Thực hiện chăm sóc người bệnh trước mổ phiên tại khoa ngoại tổng hợp bệnh viện đa khoa đồng tháp năm 2019 và một số yếu tố ảnh hưởng

Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Thực hiện chăm sóc người bệnh trước mổ phiên tại khoa Ngoại bệnh viện Đa Khoa Đồng tháp năm 2019 và một số yếu tố ảnh hưởng” với 2 mục tiêu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG

NGÔ MỘNG TUYỀN

THỰC HIỆN CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH TRƯỚC MỔ PHIÊN

TẠI KHOA NGOẠI TỔNG HỢP - BỆNH VIỆN ĐA KHOA ĐỒNG THÁP NĂM

2019 VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ BỆNH VIỆN

MÃ SỐ CHUYÊN NGÀNH: 8720802

HÀ NỘI, 2019 HUPH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG

NGÔ MỘNG TUYỀN

THỰC HIỆN CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH TRƯỚC MỔ PHIÊN

TẠI KHOA NGOẠI TỔNG HỢP - BỆNH VIỆN ĐA KHOA ĐỒNG THÁP NĂM

Xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu trường Cao đẳng Y tế Đồng Tháp đã tạo mọi điều kiện để lớp Thạc sỹ Quản lý Bệnh viện khóa 10-3A (Đồng Tháp) thuận lợi hoàn thành khóa học

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn tới Ban Giám đốc, Ban lãnh đạo của các khoa phòng và bác sĩ điều trị, điều dưỡng viên, tại bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp

đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong thời gian thu thập số liệu và hoàn thành luận văn

Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới gia đình, bạn bè, các đồng những người đã luôn động viên, khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

nghiệp-Đồng Tháp, ngày 26 tháng 08 năm 2019

Học viên

Ngô Mộng Tuyền

HUPH

MỤC LỤC

MỤC LỤC……… ii

DANH MỤC VIẾT TẮT………iii

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ……….iv

TÓM TẮT……… v

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Một số khái niệm trong nghiên cứu: 4

1.1.1 Khái niệm mổ phiên: 4

1.1.2 Vai trò và nhiệm vụ của người điều dưỡng ngoại khoa: 4

1.1.3 Khái niệm về phẫu thuật 6

1.1.4 Xếp loại phẫu thuật: 7

1.1.5 Một số phương pháp đánh giá về công tác chăm sóc người bệnh của các nghiên cứu tại Việt Nam: 7

1.2 Một số nghiên cứu của việc chăm sóc người bệnh trước mổ phiên theo một số tác giả tại Việt Nam và trên thế giới 7

1.2.1 Chăm sóc về tinh thần: 7

1.2.2 Chăm sóc thể chất, vệ sinh trước mổ: 9

1.2.3 Chăm sóc về chế độ ăn uống của người bệnh: 10

1.2.4 Thực hiện y lệnh trước mổ: 10

1.2.5 Thủ tục hành chính: 10

* KHUNG LÝ THUYẾT 16

CHƯƠNG II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 17

2.1 Đối tượng nghiên cứu: 17

2.2 THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU: 18

2.3 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU 18

2.4 CỠ MẪU 18

2.5 PHƯƠNG PHÁP CHỌN MẪU: 19

HUPH

2.6 PHƯƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU: 19

2.7 CÁC BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU: 22

2.8 TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ: 24

2.9 PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU: 25

2.10 VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC CỦA NGHIÊN CỨU 25

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 26

3.1 Đặc điểm của người bệnh 26

3.2 Việc thực hiện chăm sóc người bệnh trước mổ của điều dưỡng qua đánh giá của người bệnh: 27

3.3 Mô tả một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác chăm sóc người bệnh trước mổ phiên của ĐD: 34

CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN 43

4.1 Thực hiện chăm sóc người bệnh trước mổ phiên của Điều dưỡng tại khoa Ngoại Tổng hợp 43

4.2 Một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác chăm sóc người bệnh trước mổ theo một số tác giả tại Việt Nam và trên thế giới: 46

4.3 Giải pháp nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh trước mổ phiên: 49

4.4 Hạn chế của nghiên cứu: 49

KẾT LUẬN 51

KHUYẾN NGHỊ 52

TÀI LIỆU THAM KHẢO 53

Phụ lục 1: 56

Phụ lục 2: 60

Phụ lục 3 61

Phụ lục 4: 63

Phụ lục 5: 65

Phụ lục 6: 67

Phụ lục 7 69

HUPH

DANH MỤC VIẾT TẮT

BYT Bộ y tế CSNB Chăm sóc người bệnh

ĐD Điều dưỡng ĐDCS Điều dưỡng chăm sóc ĐTV Điều tra viên

GDSK Giáo dục sức khỏe NB/NNB Người bệnh/Người nuôi bệnh

PT Phẫu thuật PVS Phỏng vấn sâu

QĐ Quyết định TCCB Tổ chức cán bộ TLN Thảo luận nhóm

HUPH

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Thông tin chung của người bệnh tham gia nghiên cứu: 26Bảng 3.2 Đánh giá chi tiết mức độ chăm sóc tinh thần cho người bệnh của điều dưỡng: 28Bảng 3.3 Kết quả chi tiết các mức độ chăm sóc về thể chất, vệ sinh cá nhân cho người bệnh trước mổ phiên: 30Bảng 3.4 Chế độ dinh dưỡng 31Bảng 3.5 Kết quả đánh giá chi tiết các mức độ của công tác thực hiện y lệnh thuốc trước mổ phiên: 32Bảng 3.6 Kết quả rà soát việc hoàn thành thủ tục hành chính trước khi chuyển người bệnh mổ: 33

BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1 Kết quả đánh giá chung công tác chăm sóc về tinh thần cho người bệnh trước mổ phiên của điều dưỡng 29 Biểu đồ 3.2 Kết quả đánh giá chung công tác chăm sóc về thể chất vệ sinh cá nhân cho người bệnh trước mổ phiên: 31Biểu đồ 3.6 Kết quả chăm sóc người bệnh trước mổ phiên: 34

HUPH

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Do hiện nay, nhu cầu mổ phiên của bệnh viện đa khoa Đồng Tháp ngày càng tăng, đòi hỏi vấn đề chăm sóc trước mổ chu đáo cần phải được quan tâm Chuẩn bị người bệnh trước mổ tốt giúp người bệnh giảm được rất nhiều rủi ro không mong muốn, giúp quá trình mổ thuận lợi và an toàn hơn Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên

cứu đề tài “Thực hiện chăm sóc người bệnh trước mổ phiên tại khoa Ngoại bệnh viện Đa Khoa Đồng tháp năm 2019 và một số yếu tố ảnh hưởng” với 2 mục tiêu (1)

Xác định tỉ lệ người bệnh được chăm sóc trước mổ phiên về tinh thần, thể chất, chế độ

ăn uống và thủ tục hành chính tại khoa Ngoại Tổng hợp, tháng 6 năm 2019 và (2) Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng từ một số yếu tố công tác quản lý, tổ chức chăm sóc người bệnh, các đặc điểm chính của nhân lực điều dưỡng tham gia chăm sóc ảnh hưởng đến việc thực hiện công tác chăm sóc người bệnh trước mổ phiên tại khoa Ngoại

Tổng hợp Bệnh viện Đa Khoa Đồng Tháp, tháng 6 năm 2019

Nghiên cứu bằng phương pháp cắt ngang có phân tích, kết hợp định lượng và định tính từ tháng 6 đến tháng 8 năm 2019 tại bệnh viện Đa Khoa Đồng Tháp, dựa trên phỏng vấn bằng bộ câu hỏi thiết kế sẵn 104 người bệnh có lịch mổ phiên và chỉ định chăm sóc trước mổ, phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm 9 cán bộ nhân viên y tế tham gia công tác quản lý nhân sự, quản lý chuyên môn và điều dưỡng trưởng, điều dưỡng trực tiếp thực hiện chăm sóc

Kết quả nghiên cứu cho biết 100% điều dưỡng “đạt” về hướng dẫn/chăm sóc bệnh nhân chế độ ăn uống trước mổ, 100% đạt về việc hoàn thành các thủ tục hành chính theo quy định trong hồ sơ bệnh án, tỷ lệ thực hiện y lệnh thuốc trước mổ đạt 84,6%, chăm sóc thể chất cho bệnh nhân đạt 77,9%, thấp nhất là tỷ lệ đạt trong hoạt động chăm sóc về tinh thần cho người bệnh trước mổ chỉ có 49,0% Tỷ lệ “đạt” chung

về chăm sóc người bệnh trước mổ phiên trong nghiên cứu là 77,9%

Nghiên cứu chỉ ra các yếu tố về mặt quản lý bao gồm: Quy định về chăm sóc trước mổ chưa cập nhật và chưa có quy trình cụ thể; còn thiếu nhân lực điều dưỡng so với lượng bệnh nhân cần chăm sóc, quá tải BV cũng là yếu tố liên quan đến công tác

