TỔNG QUAN
Các khái niệm, qui định, tiêu chí, phương pháp đánh giá liên quan đến báo cáo sự cố y khoa
1.1.1 Một số khái niệm và phân loại sự cố y khoa
Sự cố y khoa (Adverse Event) là những tình huống không mong muốn xảy ra trong quá trình chẩn đoán, chăm sóc và điều trị, do các yếu tố khách quan và chủ quan, không phải do diễn biến bệnh lý hay cơ địa của người bệnh, ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng của bệnh nhân.
Tình huống có nguy cơ gây ra sự cố (Near-miss) là những trường hợp xảy ra mà chưa gây ra hậu quả nghiêm trọng, hoặc gần như xảy ra nhưng đã được phát hiện và ngăn chặn kịp thời, do đó không gây tổn thương đến sức khỏe của người bệnh.
“Sự cố có thể phòng ngừa (Preventable adverse event): sự cố không mong muốn gây ra bởi sai lầm hoặc do hệ thống hoặc do trang thiết bị” (8)
Sai lầm (Error) xảy ra khi một công việc được thực hiện theo kế hoạch nhưng không đạt được kết quả mong muốn, có thể do thực hiện sai hoặc do kế hoạch không phù hợp.
Sai lầm hệ thống (Latent error) là những khiếm khuyết xuất phát từ thiết kế, tổ chức, đào tạo và bảo trì hệ thống, dẫn đến các sai sót trong hoạt động, điển hình là sự chậm trễ.
Phân loại sự cố y khoa
Tùy thuộc vào mục đích sử dụng, sự cố y khoa được phân loại theo nhiều cách khác nhau, bao gồm phân loại theo mức độ tổn thương đối với người bệnh, theo nhóm sự cố, và theo nguyên nhân gây ra sự cố Các cơ sở y tế hiện nay áp dụng phân loại này theo hướng dẫn của Thông tư 43/2018/TT-BYT về phòng ngừa sự cố y khoa trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
1.1.2 Qui định về báo cáo, ghi nhận, tổng hợp, phân tích sự cố y khoa y khoa (1)
Báo cáo sự cố y khoa bao gồm:
- Báo cáo tự nguyện đối với các sự cố y khoa từ Mục 1 đến Mục 6 bảng 1.2 (Phụ lục 4)
Báo cáo bắt buộc về các sự cố y khoa được quy định từ Mục 7 đến Mục 9 trong bảng 1.2 (Phụ lục 4) Các sự cố y khoa nghiêm trọng bao gồm: sự cố gây tử vong cho một bệnh nhân và có nguy cơ tiếp tục đe dọa tính mạng của bệnh nhân khác, hoặc sự cố dẫn đến tử vong cho hai bệnh nhân trở lên trong cùng một tình huống, hoàn cảnh hoặc do cùng một nguyên nhân.
Báo cáo tự nguyện là quá trình mà người trực tiếp gây ra hoặc phát hiện sự cố y khoa thông báo cho bộ phận tiếp nhận và quản lý sự cố y khoa tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, thông qua hình thức văn bản hoặc báo cáo điện tử.
Người trực tiếp gây ra hoặc phát hiện sự cố y khoa phải báo cáo ngay cho trưởng khoa và bộ phận quản lý sự cố Trưởng khoa có trách nhiệm thông báo cho lãnh đạo cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, người này sẽ báo cáo ngay cho cơ quan quản lý Báo cáo cần được thực hiện bằng văn bản hỏa tốc hoặc điện tử, và nếu cần, có thể thông báo qua điện thoại trong vòng 01 giờ kể từ khi phát hiện sự cố, tùy thuộc vào loại sự cố.
Ghi nhận sự cố y khoa:
Phòng quản lý chất lượng là bộ phận tiếp nhận và quản lý sự cố y khoa tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh Tổ quản lý chất lượng hoặc nhân viên chuyên trách thực hiện ghi nhận các báo cáo trực tiếp và qua điện thoại bằng Mẫu Báo cáo sự cố y khoa để lưu giữ thông tin.
