(Skkn 2023) dạy học chương “dòng điện xoay chiều” vật lý 12 trung học phổ thông gắn với hoạt động định hướng nghề nghiệp cho học sinh dân tộc thiểu số ở trường thpt kỳ sơn

Tổ chức hoạt động trải nghiệm theo định hướng phát triển năng lực sáng tạo và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn các nghề của học sinh được định hướng .... Dạy học Bài tập Vật lý

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN _

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài:

DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU”

VẬT LÝ 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG GẮN VỚI HOẠT ĐỘNG ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU

MỤC LỤC

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Mục đích của đề tài 5

3 Tính mới và kết quả đạt được của đề tài 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

PHẦN II: NỘI DUNG 6

1 Cơ sở lí luận 6

1.1 Vai trò của môn Vật lý Trung học phổ thông trong chương trình dạy và định hướng nghề ở trường THPT dân tộc thiểu số 6

1.1.1 Mối liên hệ giữa dạy học Vật lý 12 với các nghề được định hướng ở trường THPT dân tộc thiểu số 6

1.2 Một số mô hình dạy học sử dụng các phương pháp tích cực trong tổ chức dạy học Vật lý gắn với hoạt động dạy và định hướng nghề 6

1.3 Những hình thức tổ chức dạy học Vật lý gắn với hoạt động dạy và định hướng nghề ở trường THPT dân tộc thiểu số 7

1.3.1 Dạy học bài lên lớp gắn với nội dung định hướng nghề 7

1.3.2 Dạy học Bài tập Vật lý nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn của học sinh 8

1.3.3 Dạy học Thí nghiệm gắn với rèn luyện kỹ năng thực hành Vật lý, kỹ năng thực hành nghề 9

1.3.4 Tổ chức hoạt động trải nghiệm theo định hướng phát triển năng lực sáng tạo và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn các nghề của học sinh được định hướng 10

1.4 Xây dựng tiến trình tổ chức dạy học Vật lý gắn với hoạt động định hướng nghề ở trường THPT dân tộc thiểu số 11

1.4.1.1 Xác định mục tiêu của bài học 12

1.4.1.2 Xác định những nội dung kiến thức trọng tâm của bài học 12

1.4.2 Xác định các năng lực và kỹ năng cần phát triển và rèn luyện cho học sinh trong học Vật lý và trong định hướng nghề 13

1.4.3 Xác định những hiện tượng và ứng dụng của Vật lý trong các hoạt động định hướng nghề liên quan đến bài học 13

1.4.4 Thiết kế tiến trình dạy học 16

1.4.5 Điều kiện cần thiết để tổ chức các tiến trình dạy học gắn với chương trình định hướng nghề 17

2 Cơ sở thực tiễn 18

2.1.Thực trạng của việc dạy học hiện nay 18

2.2.Thực trạng của việc sự dụng các phương pháp dạy học môn Vật lý tại trường THPT

Kỳ Sơn 19

2.3 Nguyên nhân của thực trạng 22

3 Tổ chức dạy học chương “Dòng điện xoay chiều” gắn với hoạt động định hướng nghề nghiệp ở các trường THPT dân tộc thiểu số 23

3.1 Chương “Dòng điện xoay chiều’’ trong cấu trúc chương trình Vật lý lớp 12 THPT và trong định hướng nghề nghiệp ở trường THPT miền núi 23

3.1.1 Mục tiêu và cấu trúc chương “Dòng điện xoay chiều” lớp 12 THPT 23

3.1.2 Nội dung trọng tâm chương “Dòng điện xoay chiều” lớp 12 THPT 24

3.1.3 Một số nội dung kiến thức chương “Dòng điện xoay chiều” lớp 12 THPT cần vận dụng trong hoạt động định hướng nghề ở trường THPT dân tộc thiểu số 24

3.1.3.1 Vận dụng những kiến thức đã học của chương dòng điện xoay chiều để giải thích những hiện tượng liên quan trong thực tế trong các ngành nghề 24

3.1.3.2 Vận dụng những kiến thức đã học của chương dòng điện xoay chiều để làm rõ những nguyên lí kĩ thuật và thiết bị máy móc 25

3.1.3.3 Vận dụng những kiến thức đã học của chương dòng điện xoay chiều để ứng dụng trong kĩ thuật và các hoạt động nghề 25

3.2 Một số nguyên tắc tổ chức dạy học chương “Dòng điện xoay chiều” gắn với hoạt động định hướng nghề ở trường THPT Miền núi 26

3.2.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 26

3.2.1.1 Nguyên tắc bảo đảm tính mục tiêu 26

3.2.1.2 Nguyên tắc bảo đảm tính thực tiễn 26

3.2.1.3 Nguyên tắc bảo đảm tính hiệu quả 26

3.2.1.4 Nguyên tắc bảo đảm tính khả thi 27

3.2.2 Biện pháp tổ chức dạy học chương “Dòng điện xoay chiều” gắn với hoạt động định hướng nghề ở trường THPT dân tộc thiểu số 27

3.2.2.1 Chú trọng tổ chức dạy học bài xây dựng kiến thức mới gắn với nội dung định hướng nghề 27

3.2.2.2 Tổ chức dạy học Bài tập Vật lý theo định hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn của học sinh 27

3.2.2.3 Tổ chức dạy học Thí nghiệm gắn với rèn luyện kỹ năng thực hành Vật lý, kỹ năng thực hành nghề 28

3.2.2.4 Tổ chức dạy học ôn tập, tổng kết chương theo định hướng vận dụng vào chương trình định hướng nghề 29

3.2.2.5 Tổ chức Hoạt động trải nghiệm theo định hướng phát triển năng lực sáng tạo và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn các nghề được định hướng cho học sinh 29

3.3 Tìm hiểu hoạt động sản xuất, phát triển điện khu vực Kỳ Sơn, Nghệ An 30

3.4 Thiết kế tiến trình dạy học một số nội dung của chương “Dòng điện xoay chiều” gắn

với hoạt động định hướng nghề ở trường THPT vùng cao 30

3.4.1 Tổ chức dạy học bài lên lớp 30

3.4.2 Tổ chức dạy học Bài tập theo định hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn của học sinh 30

3.4.3 Tổ chức Hoạt động trải nghiệm theo định hướng phát triển năng lực sáng tạo và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn định hướng nghề của học sinh 30

3.5 Xây dựng kế hoạch dạy học một số nội dung của chương “Dòng điện xoay chiều” gắn với hoạt động định hướng nghề ở trường THPT dân tộc thiểu số 31

3.5.1 Kế hoạch dạy bài lên lớp 31

3.5.2 Kế hoạch dạy học Bài tập, ôn tập, tổng kết chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý lớp 12 trung học phổ thông theo định hướng vận dụng vào chương trình định hướng nghề 38