HUPH

điều dưỡng chăm sóc bệnh nhân trước mổ Công tác kiểm tra giám sát và chưa có chính sách khen thưởng về công tác chăm sóc người bệnh trước mổ nên chưa khuyến khích được công tác này Bên cạnh đó, về phía điều dưỡng, còn có hiện tượng chủ quan của điều dưỡng trong chăm sóc trước mổ Kết quả chăm sóc người bệnh trước mổ phiên của điều dưỡng vẫn chưa đạt cao như mong đợi

Nghiên cứu giúp đưa ra một số khuyến nghị cụ thể: (1) Đối với công tác quản lý

bệnh viện: Hiệu chỉnh sớm quy trình chăm sóc người bệnh trước mổ cho chi tiết và

thực tế hơn, Ban lãnh đạo bệnh viện và Khoa Ngoại quan tâm nhấn mạnh yêu cầu về chăm sóc BN trước mổ, đặc biệt là hoạt động tư vấn chăm sóc tinh thần cho người bệnh; Xem xét bổ sung thêm điều dưỡng chăm sóc, động viên, khen ngợi kịp thời và (2) Ban lãnh đạo Khoa, phòng điều dưỡng nâng cao hoạt động hướng dẫn, phổ biến, kiểm tra giám sát hoạt động chăm sóc đến toàn bộ điều dưỡng chăm sóc của Khoa và của bệnh viện, đưa ra chế tài với những trường hợp chăm sóc kém dẫn đến nhiễm khuẩn do yếu tố chủ quan Nghiên cứu cũng khuyến nghị nên được phát triển thêm thành một nghiên cứu chăm sóc người bệnh trước mổ trong toàn bệnh viện, nhằm đánh giá chính xác hơn những hiệu quả của công tác điều dưỡng cũng như khắc phục những khó khăn gặp phải, góp phần an toàn phẫu thuật, tăng sự hài lòng cho người bệnh

HUPH

ĐẶT VẤN ĐỀ

Công tác chăm sóc người bệnh trước mổ phiên đóng vai trò rất quan trọng cho cuộc mổ, được quy định tại điều 9 của thông tư 07/2011/TT- BYT Đây là công tác đòi hỏi sự chăm sóc chu đáo, từ tinh thần đến thể chất giúp người bệnh ổn định về tâm lý cũng như hoàn tất về các thủ tục hồ sơ pháp lý, góp phần rất lớn vào thành công của cuộc mổ Tâm lý ổn định, an tâm và tin tưởng vào điều trị có thể giúp họ phục hồi nhanh hơn sau mổ, ngược lại người bệnh quá lo lắng, nghi ngờ, sợ mổ sẽ làm ảnh hưởng xấu đến quá trình phẫu thuật cũng như điều trị sau mổ Chăm sóc chu đáo về thể chất là điều kiện cần thực hiện để đảm bảo an toàn trong cuộc mổ và sau mổ

Qua nhiều nghiên cứu của một số tác giả cho thấy, vấn đề chăm sóc người bệnh trước mổ vẫn chưa được quan tâm nhiều Theo nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Trìu (2014), tiến hành đánh giá trên 68 bệnh nhân cho thấy, công tác chuẩn bị trước gây mê phẫu thuật sơ sài, không kiểm tra trước khi đưa người bệnh đi mổ (20.6% không được cắt hoặc nhắc người bệnh cắt móng tay, nhắc người bệnh nhịn không rõ ràng nên người bệnh chỉ nhịn ăn mà vẫn uống nước, uống sữa) [14] Theo nghiên cứu của Hồ Thị Bích Hoàng và cộng sự (2016) kết luận: sự cố y khoa trong công tác chăm sóc tại khối ngoại

là 13.2%, trong đó sự cố y khoa trong chuẩn bị người bệnh trước mổ là 29.1% [11] Điều này giúp học viên nhìn lại những vấn đề còn tồn tại tại bệnh viện của mình hiện nay, công tác chăm sóc người bệnh trước mổ của điều dưỡng đang ở đâu trên con đường hướng đến chất lượng

Bệnh viện đa khoa Đồng Tháp là bệnh viện hạng I với 1000 giường kế hoạch Theo báo cáo số liệu của phòng KHTH năm 2019: Tổng số phẫu thuật tại bệnh viện là hơn 13.880 ca, trong đó 7.368 ca (Chiếm 53%) là mổ phiên, còn lại là mổ cấp cứu Trong đó, khoa Ngoại tổng hợp có số lượt người bệnh được mổ phiên nhiều nhất là 1.574 ca (Chiếm 21.4%) Với số lượng phẫu thuật lớn như vậy, nhưng cũng chưa có nghiên cứu nào đánh giá về công tác chăm sóc người bệnh trước phẫu thuật Câu hỏi đặt ra là, với số lượng người bệnh được mổ phiên tại khoa Ngoại tổng hợp, người bệnh được điều dưỡng chăm sóc trước mổ như thế nào, đạt hay không đạt Thêm một hạn chế tại bệnh viện hiện nay, ngoài quy định về “chuẩn bị người bệnh có chỉ định phẫu

HUPH

thuật, thủ thuật” do phòng Điều dưỡng soạn thảo dựa trên quy định về chăm sóc người bệnh có chỉ định phẫu thuật, thủ thuật tại thông tư 07/2011/TT-BYT, thì chưa có một bảng kiểm chi tiết nào để đánh giá cụ thể hơn về công tác chăm sóc người bệnh trước

mổ Chính vì lý do đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu: “Thực hiện chăm sóc người bệnh trước mổ phiên tại khoa Ngoại Tổng hợp, bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp năm

2019 và một số yếu tố ảnh hưởng” Nhằm hiểu rõ thực trạng hoạt động chăm sóc người

bệnh trước mổ phiên, cũng như mô tả những yếu tố ảnh hưởng tới công việc này nhằm khuyến nghị cho Phòng điều dưỡng và Ban lãnh đạo Bệnh viện có những thông tin giúp cho việc cải thiện chất lượng chăm sóc bệnh nhân có chỉ định mổ phiên cũng như cuộc mổ nói chung

HUPH

MỤC TIÊU

1 Xác định tỉ lệ người bệnh được điều dưỡng tại khoa Ngoại Tổng hợp, chăm sóc trước mổ phiên về tinh thần, thể chất, chế độ ăn uống và thủ tục hành chính vào tháng 6 năm 2019

2 Mô tả các yếu tố: lãnh đạo quản lý, đặc điểm nhân lực điều dưỡng, yếu tố hợp tác, tổ chức chăm sóc người bệnh có ảnh hưởng đến việc thực hiện công tác chăm sóc người bệnh trước mổ phiên của Điều dưỡng, tại khoa Ngoại Tổng hợp của Bệnh viện

Đa Khoa Đồng Tháp vào tháng 6 năm 2019

HUPH

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Một số khái niệm trong nghiên cứu:

1.1.1 Khái niệm mổ phiên:

Mổ phiên (còn gọi là mổ kế hoạch): Tùy vào bệnh lý không cần mổ ngay, tùy từng người bệnh muốn mổ lúc nào Thường người bệnh được chọn ngày, giờ mổ và có

sự chuẩn bị trước Người bệnh có thể nhập viện để chuẩn bị mổ hoặc chỉ nhập viện một ngày trước mổ hoặc mổ trong ngày nhưng tất cả đều có sự chuẩn bị chu đáo [3]

1.1.2 Vai trò và nhiệm vụ của người điều dưỡng ngoại khoa:

1.1.2.1 Nhiệm vụ và vai trò chung

Nhận người bệnh từ các khoa, từ cấp cứu, phòng hồi sức, phòng mổ chuyển đến Khoa ngoại mỗi ngày đều có cuộc hội chẩn cùng với gây mê, phẫu thuật viên để chọn phương pháp gây mê và phẫu thuật thích hợp cho từng người bệnh Tùy theo từng bệnh viện, tùy từng khoa, điều dưỡng sẽ dự buổi họp thông qua mổ mỗi ngày hay mỗi tuần Điều dưỡng khoa ngoại phải phối hợp với điều dưỡng phòng mổ sắp xếp lịch mổ và lên chương trình mổ Điều dưỡng khoa ngoại cần có kiến thức về bệnh, về phương pháp phẫu thuật để làm công tác tư tưởng và giáo dục cho người bệnh trước mổ Khác với nội khoa, người điều dưỡng khoa ngoại còn phải chuẩn bị người bệnh trước mổ và chăm sóc người bệnh sau mổ Nói đến ngoại khoa là nói đến vô khuẩn, người điều dưỡng luôn phải cập nhật kiến thức về chống nhiễm khuẩn trong bệnh viện, luôn phải

áp dụng vô trùng ngoại khoa tuyệt đối trong chăm sóc người bệnh như chăm sóc vết

mổ, dẫn lưu… Phòng ngừa nhiễm trùng chéo giữa các vết thương trên cùng người bệnh hay giữa người bệnh này với người bệnh khác [3]

