Đ ỊNH NGHĨA
Bệnh Lao, do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra, có thể ảnh hưởng đến mọi bộ phận của cơ thể Trong đó, Lao phổi là thể bệnh phổ biến nhất, chiếm từ 80-85% trường hợp và là nguồn lây nhiễm chính cho những người xung quanh.
2015) Bệnh Lao trở thành vấn đề y tế rất cần quan tâm đối với nhân dân các nước nghèo và đang phát triển [4], [42]
Bệnh Lao gây tử vong tới 80% ở lứa tuổi lao động (15-60 tuổi) và trung bình mỗi bệnh nhân mất khoảng 3-4 tháng lao động, dẫn đến giảm 20-30% thu nhập bình quân của gia đình Điều này khiến bệnh Lao trở thành nguyên nhân của sự nghèo đói và cản trở sự phát triển kinh tế xã hội Hơn nữa, sự kỳ thị xã hội khiến bệnh nhân không dám đi khám, trở thành nguồn lây lan trong cộng đồng.
T ÌNH HÌNH BỆNH L AO TRÊN THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC
2.1 Tình hình bệnh Lao trên thế giới
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tình hình dịch tễ bệnh Lao trên toàn cầu đã có dấu hiệu suy giảm, nhưng bệnh Lao vẫn tiếp tục là một vấn đề y tế cộng đồng nghiêm trọng.
Vào năm 2009, khoảng 1/3 dân số toàn cầu bị nhiễm bệnh Lao, dẫn đến 1,8 triệu ca tử vong hàng năm, chiếm 25% tổng số tử vong do mọi nguyên nhân.
Năm 2012, ước tính có khoảng 8,6 triệu ca nhiễm Lao mới và 1,3 triệu người chết vì bệnh Lao, trong đó hơn 95% số ca tử vong xảy ra ở các nước có mức thu nhập thấp và trung bình.
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG) năm 2014, toàn cầu có khoảng 9,6 triệu người mắc bệnh Lao, trong đó 13% có đồng nhiễm HIV Bệnh Lao đứng thứ hai trong số các nguyên nhân gây tử vong, chỉ sau HIV, với khoảng 1,3 triệu ca tử vong do Lao mỗi năm.
2.2 Tình hình bệnh Lao tại Việt Nam
Theo báo cáo TCYTTG năm 2008, Việt Nam đứng thứ 12 trong 22 quốc gia có tỷ lệ Lao cao trên thế giới [10], [41]
Năm 2013, Việt Nam có khoảng 130.000 người mắc Lao mới, 170.000 người mắc Lao lưu hành, khoảng 3.500 người mắc Lao đa kháng thuốc, có 18.000 người tử vong do bệnh Lao [24]
Năm 2014, Việt Nam phát hiện được 102.070 bệnh nhân Lao các thể, tỷ lệ phát hiện là 111,35/100.000 dân; trong đó có 49.934 bệnh nhân lao phổi AFB (+)
Chương trình chống Lao Quốc gia, phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG), đã phân tích và ước tính rằng nguy cơ nhiễm Lao hàng năm trên toàn quốc là 1,7% Cụ thể, khu vực phía Nam có tỷ lệ nguy cơ là 2,2%, trong khi khu vực phía Bắc là 1,2%.
Bệnh Lao đang ngày càng trẻ hóa, với gần 2% số người mắc Lao là thanh thiếu niên Sự đồng nhiễm HIV và Lao không chỉ làm gia tăng số bệnh nhân mà còn giảm hiệu quả điều trị và tăng tỷ lệ tử vong do Lao.
Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận khoảng 130.000 ca mắc Lao mới, nhưng chỉ có khoảng 70% được phát hiện, trong khi 30% bệnh nhân vẫn chưa được chẩn đoán Điều này gây lo ngại vì những người chưa được phát hiện có thể trở thành nguồn lây lan bệnh trong cộng đồng.
Năm 2015, Việt Nam ghi nhận hơn 100.000 bệnh nhân mắc Lao, trong đó có hơn 50.000 bệnh nhân Lao phổi, với khu vực miền Nam có tỷ lệ mắc Lao phổi cao nhất cả nước So với năm 2014, số bệnh nhân Lao phổi dương tính mới tăng thêm 155 người Đặc biệt, hàng năm có hơn 5.000 bệnh nhân Lao kháng thuốc, trong đó gần 6% là Lao siêu kháng thuốc.
Chương trình chống Lao quốc gia đặt mục tiêu đến năm 2020 giảm tỷ lệ mắc Lao xuống còn 131/100.000 dân, giảm số người chết do Lao xuống dưới 10/100.000 dân, và đảm bảo 100% bệnh nhân được điều trị theo công thức chuẩn với đầy đủ thuốc chống Lao chất lượng.
