ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu
Là học sinh lớp 10, 11 và 12 của trường trung học phổ thông Êraphap
• Tiêu chuẩn lựa chọn: Học sinh đang theo học tại thời điểm nghiên cứu
• Tiêu chuẩn loại trừ: Không đồng ý tham gia nghiên cứu và mắc các bệnh về rối loạn trí nhớ, tâm thần.
Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• Địa điểm nghiên cứu: trường trung học phổ thông Êraphap, huyện Xayabouly, tỉnh Xayabouly, Lào
Trường trung học phổ thông Êraphap được chọn dựa trên thông tin từ phòng giáo dục huyện Xayabouly, cho thấy học sinh tại đây có tỷ lệ hút thuốc lá cao hơn so với các trường THPT khác trong khu vực Đồng thời, trường cũng chưa thực hiện hiệu quả các hoạt động truyền thông về phòng chống tác hại của thuốc lá cho học sinh.
Thiết kế nghiên cứu
Thiết kế nghiên cứu cắt ngang phân tích
Cỡ mẫu nghiên cứu
Cỡ mẫu nghiên cứu nhỏ nhất cần đạt được được tính dựa trên công thức: n Tỉ lệ người từ 15 tuổi trở lên hút thuốc lá tại Lào theo điều tra Quốc Gia năm 2015 là 32,4% Mức ý nghĩa thống kê được thiết lập ở 5% (α), và hệ số tin cậy ở mức 95% (z) là 1,96 Sai số ước lượng được chọn là 0,1 (d).
Do chọn mẫu cụm nên mẫu cần nhân hệ số thiết kế (Design Effect) chọn DE= 2
Trên thực tế, nghiên cứu viên thu thập được 288 phiếu.
Phương pháp chọn mẫu
Chọn mẫu theo phương pháp chọn mẫu cụm
• Chọn cụm: đơn vị cụm là lớp
Trường THPT Êraphap hiện có khoảng 500 học sinh thuộc ba khối lớp 10, 11 và 12 Do ảnh hưởng của dịch Covid-19 trong thời gian thu thập số liệu, số lượng học sinh đến trường không đầy đủ Vì vậy, nghiên cứu viên đã quyết định chọn tất cả học sinh trong 14 lớp đang học tại thời điểm đó để thực hiện nghiên cứu.
• Chọn toàn bộ học sinh trong 14 lớp đã lựa chọn, cụ thể như sau:
Bảng 2.1: Danh sách lớp tại trường THPT Êraphap
TT Khối Tên lớp Số lượng học sinh
Số lượng học sinh nghỉ học đã giảm dần qua các năm, đặc biệt là trong thời điểm nghiên cứu diễn ra khi đại dịch Covid-19 bùng phát Điều này dẫn đến việc số học sinh khối 12 giảm nhiều hơn so với hai khối lớp còn lại.
Phương pháp thu thập số liệu
• Bước 1: Làm việc với Ban giám hiệu trường THPT Êraphap và xin xác nhận đồng ý cho phép triển khai nghiên cứu tại trường
• Bước 2: Lập danh sách toàn bộ lớp và bắt đầu chọn đối tượng nghiên cứu theo mục 2.5
Bước 3 bao gồm việc tập huấn cho điều tra viên, bao gồm nghiên cứu viên và hai cán bộ truyền thông của Sở Y tế, về quy trình thu thập số liệu Trong quá trình này, các điều tra viên sẽ được hướng dẫn cách xác định đối tượng nghiên cứu theo danh sách lớp, giới thiệu về các loại thuốc lá phổ biến, cũng như quy trình phát phiếu câu hỏi tự điền khuyết danh Cuối cùng, họ sẽ kiểm tra lại phiếu sau khi học sinh hoàn thành điều tra.
• Bước 4: Tiến hành thu thập số liệu
➢ Chia học sinh mỗi lớp ngẫu nhiên vào hai phòng học khác nhau và cho học sinh ngồi xa nhau để đảm bảo tính riêng tư khi trả lời
Để ngăn ngừa việc học sinh hiểu nhầm rằng chỉ thuốc lá điếu mới là thuốc lá, trong khi các dạng khác như thuốc lá điện tử, thuốc lá nhai/hít và shisha không được coi là thuốc lá, việc đánh giá thực trạng hút thuốc lá sẽ bị ảnh hưởng Do đó, trước khi phát phiếu cho học sinh, điều tra viên đã giới thiệu các loại thuốc lá phổ biến tại Lào để học sinh có thể nhận biết dễ dàng hơn.