1.1.2.2 Nhiệm vụ của điều dưỡng trong chăm sóc người bệnh trước

và giúp người bệnh hồi phục tốt Vai trò của người điều dưỡng rất quan trọng trong việc sửa soạn người bệnh trước mổ Điều dưỡng cần có những thông tin cơ bản về người bệnh, muốn thế điều dưỡng phải thu thập dữ kiện từ người bệnh về bệnh tật và các rối loạn kèm theo Điều dưỡng phải hiểu được phản ứng của người bệnh trước mổ, phải biết đánh giá những kết quả xét nghiệm tiền phẫu và phải biết lượng giá những thay đổi của cơ thể, nguy cơ, biến chứng liên quan đến phẫu thuật [3]

Theo giáo trình “Điều dưỡng ngoại 1”, để cuộc mổ được diễn ra an toàn và chu đáo, nhiệm vụ của người điều dưỡng rất quan trọng Sau đó, ngày 26 tháng 01 năm

2011, thông tư 07 ra đời: “Hướng dẫn về công tác điều dưỡng về chăm sóc người bệnh trong bệnh viện” Trong đó, điều 9 chương II của thông tư quy định về chăm sóc người bệnh có chỉ định phẫu thuật, thủ thuật, giúp người điều dưỡng biết được cụ thể về nhiệm vụ trong chăm sóc người bệnh trước khi phẫu thuật:

- Chăm sóc tinh thần cho NB: Nội dung giáo dục chính là cung cấp thông tin cho

người bệnh và thân nhân người bệnh, giúp họ bớt căng thẳng, lo âu trong thời gian chờ đợi cuộc mổ bao gồm: cho biết thời gian dự kiến của cuộc mổ, thời gian hồi phục sau

mổ, nơi chuyển người bệnh đến sau mổ, thông tin về nhóm chăm sóc sau mổ và những chăm sóc thường quy

- Chăm sóc thể chất cho NB: Cởi bỏ tư trang người bệnh, tháo răng giả, tóc dài thắt

bím lại hay buộc tóc gọn gàng, móng tay sơn: chùi sạch móng tay, móng chân có sơn màu, vệ sinh cá nhân sạch sẽ, vệ sinh vùng mổ và tắm rửa sạch, Sáng hôm sau thực hiện truyền dịch cho người bệnh trước mổ, thụt tháo (nếu cần) Chuẩn bị người bệnh: người bệnh thay đồ mổ sau khi tắm sạch vào buổi sáng đeo lắc tay, nên ghi rõ ràng cả

họ tên, tuổi, khoa, chẩn đoán, phương pháp phẫu thuật

- Hướng dẫn chế độ ăn uồng cho NB: Dặn ăn uống nhẹ loãng, tối trước mổ nhịn ăn

hoàn toàn, thường nhịn ăn tối thiểu 8 giờ trước mổ, ngưng uống tối thiểu trước 4 giờ

- Thực hiện y lệnh: Truyền dịch, thực hiện thuốc theo y lệnh Phòng ngừa tình trạng

thiếu dịch là nhiệm vụ rất quan trọng của điều dưỡng trước mổ

- Hoàn thành thủ tục hành chánh:

HUPH

+ Thực hiện cam kết trước mổ

+ Kiểm tra đầy đủ các cận lâm sàng cần thiết

+ Lấy dấu chứng sinh tồn vào sáng hôm mổ và trước khi chuyển người bệnh lên bàn

mổ ghi vào hồ sơ điều dưỡng

+ Đánh giá tình trạng người bệnh và báo cáo lại cho bác sĩ điều trị nếu người bệnh có diễn biến bất thường

+ Chuyển bệnh lên phòng mổ: điều dưỡng cùng thân nhân chuyển người bệnh đến phòng mổ bằng các phương tiện an toàn

+ Điều dưỡng viên hoặc hộ sinh viên hoặc hộ lý chuyển người bệnh đến nơi làm phẫu thuật, thủ thuật và bàn giao người bệnh, hồ sơ bệnh án cho người được phân công chịu trách nhiệm tiếp nhận của đơn vị thực hiện phẫu thuật hoặc thủ thuật [4]

1.1.3 Khái niệm về phẫu thuật

Mổ (Phẫu thuật) là các thủ thuật dùng trong ngoại khoa để chữa bệnh hoặc chẩn đoán bệnh Ngoài ra còn mục đích tìm tòi trên cơ sở khoa học những phương pháp và

kỹ thuật mổ mới để giải quyết các yêu cầu chữa bệnh ngày một cao hơn

Vào thế kỷ XX, đã có nhiều sách viết về Phẫu thuật thực hành và Giải phẫu định khu, nêu được nhiều phương pháp phẫu thuật tinh vi và có hiệu quả Trước hết phải kể đến các sách viết về phẫu thuật thực hành của các tác giả Pháp như Paitre (1938), Y Maisonnet và R Coudane (năm 1930), tiếp theo là tác giả Liên Xô V.N Shevkunenco (1872 - 1952) với Atlas về thần kinh ngoại vi và hệ tĩnh mạch Ngày nay, ngành ngoại khoa trên thế giới cũng như ở trong nước có nhiều phát triển rất mới như vi phẫu thuật, phẫu thuật nội soi…

Ở Việt Nam, người đầu tiên viết về giải phẫu và thực dụng ngoại khoa là giáo

sư Đỗ Xuân Hợp (1906 - 1985) Công trình của Giáo sư là tài liệu giảng dạy đầu tiên viết bằng tiếng Việt trong các trường đại học Giáo sư Tôn Thất Tùng (1912 - 1982) qua nghiên cứu tỉ mỉ, chính xác của đường mật và mạch máu trong gan đã sáng tạo ra phương pháp “cắt gan khô” nổi tiếng trong nước ta và trên thế giới [1]

HUPH

1.1.4 Xếp loại phẫu thuật:

Bệnh ngoại khoa luôn được phân loại mổ tùy theo tình trạng bệnh lý, từng hoàn cảnh của người bệnh, từng yêu cầu của người nhà và tình huống người bệnh cần được

mổ cấp cứu hay mổ phiên

1.1.5 Một số phương pháp đánh giá về công tác chăm sóc người bệnh của các nghiên cứu tại Việt Nam:

Theo các nghiên cứu tại Việt Nam, những nghiên cứu về vấn đề chăm sóc người bệnh của điều dưỡng đang rất được quan tâm, đa số nghiên cứu đều được thực hiện qua phỏng vấn hay phát vấn người bệnh để đưa ra kết quả chăm sóc đạt hay không đạt:

Năm 2011, nghiên cứu của Đoàn Quốc Hưng đã đánh giá trên 91 người bệnh trước mổ tim hở bằng phương pháp mô tả với bộ câu hỏi và hồ sơ bệnh án [10]

Năm 2013, tác giả Chu Thị Hải Yến đã phát vấn trên 281 người bệnh để đánh giá công tác chăm sóc toàn diện của điều dưỡng tại bệnh viện Nông nghiệp [6]

Năm 2018, tác giả Trần Anh Cường nghiên cứu về thực trạng tuân thủ quy trình

kỹ thuật liên quan tới an toàn phẫu thuật, cũng được đánh giá trên 170 người bệnh phẫu thuật tại khoa ngoại chung bệnh viện đa khoa quốc tế Vinmec Times city bằng phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp giữa định lượng và định tính [21]

1.2 Một số nghiên cứu của việc chăm sóc người bệnh trước mổ phiên theo một số tác giả tại Việt Nam và trên thế giới

*Tại Việt nam:

1.2.1 Chăm sóc về tinh thần:

Một số nghiên cứu cho biết công tác tư vấn cho người bệnh về kỹ thuật phẫu thuật sẽ thực hiện: giải thích về quá trình gây mê, cho bệnh nhân biết về khoa phòng điều trị sau cuộc phẫu thuật được thực hiện khá tốt ở các bệnh viện chuyên về ngoại khoa Tuy nhiên chỉ gần 50 phần trăm bệnh nhân được động viên tinh thần trước phẫu thuật và đặc biệt việc giải thích trước cho bệnh nhân về sự khó chịu mà họ thường gặp phải sau phẫu thuật còn thấp

HUPH

Tác giả Đoàn Quốc Hưng và các cộng sự (2009) đã thực hiện nghiên cứu ở bệnh nhân mổ tim hở có chuẩn bị ở người trưởng thành tại Khoa Phẫu thuật Tim mạch - Lồng ngực - bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho thấy: Mức độ giải thích về phẫu thuật đạt tỷ lệ 97.8%, giải thích gây mê trước mổ đạt 63.7% Mức độ giải thích về những khó chịu và can thiệp trên cơ thể sau mổ còn thấp (15.4%) Có 46% bệnh nhân được điều dưỡng động viên tinh thần trước mổ Có 7.3% bệnh nhân không biết về nơi nằm điều trị sau phẫu thuật [10]: Điều đó ảnh hưởng tới tâm lý bệnh nhân sau mổ, họ hồi tỉnh với nhiều loại ống, dây trên cơ thể gây nên sự lo lắng sợ hãi và cũng gây cho họ sự bất an khi không thấy người nhà bên cạnh Vì vậy, điều dưỡng cần giải thích cho bệnh nhân biết được khu điều trị cũng như những khó chịu sau phẫu thuật để họ thích nghi dễ dàng hơn, giảm bất ngờ với môi trường điều trị sau mổ, dễ dàng hợp tác trong quá trình điều trị

