TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
Các khái niệm dùng trong nghiên cứu
Sử dụng dịch vụ xét nghiệm HIV là quá trình tư vấn cho những người có hành vi nguy cơ cao, nhằm xác định tình trạng HIV của bản thân.
Nam có quan hệ tình dục đồng giới nam là thuật ngữ mô tả hành vi tình dục giữa những người có cơ thể sinh học là nam với nhau.
Kỳ thị người nhiễm HIV là thái độ thiếu tôn trọng hoặc khinh thường đối với những người được biết hoặc nghi ngờ nhiễm HIV, cũng như những người có mối quan hệ gần gũi với họ.
Phân biệt đối xử với người nhiễm HIV là hành vi xa lánh, từ chối, tách biệt, ngược đãi, phỉ báng, có thành kiến hoặc hạn chế quyền của họ Hành vi này xảy ra khi người khác biết hoặc nghi ngờ một cá nhân nhiễm HIV, hoặc khi cá nhân đó có quan hệ gần gũi với người nhiễm HIV.
Xét nghiệm HIV là quá trình sử dụng các kỹ thuật chuyên môn để xác định tình trạng nhiễm HIV trong mẫu máu hoặc dịch sinh học của cơ thể.
Tư vấn về HIV/AIDS là quá trình trao đổi thông tin và kiến thức cần thiết để phòng, chống HIV/AIDS, giúp người được tư vấn tự quyết định và giải quyết các vấn đề liên quan đến dự phòng lây nhiễm HIV cũng như chăm sóc và điều trị cho người nhiễm HIV.
Tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng: là quá trình tư vấn và xét nghiệm
HIV được thực hiện ngoài cơ sở y tế (1,5)
Tư vấn xét nghiệm HIV có thể được thực hiện bởi những nhân viên không làm việc trong các phòng xét nghiệm HIV, nhưng đã được đào tạo để cung cấp dịch vụ này Tuy nhiên, họ không có chuyên môn về xét nghiệm và không làm việc tại các cơ sở y tế chuyên ngành.
Tự xét nghiệm HIV là quá trình mà người được xét nghiệm tự thực hiện toàn bộ các bước, bao gồm tự lấy mẫu, tự làm xét nghiệm và tự đọc kết quả.
Kết quả xét nghiệm có phản ứng cho thấy mẫu bệnh phẩm chứa kháng thể kháng HIV hoặc một loại kháng thể khác phản ứng với chất thử kháng thể HIV trong sinh phẩm.
Kết quả xét nghiệm không phản ứng xảy ra khi mẫu bệnh phẩm không chứa hoặc không đủ kháng thể kháng HIV để phản ứng với chất thử trong sinh phẩm.
Nhân viên tiếp cận cộng đồng có nhiệm vụ chuyển gửi khách hàng có kết quả xét nghiệm phản ứng đến cơ sở y tế để được tư vấn và lấy mẫu máu Mẫu máu này sẽ được gửi đến Phòng xét nghiệm có thẩm quyền để xác nhận HIV dương tính, theo hướng dẫn của cơ quan y tế địa phương hoặc các chương trình, dự án tư vấn xét nghiệm tại cộng đồng.
HIV dương tính: là kết quả xét nghiệm mẫu máu, mẫu dịch sinh học của cơ thể người đã được xác định nhiễm HIV (15)
Hỗ trợ và kết nối xét nghiệm HIV cho bạn tình và bạn chích chung của người nhiễm HIV là hoạt động quan trọng, trong đó nhân viên tư vấn hướng dẫn và hỗ trợ người nhiễm HIV tiết lộ tình trạng của mình, đồng thời khuyến khích bạn tình và bạn chích chung đi làm xét nghiệm HIV.
Nhóm giáo dục đồng đẳng là tập hợp những cá nhân tự nguyện, cùng nhau thực hiện công tác tuyên truyền, vận động và hỗ trợ những người có hoàn cảnh tương tự.