3.5.3 Kế hoạch dạy bài hoạt động: tham quan nhà máy sản xuất và điều phối điện lưới 48 3.5.4 Kế hoach dạy học bài Hoạt động trải nghiệm 51

PHẦN III: KẾT LUẬN 56

1 Phạm vi ứng dụng của đề tài 56

2 Mức độ vận dụng 56

3 Kết luận 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 57

PHỤ LỤC 58

cơ bản và cập nhật về các phương pháp giảng dạy và đánh giá là rất cần thiết

gắn bó chặt chẽ và có tác động qua lại trực tiếp với sự tiến bộ của khoa học và kĩ thuật, vì vậy những hiểu biết và nhận thức vật lý có giá trị to lớn trong đời sống

và sản xuất Việc nâng cao hiệu quả dạy học vật lý trong nhà trường phổ thông là rất cần thiết Môi trường THPT là môi trường phù hợp cho vật lý được phát huy tối đa những gì đang cần có; đặc biệt là những giờ học góp phần định hướng nghề nghề nghiệp tương lai cho các em Nó đòi hỏi cần có sự đổi mới về nội dung, phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo, năng lực thực hành của học sinh; mài dũa kinh nghiệm rèn luyện kĩ năng cho các ngành nghề học sinh, kiểm tra đánh giá năng lực Vật lý cho học sinh

Hiện nay, học sinh chưa thể phát huy được hết tính chủ động, sáng tạo của mình trong việc rèn luyện kĩ năng học tập môn Vật lý Bên cạnh đó đa số học sinh đang học vật lý một cách khá thụ động, hàn lâm nên khi trải nghiệm thực tế qua các ngành nghề thì khá lúng túng, khó giải quyết và chưa biết được vận dụng Vì thế người giáo viên phải biết cách dạy làm sao cho cũng chừng đó thời lượng mà vẫn có thể trang bị được cho học sinh phương pháp để các em nắm vững được kiến thức và biết vận dụng một cách linh hoạt, phát huy được tính chủ động, sáng tạo, có kĩ năng trong một số hoạt động nghề nghiệp liên quan

Mặt khác, vì chương “Dòng điện xoay chiều” là chương hay, thực tế, liên quan chặt chẽ đến khá nhiều ngành nghề mà học sinh THPT được học trong

chương trình Vật lý 12 nên nếu biết cách vận dụng lý thuyết phát triển vào dạy học định hướng nghề nghiệp sẽ giúp học sinh hiểu rõ bản chất vật lý, tạo tiền đề cho các hoạt động nghề mà các em theo học sau này Xuất phát từ những lý do

trên, chúng tôi mạnh dạn đề xuất một vài giải pháp dưới đây, “Dạy học chương

"Dòng điện xoay chiều" gắn với hoạt động định hướng nghề nghiệp cho học sinh dân tộc thiểu số ở trường THPT Kỳ Sơn” để góp phần thiết thực nâng cao

chất lượng dạy học và giáo dục qua môn Vật lí 12 cho học sinh dân tộc thiểu số tại trường

2 Mục đích của đề tài

Đề xuất một số biện pháp tổ chức dạy học chương “Dòng điện xoay chiều” vật lý 12 THPT gắn với hoạt động định hướng nghề nghiệp tại các trường THPT

miền núi

3 Tính mới và kết quả đạt được của đề tài

Đây là đề tài lần đầu tiên được áp dụng thực hiện tại trường THPT Kỳ Sơn

Đề tài khai thác, trang bị cho học sinh những phương pháp, kỹ năng có tính hệ thống trong việc học với định hướng nghề trong tương lai Tên đề tài có thể là không mới hoặc đã có những tác giả khai thác nhưng chúng tôi xin khẳng định những vấn đề nêu ra ở đây hoàn toàn là những kinh nghiệm đã đúc kết lại trong quá trình giảng dạy và đã được kiểm định qua thực tế Đề tài góp phần nâng cao tính hứng thú, hấp dẫn và hiệu quả cho các giờ học Đồng thời phát huy tối đa khả năng tính tích cực, chủ động độc lập sáng tạo, tự giác trong quá trình học tập của

học sinh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu ở bộ môn Vật lý cấp trung học phổ thông

- Một số biện pháp khai thác, vận dụng mối liên hệ giữa dạy học vật lý gắn với các hoạt động định hướng nghề nghiệp ở trường THPT Kỳ Sơn

- Chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 trung học phổ thông và tiến hành thực nghiệm ở trường THPT Kỳ Sơn

- Thời gian thực hiện: Từ năm học 2021- 2022 đến nay

PHẦN II: NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận

1.1 Vai trò của môn Vật lý Trung học phổ thông trong chương trình dạy và định hướng nghề ở trường THPT dân tộc thiểu số

1.1.1 Mối liên hệ giữa dạy học Vật lý 12 với các nghề được định hướng ở

trường THPT dân tộc thiểu số

2 Đặc trưng vật lí, sinh lý của

3 điện trở Mạch điện xoay chiều chỉ có Điện dân dụng

4 điện xoay chiều Công suất tiêu thụ của mạch Điện dân dụng

Y Thông tin liên lạc, cơ khí chính xác, điện tử…

và sử dụng tài liệu về chuyên ngành đào tạo nghề trong quá trình thực hiện nội

dung dạy học trên lớp

b) Tiến trình

- Tìm hiểu các nghề nghiệp được định hướng ở các trường học dân tộc thiểu

số liên quan đến chủ đề/ bài học để lựa chọn nội dung day học, lập kế hoạch dạy học Ở đây, mục đích chính là thu thập các dữ liệu; sự phát triển của ngành nghề được định hướng tại các trường được liên kết với các xí nghiệp trên địa bàn của địa phương GV có thể thực hiện hoặc hướng dẫn học sinh và giao cho một số nhóm thực hiện để báo cáo kết quả trên lớp

- Tiến hành tổ chức dạy học trên lớp, giúp học sinh được tiếp thu, vận dụng

và thảo luận những vấn đề liên quan đến các hoạt động mà các nghề được định hướng

- Tổ chức các nhiệm vụ cho học sinh tự tìm hiểu một số vấn đề của nghề được định hướng tại trường và mở rộng cho ngành nghề khác

- Họp tổ sinh hoạt chuyên môn, rút kinh nghiệm bài học

c) Ưu điểm và hạn chế và biện pháp giải quyết

- Ưu điểm :

Giáo viên có thể giới thiệu được tầm quan trọng của ứng dụng các kiến thức

môn học vào sự củng cố và nâng cao trình độ ngành nghề có liên quan

Thông qua dạy học về bài học Vật lý, người học có thể trau dồi cho bản thân một kiến thức toàn diện hơn về vật lý; biết cách phân tích chúng và ứng dụng chúng vào các vấn đề thực tiễn trong nghề nghiệp, biến các kiến thức sẵn có trở thành những năng lực nghề nghiệp riêng của mỗi người học