➢ Học sinh tự điền bộ phiếu phát vấn trong khoảng 20 phút
Khi thu phiếu, điều tra viên cần kiểm tra ngay xem phiếu đã được điền đầy đủ thông tin hay chưa Nếu phát hiện thiếu sót, điều tra viên sẽ đề nghị học sinh bổ sung câu trả lời.
Sau khi hoàn thành phiếu, điều tra viên nhấn mạnh rằng tất cả các loại thuốc lá đều có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân và người xung quanh Vì vậy, học sinh không nên thử hút thuốc lá dù chỉ một lần và cần từ chối khi có ai đó nhờ mua thuốc lá.
Các biến số nghiên cứu
Dựa trên các nghiên cứu toàn cầu về thuốc lá, bộ công cụ của Điều tra hút thuốc lá ở thanh thiếu niên đã được phát triển để đánh giá kiến thức và thái độ của học sinh về thuốc lá, cũng như khả năng tiếp cận và tính sẵn có của sản phẩm này Nghiên cứu viên đã xây dựng bộ công cụ với các biến số được trình bày trong phụ lục.
3 Các biến số chính được thực hiện trong nghiên cứu này như sau:
Nhóm biến số thông tin chung của học sinh bao gồm: tuổi, giới tính, lớp học, dân tộc, việc đã từng được giảng dạy về tác hại của thuốc lá tại trường, số tiền tiêu vặt hàng tháng và kết quả học tập.
Nhóm biến số về yếu tố gia đình bao gồm tỉ lệ người hút thuốc lá và loại thuốc lá thường sử dụng trong gia đình, điều kiện kinh tế, trình độ học vấn cao nhất của bố và mẹ, nghề nghiệp chính của bố và mẹ, cũng như việc học sinh đã từng được người nhà nhắc nhở và nói chuyện về tác hại của thuốc lá hay chưa.
Nhóm biến số liên quan đến yếu tố môi trường bao gồm sự ảnh hưởng từ bạn bè và thầy cô hút thuốc lá, mức độ thuận tiện trong việc học sinh mua thuốc lá, địa điểm mua thuốc lá, cũng như tính sẵn có và khả năng tiếp cận thuốc lá.
Nhóm biến số về kiến thức tác hại của thuốc lá bao gồm các thành phần gây nghiện trong thuốc lá, những ảnh hưởng tiêu cực của thuốc lá đến sức khỏe con người, và các quy định trong Luật phòng chống tác hại của thuốc lá.
Trong 30 ngày qua, nhóm biến số về nguồn thông tin thuốc lá đã khảo sát học sinh về việc họ có nghe hoặc đọc thông tin liên quan đến thuốc lá hay không Nghiên cứu cũng ghi nhận nguồn thông tin, số lần tiếp xúc và nội dung truyền thông mà học sinh đã nhận được Bên cạnh đó, mức độ thích thú của học sinh đối với các thông tin từ các kênh truyền thông cũng được đánh giá.
Nhóm biến số về thái độ tác hại của thuốc lá bao gồm quan điểm của học sinh về ảnh hưởng của thuốc lá đối với sức khỏe cá nhân và cộng đồng, nhận thức về Luật kiểm soát thuốc lá, cũng như phản ứng của học sinh khi được mời hút thuốc Ngoài ra, thái độ này còn liên quan đến việc xem thuốc lá như một biểu tượng của sự sành điệu và công cụ giúp giảm căng thẳng, mệt mỏi.
Nhóm biến số liên quan đến hút thuốc lá bao gồm tiền sử và tình trạng hiện tại của việc hút thuốc, các loại chế phẩm thuốc lá được sử dụng, độ tuổi bắt đầu hút, thời điểm thường xuyên hút thuốc, ý định từ bỏ thuốc lá và các hình thức hỗ trợ trong việc bỏ thuốc lá.
Khái niệm, thước đo và tiêu chuẩn đánh giá
Hành vi hút thuốc lá đề cập đến việc người dùng sử dụng bất kỳ sản phẩm thuốc lá nào thông qua các hình thức như hút, ngậm, nhai hoặc hít trong vòng 30 ngày qua.