Nhóm người di biến động: là những người thường xuyên sống xa gia đình, thay đổi chỗ ở và nơi làm việc (15)
Các biện pháp can thiệp giảm tác hại trong dự phòng lây nhiễm HIV bao gồm tuyên truyền, khuyến khích sử dụng bao cao su và bơm kim tiêm sạch Ngoài ra, việc điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế cũng là một phần quan trọng Những biện pháp này nhằm tạo điều kiện cho việc thực hiện các hành vi an toàn, từ đó giúp phòng ngừa lây nhiễm HIV hiệu quả.
Giám sát trọng điểm HIV/AIDS là quá trình thu thập thông tin định kỳ và hệ thống thông qua xét nghiệm HIV ở các nhóm đối tượng được chọn Mục tiêu là theo dõi tỷ lệ và xu hướng nhiễm HIV qua các năm, từ đó cung cấp dữ liệu cho việc lập kế hoạch, dự phòng, khống chế và đánh giá hiệu quả các biện pháp phòng, chống HIV/AIDS.
Tình hình sử dụng dịch vụ xét nghiệm HIV trên nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới
1.3.1 Kết quả của một số nghiên cứu về sử dụng dịch vụ xét nghiệm HIV trên nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới trên thế giới
Theo một nghiên cứu tại Brazil năm 2019 thực hiện trên 412 MSM ở độ tuổi trên 50 Gần một nửa đối tượng tham gia (195; 47,3%) chưa từng xét nghiệm HIV
Trong 12 tháng qua, nghiên cứu về HUPH đã chỉ ra rằng nhiều yếu tố xã hội, nhân khẩu học và sức khỏe có liên quan đến việc không thực hiện xét nghiệm HIV Các yếu tố này bao gồm nhóm tuổi, tôn giáo, hành vi quan hệ tình dục, việc gặp gỡ đối tác qua các ứng dụng như Grindr, SCRUFF, Hornet hoặc Daddyhunt, cũng như việc sử dụng ứng dụng cho mục đích tình dục Ngoài ra, việc nhận thức về tình trạng huyết thanh học cá nhân đối với HIV, hiểu biết về điều trị dự phòng sau phơi nhiễm (PEP), thực hành giao hợp bị gián đoạn, và tình dục không thâm nhập cũng đóng vai trò quan trọng Thêm vào đó, việc biết tình trạng HIV của bạn tình, số lượng bạn tình trong 30 ngày, cũng như việc sử dụng cần sa và Viagra khi quan hệ tình dục cũng là những yếu tố đáng chú ý.
Tại tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc năm 2016, tỷ lệ xét nghiệm HIV trong nhóm MSM vẫn còn thấp Cần áp dụng các biện pháp can thiệp hiệu quả để nâng cao nhận thức về nguy cơ nhiễm HIV, đặc biệt là đối với MSM trẻ có trình độ học vấn thấp Việc giáo dục thường xuyên về HIV/AIDS là cần thiết để xóa bỏ sự phân biệt và kỳ thị từ xã hội, đồng thời cung cấp hỗ trợ xã hội mạnh mẽ hơn Thúc đẩy nhiều MSM tham gia xét nghiệm HIV là điều quan trọng, và các biện pháp can thiệp đổi mới là cần thiết để cải thiện tỷ lệ xét nghiệm trong nhóm MSM tại Trung Quốc.
Một nghiên cứu năm 2018 tại Thái Lan cho thấy nam giới có quan hệ tình dục với nam giới (MSM) và phụ nữ chuyển giới (TGW) chiếm hơn một nửa số ca nhiễm HIV mới hàng năm Nghiên cứu này mô tả hồ sơ dịch tễ học của các quần thể chính (KP) trong Thử nghiệm và Điều trị theo Dân số Chính Dữ liệu được thu thập thông qua bảng câu hỏi tự quản lý và xét nghiệm HIV/STI từ MSM và TGW trong 18 năm tham gia nghiên cứu tại sáu địa điểm cộng đồng ở Thái Lan.