Theo tác giả Ngô Thị Thảo và cộng sự (2012) đánh giá công tác chuẩn bị người bệnh trước mổ tại bệnh viện Kiến An, Hải Phòng năm 2012 cho thấy: còn 5% điều dưỡng, hộ sinh thực hiện nhưng chưa thường xuyên việc tìm hiểu tâm lý, hoàn cảnh gia đình, kinh tế, tâm trạng lo lắng của người bệnh 7.5% chưa thường xuyên giải thích về bệnh của người bệnh và phương pháp phẫu thuật sẽ được bệnh viện thực hiện với họ [13]

Theo kết quả nghiên cứu của Phí Thị Nguyệt và công sự (2015) về “khảo sát tâm lý người bệnh trước phẫu thuật tim hở tại đơn vị phẫu thuật tim mạch”: 11.5% người bệnh không được giải thích trước phẫu thuật [20]

Theo tác giả Nguyễn Thị Ngọc Dung (2018) nghiên cứu trên 47 điều dưỡng với

188 lượt quan sát cho ra kết luận: chuẩn bị về tinh thần tốt đạt 71.3%, trong đó giải thích cho NB trong phạm vi của ĐD đạt 89.3%, thông báo thời gian và dự kiến cuộc

mổ đạt 89.9%, hỏi tiền sử dị ứng thuốc đạt 76% Điều này cho thấy công tác chuẩn bị

về tinh thần cho người bệnh vẫn còn những hạn chế đáng kể (9% chưa đạt yêu cầu) [16]

Nhà ngoại khoa Pettro đã nói: “Cần phải chuẩn bị tâm lý cho người bệnh trước

mổ như chuẩn bị tâm lý cho người lính trước khi ra trận” Điều đó cho thấy điều dưỡng

HUPH

cần chú trọng hơn đến công tác chăm sóc tinh thần cho người bệnh để giúp người bệnh sẵn sàng đón nhận phẫu thuật

mổ tim hở tại đơn vị này [10]

Theo tác giả Bùi Thị Huyền đánh giá thực trạng chuẩn bị và bàn giao người bệnh trước phẫu thuật tại khoa phẫu thuật - gây mê hồi sức bệnh viện quân y 354 năm

2015 cho thấy: Chưa vệ sinh toàn thân hay tại chỗ 58%, chưa thụt tháo 66,7%, chưa băng vô trùng để xác định vùng mổ 84,7% Khi kiểm tra thực tế, vệ sinh toàn thân và tại chỗ có tỷ lệ thấp hơn so với kết quả trong phiếu chuẩn bị NB trước mổ (28% so với 42%) [5] Như vậy, công tác chuẩn bị người bệnh trước mổ vẫn chưa được điều dưỡng quan tâm, chú trọng

Theo nghiên cứu của Phan Thị Dung và cộng sự (2015) về “thực trạng tắm cho người bệnh trước phẫu thuật tại Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức năm 2015” đánh giá trên 72 người bệnh phẫu thuật theo kế hoạch, kết luận: 15.3% người bệnh không được tắm trước phẫu thuật 25% tắm tại nhà trước khi nhập viện, người bệnh chưa được hướng dẫn tắm trước phẫu thuật chiếm 25% [19]

Theo nghiên cứu của Dương Quốc Nhật (2015) về “khảo sát công tác chuẩn bị trước phẫu thuật tim hở ở người trưởng thành, tại đơn vị phẫu thuật tim mạch-Viện tim Việt Nam, Bệnh viện Bạch Mai, 2015” cho kết quả: 100% chăm sóc NB trước phẫu thuật được điều dưỡng thực hiện đầy đủ các vấn đề: thụt tháo, tắm, thay quần áo, đo chiều cao, cân nặng, tẩy trang, cắt móng tay, hướng dẫn chế độ ăn, động viên tinh thần [8]

HUPH

Theo tác giả Nguyễn Viết Thanh và cộng sự (2015) nghiên cứu trên 200 người bệnh đã đưa ra kết luận: có 04 trường hợp có răng giả nhưng bị bỏ sót chưa được tháo trước mổ chiếm 5.8%, chưa rửa và băng vô trùng vết mổ chiếm 9% (8 người bệnh) Theo tác giả Nguyễn Thị Ngọc Dung (2018) cho thấy: công tác chuẩn bị vệ sinh cá nhân cho NB đạt tốt là 36.7% [16]

1.2.3 Chăm sóc về chế độ ăn uống của người bệnh:

Theo tác giả Bùi Thị Huyền (2015): còn 9,4% người bệnh được dặn nhịn ăn nhưng vẫn uống nước, điều này cho thấy việc dặn người bệnh nhịn trước mổ của điều dưỡng chưa thật sự chu đáo [5]

Theo tác giả Đoàn Quốc Hưng và các cộng sự (2009): công tác dặn người bệnh tạm nhịn trước mổ đạt 100%, chứng tỏ NB được hướng dẫn chu đáo [10]

Việc dặn NB nhịn ăn uống trước mổ phiên là việc rất quan trọng, nếu người bệnh không tuân thủ chỉ định nhịn ăn uống, thức ăn chưa được tiêu hóa kịp có thể trào ngược vào phổi Người bệnh có thể hít các chất này vào đường thở gây tắc đường hô hấp và tử vong

1.2.5 Thủ tục hành chính:

Theo tác giả Bùi Thị Huyền (2015), việc chuẩn bị trước mổ chưa thực sự đầy đủ: Cam kết phẫu thuật, phiếu khám trước mổ, vẫn còn thiếu 1.3 - 2% Việc ký giấy cam kết phẫu thuật là người bệnh hoặc người nhà NB đã được nghe giải thích, đã hiểu

HUPH

và tự nguyện chấp nhận phẫu thuật cũng như các rủi ro có thể xảy ra, đây là một quy định bắt buộc, chính vì vậy mà cần phải tuân thủ một cách tuyệt đối trước mổ [5]

Nghiên cứu của Đoàn Quốc Hưng và các cộng sự (2009) cho thấy: 100% các hồ

sơ bệnh án có đầy đủ các giấy tờ bao gồm: Xét nghiệm cận lâm sàng (công thức máu, sinh hóa máu, định nhóm máu, siêu âm tim, điện tim, X – quang tim phổi, xét nghiệm nước tiểu, phiếu khám gây mê hồi sức, dấu thông qua mổ, cam kết phẫu thuật của gia đình bệnh nhân), 100% công việc chăm sóc cơ bản trước mổ được ghi đầy đủ trong hồ

sơ điều dưỡng (thay quần áo trước phẫu thuật, số đo chiều cao, cân nặng bệnh nhân, số

đo mạch, nhiệt độ, huyết áp, thụt tháo trước phẫu thuật, hướng dẫn nhịn ăn trước mổ, hướng dẫn vệ sinh, tắm trước mổ) Hướng dẫn NB cắt móng tay trước mổ: 93.4% hồ

sơ có ghi chép, 6.6% hồ sơ không ghi chép [10]

* Trên thế giới:

Theo nghiên cứu của Christóforo ( 2009), nghiên cứu trên 362 người bệnh ở cơ

sở A và 151 người bệnh tại cơ sở B kết luận: 41% bệnh nhân không được tắm, yêu cầu loại bỏ răng giả trong 73% trường hợp [25]

1.3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác chăm sóc người bệnh trước mổ theo một số tác giả tại Việt Nam và trên thế giới:

* Tại Việt Nam:

1.3.1 Đặc điểm nhân lực điều dưỡng:

1.3.1.1 Trình độ chuyên môn và thâm niên công tác:

Điều dưỡng trong giai đoạn hiện nay, rất được quan tâm và chú trọng phát triển,

từ nâng cao trình độ cho đến cải thiện và nâng cao thái độ giao tiếp ứng xử, nhằm đáp ứng các nhu cầu của người bệnh:

- Theo tác giả Nguyễn Thị Thùy Trâm (2014) cho rằng: trình độ chuyên môn và

lớn tuổi cũng là yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động chăm sóc của ĐD (Chiếm 10%) [17]

- Theo nghiên cứu của Trần Ngọc Trung (2012): điều dưỡng lớn tuổi và trình độ cũng là những yêu tố ảnh hưởng đến quá trình chăm sóc người bệnh [22]

HUPH

1.3.1.2 Ý thức của điều dưỡng:

Trong chuẩn bị người bệnh trước phẫu thuật, ý thức của điều dưỡng rất quan trọng, khi điều dưỡng làm việc có trách nhiệm thì ít để xảy ra sai sót Khi có ý thức, điều dưỡng sẽ không ngừng học tập nâng cao trình độ, học hỏi kinh nghiệm từ những đồng nghiệp đi trước để ngày càng hoàn thiện hơn

Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Ngọc Dung (2018) cho thấy: ý thức thực hiện công việc của điều dưỡng viên nhìn chung ở mức chấp nhận được Tuy vậy, vẫn còn ĐDV chưa làm tốt hoạt động chuẩn bị hồ sơ bệnh án “Nhận thức của cán bộ, sự tự ti,

an phận của nhân viên y tế về người điều dưỡng cũng phần nào ảnh hưởng đến mức độ bao phủ và mở rộng chăm sóc người bệnh toàn diện tại các bệnh viện [16]

1.3.2 Yếu tố hợp tác

1.3.2.1 Sự hợp tác giữa nhân viên y tế:

Sự phối hợp của nhân viên y tế cũng ảnh hưởng đến công tác chăm sóc người bệnh:

Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Ngọc Dung (2018) cho thấy: Tại bệnh viện,

sự phối hợp giữa bác sĩ và điều dưỡng và các điều dưỡng với nhau được đánh giá khá cao thể hiện ở việc điều dưỡng thực hiện tốt các y lệnh của bác sĩ, chủ động báo cáo tình hình diễn biến bệnh tật của người bệnh kịp thời cũng như tự điều chỉnh nhân lực,

hỗ trợ nhau giữa các nhóm chăm sóc khi cần [16]

Theo nghiên cứu của Dương Bình Minh (2012): bác sĩ cho y lệnh thuốc hàng ngày muộn đồng nghĩa với việc ĐD không thể tổng hợp y lệnh để đi lĩnh thuốc sớm đảm bảo thời gian dùng thuốc cho NB [7]

Tác giả Phan Thị Dung và cộng sự (2015) cho kết quả: Do người nhập viện từ nhiều ngày trước phẫu thuật, nên có thể người bệnh đã được hướng dẫn nhưng họ không nhớ [19]

Sự phối hợp giữa nhân viên y tế và người bệnh rất quan trọng, khi điều dưỡng hướng dẫn, giải thích mà người bệnh hoặc người nuôi bệnh không làm theo thì sẽ gây

ra hậu quả nghiêm trọng

1.3.3 Tổ chức chăm sóc người bệnh:

* Số lượng điều dưỡng và sự quá tải người bệnh:

Một số nghiên cứu ở Việt Nam cũng đề cập đến vấn đề quá tải công việc là yếu

tố ảnh hưởng đến công việc của người điều dưỡng:

- Theo tác giả Trần Ngọc Trung (2012), một trong số các yếu tố tác động đến công tác chăm sóc của điều dưỡng là: Thiếu nhân lực ĐD [22]

- Theo nghiên cứu của Dương Bình Minh (2012), các yếu tố về thiếu nhân lực điều dưỡng, quá tải công việc của điều dưỡng là một trong số những yếu tố ảnh hưởng đến công tác chăm sóc người bệnh của điều dưỡng Số lượng y lệnh phải thực hiện cho

1 NB và nhiều loại thuốc phải thực hiện bằng đường tiêm, truyền tĩnh mạch khiến ĐD chỉ tập trung vào thực hiện y lệnh bác sĩ và không đủ thời gian làm các hoạt động chăm sóc khác cho NB đặc biệt trong các ngày nghỉ Có tới 36,3% ĐD phải chăm sóc trên 20 NB/ngày Thêm vào đó bác sĩ cho y lệnh thuốc hàng ngày muộn đồng nghĩa với việc

ĐD không thể tổng hợp y lệnh để đi lĩnh thuốc sớm đảm bảo thời gian dùng thuốc cho

NB Hiện nay, ĐD phải thực hiện quá nhiều các công việc gián tiếp như: thủ tục thanh toán viện phí, vào sổ thuốc, vào máy, sao sổ tiêm truyền, ghi phiếu chăm sóc, ghi chép

hồ sơ ĐD, vào vật tư tiêu hao, công khai thuốc, đi lĩnh thuốc ở khoa Dược, thay bác sĩ

gõ y lệnh thuốc, y lệnh xét nghiệm vào máy…Những công việc này chiếm quá nhiều thời gian của ĐD khiến cho việc CSNB bị ảnh hưởng [7]

1.3.4 Yếu tố lãnh đạo, quản lý

1.3.4.1 Công tác kiểm tra, giám sát:

HUPH

Nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, công tác kiểm tra giám sát góp phần quan trọng vào kết quả chăm sóc người bệnh của ĐD

Theo nghiên cứu của Dương Bình Minh (2012), ngoài các yếu tố về thiếu nhân lực điều dưỡng, quá tải công việc của điều dưỡng, thì công tác kiểm tra giám sát là yếu

tố ảnh hưởng đến công tác chăm sóc người bệnh của điều dưỡng [7]

Nghiên cứu của Đào Đức Hạnh (2015): Công tác kiểm tra giám sát còn nhiều hạn chế, chưa đúng với yêu cầu đặt ra, dẫn đến vẫn còn tình trạng vi phạm quy chế chuyên môn như cắt xén các bước thực hiện kỹ thuật [9]

Theo nghiên cứu của tác giả Sandelin A, Kalman S, Gustafsson BA (2018) Điều kiện tiên quyết để chăm sóc điều dưỡng giúp phẫu thuật an toàn là làm việc theo nhóm thực hiện với 16 điều dưỡng làm việc có kinh nghiệm tại bốn bệnh viện khác nhau ở khu vực nông thôn và thành thị ở Thụy Điển sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính phỏng vấn tường thuật trên điều dưỡng Kết quả để giúp cho cuộc phẫu thuật thành công thì việc đánh giá tổng thể người bệnh trước phẫu thuật là rất quan trọng như tình trạng và nhu cầu sức khỏe của bệnh nhân, chi tiết về can thiệp phẫu thuật và đơn thuốc

… [26]

Nghiên cứu Wang YP1, Chen YM, Ji T, Hong SW (2018) nghiên cứu hồi cứu

về các biến chứng sau phẫu thuật và biện pháp điều dưỡng cho những bệnh nhân lớn

HUPH

tuổi nhất được tái tạo vạt miễn phí với ung thư đầu và cổ được điều trị tại khoa Oromaxillofacial Head and Neck Oncology của bệnh viện Các yếu tố ảnh trong nghiên cứu gồm: Nhân khẩu học, lâm sàng, tiên lượng người bệnh trước phẫu thuật Qua nghiên cứu tác giả cũng đưa ra một số kết luận rằng: những bệnh nhân lớn tuổi có khả năng cao bị biến chứng sau phẫu thuật Đánh giá trước phẫu thuật, quan sát sau phẫu thuật chính xác và các biện pháp chăm sóc điều dưỡng có thể làm giảm tác động tiêu cực của các biến chứng sau phẫu thuật và cải thiện tiên lượng hiệu quả [27]

1.4 Giới thiệu chung về Bệnh viện đa khoa Đồng Tháp:

Đồng Tháp là một trong 13 tỉnh của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, nằm kẹp giữa sông Tiền và sông Hậu Phía Bắc giáp với tỉnh Prey Veng thuộc Campuchia, phía Nam giáp với tỉnh Vĩnh Long và thành phố Cần Thơ, phía Tây giáp với tỉnh An Giang, phía Đông giáp với tỉnh Long An và tỉnh Tiền Giang Theo thông tin từ Tổng cục Thống kê năm 2008, tỉnh Đồng Tháp có 168 cơ sở khám chữa bệnh trực thuộc Sở Y tế Trong đó có: 12 bệnh viện, 13 phòng khám đa khoa khu vực, 1 bệnh viện điều dưỡng

và phục hồi chức năng và 142 trạm y tế phường xã

Bệnh viện đa khoa Đồng Tháp là một bệnh viện thuộc địa bàn tỉnh Đồng Tháp, ngày 25 tháng 12 năm 2013, Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp đưa ra quyết định nâng hạng cho bệnh viện, bệnh viện đa khoa Đồng Tháp trở thành bệnh viện hạng 1 của tỉnh Đồng Tháp, có chỉ tiêu giường bệnh là 1000 giường với tổng số nhân sự là 967 cán bộ viên chức (trong đó biên chế là 869 nhân viên)

Với quyết tâm xây dựng bệnh viện trở thành một bệnh viện trung tâm của đồng bằng sông Cửu long, trở thành một thương hiệu uy tín trong lĩnh vực chăm sóc và bảo vệ sức khỏa nhân dân, bệnh viện đã đặt ra khẩu hiệu “Hôm nay phải tốt hơn ngày qua” Bệnh viện có 38 khoa phòng: 7 phòng chức năng, 21 khoa chuyên sâu, 10 khoa không giường bệnh và cận lâm sàng Thực hiện tốt 7 chức năng, nhiệm vụ trong Quy chế bệnh viện của Bộ y tế: Khám chữa bệnh, đào tạo, nghiên cứu khoa học, chỉ đạo tuyến, phòng bệnh, hợp tác quốc tế, quản lý kinh tế trong bệnh viện