Ngoài ra việc dạy bài học Vật lý theo nội dung định hướng nghề giúp học sinh hứng thú với nghề trong quá trình tìm hiểu kiến thức

- Hạn chế là khó đạt hiệu quả cao, đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị rất kĩ lưỡng và trong quá trình thực hiện phải thường xuyên chú ý tới nhiệm vụ gắn nội dung dạy học với hoạt động định hướng nghề

1.3.2 Dạy học Bài tập Vật lý nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn của học sinh

- Sử dụng bài tập có nội dung gắn với thực tiễn trong bài học bài tập vật lí

Sử dụng bài tập có nội dung nghề mang lại hiệu quả trong việc học sinh được rèn luyện năng lực, vận dụng kiến thức vào thực tiễn

- Sử dụng bài tập có nội dung gắn với thực tiễn trong bài học ngoại khóa

Việc sử dụng bài tập trong ngoại khóa thì nền tảng kiến thức sẽ được củng

cố vững chắc tại các buổi tham quan; ngoại khóa

- Sử dụng bài tập có nội dung gắn với nội dụng thực tiễn trong bài học kiểm

tra đánh giá

Việc cho các bài tập có nội dung gắn với chương trình định hướng nghề để học sinh giải quyết thì học sinh sẽ tự có thể rèn luyện cho các em những kĩ năng cần thiết trong cuộc sống, đặc biệt năng lực giải quyết vấn đề - điều mà giáo viên hướng tới

c) Ưu điểm và hạn chế và biện pháp giải quyết

Theo phương án dạy học này gắn với các nội dung liên quan đến ngành nghề được định hướng có tác dụng cao nhất nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, thông qua hoạt động có tác dụng hỗ trợ cho hoạt động nghề về kiến thức, kĩ năng sau khi các em rời ghế nhà trường

Hạn chế là đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị toàn diện và trong quá trình giảng dạy phải thường xuyên chú ý tới nhiệm vụ gắn nội dung dạy học với thực tiễn, với các kiến thức, kĩ năng thực tiễn Giáo viên phải tổ chức thật khoa học tất

cả các khâu: từ việc giao nhiệm vụ, theo dõi hoạt động của học sinh, định hướng nghiên cứu của học sinh để có kết quả học tập mong muốn sau bài học

1.3.3 Dạy học Thí nghiệm gắn với rèn luyện kỹ năng thực hành Vật lý, kỹ năng thực hành nghề

a) Mô tả hình thức

Với hình thức này,việc gắn với rèn luyện kỹ năng thực hành vật lý, kỹ năng thực hành chủ yếu thể hiện ở khâu tiến hành thực hành khi tổ chức các thí nghiệm Khi hướng dẫn học sinh làm thí nghiệm, ngoài các nội dung thí nghiệm thông thường, giáo viên phải hướng học sinh liên hệ các kỹ năng thực hành ở các ngành nghề đang được định hướng với những nội dung đã học Qua đó vừa giúp học sinh hiểu rõ hơn nội dung học tập vừa kích thích được thích thú trong thực hành các ngành nghề của bản thân

- Tìm hiểu các yêu cầu kỹ năng cần thiết đối với các nghề liên quan đến chủ đề/ bài học để lựa chọn nội dung giáo dục/dạy học và liên hệ để khảo sát khả năng rèn luyện kỹ năng thực hành nghề, từ đó lập kế hoạch giáo dục/dạy học

- Thực hiện hoạt động giáo dục/dạy học thí nghiệm theo kế hoạch

c) Ưu điểm và hạn chế và biện pháp giải quyết

thực tế có phức tạp cũng được chuyển thành đơn giản hóa

Thí nghiệm vật lý giữ vai trò mấu chốt trong việc phát triển nhận thức của học sinh và giúp học sinh bắt đầu làm quen với phương pháp thực nghiệm khoa học Qua các bước thực hành thí nghiệm, giải quyết các bài tập thí nghiệm, Học sinh được rèn luyện kĩ năng quan sát, đo đạc, thu thập và xử lí số liệu, thông tin

và vận dụng được kiến thức đã học vào thực tiễn

Khi tiến hành thí nghiệm, thông qua việc được tự thao tác thực hành, hứng thú nhận thức của học sinh được kích thích Khi tiếp xúc với thực tiễn, tư duy của học sinh luôn được đặt trước các tình huống mới, bắt buộc học sinh phải luôn suy nghĩ để tìm tòi, phát triển, rèn luyện kĩ năng thực tiễn, kĩ năng nghề nghiệp

- Hạn chế là đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị rất kĩ lưỡng và trong quá trình thực hiện hướng dẫn học sinh thực hành thí nghiệm Giáo viên phải tổ chức thật khoa học tất cả các khâu: từ việc lựa chọn dụng cụ thí nghiệm, giao nhiệm vụ tiến hành, theo dõi hoạt động của học sinh để có kết quả học tập sau bài học

1.3.4 Tổ chức hoạt động trải nghiệm theo định hướng phát triển năng lực sáng tạo và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn các nghề của học sinh được định hướng

a) Mô tả hình thức

Với hình thức này, trên lớp giáo viên vẫn giảng dạy bình thường, việc phát triển năng lực sáng tạo và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn học nghề của học sinh chủ yếu thể hiện ở khâu tổ chức các hoạt động trải nghiệm Khi hướng dẫn học sinh tham gia các hoạt động ngoại khóa, học tập tại cơ sở, ngoài các trải nghiệm, Giáo viên phải hướng học sinh liên hệ các hoạt động trải nghiệm với những nội dung đã học Qua đó vừa giúp học sinh hiểu rõ hơn nội dung học tập

vừa định hướng, bồi dưỡng được năng lực sáng tạo và vận dụng kiến thức vào thực tiễn với các nghề

b) Tiến trình

Hoạt động trải nghiểm sáng tạo trong dạy học là học tập theo hình thức có

sự hỗ trợ của thực tiễn, được thực hiện một cách linh hoạt và đa dạng về hình thức, chú trọng về việc học sinh được tham gia đóng góp ý tưởng, thiết kế, tổ chức, đánh giá kết quả thực hiện, từ đó vừa tiếp thu được nội dung bài học, vừa phát triển các kĩ năng sống, kĩ năng tư duy, vận dụng kiến thức, kinh nghiệm để chủ động, sáng tạo, hợp lý hóa trong việc giải quyết những vấn đề nhận thức và thực tiễn

- Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo khá phong phú như: các câu lạc bộ, trò chơi, diễn đàn đàm tọa, tham quan dã ngoại, các cuộc thi, hoạt động giao lưu, hoạt động tình nguyện, hoạt động cộng đồng, tổ chức các ngày hội,…

c) Ưu điểm và hạn chế và biện pháp giải quyết

thực hành trải nghiệm những kiến thức, kĩ năng đã học qua các môn học; từ đó phát triển tri thức và nâng cao khả năng ứng dụng của kiến thức vào thực tiễn trong các hoạt động nghề.Vì thế, việc hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh theo chiều hướng thế nào đều có ảnh hưởng bởi hoạt động trải nghiệm sáng tạo

