(Skkn 2023) sử dụng kĩ thuật phòng tranh vào dạy chủ đề “tuần hoàn máu” sinh học 11 nhằm phát triển một số phẩm chất, năng lực cho học sinh thpt

Về bản chất, đó là giờ học có sự kết hợp giữa học tập cá thể hình thức học cá nhân với học tập hợp tác hình thức học theo nhóm, theo lớp; chú trọng kết hợp học với hành, nâng cao tri thứ

1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Sử dụng kĩ thuật phòng tranh vào dạy chủ đề “Tuần

hoàn máu” Sinh học 11 nhằm phát triển một số phẩm

chất, năng lực cho học sinh THPT

Lĩnh vực: Sinh học

Số điện thoại:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Sử dụng kĩ thuật phòng tranh vào dạy chủ đề “Tuần

hoàn máu” Sinh học 11 nhằm phát triển một số phẩm

chất, năng lực cho học sinh THPT

Lĩnh vực: Sinh học

Năm học: 2022 - 2023

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

A CƠ SỞ LÍ LUẬN

1 Khái niệm về phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực 5

2 Sự cần thiết sử dụng phương pháp, kĩ thuật tích cực trong trong dạy học

2 Dạy học phát triển phẩm chất và năng lực học sinh 6

III Tổng quan về kĩ thuật phòng tranh trong dạy học 7

2 Vì sao nên sử dụng kĩ thuật phòng tranh trong dạy học 7

3 Kĩ thuật phòng tranh áp dụng trong các điều kiện 7

4 Ưu điểm và hạn chế khi sử dụng kĩ thuật phòng tranh trong dạy học 7

B CƠ SỞ THỰC TIỄN

2 Thực trạng vận dụng kĩ thuật phòng tranh trong giảng dạy sinh học tại

IV Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất 10

4 Kết quả khảo sát về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề

CHƯƠNG II THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC

1 Quy trình dạy học sử dụng kĩ thuật phòng tranh 16

CHƯƠNG III KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

PHẦN III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

PHẦN IV: PHỤ LỤC MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG DẠY HỌC 34

Đối tượng nghiên cứu của sinh học là thế giới sinh vật gần gũi với đời sống hằng ngày của học sinh Thông qua việc tổ chức các hoạt động thực nghiệm, thực hành, môn Sinh học giúp học sinh khám phá thế giới tự nhiên, phát triển khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn và khả năng định hướng nghề nghiệp sau giáo dục phổ

Dạy học (DH) phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh (HS) là mục tiêu của nền giáo dục tiên tiến Cùng với xu thế đó, tại Việt Nam, DH phát triển năng lực của HS được Chính phủ, Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo và các sở, ban, ngành,

cơ quan, trường học quan tâm và hỗ trợ hết mức để có thể đạt được kết quả tốt nhất Nghị quyết số 29-NQ/TW, tại mục Định hướng đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT,

có ghi rõ: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lí luận gắn với thực tiễn” (Ban Chấp hành Trung ương, 2013) Theo đó, ngành Giáo dục đã có nhiều biện pháp để có thể đạt được mục tiêu DH này như: tổ chức bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên (GV) về đổi mới phương pháp DH, sử dụng các kĩ thuật DH tích cực; tổ chức các buổi hội thảo khoa học về giáo dục, giao lưu giáo dục giữa các vùng, miền, với chuyên gia giáo dục và GV các nước khác; mời các chuyên gia giáo dục trong và ngoài nước chia sẻ với GV về cách thức DH hiệu quả,… Vì thế, nền giáo dục nước nhà cũng đã có những chuyển biến tích cực trong việc phát triển năng lực và phẩm chất của HS

Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và

phát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin ), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy

Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phương pháp chung và phương pháp đặc thù của môn học để thực hiện Một giờ học tốt là một giờ học phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của cả người dạy và người học nhằm nâng cao tri thức, bồi dưỡng năng lực hợp tác, năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn, bồi dưỡng

Ngoài những yêu cầu có tính chất truyền thống như: bám sát mục tiêu giáo dục, nội dung dạy học, đặc trưng môn học; phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi HS; giờ học đổi mới PPDH còn có những yêu cầu mới như: được thực hiện thông qua việc GV tổ chức các hoạt động học tập cho HS theo hướng chú ý đến việc rèn luyện phương pháp tư duy, khả năng tự học, nhu cầu hành động và thái độ tự tin; được thực hiện theo nguyên tắc tương tác nhiều chiều: giữa GV với HS, giữa HS với nhau (chú trọng cả hoạt động dạy của người dạy và hoạt động học của người học)

Về bản chất, đó là giờ học có sự kết hợp giữa học tập cá thể (hình thức học cá nhân) với học tập hợp tác (hình thức học theo nhóm, theo lớp); chú trọng kết hợp học với hành, nâng cao tri thức với rèn luyện các kĩ năng, gắn với thực tiễn cuộc sống;

Để thực hiện được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển

từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập để có tác động kịp thời nhắm nâng cao chất lượng của hoạt động dạy học và giáo dục

Trong những năm qua, toàn thể giáo viên trường THPT Phạm Hồng Thái đã thực hiện nhiều công việc trong đổi mới phương pháp dạy học Tuy nhiên, từ thực

tế giảng dạy của bản thân cũng như việc đi dự giờ đồng nghiệp tại trường chúng tôi thấy rằng sự sáng tạo trong việc đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh chưa thật sự phong phú Do đó học sinh học thụ động, lúng túng khi giải quyết các tình huống trong thực tiễn ở một số tiết, một số bài dạy cụ thể

