Đuối nước và một số khái niệm liên quan
Năm 1997, nghiên cứu của nhóm tác giả F ST C GOLDEN, M J TIPTON AND
R C SCOTT sử dụng định nghĩa về đuối nước trong nghiên cứu của Modell JH thực hiện năm 1993, khi định nghĩa đuối nước là chết ngạt do ngập chất lỏng, đặc biệt là trong nước Đến năm 2002, tại Đại hội Thế giới về Đuối nước, Tổ chức Y tế thế giới đã đưa ra định nghĩa “Đuối nước là quá trình suy giảm hô hấp do chìm / ngâm trong chất lỏng” (13) Từ đó đến nay, định nghĩa này được sử dụng rộng rãi
Trong bài viết “Gọi thuổng là thuổng: các định nghĩa có ý nghĩa về tình trạng sức khỏe” của Bedirhan T İstỹn & Robert Jakob, các tác giả đã làm rõ định nghĩa về tình trạng sức khỏe Họ nhấn mạnh rằng một định nghĩa cần phải thể hiện đầy đủ khái niệm về điều kiện, bao gồm: nó là gì, nó được tạo ra như thế nào, và nó không phải là gì Cụ thể, chết đuối được định nghĩa là tình trạng một người không thể thở do hoạt động hô hấp bị cản trở khi đường thở bị nước hoặc chất lỏng khác xâm nhập Quá trình này có thể bao gồm các khía cạnh như ngừng thở tự nguyện, giảm lượng oxy trong máu và những thay đổi cơ thể sau đó.
Trong nghiên cứu này, định nghĩa “đuối nước” được sử dụng là định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới
Theo Tổ chức Y tế thế giới WHO, đuối nước được chia thành hai loại: đuối nước ướt và đuối nước khô Đuối nước ướt xảy ra khi nạn nhân hít phải nước, gây cản trở quá trình hô hấp và dẫn đến ngừng hoạt động của hệ tuần hoàn.
Đuối nước khô xảy ra khi đường thở của nạn nhân bị đóng lại do cơ thắt lại do có nước Trước đây, khái niệm này thường được áp dụng trong các trường hợp không tìm thấy nước trong phổi khi khám nghiệm tử thi ở những người tử vong do đuối nước.
Khi nạn nhân rơi xuống nước, phản xạ thở của họ vẫn còn tồn tại Khi cố gắng thở, nước vào họng kích thích phản xạ đóng thanh quản và nắp thanh quản, dẫn đến việc nước được chuyển đến dạ dày Với nắp thanh quản bị đóng kín, nạn nhân không thể thở, điều này dẫn đến tử vong, mặc dù phổi không có nước.
Ngoài hai loại đuối nước này, có một số phân loại đuối nước khác cũng được nhắc đến(17):
- Suýt chết đuối (Near drowning): Là tình trạng khi nạn nhân được cứu trước khi tử vong hoặc có khả năng sống sót tạm thời,
Đuối nước nước ngọt xảy ra khi nước vào phổi, dẫn đến việc cơ thể hấp thụ nước vào máu Sự thay đổi nồng độ pH trong cơ thể có thể gây ra ngừng tim.
- Đuối nước mặn (Salt-water drowning): Hiện tượng ngược lại với đuối nước ngọt, khi nước từ máu hấp thụ ngược vào phổi
Chết đuối thứ cấp xảy ra khi nước vào phổi, dù chỉ một lượng nhỏ, có thể kích thích niêm mạc phổi và dẫn đến tình trạng phù phổi Nạn nhân sẽ gặp khó khăn trong việc thở, và triệu chứng này có thể trở nên nghiêm trọng hơn trong vòng 24 giờ tiếp theo Tuy nhiên, các phân loại này thường ít được sử dụng do sự xa lạ với cộng đồng.
1.1.3 Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
Theo Tổ chức Y tế thế giới, nguyên nhân chính gây đuối nước ở trẻ em là do khả năng bơi hạn chế, thiếu sự giám sát của người lớn, không sử dụng thiết bị an toàn khi hoạt động trong môi trường nước, và việc sử dụng đồ uống có cồn khi bơi lội Nghiên cứu của David Szpilman và cộng sự năm 2018 đã chỉ ra các nguyên nhân cụ thể của đuối nước.
- Chết đuối do chấn thương (ví dụ: lướt sóng, chèo thuyền hoặc tai nạn tàu lượn)
Chết đuối có thể xảy ra do các bệnh lý đột ngột như bệnh tim, ví dụ như thiếu máu cục bộ cơ tim hoặc loạn nhịp tim, cũng như các bệnh thần kinh như động kinh và đột quỵ.
Bệnh liên quan đến hoạt động lặn bao gồm các tình trạng như bệnh giảm áp, hội chứng quá áp phổi, bất tỉnh ở vùng nước nông và phù phổi do ngâm nước.
Một nguyên nhân quan trọng được đề cập trong nhiều nghiên cứu là thiên tai, đặc biệt là lũ lụt Theo thống kê, có đến 75% ca tử vong trong lũ lụt là do đuối nước, mặc dù những ca đuối nước này thường không được ghi nhận trong các báo cáo thống kê chính thức.
Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng đuối nước, bao gồm tuổi tác và giới tính, việc sử dụng rượu bia, nguồn nước không an toàn, tình hình kinh tế và học thức, di chuyển bằng tàu thuyền không an toàn, thiếu các thiết bị an toàn như áo phao, cũng như thiên tai và lũ lụt.
Nghiên cứu cho thấy nam giới có nguy cơ đuối nước cao hơn nữ giới do tham gia nhiều hơn vào các hoạt động dưới nước, đặc biệt là ở vùng nước mở Các hoạt động giải trí dưới nước cũng cho thấy sự tham gia của nam giới vượt trội hơn Bên cạnh đó, độ tuổi và sự phát triển cũng là yếu tố quan trọng, với trẻ em dưới 5 tuổi có tỷ lệ tử vong do đuối nước cao.
Sử dụng rượu bia là một yếu tố nguy cơ đáng chú ý trong việc phòng chống tai nạn thương tích ở trẻ em Theo Báo cáo Thế giới về phòng chống tai nạn thương tích trẻ em năm 2008 của WHO, có đến 25% các trường hợp liên quan đến vấn đề này.
Khoảng 50% số ca tử vong ở trẻ vị thành niên và người lớn do đuối nước xảy ra trong các hoạt động giải trí dưới nước có liên quan đến rượu bia Báo cáo cũng chỉ ra rằng có nhiều yếu tố nguy cơ khác, bao gồm bệnh động kinh, thiếu thiết bị an toàn, di chuyển bằng tàu thuyền không an toàn, cùng với các yếu tố môi trường như loại hình vùng nước, khí hậu, hoạt động trong ngày nghỉ, và khả năng tiếp cận điều trị cũng như phục hồi chức năng và kinh tế.
Thực trạng đuối nước trên thế giới và tại Việt Nam
Theo Tổ chức Y tế thế giới WHO, hàng năm có khoảng 372.000 người tử vong do đuối nước, với hơn 90% ca tử vong xảy ra ở các nước có thu nhập thấp và trung bình Đáng chú ý, hơn một nửa số nạn nhân tử vong có độ tuổi dưới 25 Đuối nước cũng là một trong mười nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu.
Số người tử vong do đuối nước đang ở mức báo động, vì các phương pháp phân loại dữ liệu chính thức đã loại trừ những trường hợp chết đuối do cố ý, thiên tai, và sự cố giao thông đường thủy Tại Hoa Kỳ, có khoảng 4.000 ca tử vong do đuối nước, 8.000 ca nhập viện và 31.000 ca cấp cứu mỗi năm ở trẻ em dưới 19 tuổi Ở Nam Phi, mặc dù không có dữ liệu cụ thể, ước tính từ dữ liệu bệnh lý pháp y ở Western Cape cho thấy khoảng 4/100.000 vụ chết đuối mỗi năm, tương tự như ước tính của tổ chức.
Y tế Thế giới cho các nước có thu nhập thấp ở Châu Phi (35)
Một nghiên cứu của Ralman được thực hiện tại Băng-la-đét cho thấy vào năm
Năm 2011, tỷ lệ tử vong do đuối nước ở trẻ em từ 1 đến 4 tuổi đạt 42% Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ đuối nước tử vong và không tử vong lần lượt là 15,8/100.000/năm và 318,4/100.000/6 tháng.
Nghiên cứu của Kylie Valentino tại Canada năm 2017 cho thấy mỗi năm có trung bình 58 trẻ dưới 14 tuổi tử vong do đuối nước và 140 trẻ phải nhập viện vì suýt chết đuối.
Bể bơi tại sân sau trong nhà là nguyên nhân gây ra gần một nửa các ca đuối nước Đặc biệt, 80% trường hợp tử vong do đuối nước trong hồ bơi xảy ra do thiếu sự giám sát của người lớn khi trẻ em hoạt động trong hồ.
Tại Việt Nam, đuối nước đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng từ lâu Theo điều tra chấn thương năm 2003 do PGS, TS Lê Vũ Anh thực hiện, tỷ suất tử vong do đuối nước ở Việt Nam là 22,6/100000, chủ yếu tập trung ở nhóm trẻ dưới 20 tuổi Nghiên cứu của Tiến sĩ Phạm Việt Cường cũng đã chỉ ra những mối nguy hiểm liên quan đến tình trạng này.
Năm 2009, đuối nước được xác định là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở nhóm trẻ dưới 15 tuổi Theo điều tra VNIS năm 2010, tỷ suất đuối nước tử vong chung ở Việt Nam là 4,9/100.000, trong khi tỷ suất đuối nước không tử vong là 3,0 Đối với nhóm trẻ dưới 19 tuổi, tỷ suất tử vong và không tử vong do đuối nước lần lượt là 8,1.
8 Khảo sát này cũng cho biết “có tới 60% các trường hợp đuối nước không tử vong có sự cứu giúp của người khác”, trong khi tỷ lệ này đối với nạn nhân tử vong chỉ là