“Hoạt động trải nghiệm sáng tạo” là sợi dây liên kết của học sinh “học qua làm” trong thực tiễn, đặc biệt việc tham gia chọn nghề của học sinh

Hạn chế là đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị rất kĩ lưỡng và trong quá trình thực hiện hướng dẫn học sinh tham quan Giáo viên phải tổ chức thật khoa học tất

cả các khâu: từ việc đưa đón học sinh đi lại, giao nhiệm vụ, theo dõi hoạt động của học sinh để có kết quả học tập mong muốn sau bài học

1.4 Xây dựng tiến trình tổ chức dạy học Vật lý gắn với hoạt động định hướng nghề ở trường THPT dân tộc thiểu số

1.4.1.1 Xác định mục tiêu của bài học

Mục tiêu dạy học là mô tả trạng thái của học sinh về kiến thức, kĩ năng, thái

độ trong thời điểm tương lai mà mong muốn được đưa ra trong thời điểm hiện tại

Mục tiêu dạy học không chỉ là điểm để hoạt động dạy và học hướng đến

mà còn là thước đo để đánh giá thành thích học tập của học sinh.Vì vậy mà mục tiêu dạy học có những tính chất sau:

- Phải cụ thể, rõ ràng

- Phải đạt tới trong khóa học, trong bài học

- Phải bao gồm nội dung bài học thiết yếu

- Phải quy định rõ kết quả của học tập tức là khả năng người học có được khi đạt được mục tiêu

- Phải đo lường được

Mục tiêu chi tiết, cụ thể của bài dạy được thể hiện rõ cả 3 loại mục tiêu: kiến thức, kĩ năng, thái độ

1.4.1.2 Xác định những nội dung kiến thức trọng tâm của bài học

dung về hoạt động của thầy và trò xuyên suốt quá trình dạy học chính là nội dung dạy học Chương trình đào tạo là nền tảng để quy định nên nó

Nội dung dạy học là tập hợp một hệ thống các kiến thức, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ, các kĩ năng lao động chung và chuyên biệt để hình thành và phát triển phẩm chất năng lực nghề nghiệp đáp ứng được yêu cầu lao động nghề nghiệp ở trình độ hướng tới

Nội dung dạy học gồm những yếu tố cơ bản :

- Hệ thống những tri thức: về tự nhiên, xã hội, tư duy, kĩ thuật và hoạt động nghề nghiệp

- Hệ thống những kĩ năng, kĩ xảo hoạt động trí óc và hoạt động chân tay: người học sinh lĩnh hội không chỉ mang đơn thuần là hiểu, nhớ mà còn biết vận dụng thành thạo những tri thức đó vào thực tiễn

- Hệ thống kinh nghiệm hoạt động sáng tạo: có thể rèn luyện kĩ năng hoạt động sáng tạo khi mà giáo viên có ý thức đầy đủ và tiến hành việc này trong toàn

bộ quá trình dạy học, tại mọi nơi, mọi lúc đặc biết gắn với nghề nghiệp

1.4.2 Xác định các năng lực và kỹ năng cần phát triển và rèn luyện cho học

sinh trong học Vật lý và trong định hướng nghề

Quá trình dạy và học là quá trình tương tác giữa thầy, trò và môi trường học tập nhằm hướng đến mục tiêu là hình thành kiến thức, rèn luyện kĩ năng, phát triển năng lực và bồi dưỡng nhân cách người học Cách dạy học hiệu quả nhất là đặt học sinh trong hoàn cảnh thực tiễn, gắn liền dạy học với thực tiễn của người học, gắn học sinh liền với việc định hướng nghề của cá nhân học sinh

- Thông qua việc phân tích đặc điểm, vai trò, quy trình rèn luyện kĩ năng

vận dụng kiến thức vào thực tiễn, vào việc định hướng nghề nổi bật được vấn đề đánh giá việc rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh là đánh giá tổ hợp các 6 tiêu chí/kĩ năng (kĩ năng) sau:

1 Kĩ năng hiểu bản chất khái niệm vật lí

2 Kĩ năng thông qua nội dung bài học để liên hệ với thực tiễn

3 Kĩ năng thông qua thực tiễn để liên hệ và thiết lập cơ sở khoa học các nội dung kiến thức

4 Kĩ năng giải thích các nội dung, hiện tượng thực tiễn có liên quan đến nội dung bài học

5 Kĩ năng ứng dụng và biến đổi những kiến thức đã học bằng trực quan hóa nội dung hay mô hình hóa quá trình

6 Kĩ năng thiết kế và tổ chức thực hiện cho một kế hoạch hay dự án, đề tài khoa học kĩ thuật liên hệ với nội dung đã học

1.4.3 Xác định những hiện tượng và ứng dụng của Vật lý trong các hoạt động định hướng nghề liên quan đến bài học

Trong chương trình – sách giáo khoa môn vật lí cấp THPT dành cho các trường dân tộc thiểu số, khi thiết kế các hoạt động học bên cạnh việc nhận thức các kiến thức khoa học mà rất cần đòi hỏi học sinh phải vận dụng giải thích được

một số hiện tượng, một số giải pháp cho những vấn đề của thực tiễn cuộc sống

Từ những ứng dụng các vấn đề thực tiễn lại có mối liên kết với các hiện tượng và ứng dụng trong các hoạt động định hướng nghề đang được hướng tới

Bảng dưới đây cho thấy các kiến thức của các bài học liên quan đến thực tiễn, tới các hoạt động định hướng nghề :

TT Bài học

Nghề liên quan Kỹ năng nghề

Kiến thức vận dụng

Hoạt động đào tạo nghề

Kiểm tra giảm xóc

Dao động tắt dần

Kiểm tra cộng hưởng

và âm sắc của đàn

Kiểm tra dây đốt của bàn

là, nồi cơm điện

Tác dụng nhiệt của dòng điện xoay chiều

- Nghề điện – điện dân dụng

-Nghề điện công

nghiệp- điện tử ;