“Làm thế nào để giúp học sinh chúng ta có thể đạt được các mục tiêu?” Nghĩa là chúng ta cần quan tâm đến các kĩ thuật trong việc tổ chức giảng dạy và học tập cho học sinh trong suốt quá trình dạy học một cách có hiệu quả cao để có thể đáp ứng được các chuẩn đầu ra mong đợi

Nếu phương pháp dạy học là cách thức, là con đường hoạt động chung của giáo viên và học sinh nhằm đạt tới mục đích dạy học thì kĩ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của giáo viên trong các tình huống nhằm thực hiện

và điều khiển quá trình dạy học Có rất nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực, mỗi phương pháp có những ưu điểm riêng và tuỳ thuộc vào nội dung của mỗi bài học, chủ đề để có thể lựa chọn hoặc kết hợp các phương pháp, kĩ thuật dạy học phù hợp Kỹ thuật phòng tranh được coi là một trong những kỹ thuật dạy học tích

3

cực có hiệu quả cao trong tổ chức các hoạt động học cho học sinh từ đó hình thành

và phát triển được một số phẩm chất và năng lực cốt lõi Sử dụng kỹ thuật phòng tranh trong dạy học phát huy tính tự lực, tự tìm tòi, sáng tạo chủ động tích cực của học sinh; Tạo điều kiện cho HS trao đổi học hỏi lẫn nhau thúc đẩy việc học tập, tạo điều kiện thuận lợi cho HS được hoạt động để phát huy tính chủ động sáng tạo, giải quyết vấn đề trả lời câu hỏi và thiết kế câu hỏi để thảo luận từ đó giúp HS chủ động lĩnh hội kiến thức đánh giá kết quả học tập lẫn nhau

Xuất phát từ những lí do trên, nhóm tôi chọn đề tài: Sử dụng kĩ thuật phòng tranh vào dạy chủ đề “Tuần hoàn máu” Sinh học 11 nhằm phát triển một số phẩm chất, năng lực cho học sinh THPT làm đối tượng nghiên cứu nhằm nâng

cao chất lượng dạy học của bản thân, từ đó đóng góp một phần nhỏ bé vào công cuộc

đổi mới căn bản, toàn diện của ngành giáo dục nước nhà

2 Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu, nghiên cứu những vấn đề cốt lõi trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực, nhằm giúp HS hứng thú học tập và tiếp thu bài tốt hơn, thêm yêu thích môn Sinh học, đồng thời cũng hình thành cho các em các phẩm chất: trách nhiệm, trung thực, chăm chỉ trong nghiên cứu khoa học …

- Vận dụng cải tiến kĩ thuật dạy học phòng tranh phát huy năng lực học sinh một

bài học cụ thể: Chủ đề “Tuần hoàn máu” Sinh học 11

3 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: Đề tài sử dụng kĩ thuật phòng tranh để tổ chức dạy học chủ

đề “Tuần hoàn máu” trong Sinh học 11 nhằm phát triển một số phẩm chất và năng

lực cho học sinh

- Phạm vi thực hiện:

+ Thời gian tiến hành nghiên cứu và thực nghiệm vận dụng trong quá trình giảng dạy trong năm học 2022 – 2023

+ Địa điểm thực hiện: Tổ chức dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu” trong Sinh

học 11 THPT nhằm phát triển một số phẩm chất và năng lực cho học sinh tại trường THPT Phạm Hồng Thái

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Quy trình sử dụng kĩ thuật phòng tranh nhằm phát triển một số phẩm chất và năng lực cho học sinh

4

5 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được quy trình và kĩ thuật phòng tranh kết hợp với một số kĩ thuật dạy học khác một cách hợp lí thì có thể phát triển được một số phẩm chất và năng lực cho học sinh

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực trong việc phát triển một số phâm chất, năng lực cho học sinh

- Phân tích nội dung kiến thức nội dung “Tuần hoàn máu” để làm cơ sở xác định những nội dung tổ chức hoạt động nhằm phát triển được một số phẩm chất, năng lực cho học sinh

- Nghiên cứu, đề xuất quy trình tổ chức dạy học để phát triển một số phẩm chất, năng lực cho học sinh

- Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng giả thuyết khoa học của đề tài

7 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Nghiên cứu tài liệu về đổi mới phương pháp dạy học, …

- Phương pháp thu thập và xử lí số liệu

- Phương pháp so sánh, phân tích, tổng kết kinh nghiệm

- Phương pháp điều tra sư phạm: Trao đổi trực tiếp với các giáo viên và học sinh

về việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực để phát triển một số phẩm chất và năng lực trong dạy học THPT

- Phương pháp chuyên gia: Lấy ý kiến đánh giá của các giáo viên đang công tác tại trường THPT Phạm Hồng Thái có kinh nghiệm về khả năng tổ chức cũng như hiệu quả việc tổ chức hoạt động dạy tích cực nhằm rèn luyện một số phẩm chất, năng lực cho học sinh

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm sư phạm để xem xét tính khả thi của đề tài