Từ năm 2015 đến tháng 2 năm 2016, nghiên cứu đã xác định các yếu tố liên quan đến tỷ lệ nhiễm HIV thông qua hồi quy logistic Trong đoàn hệ, TGW có trình độ học vấn và thu nhập thấp hơn MSM, đồng thời tham gia vào hoạt động mại dâm nhiều hơn Mặc dù tỷ lệ MSM và TGW có nhiều bạn tình và chẩn đoán STI ở mức cơ bản tương tự, tỷ lệ hiện nhiễm HIV là 15,0% đối với MSM và 8,8% đối với TGW Tỷ lệ lưu hành HIV trong TGW cho thấy sự liên quan nhiều hơn.
Các yếu tố xã hội học và rủi ro hành vi có mối liên hệ chặt chẽ với tỷ lệ lưu hành HIV trong nhóm MSM.
1.3.2 Tình hình xét nghiệm HIV tại một số tỉnh thành tại Việt Nam
Năm 2019, ngành Y tế Hà Nội đã mở rộng cơ sở xét nghiệm khẳng định HIV tại các bệnh viện và trung tâm y tế quận/huyện/thị xã Hiện tại, có 11 cơ sở y tế được cấp chứng nhận đủ điều kiện xét nghiệm HIV.
Năm 2019, Hà Nội đã mở rộng hình thức xét nghiệm từ tự nguyện truyền thống sang xét nghiệm tại cộng đồng và tự xét nghiệm, đồng thời triển khai các biện pháp tiếp cận online qua mạng xã hội cho các đối tượng nguy cơ cao Đến hết tháng 9/2019, tổng số trường hợp xét nghiệm đạt 334.637, trong đó có 41.864 trường hợp xét nghiệm tại cộng đồng, 44.492 trường hợp xét nghiệm miễn phí tại các trung tâm y tế và 249.448 trường hợp tại bệnh viện Kết quả cho thấy có 1.994 trường hợp dương tính, trong đó 391 ca cần xét nghiệm lại.
Trong 9 tháng đầu năm 2019, 76,9% trường hợp nhiễm HIV mới phát hiện là nam giới, với 18,9% trong độ tuổi 15-25, tăng đáng kể so với 8% năm 2014 Đường lây nhiễm qua quan hệ tình dục gia tăng từ 36,2% năm 2014 lên 72,4% vào tháng 9.2019, trong khi lây nhiễm qua đường máu giảm từ 63,2% xuống 26,7% Hai nhóm phát hiện HIV nhiều nhất năm 2019 là vợ/chồng/tình bạn (32,8%) và quan hệ tình dục đồng giới (27,5%), trong khi nhóm tiêm chích ma túy chiếm 22,8%.
Tại thành phố Hồ Chí Minh, ước tính có khoảng 58.000 người nam có quan hệ tình dục đồng giới, trong đó khoảng 1/3 có nguy cơ nhiễm HIV cao do sử dụng ma túy, bán dâm và quan hệ tình dục với nhiều bạn tình Việc tiếp cận và thống kê nhóm này gặp nhiều khó khăn vì họ thường không muốn bộc lộ bản thân Một trong những vấn đề nghiêm trọng là quan hệ tình dục thông qua hoạt động mại dâm, với nguy cơ lây nhiễm HIV cao hơn so với các nhóm đối tượng khác.
"khác biệt" Kế đến là việc sử dụng ma túy tổng hợp ngày càng gia tăng trong giới
HUPH trẻ đang trở thành một thách thức lớn trong xã hội hiện nay, đặc biệt là trong nhóm người sử dụng ma túy tổng hợp Họ thường có xu hướng tham gia vào các hoạt động quan hệ tình dục không an toàn, làm tăng nguy cơ lây nhiễm HIV Việc sử dụng ma túy tổng hợp thường đi kèm với heroin, và quá trình sử dụng có thể tiến triển từ uống sang hút và cuối cùng là tiêm chích, dẫn đến khả năng lây nhiễm HIV rất cao Việc phát hiện sớm người nhiễm HIV là vô cùng quan trọng để đưa họ vào điều trị kịp thời, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm nguy cơ lây nhiễm cho bạn tình cũng như cộng đồng Để hỗ trợ nhóm nam có quan hệ tình dục đồng giới, các "đồng đẳng" có thể thực hiện xét nghiệm HIV nhanh ngay tại cộng đồng, giúp họ biết được tình trạng nhiễm HIV mà không cần phải đến trung tâm y tế.
