dụng kiến thức về các hệ thức lượng

trong tam giác

- Sử dụng các nguyên vật liệu đơn giản, quen thuộc và thân thiện với môi trường

- Nêu các thông số kĩ thuật như: Loại vật liệu, kích thước, diện tích thiết diện

- Thiết bị có khả năng bổ trợ cho bài toán giải tam giác để đo được các kích thước cần thiết

GV gợi ý cho HS tìm hiểu một số phim ngắn về cách đo đạc chiều cao của cây cối, công trình, từ đó hình thành ý tưởng ban đầu về sản phẩm dự án

GV thông báo thống nhất với học sinh với học sinh về các tiêu chí đánh giá thước đo chiều cao (phụ lục đính kèm)

1 Thiết kế sản phẩm Mỗi thành viên nhóm đề xuất 1 sản phẩm, nhóm thảo

luận và lựa chọn sản phẩm tối ưu nhất

2 Phác thảo sản phẩm

Các thành viên thảo luận: Cấu tạo, nguyên lí hoạt động, Phương án thực hiện,… Từ đó dự kiến các thuận lợi và khó khăn sẽ gặp phải trong quá trình thực

- Cơ chế hoạt động: Ứng dụng bài toán giải tam giác

và các kiến thức khác liên quan

Giai đoạn 4: Báo cáo, trình bày sản phẩm

- Báo cáo về cấu tạo và nguyên lí hoạt động của sản phẩm:

+Thời gian báo cáo của mỗi nhóm: 5 phút

+Thời gian đặt câu hỏi và trao đổi: 3 phút

- Báo cáo về trải nghiệm và kết quả đo đạc của sản phẩm:

Các nhóm sử dụng thiết bị đã hoàn thiện đo một số đối tượng (cột cờ, nhà cao tầng, cây,…)

- Tổng kết:

Giai đoạn 5: Đánh giá kết quả thực hiện dự án

Các nhóm theo dõi báo cáo và đánh giá, chú trọng các tiêu chí:

- Nội dung (Cấu tạo, nguyên lí hoạt động)

- Xây dựng DAHT phải dựa trên những mục tiêu học tập: DHTDA cần thực hiện trong cả một chủ đề môn học và thậm chí trong nhiều môn học nhằm phát huy được hết những ưu điểm của DHTDA

- Xây dựng DAHT không chỉ hướng tới mục tiêu phát triển năng lực NCKH

mà còn phải coi trọng phát triển các năng lực và những phẩm chất tốt đẹp cần

có khác cho HS vì DHTDA là một trong những phương thức dạy học tích cực,

nó phát huy cao độ tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo… của HS trong quá trình học tập

- Xây dựng DAHT phải đảm bảo sự phù hợp giữa lí thuyết với thực hành và giữa lí luận với thực tiễn: GV tổ chức để HS có cơ hội được tự mình khám phá

ra tri thức, giúp cho HS được vận dụng những kiến thức, những kinh nghiệm, những kĩ năng vào thực tiễn

- DAHT được thiết kế phải đảm bảo tính khả thi: DHTDA phải đảm bảo tính khả thi, hiệu quả so với những phương pháp dạy học, những hình thức dạy học khác, GV cần phải dự tính được việc thực hiện các nhiệm vụ của DAHT đó được thực hiện vào thời gian nào, thời điểm nào hay được lồng ghép vào những hoạt động học tập nào của HS (hoạt động học tập trên lớp, hoạt động tự học, )

Kế hoạch triển khai các DAHT cần chi tiết, cụ thể giúp HS hình dung được trước những công việc cần phải làm và sớm triển khai được những hoạt động để thực hiện DAHT đó

- Xây dựng DAHT phải dựa trên quy trình thực hiện một đề tài NCKH: GV cần thiết kế các DAHT dựa trên quy trình thực hiện một đề tài NCKH, giúp HS sớm nắm vững quy trình này để tích cực chủ động thực hiện, tự mình tìm tòi và chủ

động trao đổi và hợp tác với GV về các kiến thức cơ bản, những kĩ năng cần thiết cho việc tổ chức thực hiện một đề tài khoa học và từ đó hình thành được phong cách làm việc khoa học

- Nội dung của các DAHT phải mang tính tích hợp cao

Chủ đề : Quy tắc đếm (4 tiết)

Yêu cầu cần đạt theo CTGDPT 2018:

- Vận dụng được quy tắc cộng và quy tắc nhân trong một số tình huống đơn giản (ví dụ: đếm số khả năng xuất hiện mặt sấp/ngửa khi tung một số đồng xu, )

- Vận dụng được sơ đồ hình cây trong các bài toán đếm đơn giản các đối tượng trong Toán học, trong các môn học khác cũng như trong thực tiễn (ví dụ: đếm số hợp tử tạo thành trong Sinh học, hoặc đếm số trận đấu trong một giải thể thao, )

Giai đoạn 1: Xác định chủ đề, đưa ra tình huống học tập (làm việc toàn lớp)

GV đặt vấn đề: Trong đời sống hàng ngày để hoàn thành một công việc hay giải quyết một vấn đề chúng ta cần phải lựa chọn những phương án tối ưu nhất (về chất lượng, thời gian, công sức,…) Muốn vậy, ta phải hình dung (đếm được) tất cả các phương án, các khả năng hoàn thành công việc (vấn đề) đó, từ

đó ta mới chọn được phương án hợp lí nhất

Em hãy lựa chọn một vấn đề thực tế có thể giải quyết được thông qua các bài toán đếm?

Các nhóm học sinh sẽ thảo luận với nhau để lựa chọn tên đề tài, sau đó báo cáo để GV thống nhất và giao nhiệm vụ

Giai đoạn 2: Xác định mục tiêu của dự án, xây dựng kế hoạch dạy học (làm việc toàn lớp)

* Mục tiêu của dự án: Học sinh chủ động nghiên cứu lý thuyết về các quy tắc đếm; nắm vững các đặc trưng của quy tắc cộng, quy tắc nhân và áp dụng chúng vào giải quyết các bài toán thực tiễn

Về kiến thức: Nắm được các khái niệm quy tắc cộng, quy tắc nhân

Về năng lực: Nhận biết được các bài toán có yếu tố quy tắc đếm, vận dụng được quy tắc đếm vào giải các bài toán thực tiễn

Về phẩm chất: Chăm chỉ, tự giác, trách nhiệm

* Xây dựng kế hoạch thực hiện