5

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

A CƠ SỞ LÍ LUẬN

I Phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực

1 Khái niệm về phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực

Theo Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường (2014): “Phương pháp DH là những hình thức và cách thức hoạt động của GV và HS trong những môi trường DH được tổ chức, nhằm lĩnh hội tri thức, kĩ năng, thái độ, phát triển năng lực và phẩm chất” Còn Phạm Hữu Tòng cho rằng: “Phương pháp DH là một hệ thống các hoạt động có mục đích của GV tổ chức hoạt động trí óc và tay chân của HS, đảm bảo cho HS chiếm lĩnh được nội dung DH, đạt được mục tiêu xác định”

Kĩ thuật DH là những biện pháp, cách thức hành động của GV và HS trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình DH (ETEP, 2019)

Kĩ thuật dạy học tích cực là những động tác, cách thức hành động của giáo viên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học với các kỹ thuật mới nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học như: kỹ thuật phòng tranh, kỹ thuật chuyên gia, kỹ thuật sơ đồ tư duy, kỹ thuật động não, kỹ thuật tia chớp, kỹ thuật ổ bi, kỹ thuật XYZ, kỹ thuật khăn trải bàn, kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật kipling

2 Sự cần thiết sử dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học tại trường phổ thông

Sản phẩm lí tưởng của nền giáo dục chính là những con người có đủ năng lực

và phẩm chất đáp ứng được yêu cầu của xã hội, mà năng lực lại chỉ được hình thành

và phát triển thông qua hoạt động nên việc tổ chức hoạt động cho HS là nhiệm vụ cốt lõi của GV Trong DH truyền thống, người ta chỉ coi trọng việc HS học được kiến thức gì, số lượng tri thức là bao nhiêu, giải được bao nhiêu bài tập trong nội dung môn học,… Với lối “truyền thụ kiến thức một chiều” thì người học không có

cơ hội tham gia các hoạt động học tập, do đó không thể hình thành và phát triển năng lực Theo lí luận DH hiện đại thì người thầy cần phải tổ chức các hoạt động học tập

để HS tham gia một cách tích cực, qua đó phát triển được năng lực và phẩm chất Điều này chỉ thực hiện được khi GV sử dụng các phương pháp, kĩ thuật DH tích cực

Cùng chung quan điểm này, Nguyễn Ngọc Hưng (2016, tr3) cũng cho rằng:

“về phương pháp DH, chương trình chú trọng các phương pháp DH, trong đó các phương pháp DH đặc thù của mỗi môn học, các kĩ thuật DH theo hướng phát huy tính tích cực” Như vậy, để đạt được mục tiêu DH là phát triển năng lực HS thì việc

6

sử dụng các phương pháp, kĩ thuật DH tích cực là điều không thể thiếu trong quá trình DH tại trường THPT

Tuy nhiên, trên thực tế, giáo dục nước nhà vẫn đang trong quá trình đổi mới

để có thể theo kịp xu thế giáo dục trên thế giới và còn gặp phải nhiều khó khăn cũng như thách thức đến từ nhiều phía, ví dụ: mức độ đáp ứng yêu cầu về năng lực của

GV trong thời kì đổi mới, phương tiện DH, sự khác biệt vùng miền, nhận thức của

GV về tầm quan trọng của đổi mới giáo dục,… Để tìm hiểu một phần thực trạng sử dụng phương pháp, kĩ thuật DH tích cực trong giáo dục, cụ thể là trong DH Sinh học, trong năm 2022, chúng tôi đã tiến hành điều tra, khảo sát vấn đề này tại một số trường trong tỉnh Nghệ An

II Khái quát về phẩm chất và năng lực

Phẩm chất và năng lực là hai thành phần chủ yếu cấu thành nhân cách con người Sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi cá nhân chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố: di truyền, môi trường, giáo dục và hoạt động cá nhân

Giáo dục giữ vai trò chủ đạo đối với sự hình thành và phát triển nhân cách, phát huy các yếu tố bẩm sinh – di truyền, khắc phục được một số các khuyết tật, lệch lạc của cá nhân

1 Khái niệm về phẩm chất và năng lực

Theo từ điển Tiếng Việt:

Phẩm chất là cái làm nên giá trị của người hay vật Hoặc phẩm chất là những yếu tố đạo đức, hành vi ứng xử, niềm tin, tình cảm, giá trị cuộc sống; ý thức pháp luật của con người được hình thành sau một quá trình giáo dục

Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó.Hoặc: Năng lực là khả năng huy động tổng hợp các kiến thức,

kỹ năng để thực hiện thành công một loại công việc trong một bối cảnh nhất định

2 Dạy học phát triển phẩm chất và năng lực học sinh

Các nhà lí luận và phương pháp học cho rằng: Dạy học phát triển phẩm chất, năng lực là phương pháp tích tụ dần dần các yếu tố của phẩm chất và năng lực người học để chuyển hóa và góp phần cho việc hình thành, phát triển nhân cách

Chương trình GDPT tổng thể định hướng phát triển năm phẩm chất chủ yếu

và mười năng lực cốt lõi đang được các nhà trường hưởng ứng và tực hiện chủ động, sáng tạo thông qua các môn học, các hoạt động giáo dục, đạo đức, lối sống, thể chất, nghệ thuật và văn hoá Năm phẩm chất được hướng tới là yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm và mười năng lực là năng lực chủ, tự học; năng lực giao tiếp và hợp tác; năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; năng lực tự tìm hiểu tự nhiên

xã hội, năng lực công nghệ, năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất, năng lực tin học, năng lực tính toán và năng lực ngôn ngữ.111ất là gì?