2.2.1 Tình hình bệnh Lao tại Đồng Tháp
Tỉnh Đồng Tháp đã áp dụng phương pháp mới trong công tác phòng chống bệnh lao, theo dự án quốc gia, với trọng tâm là ưu tiên phát hiện và điều trị bệnh nhân lao phổi có triệu chứng ho khạc.
HUPH ra vi trùng là nguồn lây nhiễm Lao chủ yếu trong cộng đồng Theo số liệu từ Trạm chống Lao tỉnh Đồng Tháp, hàng năm có khoảng 1.600-1.700 trường hợp mắc bệnh Lao và từ 50-70 người tử vong do căn bệnh này.
Năm 2015, bệnh Lao tại Đồng Tháp gia tăng với 3.024 ca so với 2.800 ca năm trước Tỉ lệ bệnh nhân tái phát, thất bại và điều trị lại cũng tăng lên, đạt 9,09% Trung bình mỗi năm, tỉnh phát hiện khoảng 105 bệnh nhân Lao phổi AFB (+) trên 100.000 dân, với tỉ lệ điều trị khỏi cao, đạt 94%.
2.2.2 Tình hình bệnh Lao tại huyện Cao Lãnh
Giữa năm 2009 và 2013, huyện ghi nhận khoảng 130-140 bệnh nhân lao phổi AFB (+) trên 100.000 dân, cho thấy tỷ lệ bệnh nhân khá cao Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến công tác khám và phát hiện bệnh, trong đó nhận thức của người dân còn hạn chế và địa bàn rộng lớn gây khó khăn trong việc tiếp cận thông tin qua các kênh truyền thanh, truyền hình Điều này đã tác động không nhỏ đến hiệu quả của công tác phát hiện bệnh.
Công tác phát hiện bệnh Lao hiện nay chủ yếu dựa vào sự chủ động của người dân khi đến khám tại các cơ sở y tế như Bệnh viện phổi, Bệnh viện tỉnh, tổ Lao của Trung tâm Y tế, và Trạm Y tế xã, thị trấn.
2.2.3 Tình hình bệnh Lao tại xã Phong Mỹ, huyện Cao Lãnh
Mặc dù huyện và xã đã phối hợp với các ban ngành đoàn thể để triển khai nhiều biện pháp, nhưng số bệnh nhân mắc mới tại xã Phong Mỹ vẫn ở mức cao, với 31 ca vào năm 2012, 19 ca vào năm 2013 và 25 ca trong năm tiếp theo.
M ỘT SỐ NGHIÊN CỨU VỀ PHÒNG CHỐNG BỆNH L AO TRÊN THẾ GIỚI VÀ V IỆT N AM
3.1 Một số nghiên cứu về phòng chống bệnh Lao trên thế giới
Hiểu biết về bệnh Lao trong cộng đồng là một trong những yếu tố quan trọng để thực hiện thành công chương trình chống Lao [22]
Nghiên cứu của tác giả Koay về kiến thức và thái độ đối với phòng chống bệnh Lao tại cộng đồng ở thị trấn Kudat, tỉnh Sabah, Malaysia cho thấy chỉ có 51% người tham gia nhận thức đúng rằng bệnh Lao do vi khuẩn gây ra và có thể lây truyền qua không khí.
Nghiên cứu của tác giả Singh trên 1.430 học sinh nam và nữ từ các trường học ở Punjab, Ấn Độ cho thấy gần 70% học sinh nhận thức được rằng bệnh Lao do vi khuẩn gây ra, tuy nhiên, có đến 15% học sinh lại tin rằng bệnh có thể do các thế lực độc ác gây ra.
Tác giả Mangesho nhận thấy bệnh Lao vẫn là vấn đề sức khỏe y tế công cộng quan trọng, có 77% người kiến thức đúng về bệnh Lao [39]
Nghiên cứu của Sanz Barbero về những người gốc Mỹ La tinh trên 15 tuổi được chẩn đoán bệnh Lao tại Madrid vào năm 2003 cho thấy 94% người mắc bệnh có kiến thức chính xác về đường lây truyền Tuy nhiên, vẫn có một tỷ lệ đáng kể người chọn câu trả lời sai về nguồn gốc lây truyền của bệnh, với 42,3% cho rằng bệnh lây qua đường máu, 55% qua đường tình dục và 81,3% qua ăn uống.