Thành phố đang triển khai chương trình tiếp cận qua mạng, cho phép các "Đồng đẳng viên" sử dụng phần mềm công nghệ để trao đổi và hướng dẫn cách dự phòng lây nhiễm HIV Chương trình này cũng giúp giới thiệu người có nhu cầu đến các dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV Bên cạnh đó, chúng tôi đang thực hiện điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) như một biện pháp bổ sung cho nhóm người có nguy cơ cao, những người gặp khó khăn trong việc sử dụng các biện pháp dự phòng truyền thống như bao cao su.
1.3.3 Thực trạng hoạt động tư vấn xét nghiệm tại Cần Thơ
Tại Cần Thơ, hoạt động tư vấn và xét nghiệm HIV tự nguyện (VCT) đã được triển khai lần đầu vào năm 2003, nhờ sự hỗ trợ tài chính từ Dự án LIFE GAP.
Cơ sở duy nhất tại số 79 Lý Tự Trọng, phường An Phú, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ, đóng vai trò quan trọng trong việc can thiệp dự phòng lây nhiễm HIV.
Hoạt động này nhằm tư vấn và khuyến khích thay đổi hành vi cá nhân, giáo dục cộng đồng về HIV, cũng như khuyến khích mọi người thực hiện xét nghiệm HIV và tiếp cận dịch vụ chăm sóc hỗ trợ Từ năm 2006, Sở Y tế thành phố Cần Thơ đã hợp tác với các tổ chức quốc tế như FHI và QTC để triển khai dịch vụ xét nghiệm HIV tự nguyện trên quy mô lớn.
Hiện tại, thành phố Cần Thơ đang triển khai 9 phòng tư vấn xét nghiệm HIV tại các quận, huyện, trong đó quận Ninh Kiều có 2 cơ sở Tuy nhiên, huyện Cờ Đỏ vẫn chưa thực hiện hoạt động này.
Các yếu tố liên quan đến sử dụng dịch vụ xét nghiệm HIV trên nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới
Dựa trên kết quả đánh giá tình hình dịch HIV/AIDS trong nhóm MSM của Cục Phòng, chống HIV/AIDS năm 2019 và nghiên cứu về hiệu quả mô hình can thiệp phòng chống HIV/AIDS/STI tại thành phố Cần Thơ năm 2018, chúng tôi đã xác định năm nhóm yếu tố liên quan đến việc sử dụng dịch vụ xét nghiệm HIV trong cộng đồng nam quan hệ tình dục đồng giới.
1.4.1 Yếu tố về đặc tính của đối tượng
Nghiên cứu của Wipas Wimonsate và các cộng sự tại Thái Lan chỉ ra rằng có sự liên quan giữa giới tính, độ tuổi, tình trạng công việc và điều kiện sống với tiền sử sức khỏe.
Tỷ lệ xét nghiệm HIV ở nam giới là 52,4%, cao hơn so với nữ giới với 46,0% Nhóm tuổi từ 15-22 có tỷ lệ xét nghiệm HIV là 36,9%, thấp hơn so với nhóm từ 23-28 tuổi với 55,6% và nhóm từ 29 tuổi trở lên đạt 66,6%.
Tỷ lệ có việc làm ở nhóm HUPH đạt 54,7%, cao hơn so với 30,9% ở nhóm không có việc làm Ngoài ra, tỷ lệ này cũng cao hơn ở những người sống xa gia đình với 55,9%, so với 42% ở những người sống cùng gia đình.
Nghiên cứu của Runhua Li và cộng sự tại tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc cho thấy có mối liên quan giữa tuổi tác, tình trạng hôn nhân, trình độ học vấn và xu hướng tình dục với tiền sử xét nghiệm HIV (p