7

III Tổng quan về kĩ thuật phòng tranh trong dạy học

1 Khái niệm về kĩ thuật phòng tranh

Kĩ thuật phòng tranh là kĩ thuật giáo viên tổ chức cho học sinh giải quyết vấn

đề học tập bằng cách trưng bày ý tưởng của cá nhân hoặc một nhóm xung quanh lớp học như một triển lãm tranh thực sự

2 Vì sao nên sử dụng kĩ thuật phòng tranh trong dạy học

- Dạy học bằng kĩ thuật phòng tranh sẽ góp phần giúp học sinh có được khả năng ghi nhớ kiến thức tốt nhất.Theo nghiên cứu khoa học về khả năng ghi nhớ của con người, chúng ta có thể ghi nhớ được khoảng 5% đến 10% thông tin kiến thức khi nghe, đọc; khoảng 50% kiến thức khi thảo luận cùng nhau và ghi nhớ được khoảng 85% đến 90% thông tin tri thức khi hoạt động, quan sát và giảng giải cho người khác

- Việc sử dụng kĩ thuật phòng tranh trong dạy học sẽ tạo không khí học tập thoải mái, sinh động nhưng vẫn hiệu quả Người học sẽ được tạo cơ hội để giao tiếp, thể hiện quan điểm riêng, giá trị bản thân, ước mơ, mục tiêu cá nhân…

- Dạy học sử dụng kĩ thuật phòng tranh sẽ hình thành và rèn luyện kĩ năng thuyết trình cho tất cả học sinh trong lớp Từ đó bồi đắp sự tự tin cho các em

3 Kĩ thuật phòng tranh áp dụng trong các điều kiện

- Nội dung các đơn vị học tập tương đối độc lập

- Không gian phải phù hợp với số HS để có thể dễ dàng bố trí treo tranh và di chuyển khi xem tranh

4 Ưu điểm và hạn chế khi sử dụng kĩ thuật phòng tranh trong dạy học

4.1 Ưu điểm:

- Phát huy năng lực sáng tạo, năng lực tự học, năng lực thuyết trình, giúp HS tự tin trong giao tiếp

- Hạn chế được tình trạng ỉ lại của một số HS khi làm việc theo nhóm

- Giúp HS ghi nhớ nhanh và khắc sâu kiến thức

8

Hiện nay, việc áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực vào giảng dạy còn hạn chế Nguyên nhân là do một số giáo viên vẫn còn có quan điểm cho rằng những kĩ thuật dạy học tích cực rất khó áp dụng vào giảng dạy trong thời gian từ 35 - 40 phút trên lớp nên cũng rất ít sử dụng các kĩ thuật này Ngoài ra còn do cơ sở vật chất phục

vụ cho việc dạy học chưa đảm bảo Đời sống còn nhiều khó khăn nên chưa đầu tư thỏa đáng trong việc chuẩn bị đủ đồ dùng hay phương tiện hỗ trợ cho việc đổi mới

- Giáo viên thường chia lớp thành 4 đến 5 nhóm (tương đương 8 đến 10 học sinh/nhóm) Điều này dẫn tới số lượng sản phẩm / tranh không đủ để tiến hành tổ chức “triển lãm tranh”

- Khi học sinh đi xem “triển lãm”, có nhiều học sinh đứng xem cùng một sản phẩm/ tranh, do đó, học sinh gặp nhiều khó khăn trong việc đọc kỹ và chữa lỗi cho các bạn khác Nhiều học sinh không có vị trí đứng do không gian chật chội của lớp học

- Số lượng học sinh xem ở các sản phẩm / tranh quá chênh lệch nhau Có sản phẩm/ tranh thì thu hút nhiều học sinh đến xem cùng lúc, có sản phẩm / tranh thì thu hút được rất ít học sinh Do đó, việc nhận xét các sản phẩm / tranh chưa có sự đồng đều

- Khi tiến hành triển lãm tranh, có hiện tượng quá đông học sinh cùng xem một tranh Trong khi đó, có tranh thì có rất ít học sinh đến xem, hoặc các học sinh dừng lại quá lâu ở một tranh nào đó dẫn đến việc các em có cơ hội xem ít tranh trong cuộc triển lãm

- Trong quá trình giảng dạy, một số giáo viên không đủ thời gian để chữa hết các sản phẩm của các nhóm

2 Thực trạng vận dụng kĩ thuật phòng tranh trong giảng dạy sinh học tại đơn

- Số lượng học sinh đông (38 – 45 em/lớp), cơ sở vật chất chưa đồng bộ nên việc phân chia và tổ chức hoạt động học tập cho các nhóm còn gặp nhiều khó khăn

- Có thể gây ồn ào trong quá trình xem triểm lãm tranh

9

III Các giải pháp

- Giải pháp 1 Sử dụng kĩ thuật phòng tranh vào dạy học môn sinh học nói chung

và dạy chủ đề sinh học nói riêng nhằm đáp ứng mục tiêu chương trình GDPT 2018

Sử dụng kĩ thuật phòng tranh trong dạy học môn sinh học qua đó HS sẽ được giáo dục, rèn luyện các đức tính như chăm chỉ, trung thực trong học tập, trong tìm tòi, khám phá khoa học, thái độ và trách nhiệm đúng đắn trong bảo vệ môi trường, qua đó giáo dục cho HS tình yêu thiên nhiên; tự hào với sự đa dạng và phong phú của tài nguyên sinh vật Việt Nam