Tất cả sự cố y khoa được báo cáo cần được ghi nhận và lưu trữ vào hồ sơ hoặc hệ thống báo cáo trực tuyến Những sự cố y khoa nghiêm trọng theo quy định trong thông tư này phải được thông báo đến cơ quan quản lý trực tiếp của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và Bộ Y tế.
Tổng hợp báo cáo sự cố y khoa tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh:
Tổng hợp báo cáo sự cố y khoa gửi cơ quan quản lý định kỳ 6 tháng một lần Nội dung tổng hợp báo cáo gồm:
- Số lượng báo cáo sự cố y khoa bắt buộc và tự nguyện
- Tần suất xảy ra đối với từng loại sự cố
- Kết quả phân tích nguyên nhân gốc
- Giải pháp và khuyến cáo phòng ngừa đã đề xuất và được triển khai
Phân tích các yếu tố ảnh hưởng và nguyên nhân gốc:
Bộ phận tiếp nhận và quản lý sự cố y khoa thực hiện phân tích sơ bộ để đánh giá mức độ nghiêm trọng và tần suất của tất cả các sự cố đã được ghi nhận, đồng thời báo cáo cho người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo quy định.
Dưới sự chỉ đạo của lãnh đạo cơ sở khám bệnh, nhóm chuyên gia tiến hành phân tích nguyên nhân gốc và các yếu tố ảnh hưởng đến sự cố y khoa Họ đưa ra khuyến cáo biện pháp phòng ngừa dựa trên danh sách các sự cố do bộ phận quản lý sự cố đề xuất.
Trong vòng 60 ngày kể từ khi nhận báo cáo, nhóm chuyên gia phân tích sự cố y khoa cần phải đưa ra giải pháp và khuyến cáo phòng ngừa cho đơn vị mình, dựa trên phân tích sự cố y khoa từ bộ phận tiếp nhận và quản lý sự cố.
1.1.3 Các hướng dẫn về báo cáo sự cố y khoa
1.1.3.1 Theo Thông tư số 19/2013/TT-BYT năm 2013 của Bộ Y tế về Hướng dẫn thực hiện quản lý chất lượng dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh tại bệnh viện
Thông tư quy định các biện pháp bảo đảm an toàn cho người bệnh và nhân viên y tế, đồng thời hướng dẫn hoạt động báo cáo, phân tích và xử lý các sai sót chuyên môn cũng như sự cố y khoa.
- Thiết lập chương trình và xây dựng các quy định cụ thể bảo đảm an toàn người bệnh và nhân viên y tế với các nội dung chủ yếu sau:
+ Xác định chính xác người bệnh, tránh nhầm lẫn khi cung cấp dịch vụ; + An toàn phẫu thuật, thủ thuật;
+ An toàn trong sử dụng thuốc;
+ Phòng và kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện;
+ Phòng ngừa rủi ro, sai sót do trao đổi, truyền đạt thông tin sai lệch giữa nhân viên y tế;
+ Phòng ngừa người bệnh bị ngã;
+ An toàn trong sử dụng trang thiết bị y tế
- Bảo đảm môi trường làm việc an toàn cho người bệnh, khách thăm và nhân viên y tế; tránh tai nạn, rủi ro, phơi nhiễm nghề nghiệp
Thiết lập một hệ thống hiệu quả để thu thập và báo cáo các sai sót chuyên môn cũng như sự cố y khoa tại các khoa lâm sàng và toàn bệnh viện, bao gồm cả báo cáo bắt buộc và tự nguyện.
Tóm tắt địa bàn nghiên cứu
Trung tâm Y tế huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai, được thành lập năm 1992, là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc sở y tế tỉnh Gia Lai Để nâng cao hiệu quả khám chữa bệnh và tạo sự tin tưởng cho người dân, Trung tâm đã được xây dựng mới vào năm 2018, với quy mô giường bệnh tăng từ 70 lên 90 giường (thực kê 120 giường) và thu hút thêm đội ngũ y bác sỹ Trang thiết bị y tế cũng được đầu tư mới, bao gồm máy siêu âm 3 chiều và máy sinh hóa bán tự động Hiện tại, Trung tâm Y tế huyện Đức Cơ có 04 khoa lâm sàng, 02 khoa cận lâm sàng, 03 khoa chuyên trách và 04 phòng chức năng, phục vụ tốt nhất cho nhu cầu khám chữa bệnh của người dân.