Kiểm tra chỉ

số công tơ điện

Công và công suất dòng điện xoay chiều A =

Pt

24

Điện dân dụng

Chế tạo, sửa chữa ổn áp Lioa, survolter, máy nạp ăc quy

Máy biến áp

Sửa chữa máy phát điện cớ nhỏ

Máy phát điện xoay chiều

Mạch dao động

Nguyên tắc thông tin liên lạc bằng sóng

vô tuyến

- Nghề công nghệ thông tin

- Nghề điện

tử - điện dân dụng

Tán sắc ánh sáng

- Ngành nghề y

- Ngành nghề xây dựng

Chụp, chiếu

X quang, chữa ung thư nông

Cơ chế phát tia

X, các tác dụng của tia X

Quang dẫn

Thông tin liên lạc, cơ khí chính xác, điện tử…

Truyền thông tin, khoan, cắt chính xác, kiểm tra mắt đọc CD,

- Chữa ưng thư

Các loại phóng

xạ

- nghành nghề Y

1.4.4 Thiết kế tiến trình dạy học

Dạy học theo các hoạt động định hướng nghề luôn phải chú trọng việc ứng dụng kiến thức của bài học, bao gồm ứng dụng vào thực tiễn cũng như ứng dụng trong các hoạt động liên môn đến nghề được định hướng đến Do vậy, muốn dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh thì đòi hỏi phải tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực và sáng tạo cho học sinh, trong đó các hoạt động phải được tổ chức kết hợp hài hòa giữa trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoài trường, ở nhà và cộng đồng, gắn kết chặt chẽ giữa hoạt động thực hành với ứng dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn, gắn với việc định hướng nghề

Việc thiết kế tiến trình dạy học các bài học gắn với hoạt động định hướng nghề phải đáp ứng phù hợp được các yêu cầu sau:

- Về phương pháp dạy học

Tiến trình dạy học phải liên kết được chuỗi hoạt động học của học sinh phù hợp với phương pháp dạy học tích cực được vận dụng Tùy theo từng nội dung dạy học của bài mà giáo viên đưa ra các phương pháp dạy học khác nhau

Về thiết bị dạy học và học liệu

Để phù hợp cho từng hoạt động học đã được thiết kế thì trong mỗi bài học thiết bị dạy học và học liệu được sử dụng phải hợp lý Sự hỗ trợ của các thiết bị dạy học và học liệu đối với phương thức hoạt động học và sản phẩm học tập

tương ứng mà học sinh phải hoàn thành trong mỗi hoạt động học là hoàn toàn cần thiết

Về kiểm tra, đánh giá

Việc kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học được đưa ra phải đảm bảo

sự đồng bộ với phương pháp và kĩ thuật dạy học được sử dụng Cần ưu tiên và chú trọng việc đánh giá về sự hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh thông qua quá trình thực hiện các nhiệm vụ học tập, thông qua các sản phẩm học tập mà học sinh đã hoàn thành; tăng cường hoạt động tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng của học sinh

1.4.5 Điều kiện cần thiết để tổ chức các tiến trình dạy học gắn với chương trình định hướng nghề

Để tổ chức các tiến trình dạy học gắn với chương trình định hướng nghề cần có sự đổi mới, nỗ lực, cố gắng của tất các các thành phần tham gia giáo dục

phổ thông, cần có những điều kiện cần thiết như là :

- Tiến hành nghiên cứu để xây dựng quy trình, phương pháp, kĩ thuật tổ chức dạy học theo hướng gắn giáo dục nhà trường với các chương trình định hướng nghề

- Nhà trường phải chú trọng đầu tư trang thiết bị hỗ trợ cho dạy học; phải

có kế hoạch, đặc biệt là kế hoạch về các thực hành, thực nghiệm thực tế

- Cần có cơ chế, chính sách, để thu hút sự đầu tư từ các cơ sở sản xuất, các công ty, xí nghiệp hỗ trợ cho giáo dục của nhà trường, tạo điều kiện cho học sinh tham quan, tổ chức hoạt động ngoại khóa, thực hành để học sinh được tiếp xúc với công việc, nghề của mình đang theo học một cách trực tiếp

- Giáo viên là người giữ vai trò quyết định nên cần nắm rõ nghiệp vụ gắn giáo dục nhà trường với hoạt động định hướng nghề

Việc tổ chức dạy học gắn với hoạt động định hướng nghề trong môn Vật lí nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh Do đó, để hoạt động dạy học có hiệu quả cần có sự hỗ trợ, góp ý của tổ/nhóm chuyên môn, sự khích lệ và ủng hộ của Ban giám hiệu nhà trường GV cần rà soát thật kỹ các điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và học liệu cho bài học Có như vậy thì tổ chức dạy học mới thực sự hiệu quả

2 Cơ sở thực tiễn

2.1.Thực trạng của việc dạy học hiện nay

Với đặc thù là một trường THPT ở miền núi, với học sinh chủ yếu là dân tộc thiểu số mức độ tiếp thu kiến thức còn hạn chế Đối với bộ môn Vật lý cứ mỗi khối có bốn lớp học theo ban KHTN và còn lại chủ yếu học ban KHXH thì gần như chỉ theo học kiến thức cơ bản Từ những đặc điểm riêng của từng lớp, BGH nhà trường và tổ chuyên môn đã xây dựng một chương trình dành riêng cho từng lớp, từng đối tượng học sinh để đảm bảo phát huy tối đa năng lực của các em, tạo điều kiện để các em phát huy điểm mạnh và khắc phục điểm yếu Song để đảm bảo vừa đúng, đủ về thời lượng chương trình, vừa phải tổ chức được việc học cho các em nên giáo viên, tổ chuyên môn cũng như nhà trường đã có kế hoạch dạy học cụ thể áp dụng cho từng khối lớp ngay từ đầu năm học Học sinh của trường THPT Kỳ Sơn chủ yếu là học sinh dân tộc thiểu số, đa số các em ở vùng sâu, vùng

xa chưa được tiếp xúc với thiết bị điện nhiều nên khả năng tiếp thu kiến thức còn hạn chế; mặt bằng dân trí thấp nên việc dạy lý thuyết cho bộ môn vật lí còn khó khăn hơn, đặc biệt là các em học KHXH Đối với thực hành các em được học ở phòng bộ môn, các bài thực hành được bố trí sắp xếp đủ để chia thành nhiều nhóm nhỏ, đảm bảo tất cả các em đều được tiến hành thí nghiệm, được trải nghiệm và vận dụng kiến thức lí thuyết vào thực tiễn

Việc tổ chức dạy học vật lí cho học sinh trường THPT miền núi gặp nhiều khó khăn Đa số các em đều tham gia không đầy đủ, gượng ép và thụ động, bên cạnh đó phòng thực hành thí nghiệm vật lí ở các trường miền núi cũng chưa đầy đủ; chưa có sự hỗ trợ của phụ huynh nên các hoạt động dạy- học diễn ra còn chưa đúng theo yêu cầu, mục tiêu đề ra

2.2.Thực trạng của việc sự dụng các phương pháp dạy học môn Vật lý tại trường THPT Kỳ Sơn