HUPH

KẾT QUẢ CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH TRƯỚC

MỔ PHIÊN CỦA ĐIỀU DƯỠNG

* KHUNG LÝ THUYẾT

Dựa vào tổng quan tài liệu, học viên xây dựng khung lý thuyết gồm 2 phần: Một số

hoạt động chăm sóc trước mổ phiên và một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác chăm sóc

trước mổ phiên của điều dưỡng

CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH TRƯỚC

MỔ PHIÊN

1 Chăm sóc tinh thần cho bệnh nhân :

- Giải thích trước mê (Trong phạm vi ĐD)

- Động viên tinh thần, sự lo lắng trước mổ

- HD NB về nơi điều trị, những khó chịu sau mổ

- Thời gian dự kiến của cuộc mổ

- Tiền sử dùng thuốc và dị ứng thuốc

2 Chăm sóc thể chất, vệ sinh cá nhân :

- HD vệ sinh cá nhân, tắm gội

- Tháo tư trang, răng giả, tóc, móng tay chân gọn gàng, sạch sẽ

- Thay quần áo theo quy định của bệnh viện

- Đeo lắc tay

3 Chế độ dinh dưỡng trước mổ:

- Dặn NB nhịn: ăn, uống 6-8h trước mổ

4 Thực hiện y lệnh thuốc trước mổ:

- Giải thích với NB những việc sắp làm

- Giải thích tác dụng phụ và chính của thuốc

- HD theo dõi bất thường sau dùng thuốc

5 Thủ tục hành chính:

- Giấy cam đoan đồng ý mổ - Biên bản hội chẩn mổ

- Phiếu khám chuyên khoa - Phiếu khám tiền mê

- Các xét nghiệm tiền phẫu

- Ghi chép điều dưỡng thể hiện đầy đủ các chăm sóc cơ bản trước mổ

CHƯƠNG II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu:

2.1.1 Nghiên cứu định lượng:

- Người bệnh trước mổ phiên tại khoa Ngoại tổng hợp

* Tiêu chuẩn lựa chọn:

- Người bệnh được chuẩn bị mổ phiên tại khoa Ngoại tổng hợp, vào thời điểm nghiên cứu

- Người bệnh đồng ý tham gia nghiên cứu

- Người bệnh có tinh thần tỉnh táo, tiếp xúc dễ dàng

* Tiêu chuẩn loại trừ:

- Người bệnh chờ mổ cấp cứu hoặc bán cấp

- Người bệnh đang điều trị tại khoa Ngoại tổng hợp chưa có chỉ định mổ hoặc có chỉ định mổ xa ngoài thời gian nghiên cứu

- Người bệnh từ chối tham gia nghiên cứu

2.1.2 Nghiên cứu định tính:

- Lãnh đạo phòng Điều dưỡng, điều dưỡng trưởng khoa, bác sĩ điều trị khoa ngoại, điều dưỡng trực tiếp chăm sóc người bệnh tại khoa nghiên cứu

* Tiêu chuẩn chọn mẫu:

- Lãnh đạo phòng Điều dưỡng, điều dưỡng trưởng khoa, bác sĩ điều trị khoa ngoại, điều dưỡng trực tiếp chăm sóc người bệnh tại khoa nghiên cứu đang có mặt tại thời gian nghiên cứu và đồng ý tham gia nghiên cứu

HUPH

2.2 THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU:

2.2.1 Thời gian: Từ tháng 06 đến tháng 08 năm 2019

2.2.2 Địa điểm: Khoa Ngoại tổng hợp tại bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp

2.3 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu mô tả cắt ngang

- Sau khi thu thập và phân tích số liệu của nghiên cứu định lượng, học viên sẽ tiến hành thu thập số liệu từ nghiên cứu định tính Kết quả của hai nghiên cứu định lượng và định tính sẽ được kết hợp và bàn luận chung

2.4 CỠ MẪU

* Nghiên cứu định lượng:

Cỡ mẫu là tất cả người bệnh trước mổ phiên trong vòng 1 tháng (từ 3/6/2019 28/6/2019) tại khoa Ngoại Tổng hợp, thõa tiêu chuẩn chọn mẫu Tổng số đối tượng đủ điều kiện là 104 người bệnh và 104 hồ sơ bệnh án của chính người bệnh đó

-* Nghiên cứu định tính:

Chọn chủ đích tổng cộng là 9 người, trong đó:

- Phỏng vấn sâu các đối tượng:

+ Trưởng phòng Điều dưỡng: 01 người (Phụ lục 4)

+ Điều dưỡng trưởng khoa Ngoại Tổng hợp: 01 người (Phụ lục 5)

+ Bác sĩ điều trị tại khoa Ngoại Tổng hợp: 01 người (Phụ lục 6) (Chọn bác sĩ có thâm

niên trên 5 năm) (Phụ lục 6)

- Thảo luận nhóm đối tượng là điều dưỡng trực tiếp chăm sóc người bệnh trước mổ phiên tại khoa Ngoại Tổng hợp: 06 người (Phụ lục 3), được chia thành 2 nhóm gồm 3 người mỗi nhóm (Nhóm 1: ĐDCS có thâm niên công tác tại bệnh viện dưới hoặc bằng

5 năm; Nhóm 2 ĐDCS có thâm niên công tác tại bệnh viện trên 5 năm)

HUPH

2.5 PHƯƠNG PHÁP CHỌN MẪU:

* Nghiên cứu định lượng:

- Phương pháp phỏng vấn trực tiếp người bệnh chuẩn bị trước phiên và rà soát hồ sơ bệnh án của cùng người bệnh đó Tại thời điểm nghiên cứu, ĐTV chọn người bệnh theo lịch dự kiến mổ phiên, loại những đối tượng dưới 18 tuổi Toàn bộ người bệnh đủ

tiêu chuẩn chọn mẫu là 104 người tại khoa Ngoại Tổng hợp vào thời điểm nghiên cứu

* Nghiên cứu định tính:

- Chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích:

+ Phỏng vấn sâu: Lãnh đạo phòng Điều dưỡng: 01 cuộc

Điều dưỡng trưởng khoa: 01 cuộc Bác sĩ điều trị khoa ngoại: 01 cuộc + Thảo luận nhóm: Điều dưỡng trực tiếp chăm sóc người bệnh tại khoa nghiên cứu: 02 cuộc (mỗi cuộc 3 người)

2.6 PHƯƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU:

2.6.1 Số liệu định lượng:

- Thời gian thu thập số liệu là từ 03/06 đến 28/06/2019

- Sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp người bệnh trước mổ phiên để đánh giá nghiên cứu định lượng và rà soát hồ sơ bệnh án của cùng người bệnh

+ Phương pháp phỏng vấn trực tiếp người bệnh: nhằm tìm hiểu các hoạt động mà điều dưỡng đã chuẩn bị trên người bệnh trước mổ, kiểm tra lại mọi việc chuẩn bị đã được thực hiện chu đáo không và tìm hiểu lý do của những vấn đề còn tồn tại

+ Phương pháp rà soát hồ sơ bệnh án của người bệnh trước mổ phiên: để thu thập những số liệu không thể phỏng vấn hay quan sát trực tiếp, lấy thông tin của người bệnh

HUPH

- Công cụ thu thập số liệu được xây dựng dựa trên tổng quan tài liệu, được thử nghiệm trên 5 người bệnh đủ tiêu chuẩn chọn mẫu, để kiểm định sự phù hợp trước khi đưa vào thực hiện, gồm 2 phần: Phỏng vấn người bệnh (Phụ lục 1) và hoàn thành thủ tục hành chính (Phụ lục 2)

- Điều tra viên (ĐTV): được mời hỗ trợ học viên (nghiên cứu viên) tham gia cùng thu thập số liệu là 01 Điều dưỡng có kinh nghiệm trong công tác quản lý (Là nhân viên của phòng Điều dưỡng)

- Trước khi thu thập số liệu, NCV tập huấn cho ĐTV 1 ngày về cách đánh giá công tác chăm sóc của điều dưỡng qua ý kiến của người bệnh (Phụ lục 1) Những câu hỏi đánh giá 3 mức độ, trước hết tập huấn cho ĐTV hỏi người bệnh có được ĐDCS hỏi, thực hiện hay hướng dẫn không, nếu người bệnh trả lời có, ĐTV sẽ hỏi người bệnh được ĐDCS hỏi, thực hiện hay hướng dẫn thế nào Khi ĐTV nắm rõ tất cả các phần trong bảng kiểm thì bắt đầu thu thập thử nghiệm bảng kiểm với 5 người bệnh Trong quá trình thu thập số liệu định lượng, có những vấn đề nào không hiểu, NVC sẽ hỗ trợ ĐTV làm rõ vấn đề Quá trình thu thập số liệu định lượng gồm 2 phần:

+ Phỏng vấn người bệnh, bao gồm: thông tin chung của người bệnh và thông tin về chăm sóc người bệnh trước mổ của điều dưỡng qua phỏng vấn người bệnh

+ Hoàn thành thủ tục hành chính: bao gồm thông tin từ phiếu chăm sóc của điều dưỡng, các phiếu cần thiết trước mổ phiên trong hồ sơ bệnh án

* Hình thức thu thập số liệu:

- Trước thời gian thu thập, NCV đến tại khoa Ngoại Tổng hợp và xin phép trưởng khoa

được thu thập số liệu tại khoa bắt đầu từ tháng 6/2019 và đã được đồng ý Phối hợp với điều dưỡng trưởng khoa Ngoại tổng hợp, yêu cầu thông báo cho toàn bộ điều dưỡng chăm sóc biết trước về thời gian và mục đích thu thập số liệu của NCV

- Hằng ngày, NCV cùng ĐTV đến khoa Ngoại Tổng hợp vào buổi sáng (từ 7h-15h: do bệnh viện triển khai mổ thông tầm nên vẫn tham gia mổ giờ trưa), nhờ sự hỗ trợ của khoa để lấy danh sách người bệnh chuẩn bị mổ phiên, đã được thông báo thời gian chuyển mổ gần nhất ĐTV mượn hồ sơ bệnh án của người bệnh có lịch mổ phiên đầu

HUPH

tiên, lấy thông tin cá nhân của người bệnh (Họ tên, địa chỉ, số giường, số phòng, chẩn đoán trước mổ) Sau đó, ĐTV tiến hành đến vị trí của người bệnh, xin phép được phỏng vấn, tiến hành phỏng vấn khi được cho phép Sau khi phỏng vấn xong, ĐTV trở

về phòng trực của điều dưỡng trực kiểm tra lại các thông tin và đợi đến khi chuyển người bệnh đó đến mổ, ĐTV đi cùng ĐDCS đến phòng mổ và mượn hồ sơ bênh án tại phòng nhận bênh mổ, hoàn thành thu thập phần rà soát hồ sơ bệnh án ở phụ lục 2 ĐTV làm sạch số liệu trước khi nộp cho NCV Trường hợp, người bệnh không đồng ý tham gia, hoặc từ chối tham gia trong lúc ĐTV đang thu thập thông tin thì có thể ngừng lấy

số liệu, chuyển sang người bệnh đủ tiêu chuẩn lựa chọn khác

- NCV thực hiện giám sát hỗ trợ các ĐTV trong quá trình thu thập số liệu, đồng thời kiểm tra sự phù hợp thông tin trên phiếu phỏng vấn Khi thấy các thông tin có sự không phù hợp, NCV yêu cầu ĐTV thu thập số liệu bổ sung

2.6.2 Số liệu định tính:

* Thời gian thu thập số liệu định tính: sau khi có kết quả số liệu định lượng

* Phương pháp phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm để tìm các yếu tố ảnh hưởng trong

- Thảo luận nhóm điều dưỡng chăm sóc: sử dụng bộ câu hỏi thảo luận nhóm cho điều dưỡng chăm sóc (Phụ lục 3), tiến hành tại thư viện vào 2 thời điểm khác nhau

HUPH

2.7 CÁC BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU:

* Các biến số trong nghiên cứu định lượng phục vụ cho mục tiêu 1, bao gồm:

- Chăm sóc về tinh thần cho người bệnh: là những yếu tố chăm sóc giúp cho người bệnh biết, hiểu và cảm nhận được sự quan tâm của nhân viên y tế đến họ

+ Giải thích cho họ về phương pháp gây tê, gây mê đã được bác sĩ ghi trong lịch dự kiến cuộc mổ Giải thích cho họ về việc có thể chuyển sang gây mê (nếu ban đầu chỉ định là gây tê), mà không thể ra giải thích cho gia đình lần nữa

+ Động viên tinh thần, hỏi thăm về sự lo lắng của người bệnh: Trước quá trình mổ, dù

ít hay nhiều, người bệnh vẫn cảm thấy lo lắng Vì vậy, sự hỏi thăm động viên người bệnh là việc làm cần thiết để giảm sự lo lắng đồng thời làm tăng sự hài lòng cho người bệnh

+ Cho biết về nơi điều trị tiếp theo sau mổ: Việc này sẽ giúp cho người nuôi bệnh biết được nơi tiếp theo người bệnh được chuyển đến, giúp họ biết được nơi chờ đợi khi người bệnh mổ xong

+ Cho người bệnh biết những khó chịu sau mổ: Là vấn đề cần giải thích, giúp người bệnh chuẩn bị tốt tâm lý sau mổ Họ được giải thích về đau và cách giảm đau sau mổ;

Về các ống dẫn lưu có thể có trong từng bệnh lý khác nhau; Về ống nội khí quản; Về vết thương tại vị trí mổ…

+ Thời gian dự kiến cuôc mổ: Đây là thời gian dự kiến sẽ diễn ra cuộc mổ nên không chính xác tuyệt đối, có thể sớm và có thể muộn hơn dự kiến Điều dưỡng phải giải thích với người bệnh về những vấn đề có thể xảy ra, giúp người bệnh an tâm hơn để chờ đợi cuộc mổ

+ Hỏi tiền sử dùng thuốc và dị ứng thuốc: Đây là 2 vấn đề rất quan trọng, người bệnh

đã và đang dùng thuốc gì, có từng dị ứng với loại thuốc hay thức ăn nào không là câu hỏi phải được điều dưỡng hỏi để ghi nhận vào hồ sơ trước mổ, giúp ngăn cản tác dụng không mong muốn khi dùng thuốc Việc hỏi về tiền sử sức khỏe cũng giúp tăng sự tin tưởng của người bệnh đối với người điều dưỡng cũng như sự an tâm khi được NVYT quan tâm chăm sóc

HUPH

- Chăm sóc thể chất, vệ sinh cá nhân: Đây là yếu tố không thể thiếu trong công tác chăm sóc người bệnh trước mổ phiên:

+ Hướng dẫn vệ sinh cá nhân: Đây là việc hướng dẫn chung mà người điều dưỡng phải hướng dẫn cho người bệnh trước mổ

+ Hướng dẫn người bệnh tắm: Là việc người bệnh làm sạch cơ thể bằng xà phòng trước khi chuẩn bị mổ, hạn chế được nhiễm khuẩn vết mổ, điều này được điều dưỡng hướng dẫn chu đáo

+ Hướng dẫn gội đầu: Điều dưỡng phải giải thích cho người bệnh gội đầu trước mổ, giúp trong quá trình sau mổ được sạch sẽ

+ Yêu cầu tháo tư trang, răng giả: Việc tháo tư trang vừa tránh được những nhiễm khuẩn có thể có, vừa giữ gìn tài sản cho người bệnh và uy tín cho bệnh viện,, tránh những kiện cáo không mong muốn Tháo răng giả sẽ tránh được nguy cơ rơi răng giả vào khí quản trong quá trình gây mê

+ Yêu cầu giữ tóc, móng tay chân gọn gàng, sạch sẽ: Điều này sẽ giúp cho người bệnh thoải mái hơn sau mổ, tóc gọn gàng người bệnh sẽ không cảm thấy vướng, khó chịu Móng tay móng chân cắt ngắn tránh cho vi khuẩn trú ngụ và sạch sẽ, không sơn giúp quá trình theo dõi sau mổ thuận lợi hơn

+ Yêu cầu thay quần áo trước mổ: Việc này giúp người bệnh sạch sẽ hơn, đảm bảo an toàn về nhiễm khuẩn

+ Đeo lắc tay: Việc đeo vòng có đầy đủ thông tin (Họ và tên người bệnh, tuổi, mã số bệnh án, số giường, số phòng, họ tên bác sĩ phẫu thuật) vào tay người bệnh giúp tránh được sự nhầm lẫn có thể xảy ra trong mổ và sau mổ, là quy định về an toàn phẫu thuật tại bệnh viện

- Chế độ dinh dưỡng: Đây là yếu tố không thể thiếu khi chuẩn bị người bệnh trước mổ + Dặn người bệnh nhịn ăn uống: Điều dưỡng cần phải dặn thật chu đáo về điều này, dặn người bệnh nhịn ăn và không được uống sữa hoặc ngay cả nước lọc

HUPH

- Thực hiện y lệnh thuốc trước mổ: Điều dưỡng thực hiện đúng quy trình, trong đó phải thực hiện được:

+ Giải thích việc sắp làm trên người bệnh

+ Giải thích tác dụng chính và tác dụng phụ của thuốc:

+ Hướng dẫn người bệnh các dấu hiệu bất thường sau khi dùng thuốc, để báo với NVYT xử trí kịp thời

- Các biến số nghiên cứu về thu thập thông tin từ hồ sơ bệnh án và các chủ đề nghiên cứu định tính được trình bày chi tiết tại phụ lục 7

2.8 TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ:

Trong nghiên cứu này, học viên tiến hành mô tả thực trạng về công tác chăm sóc người bệnh trước mổ phiên của điều dưỡng Dựa trên tổng quan tài liệu về chăm sóc người bệnh trước mổ phiên tại giáo trình điều dưỡng ngoại khoa 1 và điều 9 chương II của thông tư 07 về hướng dẫn công tác điều dưỡng về chăm sóc người bệnh trong bệnh viện Từ đó, học viên phát triển thành bảng thu thập số liệu phù hợp với bệnh viện

Bộ công cụ thu thập số liệu định lượng bao gồm:

- Phiếu khảo sát ý kiến người bệnh: gồm 4 tiêu chí và 18 tiểu mục

- Phiếu rà soát hồ sơ bệnh án: gồm 6 tiểu mục

Mức độ đánh giá được sử dụng trong nghiên cứu để đánh giá cho mục tiêu 1:

- Thực hiện tốt (Làm tốt/ làm đầy đủ): Là những tiểu mục ĐD được đánh giá thực hiện đầy đủ, không có vấn đề sai sót nào xảy ra, người bênh hiểu và thực hiện: 2 điểm

- Có thực hiện nhưng chưa tốt (Làm chưa tốt/ làm chưa đầy đủ): Là những tiểu mục

ĐD được đánh giá có làm nhưng không đủ thông tin, làm chưa đạt, người bệnh chưa hiểu hoặc không làm theo: 1 điểm

HUPH

- Không thực hiện (Không làm): Là những tiểu mục ĐD được đánh giá là không làm, không hướng dẫn: 0 điểm

Dựa theo tiêu chí đánh giá tác giả Nguyễn Thị Ngọc Dung (2018) [16], học viên tiến hành đánh giá thành 2 mức độ đánh giá hoàn thành công việc của điều dưỡng qua ý kiến của NB và hồ sơ bệnh án:

- Đạt: Tổng số điểm ≥ 70% tổng các tiêu chí

- Chưa đạt: Tổng số điểm < 70% tổng các tiêu chí

2.9 PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU:

- Số liệu định lượng:

Sau khi thu thập số liệu được làm sạch, nhập vào máy tính bằng phần mềm Epidata 3.1 và phân tích, xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS 16.0 cho các thông tin mô tả và phân tích thống kê

- Số liệu định tính: Các cuộc thảo luận nhóm và phỏng vấn sâu được gỡ băng, những ý kiến tiêu biểu sẽ được trích dẫn thông tin để minh họa trong phần trình bày kết quả 2.10 VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC CỦA NGHIÊN CỨU

- Các số liệu, thông tin thu thập được chỉ phục vụ cho công tác nghiên cứu, không phục

vụ cho mục đích nào khác Luận văn chỉ được tiến hành nghiên cứu khi được sự cho phép của Ban giám đốc bệnh viện đa khoa Đồng Tháp, Ban giám hiệu và Hội đồng đạo đức trường Đại học y tế công cộng Hà nội

- Đối tượng nghiên cứu đã được giải thích rõ ràng về mục đích và nội dung của nghiên

cứu trước khi tiến hành nghiên cứu

- Có sự đồng ý của đối tượng nghiên cứu mới tiến hành nghiên cứu, có thể dừng lại ở bất kỳ thời điểm nào nếu đối tượng không đồng ý tiếp tục tham gia

- Kết quả nghiên cứu sẽ được phản hồi và phổ biến cho lãnh đạo Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp, đội ngũ cán bộ quản lý, cũng như điều dưỡng tại bệnh viện sau khi kết thúc cuộc nghiên cứu Kết quả nghiên cứu có thể đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm phát triển công tác chăm cho điều dưỡng tại bệnh viện

- Nghiên cứu được thông qua Hồi đồng đạo đức của Trường Đại học y tế công cộng Hà nội (Theo quyết định số 019-296/DD –YTCC)

HUPH

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Đặc điểm của người bệnh

Bảng 3.1 Thông tin chung của người bệnh tham gia nghiên cứu:

Thông tin chung Tần số

Nhóm tuổi của đối tượng tham gia nghiên cứu từ 18-60 tuổi chiếm 31,7% thấp

hơn tỉ lệ nhóm người bệnh trên 60 tuổi (chiếm 68,3%)

Giới tính nam và nữ tương đồng, trong đó giới nam chiếm 42.3% và giới nữ chiếm 57.7%

Trình độ học vấn được chia thành 3 nhóm: nhóm có trình độ dưới trung học phổ thông chiếm tỉ lệ khá cao (Chiếm 77,8%), nhóm không biết chữ chiếm 13,5% và ít nhất

là nhóm có trình độ cao đẳng trở lên chiếm 8,7%

Nghề nghiệp của đối tượng chủ yếu là những người hưu trí, nội trợ, mất sức lao động, công nhân và cán bộ công chức, viên chức là 35 người chiếm 66,3%, nông dân

Hình thức vô cảm nhiều nhất là gây mê với 61 người bệnh (58,7%), thấp nhất là

tê tủy sống với 18 người (Chiếm 17,3%)

3.2 Việc thực hiện chăm sóc người bệnh trước mổ của điều dưỡng qua đánh giá của người bệnh:

3.2.1 Chăm sóc tinh thần cho người bệnh:

HUPH

Bảng 3.2 Đánh giá chi tiết mức độ chăm sóc tinh thần cho người bệnh của điều dưỡng:

Mã

số Nội dung đánh giá

Thực hiện tốt

Thực hiện chưa tốt

Không thực hiện N=

69 66.3 2 1.9 33 31.7 A7 - Tiền sử dị ứng thuốc

66 63.5 0 0 38 36.5 Nhận xét: Bảng thể hiện chi tiết về việc đánh giá công tác chăm sóc của điều dưỡng về tinh thần cho người bệnh trước mổ phiên Trong đó, việc giải thích thời gian

dự kiến cuộc mổ thực hiện tốt có kết quả cao nhất, đạt 88 người bệnh (Chiếm 84,6%),

đạt 70 người bệnh về mức không thực hiện cao nhất chiếm 67,3% ở tiểu mục hướng dẫn người bệnh về nơi điều trị sau mổ

HUPH

Biểu đồ 3.1 Kết quả đánh giá chung công tác chăm sóc về tinh thần cho người bệnh trước mổ phiên của điều dưỡng

Nhận xét: Việc giải thích về thời gian dự kiến cuộc mổ được NB nhận xét là được cho

biết cao nhất, chiếm 94,2%;, hỏi tiền sử dùng thuốc, tiền sử dị ứng thuốc, động viên tinh thần, giải thích trước mổ chiếm lần lượt là 78,8%, 74%, 69,2%, 66,3%; Hướng dẫn nơi điều trị sau mồ và giải thích những khó chịu sau mổ chiếm tỉ lệ thấp nhất là 21,2% và 23,1% Đánh giá chung về công tác chăm sóc tinh thần trước mổ phiên, được người bệnh nhận xét có làm là 49% HUPH

3.2.2 Chăm sóc thể chất, vệ sinh cá nhân

Bảng 3.3 Kết quả chi tiết các mức độ chăm sóc về thể chất, vệ sinh cá nhân cho người

bệnh trước mổ phiên:

Mã

số Nội dung đánh giá

Thực hiện tốt

Thực hiện chưa tốt

Không thực hiện N=

B6 Hướng dẫn người bệnh thay

quần áo theo quy định của bệnh

B7 Đeo lắc tay với đầy đủ thông tin 6 5,8 98 94,2 0 0

Nhận xét: Việc hướng dẫn người bệnh thay quần áo theo quy định của bệnh viện được

Điều dưỡng thực hiện rất tốt, chiếm 93,3% Bên cạnh đó, việc đeo lắc tay cho người bệnh rất đầy đủ nhưng ghi thiếu thông tin trên lắc tay: chỉ có 5,8% là đầy đủ thông tin, còn 94,2% còn lại đều thiếu thông tin ghi trên lắc tay Chiếm tỉ lệ thấp nhất trong công tác chăm sóc về thể chất cho ngời bệnh trước mổ là hướng dẫn người bệnh gội đầu trước mổ, chiếm 64,4%

HUPH

Biểu đồ 3.2 Kết quả đánh giá chung công tác chăm sóc về thể chất vệ sinh cá nhân cho người bệnh trước mổ phiên:

Nhận xét: Người bệnh được đeo lắc tay trước khi chuyển mổ được Điều dưỡng thực

hiện cao nhất (100%); Hướng dẫn người bệnh thay quần áo trước khi chuyền mổ chiếm 94,2%; tỉ lệ không thực hiện chiếm tỉ lệ cao nhất là hướng dẫn người bệnh gội đầu trước mổ với 66,3% Đánh giá chung về chăm sóc thể chất trước mổ, được người bệnh

Thực hiện chưa tốt

Không thực hiện