• Kiến thức: Học sinh đạt kiến thức khi đạt từ điểm trung bình trở lên (>=7 điểm và < 7 điểm)
Chi tiết tại phụ lục số 3
• Thái độ: Học sinh đạt về thái độ khi có tổng điểm đạt từ điểm trung bình trở lên (> điểm và < 12 điểm)
Chi tiết tại phụ lục số 4
• Về khả năng tiếp cận và tính sẵn cho của thuốc lá được mô tả thông qua 3 nội dung sau đây:
(1) Tỷ lệ học sinh hiện tại hút thuốc lá tại nhà
(2) Tỷ lệ học sinh hút thuốc lá mua tại các cửa hàng, hàng bán rong, máy bán tự động, mua thông qua người khác …
(3) Tỷ lệ học sinh hút thuốc lá và mua thuốc lá nhưng không bị từ chối bán do chưa đủ tuổi.
Phương pháp phân tích số liệu
Quản lý số liệu là bước quan trọng sau khi thu thập thông tin từ các phiếu điều tra Các phiếu này sẽ được kiểm tra kỹ lưỡng trước khi được giao lại cho nghiên cứu viên Tiếp theo, quá trình làm sạch, mã hóa và nhập số liệu sẽ được thực hiện bằng phần mềm Epidata 3.1.
• Phân tích số liệu: sử dụng phần mềm SPSS để phân tích Kết quả phân tích được chia làm 2 phần:
Thống kê mô tả: sử dụng các test thống kê mô tả, tính tần số, tỉ lệ %:
Bài viết mô tả các đặc điểm nhân khẩu học của đối tượng nghiên cứu, bao gồm yếu tố môi trường và gia đình, cũng như thực trạng kiến thức, thái độ và hành vi hút thuốc lá giữa hai giới tính nam và nữ.
Thống kê phân tích: sử dụng các test thống kê phân tích
Nghiên cứu này nhằm xác định mối liên quan đơn biến giữa kiến thức, thái độ và hành vi hút thuốc lá với các đặc điểm của đối tượng nghiên cứu Để thực hiện, chúng tôi sử dụng kiểm định χ² với mức ý nghĩa 5% nhằm xác định sự khác biệt giữa hai tỷ lệ và mối liên quan giữa hai biến.
Xây dựng mô hình hồi quy logistic đa biến giúp phân tích mối liên hệ giữa kiến thức và thái độ (biến phụ thuộc) với các yếu tố độc lập như đặc điểm nhân khẩu, truyền thông, yếu tố gia đình và môi trường Các biến độc lập này có sự liên quan chặt chẽ trong quá trình nghiên cứu.
HUPH đã tích hợp hai biến phụ thuộc, bao gồm kiến thức và thực hành, vào phân tích trong phương trình hồi quy đa biến Khi áp dụng mô hình hồi quy logistic với phương pháp enter, nếu p < 0,05 và kết quả kiểm tra Hosmer và Lemeshow cho p > 0,05, thì mô hình được coi là phù hợp.
Vấn đề đạo đức của nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu này cần được Hội đồng đạo đức nghiên cứu y sinh học của Trường Đại học Y tế công cộng thẩm định và phê duyệt trước khi tiến hành thu thập số liệu, theo Quyết định số 137/2020/YTCC-HD03 về việc chấp thuận các vấn đề đạo đức trong nghiên cứu y sinh, ban hành ngày 06 tháng 4 năm 2020.
Tất cả các đối tượng tham gia nghiên cứu đều tự nguyện và được giải thích rõ ràng về mục đích cũng như nội dung nghiên cứu, nhằm đảm bảo cung cấp thông tin chính xác Họ hoàn toàn có quyền từ chối tham gia nghiên cứu nếu muốn.
Quá trình trích xuất và phân tích số liệu được thực hiện mà không liên kết với thông tin cá nhân như tên và địa chỉ, nhằm đảm bảo tính bảo mật và riêng tư cho đối tượng nghiên cứu Tất cả thông tin thu thập chỉ phục vụ cho mục đích nghiên cứu của đề tài, không nhằm mục đích khác và không gây ảnh hưởng xấu đến các đối tượng tham gia.
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Thông tin chung
Bảng 3.1: Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu (ĐTNC) (n(8) Đặc điểm đối tượng nghiên cứu Tần suất
Khác 76 26,4 Đã từng học về tác hại của thuốc lá
Số tiền tiêu vặt