Nghiên cứu của Jianming Wang và cộng sự tại Yangzhong, tỉnh Jiangsu, Trung Quốc cho thấy hầu hết người dân không hiểu rõ về bệnh Lao và chương trình DOTS Phụ nữ có kiến thức kém hơn nam giới về việc điều trị miễn phí Tuy nhiên, sau khi xuất hiện triệu chứng bệnh, 79,2% phụ nữ đã tìm đến dịch vụ chăm sóc sức khỏe, so với 58,6% nam giới, mặc dù phần lớn họ chọn các dịch vụ có chất lượng thấp.
Năm 2008, Long đã tiến hành nghiên cứu trên 1.005 người nghi ngờ mắc bệnh Lao tại Trùng Khánh, Trung Quốc, bao gồm 776 dân bản địa và 229 di dân Kết quả cho thấy di dân chậm đi khám bệnh hơn so với dân bản địa từ 68% đến 54% (P 0,05 Đối với CBCNV và các nghề khác, sự khác biệt cũng không có ý nghĩa thống kê P > 0,05 Hơn nữa, trình độ học vấn từ cấp 2 trở lên có mối liên quan đến việc nhận thức về bệnh, trong khi những người có học vấn dưới cấp 2 có nguy cơ không đạt cao hơn.
HUPH cho thấy kiến thức về phòng bệnh Lao của hộ nghèo thấp hơn gấp 1,73 lần so với hộ không nghèo, với mức ý nghĩa thống kê P < 0,05 Điều này chỉ ra rằng khả năng tiếp cận kiến thức về phòng bệnh Lao giữa các nhóm kinh tế là khác nhau và có ý nghĩa quan trọng.
Chương trình phòng chống bệnh Lao tại địa phương được triển khai rộng rãi qua các ban ngành và đoàn thể, với mục tiêu tuyên truyền đến từng gia đình Hiện nay, bệnh Lao đang có xu hướng trẻ hóa, đặc biệt là ở nhóm tuổi trẻ có trình độ học vấn cao hơn và nhận thức tốt hơn về bệnh này.
Bảng 3.3: Yếu tố tiếp nhận thông tin
Chủ đề Kiến thức OR
Tiếp nhận thông tin từ CBYT
Nguồn thông tin mà ĐTNC tiếp cận từ CBYT cho thấy sự khác biệt so với các nguồn khác, nhưng sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê với P > 0,05.
Người dân hiện nay rất chú trọng đến bệnh Lao, dẫn đến việc họ đi khám bệnh sớm khi có triệu chứng hô hấp Điều này giúp phát hiện sớm và điều trị kịp thời, từ đó ngăn chặn sự lây lan cho những người xung quanh.
Bảng 3.4: Mối liên quan giữa kiến thức về thực hành phòng ngừa lây nhiễm bệnh Lao với các đặc điểm chung của đối tƣợng nghiên cứu
Chủ đề Kiến thức OR P
Tuổi của ĐTNC có sự khác biệt trong thực hành phòng bệnh Lao, nhưng không có ý nghĩa thống kê (P > 0,05) Giới tính cũng ảnh hưởng đến thực hành phòng bệnh Lao, với nam giới có kiến thức cao hơn nữ giới 1,18 lần và có ý nghĩa thống kê (P < 0,05) Nghề nghiệp của ĐTNC cho thấy sự khác biệt giữa CBCNV và các nghề khác, nhưng không có ý nghĩa thống kê (P > 0,05) Trình độ học vấn từ cấp 2 trở lên có mối liên quan đến thực hành phòng bệnh Lao, với những người có học vấn dưới cấp 2 có nguy cơ không đạt kiến thức thực hành cao hơn 1,43 lần và có ý nghĩa thống kê.
P < 0,05 Kinh tế hộ nghèo có sự chênh lệch với hộ không nghèo điều này cho thấy thực hành phòng bệnh cũng khác nhau và không có ý nghĩa thống kê P > 0,05
Phong Mỹ là một xã vùng sâu, chủ yếu dựa vào nông nghiệp, dẫn đến kinh tế của người dân còn nghèo Họ tập trung vào việc làm ăn và không có thời gian để cập nhật kiến thức về phòng bệnh, điều này ảnh hưởng đáng kể đến công tác phòng chống bệnh Lao tại địa phương.
Bảng 3.5: Yếu tố tiếp nhận thông tin từ CBYT liên quan đến kiến thức thực hành
Chủ đề Kiến thức OR
Nhận thông tin từ cbyt
Nguồn thông tin mà ĐTNC tiếp cận trong thực hành phòng bệnh từ cán bộ y tế không khác biệt so với các nguồn thông tin khác, và không có ý nghĩa thống kê với P > 0,05.