- Đối tượng điều tra

+ Học sinh lớp 12 tại trường THPT Kỳ Sơn

+ Giáo viên dạy lớp 12 tại trường THPT Kỳ Sơn

- Kết quả điều tra

Từ việc xử lý phiếu điều tra, số liệu chúng tôi đã thu được tại bảng 1.1

- Bảng 1.1: Số liệu điều tra

luôn

Thường xuyên

Thỉnh thoảng

Không bao giờ

tra với những câu hỏi

gắn với định hướng

nghề của học sinh

3,33% 33,33% 53,33% 11%

bài tập hay đặt câu hỏi

kiểm tra gắn với hoạt

d Yêu cầu học sinh

giải quyết các vấn đề

liên quan đến hoạt

động nghề

Nhận xét chung: Dựa vào bảng 1.1, ta nhận thấy

Với kết quả câu 1: Việc dạy học gắn với các nghề được định hướng làm bài

học thêm phong phú, hấp dẫn hơn, thu hút được chú ý học tập của học sinh Có 13,34% giáo viên luôn luôn và thường xuyên chú ý liên hệ trong bài học, có 67,67% giáo viên thỉnh thoảng quan tâm vấn đề này

Với kết quả câu 2: Chỉ có 23.33% giáo viên đã thường xuyên vào bài bằng

cách lấy ví dụ bài tập theo chương trình nghề được định hướng của học sinh Nhưng việc giáo viên vào bài học bằng hình thức lấy ngay những bài tập như vậy

sẽ thu hút được sự chú ý của học sinh, tạo sự gần gũi, dễ hiểu Qua đó, học sinh cũng thấy được lợi ích của kiến thức mình đang học về Vật lý ứng dụng vào ngành nghề đang được định hướng đến

Với kết quả câu 3: Cũng chỉ có khoảng 13.33 % thường xuyên giao bài tập

Vật lý gắn với các nghề được định hướng cho học sinh Giáo viên đã quan tâm đến việc sử dụng bài gắn với nghề mà các em được định hướng nhưng có lẽ do thời gian nghiên cứu để đưa bài tập vào tiết dạy vẫn còn hạn chế Tuy nhiên nếu giáo viên đưa bài tập gắn với các nghề được định hướng vào việc giảng dạy, giao cho học sinh hoàn thành sẽ kích thích sự tìm tòi, nghiên cứu kiến thức Vật lý ứng dụng vào ngành nghề của các em khá nhiều

Với kết quả câu 4: Chưa đến 35 % giáo viên ra thường xuyên ra đề kiểm

tra với những câu hỏi gắn với các nghề được định hướng của học sinh Điều này

có nghĩa là đa phần giáo viên chỉ sử dụng kiến thức Vật lý một cách truyền thống

để kiểm tra đánh giá học phần của mình Với tỷ lệ này, chưa thể kích thích được

sự tìm tòi học hỏi cũng như nghiên cứu sâu của học sinh về những kiến thức ứng dụng trong nghề mà họ được định hướng

Với kết quả câu 5: Giáo viên cũng đã sử dụng khá phong phú các hình thức

thường xuyên và thỉnh thoảng Gần 80% giáo viên được khảo sát đã từng có sử dụng bài tập định tính, định lượng để liên hệ với hoạt động nghề đã được định hướng của học sinh Cũng có một số giáo viên đã đi sâu vào những ứng dụng kỹ thuật để học sinh thấy được vai trò và ứng dụng của kiến thức Vật lý trong các ngành nghề mà HS đang được định hướng Hầu như giáo viên cũng đã cho học sinh tìm hiểu các ứng dụng của kiến thức Vật lý trong chuyên ngành và cho học sinh tham gia giải quyết các vấn đề thực tiễn để học sinh yêu thích và đam mê hơn môn Vật lý, cũng như ngành nghề mà các bạn sẽ và đang chọn theo định hướng

Bảng 1.2: Lý do khiến GV còn gặp những khó khăn trong việc liên hệ với chương trình nghề để định hướng trong dạy học môn Vật lý

Lý do khiến thầy (cô) đã gặp những khó khăn khi liên hệ chương

trình đào tạo nghề với giảng dạy

% GV đã lựa chọn

2.3 Nguyên nhân của thực trạng

Dựa vào kết quả - Bảng 1.2: những lý do khiến giáo viên còn gặp khó khăn trong việc liên hệ với các ngành nghề để định hướng trong dạy học môn Vật lý,

có nhận xét như sau: Rất nhiều GV (95%) gặp khó khăn trong việc liên hệ định hướng nghề trong dạy học môn Vật lý là do vấn đề về tài liệu Giáo viên trẻ là đối tượng vừa mới vào nghề, thời gian có nhiều nhưng tài liệu lại hạn chế nên họ cảm thấy rất khó khăn Còn đối với giáo viên lâu năm, phần lớn họ không nghiên cứu sâu hoặc không có thời gian nghiên cứu về liên hệ với các ngành nghề vì trường không có yêu cầu đối với môn học này, chỉ cần đảm bảo cho học sinh những kiến thức Vật lý căn bản, bên cạnh đó trường còn ít liên kết với các doanh nghiệp ngoài nên khả năng trao đổi, tìm hiểu còn hạn chế

Bên cạnh đó, việc truyền tải nội dung kiến thức trong một tiết học là khá lớn nên nếu liên hệ với hoạt động định hướng nghề như thế sẽ gây khó khăn trong việc cân đối thời gian của kế hoạch bài dạy nên giáo viên đang khá lung túng Nếu

là đối tượng giáo viên mới vào nghề thì lại càng khó khăn trong việc chia thời gian hợp lý cũng như kinh nghiệm xử lý tình huống phát sinh

Tóm lại, từ kết quả thu được, với số lượng khảo sát khá khiêm tốn nhưng cũng đã nhận thấy được mức độ quan tâm của giáo viên đến việc dạy học gắn với hoạt động định hướng nghề của học sinh, cũng nhìn nhận được một số khó khăn

mà giáo viên đã và đang gặp phải

3 Tổ chức dạy học chương “Dòng điện xoay chiều” gắn với hoạt động định

hướng nghề nghiệp ở các trường THPT dân tộc thiểu số

3.1 Chương “Dòng điện xoay chiều’’ trong cấu trúc chương trình Vật lý lớp

12 THPT và trong định hướng nghề nghiệp ở trường THPT miền núi

3.1.1 Mục tiêu và cấu trúc chương “Dòng điện xoay chiều” lớp 12 THPT

Cấu trúc về các nội dung kiến thức được sắp xếp theo sự phát triển của chương có thể trình bày theo sơ đồ sau đây

trung

Hệ số công

suất cosφ =

Cộng hưởng điện

DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU

Đặc điểm của dòng điện

Công suất

Các loại mạch điện

Mạc

h điện xoay chiề

u chỉ

có R

Mạc

h điện xoay chiề

u chỉ

có L

Mạc

h điện xoay chiều chỉ

có C

Mạch RLC mắc nối tiếp

Sản xuất điện năng

Máy phát điện xoay chiều

Máy phát điện xoay chiều

1 pha

Máy phát điện xoay

3 pha

Truyền tải và

sử dụng điện năng

Máy điện xoay

Máy biến á

∆P =

RI 2

Động

cơ không đồng

bộ ba pha

3.1.2 Nội dung trọng tâm chương “Dòng điện xoay chiều” lớp 12 THPT

Chương “Dòng điện xoay chiều” được xem như là chương có nhiều kiến thức mới quan trọng và có nhiều ứng dụng trong thực tiễn đời sống; đặc biệt đối với HS có định hướng nghề liên quan đến điện Vì vậy, để HS nắm vững, biết vận dụng các kiến thức của chương là điều hết sức cần thiết

Chương “Dòng điện xoay chiều” gồm các nội dung trọng tâm sau:

- Hiệu điện thế xoay chiều, dòng diện xoay chiều được tạo ra như thế nào?