Để đạt được mục tiêu đó trong quá trình dạy học cần chú ý:

+ Tạo nhóm chuyên gia, nhóm ghép, đồng thời chuyển giao nhiệm vụ học tập cho mỗi nhóm Điều này hạn chế được số lượng học sinh tập trung quá đông trong mỗi nhóm, phù hợp với không gian lớp học

+ Tạo không gian rộng nhất có thể cho HS tham gia triển lãm

+ Giao nhiệm vụ về số lượng tranh mà mỗi HS cần phải quan sát và nhận xét

- Giải pháp 2 Sử dụng kĩ thuật phòng tranh vào dạy chủ đề "Tuần hoàn máu" Sinh

học 11 nhằm phát triển một số phẩm chất, năng lực cho học sinh THPT như phẩm chất chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm, và các kĩ năng thẩm mỹ, tin học

Trong quá trình chuẩn bị cho triển lãm (vẽ tranh, tìm hiểu thông tin, các kĩ thuật …) học sinh sẽ phát triển được phẩm chất chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm,

kĩ năng thẩm mỹ, tin học bằng cách chia nhóm chuyên gia, nhóm ghép

+ Nhiệm vụ của học sinh khi đi xem triển lãm là ghi lại những ưu và nhược điểm của từng sản phẩm

+ Giáo viên có thể tham gia nhận xét và chữa bài cho các nhóm trong quá trình xem triển lãm tranh

Điều này giúp lôi cuốn học sinh vào việc chữa và nhìn nhận hiệu quả triển khai trách nhiệm của những học sinh khác trong lớp Đồng thời, học sinh sẽ tự học được những kiến thức rút ra từ bài học qua những bạn trong nhóm, giúp nâng cao hiệu suất giờ học Mặt khác cũng giúp giáo viên trong phần, ghi nhận hiệu quả thực thi trách nhiệm của học sinh và làm tăng tính khách quan, công minh trong kiểm tra, đánh giá

- Giải pháp 3 Sử dụng kĩ thuật phòng tranh kết hợp với một số kĩ thuật dạy học

khác như kĩ thuật chuyên gia, kĩ thuật sơ đồ tư duy, kĩ thuật tia chớp nhằm phát huy được năng lực hợp tác nhóm, năng lực tự chủ, kĩ năng giải quyết vấn đề Những kỹ năng này sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong cuộc sống và có khả năng thích nghi tốt hơn với môi trường xã hội và công việc sau này

10

Kĩ thuật phòng tranh kết hợp với kĩ thuật tia chớp phần mở đầu nhằm huy động sự tham gia của các thành viên, từ đó cải thiện tình trạng giao tiếp và không khí học tập trong lớp học

Kĩ thuật phòng tranh kết hợp kĩ thuật chuyên gia, kĩ thuật sơ đồ tư duy vận dụng vào phần hình thành kiến thức gây được hứng thú cho HS, tạo cơ hội cho các

em được học hỏi, giao lưu với nhiều bạn khác nhau trong lớp Mặt khác có thể trình bày một cách rõ ràng những ý tưởng về kết quả làm việc của cá nhân hay nhóm về chủ đề đang thực hiện qua đó rèn luyện được kĩ năng giải quyết vấn đề và sáng tạo giúp các em mở rộng và phát huy bản thân mình nhiều hơn

IV KHẢO SÁT SỰ CẤP THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC GIẢI PHÁP

2 Nội dung và phương pháp khảo sát:

2.1 Nội dung khảo sát:

Để tiến hành khảo sát sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất, nhóm

tác giả xây dựng phiếu trưng cầu ý kiến theo hai tiêu chí: tính cấp thiết và tính khả thi

của các giải pháp vận dụng kĩ thuật phòng tranh vào dạy chủ đề “Tuần hoàn máu” Sinh học 11

Thực hiện đánh giá các tiêu chí theo 4 mức độ từ cao đến thấp và được lượng hoá bằng điểm số

Sau khi nhận kết quả thu được, chúng tôi tiến hành phân tích, xử lí số liệu trên bảng thống kê, tính tổng điểm (∑) và điểm trung bình (𝑋̅) của các giải pháp đã được khảo sát, sau đó xếp theo các mức để nhận xét, đánh giá và rút ra kết luận

2.2 Phương pháp khảo sát và thang đánh giá:

2.2 Phương pháp khảo sát và thang đánh giá

- Phương pháp được sử dụng để khảo sát là Trao đổi bằng bảng hỏi; với thang đánh giá 04 mức (tương ứng với điểm số từ 1 đến 4):

+ Tính cấp thiết: Rất cấp thiết (4 điểm); Cấp thiết (3 điểm); Ít cấp thiết (2 điểm); Không cấp thiết (1 điểm)

+ Tính khả thi: Rất khả thi (4 điểm); Khả thi (3 điểm); Ít khả thi (2 điểm); Không khả thi (1 điểm)

11

Căn cứ vào nội dung tôi muốn khảo sát, tôi đã sử dụng phương pháp Trao đổi bằng bảng hỏi với các nội dung câu hỏi ở 04 mức độ như sau:

Nội dung 1: Phiếu khảo sát về sự cấp thiết của các giải pháp đã được đề xuất

trong chủ đề “Tuần hoàn máu” – Sinh học 11

Nội dung các câu hỏi khảo sát Giải pháp 1 Theo Thầy/Cô việc sử dụng kĩ thuật phòng tranh vào dạy học sinh học

hiện nay có cấp thiết không?