Trung tâm y tế huyện có các phòng ban như Tổ chức – Hành chính, Kế hoạch – Tài chính, Điều dưỡng và Dân số - KHHGĐ, đồng thời quản lý 10 trạm y tế xã, thị trấn với 198 cán bộ công chức, viên chức và người lao động Với chức năng khám chữa bệnh và dự phòng, Trung tâm đóng vai trò quan trọng trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho người dân trong huyện và các vùng lân cận, tiếp nhận và điều trị khoảng 100 - 150 lượt bệnh nhân ngoại trú và 50 - 80 bệnh nhân nội trú mỗi ngày, chưa kể đến các hoạt động dự phòng.
Vào ngày 03/10/2019, Trung tâm y tế huyện Đức Cơ đã ban hành Quy định quản lý sự cố y khoa, phù hợp với Thông tư số 43/TT-BYT ngày 26/12/2019 của Bộ Y tế Mẫu cáo sự cố y khoa mà trung tâm sử dụng được xây dựng dựa trên biểu mẫu hướng dẫn trong phụ lục 4 của thông tư này Quy trình báo cáo sự cố y khoa tại Trung tâm y tế huyện Đức Cơ bao gồm việc báo cáo tự nguyện.
Thực hiện quy trình tiếp nhận và xử lý báo cáo sự cố, sai sót chuyên môn tự nguyện theo QT.36.QLCL (phụ lục 5) và báo cáo bắt buộc theo quy trình quản lý sự cố y khoa QT.02.QLCL (phụ lục 6).
Hệ thống báo cáo sự cố y khoa của Trung tâm được quản lý bởi Hội đồng Quản lý sự cố y khoa, bao gồm Ban giám đốc, Tổ trưởng Tổ quản lý chất lượng và trưởng khoa, cùng với các cán bộ quản lý và nhân viên y tế Hiện tại, Trung tâm chưa có Phòng Quản lý chất lượng, và Tổ Quản lý chất lượng là bộ phận tiếp nhận và quản lý sự cố y khoa, nhưng nhân lực còn mỏng và chưa có cán bộ chuyên trách cho việc báo cáo sự cố Quy định về nhiệm vụ và hoạt động của tổ còn chung chung, đặc biệt là trong việc đưa ra giải pháp khắc phục sau sự cố và đánh giá, chưa được phân công cụ thể.
Hình 1.1 Bản đồ huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai
Trung tâm y tế Huyện Đức Cơ
Sơ đồ khung lý thuyết
Khung lý thuyết được chỉnh sửa dựa trên khung lý thuyết trong nghiên cứu của tác giả Dương Minh Đức và Nguyễn Thanh Tùng (6) (7)
Quản lý điều Hoạt động của hệ Môi Yếu tố con hành thống quản lý báo cáo trường người
- Quy định, SCYK làm việc - Kiến thức về hướng dẫn của - Các quy trình, biểu mẫu - Áp lực SCYK
Bộ Y tế liên quan đến báo cáo công việc - Thái độ, dự
Quy định về SCYK bao gồm văn hóa định báo cáo và nhân lực cần thiết cho việc buộc tội SCYK Đào tạo và hệ thống quản lý báo cáo đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả Đặc điểm của tập huấn về SCYK cũng cần được chú trọng, đặc biệt là trong bối cảnh nhân khẩu học.
SCYK tại - Kiểm tra, giám sát, đánh
Trung tâm giá, khắc phục SCYK
Hình 1.2 Khung lý thuyết nghiên cứu
THỰC TRẠNG BÁO CÁO SỰ CỐ Y KHOA TẠI TTYT HUYỆN ĐỨC CƠ,
(Phân loại sự cố y khoa báo cáo, thời gian báo cáo, hình thức và quy trình báo cáo, đối tượng báo cáo, bộ phận báo cáo)