- Giữa dòng điện và hiệu điện thế (về pha và tần số), định luật Ohm đối với

các loại đoạn mạch như đoạn mạch chỉ có R hoặc L hoặc C, đoạn mạch R, L, C mắc nối tiếp có mối quan hệ chặt chẽ đến mức nào?

- Hệ số công suất Công suất điện tiêu thụ của mạch điện xoay chiều

- Các loại máy phát điện xoay chiều một pha, ba pha có cấu tạo và nguyên tắc hoạt động như thế nào?

- Máy biến áp có cấu tạo và nguyên tắc hoạt động ra sao? Chúng được ứng dụng trong truyền tải điện năng đi xa bằng cách nào?

- Động cơ không đồng bộ ba pha, một pha có cấu tạo và nguyên tắc hoạt động như thế nào?

3.1.3 Một số nội dung kiến thức chương “Dòng điện xoay chiều” lớp 12 THPT cần vận dụng trong hoạt động định hướng nghề ở trường THPT dân tộc thiểu số

3.1.3.1 Vận dụng những kiến thức đã học của chương dòng điện xoay chiều

để giải thích những hiện tượng liên quan trong thực tế trong các ngành

nghề

Ở các trường học, HS được học chương trình chính: học văn hóa và có hoạt động ngoại khóa định hướng nghề nghiệp nên việc định hướng nghề nghiệp cho các em rất cần thiết Một số kiến thức trong chương dòng điện xoay chiều dùng để giải thích những hiện tượng liên quan đến các ngành nghề như là:

- Mạch điện xoay chiều chỉ có chứa điện trở R:

+ Kiến thức vận dụng: Tác dụng nhiệt của dòng điện xoay chiều

+ Kỹ năng nghề: Kiểm tra dây đốt của bàn là, nồi cơm điện

- Điện năng tiêu thụ của mạch điện xoay chiều

+ Kiến thức vận dụng: Công và công suất dòng điện xoay chiều A = Pt

+ Kỹ năng nghề: Kiểm tra chỉ số công tơ điện

-Truyền tải điện năng:

+ Công suất hao phí trên đường dây tải điện là

2 2

3.1.3.2 Vận dụng những kiến thức đã học của chương dòng điện xoay chiều

để làm rõ những nguyên lí kĩ thuật và thiết bị máy móc

- Máy phát điện xoay chiều: Máy phát điện xoay chiều hoạt động dựa trên

hiện tượng cảm ứng điện từ.Các cuộn dây của máy phát điện được quấn trên lõi thép kỹ thuật điện để tăng từ thông cho mạch

- Động cơ không đồng bộ ba pha

+ Cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của máy phát điện xoay chiều một pha

3.1.3.3 Vận dụng những kiến thức đã học của chương dòng điện xoay chiều

để ứng dụng trong kĩ thuật và các hoạt động nghề

- Máy biến áp

+ Kiến thức vận dụng: cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của máy biến áp

+ Kỹ năng nghề: Chế tạo, sửa chữa ổn áp Lioa, survolter, máy nạp ăc quy

- Máy phát điện xoay chiều:

+ Kiến thức vận dụng: cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của máy phát điện xoay

chiều

+ Kỹ năng nghề: Chế tạo và Sửa chữa máy phát điện cỡ nhỏ

3.2 Một số nguyên tắc tổ chức dạy học chương “Dòng điện xoay chiều” gắn với hoạt động định hướng nghề ở trường THPT Miền núi

3.2.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp

3.2.1.1 Nguyên tắc bảo đảm tính mục tiêu

Tất cả các biện pháp đề xuất phải đáp ứng được các mục tiêu cụ thể trong hoạt động định hướng nghề, đó là:

- Mục tiêu của chương bám sát chuẩn kiến thức và kĩ năng

- Mục tiêu theo hướng định hướng nghề ở trường trung học phổ thông dân tộc thiểu số

3.2.1.2 Nguyên tắc bảo đảm tính thực tiễn

Các biện pháp đề xuất phải phù hợp với mục đích phát triển tư duy cho học sinh và đặc biệt là góp phần phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn của học sinh Các biện pháp nhằm phát triển tư duy cho học sinh từ mức nhận thức, thông hiểu đến vận dụng vào các mức độ cao hơn như vận dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá

Để đảm bảo tính thực tiễn cần chú trọng đến công tác xây dựng kế hoạch

từ cơ sở phù hợp với điều kiện đặc điểm với mỗi địa bàn, với xu thế xã hội để qua

đó có các biện pháp thích hợp, hiệu quả hơn

3.2.1.3 Nguyên tắc bảo đảm tính hiệu quả

Các biện pháp đề xuất cần đảm bảo tính khoa học, kết hợp giáo dục toàn diện về nhân cách, tri thức phù hợp, hội nhập với xu hướng xã hôi, nhằm nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục Các biện pháp phải giúp học sinh hướng đến các hiệu quả cụ thể:

- Vận dụng những kiến thức đã học của chương dòng điện xoay chiều để giải thích những hiện tượng liên quan trong thực tế đến các hoạt động của ngành nghề

- Vận dụng những kiến thức đã học của chương dòng điện xoay chiều để

làm rõ những nguyên lí kĩ thuật và thiết bị máy

- Vận dụng những kiến thức đã học của chương dòng điện xoay chiều để

ứng dụng trong kĩ thuật và các hoạt động nghề

3.2.1.4 Nguyên tắc bảo đảm tính khả thi

Các biện pháp đề xuất phải bảo đảm tính khả thi, nghĩa là phải giúp học sinh vận dụng được những kiến thức đã học của chương dòng điện xoay chiều để giải thích những hiện tượng liên quan trong thực tế để hỗ trợ trong hoạt động định

hướng nghề nghiệp; làm rõ những nguyên lí kĩ thuật và thiết bị máy; biết cách

ứng dụng trong kĩ thuật và các hoạt động nghề

3.2.2 Biện pháp tổ chức dạy học chương “Dòng điện xoay chiều” gắn với hoạt động định hướng nghề ở trường THPT dân tộc thiểu số