Rất cấp thiết  Cấp Thiết 

Ít cấp thiết  Không cấp Thiết 

Giải pháp 2 Theo Thầy/Cô việc sử dụng kĩ thuật phòng tranh vào dạy chủ đề "Tuần

hoàn máu" Sinh học 11 để phát triển một số phẩm chất, năng lực cho học sinh THPT

có cấp thiết không?

Rất cấp thiết  Cấp Thiết 

Ít cấp thiết  Không cấp Thiết 

Giải pháp 3 Theo Thầy/Cô việc sử dụng kĩ thuật phòng tranh kết hợp với một số kĩ

thuật dạy học khác để phát triển một số phẩm chất, năng lực cho học sinh có cấp thiết không?

Rất cấp thiết  Cấp Thiết 

Ít cấp thiết  Không cấp Thiết 

Nội dung 2: Phiếu khảo sát về tính khả thi của các giải pháp đã được đề xuất

trong chủ đề “Tuần hoàn máu” – Sinh học 11

Nội dung các câu hỏi khảo sát Giải pháp 1 Theo Thầy/Cô sử dụng kĩ thuật phòng tranh vào dạy học sinh học hiện

nay có tính khả thi không?

Rất Khả thi  Khả thi 

Ít khả thi  Không Khả thi 

Giải pháp 2 Theo Thầy/Cô việc sử dụng kĩ thuật phòng tranh vào dạy chủ đề "Tuần

hoàn máu" Sinh học 11 để phát triển một số phẩm chất, năng lực cho học sinh THPT

có tính khả thi không?

Rất Khả thi  Khả thi 

Ít khả thi  Không Khả thi 

Giải pháp 3 Theo Thầy/Cô việc sử dụng kĩ thuật phòng tranh kết hợp với một số

kĩ thuật dạy học khác để phát triển một số phẩm chất, năng lực cho học sinh có tính khả thi không?

12

Rất Khả thi  Khả thi 

Ít khả thi  Không Khả thi 

- Tính điểm trung bình 𝑋̅ dựa trên Excel

3 Đối tượng khảo sát:

Tổng hợp các đối tượng khảo sát

4 Kết quả khảo sát về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất:

4.1 Kết quả số liệu thu được qua khảo sát googlefrom

13

4.2 Sự cấp thiết của các giải pháp đã đề xuất:

Bảng 1 Đánh giá tính cấp thiết của các giải pháp đề xuất

Các thông số

1

Giải pháp 1 Theo Thầy/Cô sử dụng kĩ thuật

phòng tranh vào dạy học sinh học hiện nay có

cấp thiết không?

3,44

Trong khoảng cấp thiết và rất cấp thiết

2

Giải pháp 2 Theo Thầy/Cô việc sử dụng kĩ

thuật phòng tranh vào dạy chủ đề "Tuần hoàn

máu" Sinh học 11 để phát triển một số phẩm

chất, năng lực cho học sinh THPT có cấp thiết

không?

3,59

Trong khoảng cấp thiết và rất cấp thiết

3

Giải pháp 3 Theo Thầy/Cô việc sử dụng kĩ

thuật phòng tranh kết hợp với một số kĩ thuật dạy

học khác để phát triển một số phẩm chất, năng

lực cho học sinh có cấp thiết không?

3,57

Trong khoảng cấp thiết và rất cấp thiết

Trong khoảng cấp thiết và rất cấp thiết

Kết quả khảo sát ở bảng 1 cho thấy, các GV được khảo sát đã đánh giá sự cấp

thiết của các giải pháp vận dụng kĩ thuật phòng tranh vào dạy chủ đề “Tuần hoàn máu”

có mức đều nằm trong khoảng cấp thiết và rất cấp thiết điểm trung bình 𝑋̅ = 3,53

Từ bảng số liệu ở trên, có thể biểu đạt qua biểu đồ 1

3,44

3,59 3,57

3,35 3,40 3,45 3,50 3,55 3,60 3,65 Giải pháp 1

Giải pháp 2 Giải pháp 3

KHẢO SÁT TÍNH CẤP THIẾT

14

Biểu đồ 1 cho thấy, các giải pháp theo thứ tự từ thấp đến cao là 1, 3 và 2 có điểm về

tính cấp thiết ≥ 3,44 điểm, tức là đều nằm trong khoảng cấp thiết và rất cấp thiết Như vậy các giải pháp đều có sự cấp thiết trở lên

4.2 Tính khả thi của các giải pháp đề xuất:

Đánh giá tính khả thi của các giải pháp đề xuất

Các thông số

1

Giải pháp 1 Theo Thầy/Cô sử dụng kĩ thuật

phòng tranh vào dạy học sinh học hiện nay có

khả thi không?

3,53

Trong khoảng khả thi và rất khả thi

2

Giải pháp 2 Theo Thầy/Cô việc sử dụng kĩ

thuật phòng tranh vào dạy chủ đề "Tuần hoàn

máu" Sinh học 11 để phát triển một số phẩm

chất, năng lực cho học sinh THPT có khả thi

không?

3,52

Trong khoảng khả thi và rất khả thi

3

Giải pháp 3 Theo Thầy/Cô việc sử dụng kĩ

thuật phòng tranh kết hợp với một số kĩ thuật dạy

học khác để phát triển một số phẩm chất, năng

lực cho học sinh có khả thi không?

3,46

Trong khoảng khả thi và rất khả thi

Trong khoảng khả thi và rất khả thi

Kết quả khảo sát tính khả thi ở bảng 2 cho thấy, các GV tham gia khảo sát đã đánh

giá tính khả thi của các giải pháp vận dụng kĩ thuật phòng tranh vào dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu” Sinh học 11 đều nằm trong mức khả thi và rất khả thi Điểm trung bình chung của cả 3 giải pháp là 𝑋̅ = 3,50

Mức độ đánh giá tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất thể hiện ở biểu đồ 2

15

Biểu đồ 2 cho thấy, các giải pháp theo thứ tự từ thấp đến cao là 1, 2 và 3 có điểm về

tính khả thi ≥ 3,46 điểm, tức là đều nằm trong khoảng khả thi và rất khả thi Như vậy các giải pháp đều ở mức khả thi trở lên

Vì vậy, việc tạo môi trường học tập, phong cách học tập đa dạng, tạo cho người học vừa học sâu, vừa học thoải mái nhằm phát triển một số phẩm chất, năng lực là sử dụng kĩ thuật phòng tranh kết hợp một số hoạt động trong dạy học Điều

đó kích thích học sinh tích cực hoạt động, thông qua hoạt động nhóm, trò chơi hấp đẫn để chủ động lĩnh hội kiến thức, vừa thoải mái, vui vẻ mà hiệu quả học tập cao, với phương châm “học đi đôi với hành”, “học mà chơi, chơi mà học”, giáo viên không chỉ dạy kiến thức mà là còn là người truyền cảm hứng để hình thành và phát triển các năng lực chung và năng lực đặc thù cho học sinh Đây là cơ sở thực tiễn quan trong để chúng tôi thiết kế và sử dụng kĩ thuật phòng tranh để phát triển một

số phẩm chất và năng lực cho học sinh trong dạy học sinh học chủ đề “Tuần hoàn máu” Sinh học 11

3,53 3,52 3,46

Giải pháp 1 Giải pháp 2 Giải pháp 3

KHẢO SÁT TÍNH KHẢ THI

16

CHƯƠNG II THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC Nội dung chủ đề “Tuần hoàn máu” Sinh học 11

1 Quy trình dạy học sử dụng kĩ thuật phòng tranh

- Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập

Giáo viên giao nhiệm vụ học tập cho cá nhân hoặc nhóm (nhóm chuyên gia)

Có thể thiết kế nhiều nhiệm vụ khác nhau đủ cho các nhóm hoặc có thể lặp lại các nhiệm vụ ở các nhóm khác nhau Đối với những chủ đề khó, cần nhiều thời gian thì

có thể cho học sinh chuẩn bị trước sản phẩm ở nhà

- Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ học tập

+ GV quan sát và hỗ trợ các nhóm thực hiện nhiệm vụ (nếu cần thiết)

+ HS phân chia công việc, tìm kiếm thông tin, thảo luận xây dựng sơ đồ tư duy

và thống nhất sản phẩm học tập

- Bước 3 Báo cáo và thảo luận

+ Học sinh trưng bày các sản phẩm học tập như một phòng triển lãm tranh + GV thành lập nhóm ghép từ các nhóm chuyên gia

+ Học sinh di chuyển xung quanh lớp học tham quan phòng tranh Trong quá trình

“xem triển lãm”, học sinh báo cáo, đưa ra các ý kiến phản hồi hoặc bổ sung cho các sản phẩm

Sau khi xem triển lãm, học sinh quay lại nhóm chuyên gia ban đầu, tổng hợp

ý kiến đóng góp, đánh giá và hoàn thiện sản phẩm học tập của nhóm

- Bước 4 Kết luận và nhận định

+ GV nhận xét và tổ chức cho HS đánh giá tự đánh giá và đánh giá chéo theo tiêu chí)

+ GV kết luận nội dung chủ đề

SƠ ĐỒ VỊ TRÍ TREO TRANH TRIỄN LÃM VÀ DI CHUYỂN CỦA HS

+ Nêu được cấu tạo và chức năng của hệ tuần hoàn

+ Dựa vào hình ảnh, sơ đồ phân biệt được các dạng hệ tuần hoàn ở động vật + Nêu được ưu điểm của tuần hoàn kín so với hệ tuần hoàn hở, hệ tuần hoàn kép

so với hệ tuần hoàn đơn

+ Nhận ra được chiều hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn động vật

+ Nêu được các khái niệm: Tính tự động của tim, chu kì tim, huyết áp, vận tốc máu

+ Giải thích được khả năng tự phát nhịp gây nên tính tự động của tim Nêu được

trình tự và thời gian co dãn của tâm nhĩ và tâm thất trong mỗi chu kì tim Giải thích được tại sao nhịp tim ở các loài động vật khác nhau

+ Dựa vào hình ảnh và sơ đồ mô tả được cấu trúc, hoạt động của hệ mạch và quá trình vận chuyển máu trong hệ mạch (huyết áp, vận tốc) Giải thích được tại sao huyết áp giảm dần trong hệ mạch và nguyên nhân của sự biến động vận tốc máu trong hệ mạch

18

- Tìm hiểu thế giới sống:

+ Tìm hiểu triệu chứng, nguyên nhân gây ra một số bệnh về tim mạch thường gặp,

là cơ sở giúp mỗi người nhận biết bệnh sớm hơn để thăm khám và tầm soát bệnh kịp thời nhằm hạn chế các biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra Đồng thời góp phần bảo

vệ tim mạch và phòng tránh các bệnh về tim mạch

+ Tìm hiểu hệ tuần hoàn của các nhóm động vật, từ đó rút ra được chiều hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn ở động vật

- Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Vận dụng kiến thức về tuần hoàn máu đề

xuất được một số biện pháp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch nhằm bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình, cộng đồng

1.2 Năng lực chung:

- Tự chủ và tự học: thông qua các hoạt động tự học tập trên học liệu, tóm tắt nội

dung, tự trả lời câu hỏi và đặt ra các câu hỏi tìm hiểu kiến thức về tuần hoàn máu ở động vật

- Giao tiếp và hợp tác: Biết chủ động phát biểu để nêu ý kiến của bản thân, phân

công và thực hiện được các nhiệm vụ của cá nhân, nhóm khi học về tuần hoàn máu

- Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Đề xuất được một số biện pháp bảo vệ và nâng

cao sức khỏe tim mạch ở người

2 Phẩm chất:

- Chăm chỉ: Tích cực nghiên cứu tài liệu, thường xuyên theo dõi việc thực hiện

các nhiệm vụ được phân công

- Trách nhiệm:

+ Với bản thân , với các thành viên trong nhóm để hoàn thành các nhiệm vụ được giao

+ Biết chăm lo và bảo vệ sức khoẻ cho bản thân và cộng đồng

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1 Giáo viên

- Hình ảnh một số động vật và hình ảnh liên quan đến tuần hoàn máu

- Vi deo về tổng quan bệnh động mạch vành: https://youtu.be/qLIWo8IMYU8

- Phiếu học tập in sẵn

2 Đối với học sinh

- Chuẩn bị học liệu ( vẽ tranh, sơ đồ câm thực hiện trước tiết học tại nhà)

+ Nhóm 1: Vẽ tranh cấu tạo hệ tuần hoàn

+ Nhóm 2: Vẽ tranh hệ tuần hoàn hở và hệ tuần hoàn kín

19

+ Nhóm 3: Vẽ tranh hệ tuần hoàn đơn và hệ tuần hoàn kép

+ Nhóm 4: Vẽ tranh hoạt động của tim

+ Nhóm 5: Vẽ tranh hoạt động của hệ mạch

- Đọc nghiên cứu và tìm hiểu trước nội dung bài 18, 19 (SGK Sinh học 11) ở nhà

- Tìm hiểu một số bệnh tim mạch thường gặp

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Hoạt động 1: Khởi động

a Mục tiêu: Tạo hứng thú và khơi dậy mong muốn tìm hiểu kiến thức ở HS để

dẫn dắt vào bài học mới

b Tổ chức thực hiện:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV cho HS xem một lần video về tổng

quan bệnh động mạch vành:

https://youtu.be/qLIWo8IMYU8

- GV đặt câu hỏi cho HS:

+ Nguyên nhân chính gây nên bệnh hẹp

động mạch vành?

+ Mạch máu bị hẹp hoặc tắc có thể gây ra

những hậu quả gì đối với cơ thể?

- GV sử dụng kĩ thuật tia chớp, yêu cầu HS

đưa ra nguyên nhân và dự đoán về hậu quả

20

- GV chiếu video khuyến khích HS tập

trung xem, suy nghĩ nhanh đồng thời theo

dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết

- HS xem video, nhận biết nguyên

nhân và đưa ra các dự đoán

Bước 3: Báo cáo và thảo luận

- GV gọi ngẫu nhiên 3 - 4 HS trình bày Các

- GV ghi nhận những ý kiến của HS, nhận

xét và dẫn dắt vào bài mới: Khi mạch máu

bị hẹp hoặc bị tắc do xơ vữa sẽ gây ra nhiều

hậu quả nghiêm trọng đối với cơ thể, thậm

chí có thể gây tử vong nếu không được điều

trị kịp thời Những hiểu biết về tuần hoàn

máu sẽ góp phần giúp chúng ta biết phòng

bệnh, chăm lo bảo vệ sức khỏe cho bản

thân Vậy chúng ta hãy cùng tìm hiểu –

Chủ đề: Tuần hoàn máu

- HS lắng nghe nhận xét của GV

2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới

TÌM HIỂU TUẦN HOÀN MÁU

a Mục tiêu:

- Nêu được cấu tạo và chức năng của hệ tuần hoàn

- Dựa vào hình ảnh, sơ đồ phân biệt được các dạng hệ tuần hoàn ở động vật

- Nêu được ưu điểm của tuần hoàn kín so với hệ tuần hoàn hở, hệ tuần hoàn kép

so với hệ tuần hoàn đơn

- Nhận ra được chiều hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn động vật

- Nêu được các khái niệm: Tính tự động của tim, chu kì tim, huyết áp, vận tốc máu

- Giải thích được khả năng tự phát nhịp gây nên tính tự động của tim Nêu được

trình tự và thời gian co dãn của tâm nhĩ và tâm thất trong mỗi chu kì tim Giải thích được tại sao nhịp tim ở các loài động vật khác nhau

- Dựa vào hình ảnh và sơ đồ mô tả được cấu trúc, hoạt động của hệ mạch và quá trình vận chuyển máu trong hệ mạch (huyết áp, vận tốc) Giải thích được tại sao