3.2.2.1 Chú trọng tổ chức dạy học bài xây dựng kiến thức mới gắn với nội dung định hướng nghề

Hình thức tổ chức dạy học trên lớp là biện pháp dạy học cơ bản có nhiều

mặt tích cực trong việc gắn với nội dung định hướng nghề Nó đáp ứng được tốt

nhất những yêu cầu của giáo dục và tâm lý trong quá trình lĩnh hội bài học

Đặc điểm của tổ chức dạy học bài:

- Học sinh được học theo một nội dung quy định cụ thể trong một kế hoạch, một chương trình học,

- Thời gian và nội dung học được chia cụ thể được sắp xếp theo logic nhận thức bài theo trình tự chặt chẽ

- Nội dung bài học dễ dàng đưa vào được những kiến thức trong tậm trong

việc gắn kết với hoạt động định hướng nghề nghiệp

3.2.2.2 Tổ chức dạy học Bài tập Vật lý theo định hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn của học sinh

Hình thức tổ chức dạy học bài tập là biện pháp để gắn kết môn vật lý theo định hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn của

học sinh Nó gắn với thực tiễn, giúp học sinh vận dụng kiến thức Vật lý giải

thích được những hiện tượng xảy ra trong đời sống; đồng thời tạo hứng thú cho

học sinh, phát huy tính sáng tạo trong quá trình học Cuối cùng dạy học bài tập nâng cao kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng phân tích, giải quyết vấn đề, tư duy

hệ thống, tính sáng tạo, khả năng giao tiếp và công tác làm việc cho học sinh là một trong những kĩ năng quan trọng trong việc bước ra cuộc sống lao động

Đặc điểm của tổ chức dạy học bài tập:

− Bài tập bám sát với nội dung thực tiễn đặc biệt là nghề được định hướng

− Tổng quát được những kiến thức mà học sinh đã được học

− Hệ thống được các kiến thức và kĩ năng học sinh cần phát huy trong bài tập

Đặc điểm:

- Quá trình tiến hành các thí nghiệm vật lý sẽ góp phần phát triển nhận thức

của học sinh: các kĩ năng quan sát, đo đạc bắt đầu được hình thành; tính cẩn thận, kiên trì được rèn luyện và việc giáo dục kỹ thuật tổng hợp rất cần đến điều này

Do được trực tiếp tháo lắp các dụng cụ, thiết bị và đo lường các đại lượng, , mà các em có thể nhanh chóng làm quen với những dụng cụ và thiết bị dùng trong ngành nghề và sản xuất sau này

- Đặc điểm tâm, sinh lí và khả năng nhận thức của học sinh được đáp ứng

khi tiến hành các thí nghiệm vật lí sẽ tạo điều kiện rèn luyện cho học sinh các kỹ

năng thực hành và thái độ ứng xử trong thực hành, không thể thiếu cho việc học tập vật lí và vận dụng vào rèn luyện tay nghề mà các em đã; đang và sẽ được định hướng đến

3.2.2.4 Tổ chức dạy học ôn tập, tổng kết chương theo định hướng vận dụng vào chương trình định hướng nghề

Bài học ôn tập, tổng kết là một kiểu bài đặc biệt, thể hiện những yêu cầu hệ thống hóa nội dung, phương pháp Vật lý là môn dễ vận dụng vào chương trình định hướng nghề đối với trường THPT dân tộc thiểu số, chính vì vậy đòi hỏi giáo viên phải có những biện pháp lôi cuốn để biến khó thành dễ, dễ vận dụng cho những đối tượng học sinh cho phù hợp

Đặc điểm:

- Tiết ôn tập, tổng kết kiến thức giúp học sinh tìm ra mạch kiến thức cơ bản của một nôi dung đã được học, qua đó giúp học sinh tìm được nội dung trọng tâm, hình dung được nội dung có tính chất điển hình trong phạm vi; luyện cho các em khả năng vận dụng tổng hợp các kiến thức, kĩ năng

- Phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh: kích thích được tính tò mò; ham hiểu biết của học sinh, rèn luyện tính tư duy sáng tạo, chuyển từ truyền thụ kiến thức sang dạy học giải quyết vấn đề hướng đến các chương trình định hướng nghề đặc biệt các nghề điện

3.2.2.5 Tổ chức Hoạt động trải nghiệm theo định hướng phát triển năng lực

sáng tạo và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn các nghề được định

hướng cho học sinh

Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo là học sinh được trực tiếp tham gia vào hoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặc trong xã hội dưới sự định hướng

và tổ chức của giáo viên hoặc nhà trường Từ đó mà học sinh phát triển đạo đức, phẩm chất nhân cách, các năng lực và tích luỹ kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân; kích thích hứng thú với các ngành nghề được định hướng cho bản thân

Đặc điểm:

- Nội dung hoạt động trải nghiệm mang tính tích hợp thông qua đó mà học

sinh có thể tích hợp được kĩ năng nghề vào quá trình học,

- Hoạt động trải nghiệm được thực hiện dưới nhiều hình thức đa dạng nên

có thể lồng ghép các kĩ năng thực hành nghề vào hoạt động trải nghiệm dễ dàng

- Hoạt động trải nghiệm đòi hỏi sự phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, giúp học sinh làm quen với các cơ sở sản xuất, các doanh nghiệp và môi trường làm việc chuyên nghiệp mà ngành nghề mình được định hướng,

- Học qua trải nghiệm giúp lĩnh hội những kinh nghiệm mà các hình thức học tập khác không thực hiện được đặc biệt là thực tiễn học nghề được định hướng

3.3 Tìm hiểu hoạt động sản xuất, phát triển điện khu vực Kỳ Sơn, Nghệ An

Kỳ Sơn là một huyện miền núi Tây Bắc thuộc tỉnh Nghệ An Kỳ Sơn có nhiều đồi núi, nhiều thác nước cao thuận lợi cho xây dựng và phát triển các nhà máy thủy điện; Hiện nay trên địa bàn huyện có tới 4 nhà máy sản xuất thủy điện lớn và nhiều hộ dân vẫn sử dụng máy phát điện nhỏ cũng là môi trường để các em quan tâm học tập trải nghiệm

3.4 Thiết kế tiến trình dạy học một số nội dung của chương “Dòng điện xoay chiều” gắn với hoạt động định hướng nghề ở trường THPT vùng cao

3.4.1 Tổ chức dạy học bài lên lớp

Để gắn với hoạt động định hướng nghề đạt hiệu quả, chúng tôi lựa chọn bài 16: Truyền tải điện năng, máy biến áp

3.4.2 Tổ chức dạy học Bài tập theo định hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn của học sinh

Nhằm giúp cho hoạt động định hướng nghề đạt hiệu quả, chúng tôi lựa chọn: