Sáng kiến phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh thông qua sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn gdcd 11 tại trường thpt nguyễn sỹ sách

Thực trạng dạy học phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh thông qua sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục công dân 11 tại trường THPT Nguyễn

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

GDCD: Giáo dục công dân

THPT: Trung học phổ thông

PHẦN HAI: NỘI DUNG

2.3 Thực trạng dạy học phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học

sinh thông qua sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng

dạy môn Giáo dục công dân 11 tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách -

Thanh Chương hiện nay

10

3 Kinh nghiệm sử dụng các phương pháp dạy học tích cực vào giảng

dạy môn GDCD 11 nhằm phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học

sinh tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách - Thanh Chương

14

3.1 Sử dụng phương pháp dạy học theo dự án để phát triển năng lực

điều chỉnh hành vi trong giảng dạy môn GDCD 11 15 3.2 Sử dụng phương pháp đóng vai để phát triển năng lực điều chỉnh

hành vi trong giảng dạy môn GDCD 11

18

3.3 Sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề để phát triển năng lực điều

chỉnh hành vi trong giảng dạy môn GDCD 11

21

3.4 Sử dụng phương pháp tình huống để phát triển năng lực điều chỉnh

hành vi trong giảng dạy môn GDCD 11

23

3.5 Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm để phát triển năng lực điều

chỉnh hành vi trong giảng dạy môn GDCD 11

26

3.6 Sử dụng phương pháp trò chơi để phát triển năng lực điều chỉnh

4 Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất 34

4 2 Nội dung và phương pháp khảo sát

4.2.1 Nội dung khảo sát

34

4 4 Kết quả khảo sát về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã

đề xuất

35 4.4.1 Sự cấp thiết của các giải pháp đã đề xuất 35 4.4.2 Tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất 42

PHẦN BA: KẾT LUẬN

2 Nhận định về áp dụng sáng kiến kinh nghiệm và khả năng mở rộng đề

PHỤ LỤC DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

sự chuẩn bị khả dĩ và tốt nhất cho những thành công trong cuộc sống

Năng lực điều chỉnh hành vi là một năng lực sống cơ bản, là khả năng con người có thể ý thức rõ ràng về cảm xúc, tính cách, quan điểm, giá trị và động cơ, hiểu biết và chấp nhận những tố chất vốn có để phát huy điểm mạnh, hạn chế những điểm yếu nhằm tổ chức tốt cuộc sống và cải thiện mối quan hệ của mình với mọi người

Với vai trò quan trọng, môn GDCD không chỉ cung cấp hệ thống kiến thức cho các em học sinh, mà còn hình thành và phát triển cho các em những năng lực

cơ bản như: Năng lực phát triển bản thân; năng lực tìm hiểu và tham gia hoạt động kinh tế - xã hội; năng lực điều chỉnh hành vi phù hợp với pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội

Trong môn Giáo dục công dân 11 THPT, phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh là giúp học sinh nhận thức được các giá trị đạo đức, truyền thống văn hóa, các giá trị trong sản xuất kinh doanh và những quy định của pháp luật Nhận thức và đánh giá được các yếu tố tác động của bản thân trong cuộc sống, học tập để từ đó có cách ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức, phù hợp với quy định của Nhà nước và xã hội

Tuy nhiên, trong suốt quá trình giảng dạy, với các phương pháp đã từng thể hiện, tôi thấy việc học và tìm hiểu kiến thức Giáo dục công dân không gây được hứng thú triệt để cho học sinh Học sinh chưa có ý thức cao trong việc tìm hiểu các kiến thức của môn học, làm cho hoạt động dạy và học không mang lại hiệu quả cao dẫn đến việc không phát huy được hết tính tích cực của học sinh trong quá trình giảng dạy, và bài giảng Giáo dục công dân của giáo viên chưa thể hiện được hết nội dung mà mình muốn truyền tải

Nắm được những điểm yếu của học sinh tại trường mình công tác nói chung, cũng như những tồn tại và hạn chế trong phương pháp giảng dạy môn Giáo dục công dân của bản thân nói riêng, với mục đích hình thành cho học sinh thói quen tìm hiểu kiến thức khoa học, xã hội và đời sống, hình thành cho các em cách ứng

xử phù hợp với các chuẩn mực đạo đức, kinh tế, pháp luật, giúp các em có thể vận dụng thành thạo những kiến thức ấy để giải quyết các vấn đề thực tiễn nên bản

2

thân đã mạnh dạn nghiên cứu và thử nghiệm đề tài: “Phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh thông qua sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn GDCD 11 tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách - Thanh Chương.”

Hình thành và phát triển năng lực điều chỉnh hành vi

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Thực tế giảng dạy của giáo viên theo chương trình Giáo dục công dân THPT lớp 11, chương trình cơ bản ở một số lớp tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách - Thanh Chương

Bộ sách giáo khoa GDCD lớp 11, Nhà xuất bản Giáo Dục, chương trình chuẩn

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu về dạy học theo phát triển năng lực và năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh theo chương trình giáo dục mới

Tìm hiểu thực tiễn việc dạy học Giáo dục công dân nói chung và phát triển năng lực điều chỉnh hành vi thông qua giảng dạy môn GDCD 11, chất lượng giảng dạy bộ môn, tình hình hứng thú học tập tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách - Thanh Chương mà đề tài áp dụng

Tìm hiểu nội dung chương trình, SGK GDCD 11 THPT để lựa chọn những nội dung cần và có thể sử dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh, từ đó giúp các em nắm được các tri thức cơ bản về kinh

tế, pháp luật, về xã hội loài người, vận dụng những tri thức đó để giải quyết các tình huống trong cuộc sống, hình thành năng lực điều chỉnh hành vi cho các em

Tiến hành thực nghiệm ở 4 lớp để kiểm chứng các biện pháp sư phạm trên

cơ sở đó rút ra kết luận khoa học

5 Tính mới và đóng góp của đề tài

Đây là đề tài lần đầu tiên được áp dụng thực hiện tại trường THPT Nguyễn

Sỹ Sách nói riêng và các trường THPT trên địa bàn Huyện Thanh Chương nói chung Đề tài khai thác, trang bị cho học sinh những phương pháp, kỹ năng có tính

hệ thống trong việc tiếp cận kiến thức môn Giáo dục công dân

Thông qua sử dụng các phương pháp dạy học tích cực đã góp phần làm mới

Nội dung sáng kiến đề cập góp phần thực hiện đổi mới phương pháp dạy học,

là nhiệm vụ trọng tâm của toàn ngành trong những năm gần đây, góp phần thực hiện tốt chương trình giáo dục phổ thông mới : rèn luyện 5 phẩm chất, 10 năng lực cho học sinh theo chương trình giáo dục mà Bộ đã ban hành

Việc phát triển năng điều chỉnh hành vi cho học sinh trong dạy học GDCD cấp THPT không quá phức tạp, giáo viên với trình độ chuyên môn nghiệp vụ, kĩ năng sư phạm của mình hoàn toàn có thể làm được Mặt khác, môn GDCD tích hợp khá nhiều kiến thức của các môn học khác nên quá trình hình thành năng lực điều chỉnh hành vi qua môn học này cũng không phải là vấn đề quá khó khăn, do

đó đề tài có khả năng ứng dụng cao trong thực tiễn

Đề tài có thể được sử dụng trong các môn học như Văn học, Lịch sử, Địa lý

và các chương trình ngoại khóa, các cuộc thi kể chuyện ở trường học

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thử nghiệm

- Phương pháp thu thập số liệu: Kiểm tra đánh giá học sinh

- Phương pháp xử lí số liệu: nhập và xử lí số liệu

- Nghiên cứu năng lực, kết quả học tập của học sinh các lớp trong sự đối sánh với nhau

- Báo cáo trước tổ, nhóm, hội đồng khoa học nhà trường nhận được những đóng góp, ý kiến của các thành viên

- Năng lực: “khả năng điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện

một hoạt động nào đó Phẩm chất tâm lí sinh lí tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao” (Từ điển Tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên NXB Đà Nẵng.1998)

Trong tài liệu tập huấn việc dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh thì năng lực là: sự kết hợp một cách linh hoạt có tổ chức kiến thức, kĩ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân, nhằm đáp ứng hiệu quả một nhu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định

Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) tổng thể được Ban Chỉ đạo đổi mới chương trình sách giáo khoa giáo dục phổ thông thông qua ngày 28/7/2017, bao gồm 10 năng lực sau:

Những năng lực chung được tất cả các môn học và hoạt động giáo dục góp phần hình thành, phát triển: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

Những năng lực chuyên môn được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học, hoạt động giáo dục nhất định: năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất

Bên cạnh việc hình thành, phát triển các năng lực cốt lõi, chương trình giáo dục phổ thông còn góp phần phát hiện, bồi dưỡng năng lực đặc biệt ( năng khiếu) của học sinh

Môn GDCD ở trường THPT có vai trò quan trọng trực tiếp trong quá trình hình thành ý thức chính trị, hành vi đạo đức, pháp luật và lối sống cho học sinh Môn học này có đặc điểm là gần gũi, gắn bó mật thiết với đời thực tiễn sinh động của gia đình, nhà trường và xã hội Đặc điểm này tạo cho môn GDCD có những lợi thế để giáo viên có thể sử dụng các phương pháp giảng dạy tích cực nhằm phát triển các năng lực cho học sinh Bên cạnh các năng lực chung, môn GDCD còn cung cấp các năng lực chuyên biệt sau:

- Năng lực điều chỉnh hành vi

- Năng lực phát triển bản thân

- Năng lực tìm hiểu và tham gia hoạt động kinh tế - xã hội

1.1.2 Chương trình giáo dục định hướng năng lực

Lựa chọn nội dung nhằm đạt được kết quả đầu ra đã quy định, gắn với các tình huống thực tiễn Chương trình chỉ quy định nội dung chính không quy định chi tiết

Mục tiêu giáo

dục

Mục tiêu dạy học được

mô tả không chi tiết và không nhất thiết phải quan sát đánh giá được

Kết quả học tập cần đạt được mô tả chi tiết và có thể quan sát, đánh giá được; thể hiện mức độ của học sinh một cách liên tục

Điều kiện dạy

Khai thác các điều kiện bên ngoài như: cơ sở văn hóa, di tích lịch sử, internet, cơ sở nghiên cứu

Phương pháp

dạy học

Giáo viên chủ yếu là người truyền thụ kiến thức, là trung tâm của quá trình dạy học Học sinh tiếp thu thụ động những tri thức được quy định sẵn

Giáo viên chủ yếu là người tổ chức,

hỗ trợ cho học sinh tự học Chú trọng phát triển khả năng giao tiếp, giải quyết vấn đề Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực

Tiêu chí đánh giá dựa vào năng lực đầu ra, có tính đến sự tiến bộ trong quá trình học tập, chú trọng khả năng vận dụng trong các tình huống thực tiễn

Quản lý dạy

học

Cơ chế bao cấp áp đặt mệnh lệnh Chương trình giáo dục được thực hiện rập khuôn, máy móc của quy định cấp trên

Cơ chế phân quyền, tăng cường sự chủ động sáng tạo của cơ sở

Giáo viên, tổ chuyên môn, nhà trường chủ động phát triển chương trình giáo dục nhà trường phổ thông; xây dựng kế hoạch giáo dục; chủ động thực hiện chương trình và kế hoạch giáo dục

1.1.3 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là dạy học theo chuẩn và định hướng kết quả sản phẩm đầu ra Kết quả đầu ra cuối cùng của quá trình dạy học là học sinh vận dụng được kiến thức, kĩ năng đã học vào giải quyết tình huống trong cuộc sống, nghề nghiệp

Dạy học theo định hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết những tình huống cuộc sống và nghề nghiệp Dạy học theo định hướng năng lực phải tổ chức các hoạt động đa dạng , phong phú, linh hoạt trong phương pháp và ứng xử sư phạm Tổ chức các hoạt động khám phá bằng cách đưa ra hệ thống câu hỏi bằng cách kích thích học sinh tìm ra kết quả Luôn kiểm tra đánh giá kiến thức kĩ năng đạt được ở học sinh

Lấy người học làm trung tâm, mục tiêu dạy học tập trung vào vận dụng kiến thức kĩ năng có thể quan sát được, nội dung dạy học thiết thực, bổ ích, gắn với các tình huống trong thực tiễn Phương pháp dạy học định hướng hoạt động thực hành, hình thức học tập đa dạng Tăng cường dạy học vận dụng giải quyết các vấn đề thực tiễn

1.2 Định hướng phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh trong môn GDCD

Năng lực điều chỉnh hành vi cho cho học sinh trong môn GDCD có nghĩa là học sinh sẽ tự nhận thức chuẩn mực hành vi, đánh giá hành vi của bản thân và người khác, từ đó sẽ tự điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức, pháp luật

7

* Nhận thức chuẩn mực hành vi có nghĩa là:

- Hiểu được trách nhiệm của công dân trong bảo vệ, xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính trị; chấp hành Hiến pháp, pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân trong các lĩnh vực của đời sống

xã hội

- Hiểu được trách nhiệm của công dân trong thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về các hoạt động kinh tế; các chuẩn mực đạo đức trong sản xuất kinh doanh và tiêu dùng

* Đánh giá hành vi của bản thân và người khác có nghĩa là:

- Phân tích, đánh giá được thái độ, hành vi, việc làm của bản thân và người khác trong chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

- Đồng tình, ủng hộ những thái độ, hành vi, việc làm phù hợp với chuẩn mực đạo đức và chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phê phán, đấu tranh với những thái độ, hành vi, việc làm vi phạm chuẩn mực đạo đức, pháp luật trong các lĩnh vực của đời sống xã hội

*Tự điều chỉnh hành vi có nghĩa là: Tự điều chỉnh và nhắc nhở, giúp đỡ người khác điều chỉnh được cảm xúc, thái độ, hành vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức, pháp luật trong thực hiện quyền, nghĩa vụ công dân và thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước về kinh tế - xã hội

Môn Giáo dục công dân là một môn học tích hợp khá nhiều kiến thức của các môn học khác Chính vì thế, giáo viên giảng dạy môn này phải chịu khó mày

mò, tìm hiểu và tích lũy kiến thức để có được những bài giảng hay và sâu

Phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực điều chỉnh hành

vi phù hợp với pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội không chỉ chú ý tích cực hóa học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn

đề gắn với tình huống cuộc sống, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên học sinh theo hướng cộng tác, nhằm phát triển tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội cho học sinh

Dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, từ đó giúp học sinh khám phá điều chưa biết chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức được sắp đặt sẵn Chú trọng rèn luyện cho học sinh những tri thức phương pháp để các em biết cách tìm lại những kiến thức đã có, biết cách suy luận tìm tòi kiến thức mới Tăng cường học hợp tác trong nhóm để cho học sinh suy nghĩ nhiều hơn, tự giác làm việc và có thảo luận bàn bạc trong nhóm Cần sử dụng các tình huống, trường hợp điển hình, hiện tượng thực tế, các vấn đề trong đời sống xã hội để phân tích đối chiếu cho bài giảng Khuyến khích học sinh liên hệ thực tiễn trong nhà

8

trường, địa phương, đất nước trong quá trình học tập Đặc biệt, cần hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức bài học để xây dựng dự án nhỏ

1.3 Lý luận chung về phương pháp dạy học tích cực trong môn GDCD

Phương pháp dạy học là tổ hợp cách thức hoạt động của thầy và trò trong quá trình dạy học, được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của người thầy, nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học

Phương pháp dạy học tích cực (phương pháp dạy học tích cực) là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học

Với việc lấy sự chủ động tìm tòi, sáng tạo, tư duy của học sinh làm nền tảng, giáo viên chỉ là người dẫn dắt và gợi mở vấn đề thì việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy học mang lại nhiều ý nghĩa cho học sinh như: Phát triển kỹ năng hợp tác, làm việc nhóm; Tăng mức độ tương tác giữa giáo viên – học sinh, giữa học sinh – học sinh; Cải thiện tư duy phản biện, cũng như khả năng ghi nhớ

và tiếp thu kiến thức cho người học; Tận dụng tối đa lợi ích của công nghệ giáo dục, đồng thời khơi nguồn tư duy sáng tạo và rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề thực tế cho học sinh

Hiện nay, các nhà nghiên cứu giáo dục trên thế giới đã đưa ra rất nhiều phương pháp dạy học tích cực nhằm giúp học sinh tiếp thu kiến thức và phát triển năng lực cá nhân một cách toàn diện Một số phương pháp dạy học tích cực được giáo viên sử dụng hiện nay như phương pháp đóng vai, phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình, phương pháp trò chơi…

Với năng lực điều chỉnh hành vi, nó giúp cho học sinh hiểu được trách nhiệm của công dân trong bảo vệ, xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính trị; chấp

9

hành Hiến pháp, pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân trong các lĩnh vực của đời sống xã hội; thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về các hoạt động kinh tế; các chuẩn mực đạo đức trong sản xuất kinh doanh và tiêu dùng

Mặt khác, giúp học sinh phân tích, đánh giá được thái độ, hành vi, việc làm của bản thân và người khác trong chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Đồng tình, ủng hộ những thái độ, hành vi, việc làm phù hợp với chuẩn mực đạo đức và chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phê phán, đấu tranh với những thái độ, hành vi, việc làm vi phạm chuẩn mực đạo đức, pháp luật trong các lĩnh vực của đời sống xã hội

Từ đó, giúp cá nhân tự điều chỉnh và nhắc nhở, giúp đỡ người khác điều chỉnh được cảm xúc, thái độ, hành vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức, pháp luật trong thực hiện quyền, nghĩa vụ công dân và thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước về kinh tế - xã hội

2.2 Đặc điểm trường THPT Nguyễn Sỹ Sách

Trường THPT Nguyễn Sỹ Sách là ngôi trường được đặt trên địa bàn các xã cụm Xuân Lâm, đây là vùng đất thuần nông, kinh tế khó khăn nhưng có truyền thống hiếu học Trong những năm tháng phát triển, nhà trường luôn coi sự nghiệp giáo dục là ưu tiên hàng đầu và luôn nỗ lực nâng cao chất lượng dạy và học Hiện nay, trường có 30 lớp với hơn 1200 học sinh, hệ thống trường lớp ngày càng được đầu tư hiện đại; thầy và trò nhà trường luôn đồng lòng nỗ lực, cố gắng học tập, tiếp thu kiến thức, nâng cao chất lượng giảng dạy cũng như học tập Nhờ vậy mà trường liên tiếp đạt được những thành tích đáng tự hào

Ngoài việc học tập, trường cũng chú trọng tổ chức một số hoạt động ngoại khóa như hoạt động thể thao, các cuộc thi thể thao, văn nghệ, thi năng khiếu giúp các em học sinh phát triển toàn diện và có cơ hội thể hiện tài năng của mình Nhờ

đó mà các thế hệ học sinh khi ra trường đều là những người có trình độ, có phẩm chất đạo đức, có kỹ năng để đáp ứng đủ yêu cầu về nguồn nhân lực của xã hội

Tuy nhiên, trong quá trình dạy học, trường cũng gặp nhiều khó khăn trong việc đổi mới phương pháp do hệ thống cơ sở vật chất còn thiếu thốn, các trang thiết bị hiện đại phục vụ cho việc dạy học còn ít Hơn nữa, học sinh nơi đây còn rụt

rè, nhút nhát nên việc triển khai các dự án học tập chưa thật sự đạt hiệu quả cao Ngoài ra, phần lớn giáo viên nhà trường thuộc thế hệ 6X, 7X, 8X nên quen với các lối dạy truyền thống, chính vì thế, việc dạy học theo chương trình giáo dục phổ thông mới gặp một số hạn chế nhất định Ở họ, ý thức đổi mới chưa nhiều bởi vì xưa nay cách dạy truyền thống theo hướng truyền thụ kiến thức vẫn mang lại hiệu quả, học sinh vẫn tiếp thu và làm bài đạt điểm cao Việc nhận thức như vậy không chỉ ảnh hưởng đến các thầy, cô mà còn gián tiếp gây ra tác động đối với các thầy,

cô khác mà còn đối với cả học sinh Ở nhiều thầy, cô giáo do ảnh hưởng cách đào

10

tạo trước đây ở các trường đại học đó là phương pháp lấy người thầy làm trung tâm, học sinh là người nhận kiến thức thụ động, áp đặt Vì thế, để nhanh chóng thay đổi họ theo chiều hướng mới cần có thời gian nhất định

Chính vì thế, yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học lại càng trở nên cấp thiết trong quá trình thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới Đây là cơ sở,

là động lực để bản thân tác giả thực hiện nghiên cứu đề tài “Phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh thông qua sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn GDCD 11 tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách - Thanh

Chương.”

2.3 Thực trạng dạy học phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh thông qua sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục công dân 11 tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách - Thanh Chương hiện nay

Để tìm hiểu thực trạng dạy học phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh thông qua sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục công dân 11 tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách - Thanh Chương hiện nay, tác giả đã tiến hành điều tra khảo sát đối với 178 học sinh tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách và 19 giáo viên giảng dạy môn GDCD tại 7 trường trên địa bàn huyện Thanh Chương theo các nội dung sau :

Phiếu 1 Phiếu khảo sát thực trạng việc dạy học phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách Phiếu khảo sát được thực hiện theo đường link sau: Link khảo sát thực trạng (phiếu dành cho giáo

+ Đối với giáo viên:

- Giáo viên phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác, các kiến thức trong thực tiễn, lựa chọn các kiến thức phù hợp để hình thành và phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh

- Vấn đề tâm lý chủ yếu vẫn quen dạy theo lối truyền thụ kiến thức nên dạy theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh, các giáo viên sẽ vất vả hơn, phải xem xét rà soát nội dung chương trình, sách giáo khoa (SGK) hiện hành để loại bỏ những thông tin cũ, lạc hậu, đồng thời bổ sung, cập nhật những thông tin mới, phù hợp Nội dung của phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh cũng yêu cầu giáo viên cấu trúc, sắp xếp lại nội dung dạy học trong chương trình hiện hành theo định hướng phát triển năng lực học sinh nên không tránh khỏi làm cho giáo viên có cảm giác ngại thay đổi

11

- Điều kiện cơ sở vật chất (thiết bị thông tin, truyền thông) phục vụ cho việc dạy học trong nhà trường còn nhiều hạn chế, hiện nay có 7/30 lớp chưa có ti vi (máy chiếu) để hỗ trợ cho việc dạy và học

- Trường THPT Nguyễn Sỹ sách là ngôi trường đóng trên địa bàn các xã miền núi nên một bộ phận học sinh còn khá nhút nhát, vì vậy, việc định hướng phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh còn gặp nhiều khó khăn Thông qua kết quả khảo sát đã phần nào phản ánh được những khó khăn của việc đổi mới phương pháp dạy học

+ Đối với học sinh:

- Dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh là cả một quá trình từ tiểu học đến THPT nên giai đoạn đầu này, đặc biệt là thế hệ học sinh hiện tại đang quen với lối mòn cũ nên khi đổi mới học sinh thấy lạ lẫm và khó bắt kịp

- Do xu thế chọn nghành nghề theo thực tế xã hội nước ta hiện nay và việc quy định các môn thi trong các kỳ thi tuyển sinh nên đa số các học sinh và phụ huynh kém mặn mà với các môn không thi, ít thi

2.3.2 Thuận lợi

+ Đối với giáo viên:

Trong quá trình quản lý công tác dạy học, Ban giám hiệu nhà trường luôn chỉ đạo, cung cấp các văn bản và đảm bảo hệ thống cơ sở vật chất, thiết bị dạy học để giáo viên và học sinh có điều kiện tốt nhất trong đổi mới phương pháp dạy học Đồng thời, lãnh đạo trường THPT Nguyễn Sỹ Sách vẫn thường xuyên nhắc nhở, phát động phong trào đổi mới trong dạy và học Ngoài ra, với sự phát triển của công nghệ thông tin, sự hiểu biết của đội ngũ giáo viên của nhà trường là cơ hội để chúng ta triển khai tốt dạy học theo định hướng phát triển năng lực

Trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn thường xuyên dạy những kiến thức có liên quan đến việc hình thành năng lực điều chỉnh hành vi con người cho học sinh

Thông qua khảo sát 19 giáo viên giảng dạy môn GDCD trên địa bàn huyện Thanh Chương thì tất cả giáo viên đều cho rằng vấn đề đổi mới phương pháp dạy học trong giảng dạy môn GDCD là việc làm rất cần thiết và quan trọng, nó được thể hiện qua các số liệu sau:

Câu 3: Thầy (cô) hãy cho biết mức độ quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học trong quá trình giảng dạy môn GDCD 11 để phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh

Bảng: Khảo sát mức độ quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học trong giảng

dạy môn GDCD để phát triển năng lực điều chỉnh hành vi

12

Sơ đồ biểu thị:

Biểu đồ: Mức độ quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học trong giảng dạy

môn GDCD để phát triển năng lực điều chỉnh hành vi

Với kết quả 47,4% giáo viên đánh giá mức quan trọng và 52,6% giáo viên đánh giá với mức rất quan trọng, có thể thấy rằng, tất cả giáo viên đều quan tâm và đánh giá cao việc đổi mới phương pháp dạy học trong phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh Đây là cơ sở để tác giả thực hiện nghiên cứu và phát triển đề tài của mình

Việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên không còn

là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, đánh giá, định hướng hoạt động học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp học.Vì vậy, giáo viên các bộ môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học

Thông qua khảo sát 19 giáo viên dạy GDCD các trường THPT ở Thanh Chương, tác giả đã thu được kết quả sau:

Câu 5: Để phát triển năng lực điểu chỉnh hành vi cho học sinh trong môn

GDCD, thầy cô đã sử dụng những phương pháp dạy học nào?

Phương pháp sử dụng Phần trăm Số lượng

Bảng:Khảo sát việc giáo viên sử dụng các phương pháp trong dạy học phát triển

năng lực điều chỉnh hành vi ở môn GDCD

Khảo sát mức độ quan trọng của đổi mới

phương pháp dạy học trong giảng dạy

môn GDCD để phát triển năng lực điều

chỉnh hành vi

Không quan trọng

Ít quan trọng Quan trọng Rất quan trọng

13

Sơ đồ biểu thị:

Biểu đồ:Các phương pháp dạy học mà giáo viên ở Thanh Chương sử dụng để phát

triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh

Với kết quả 63,2% giáo viên sử dụng phương pháp tích cực và 31,6 giáo viên

sử dụng kết hợp phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh trong giảng dạy môn GDCD, trong đó, các thầy cô đều đã khẳng định vai trò quan trọng của phương pháp tích cực

Trong những năm qua giáo viên cũng đã được trang bị thêm nhiều kiến thức mới về phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực: như phương pháp tình huống, dạy học theo dự án Bản thân mỗi giáo viên tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách vẫn luôn quan tâm đến việc nâng cao chất lượng giảng dạy, bằng cách đổi mới phương pháp dạy học

Môi trường “Trường học kết nối ” rất thuận lợi để giáo viên đổi mới trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh

+ Đối với học sinh:

SGK trình bày theo hướng “ mở ” nên cũng tạo điều kiện, cơ hội cũng như môi trường thuận lợi cho học sinh phát huy tư duy sáng tạo, từ đó các em có hứng thú tìm hiểu kiến thức môn học

Với sự phát triển công nghệ thông tin hiện nay, các em học sinh cũng dễ tiếp cận với các thông tin, dễ thích ứng được với các phương pháp dạy học tích cực như việc triển khai dự án, sắm vai Chính vì vậy, các em nhận thức được tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Năng lực điều chỉnh hành vi đã được hình thành và phát triển trong quá trình học tập của các em Tuy nhiên, để hướng dẫn các em một cách bài bản, khoa học thì thực tế đang còn nhiều hạn chế Chính vì vậy, học sinh đã nhận thức được tầm quan trọng của năng lực này trong thực tế, giúp các em hiểu và vận dụng các kiến thức trong sách vở vào đời sống, từ đó, giúp các em điều chỉnh hành vi của mình một cách phù hợp hơn

Các phương pháp dạy học để phát triển năng lực điểu chỉnh hành vi cho

học sinh trong môn GDCD

Phương pháp truyền thống Phương pháp tích cực

Cả phương pháp truyền thống và tích cực

14

Câu 4: Các em hãy cho biết mức độ quan trọng của năng lực điều chỉnh

hành vi trong môn GDCD khi giáo dục học sinh?

Bảng: Khảo sát mức độ quan trọng của năng lực điều chỉnh hành vi trong

môn GDCD khi giáo dục học sinh

Sơ đồ biểu thị:

Biểu đồ: Mức độ quan trọng của năng lực điều chỉnh hành vi trong môn GDCD

khi giáo dục học sinh

Chúng ta có thể thấy, với 98,9% học sinh khẳng định vai trò quan trọng và rất quan trọng của năng lực điều chỉnh hành vi cùng thực tế dạy học phát triển năng lực này trong môn GDCD tại các trường trên địa bàn huyện Thanh Chương đã tạo

cơ sở để tác giả thực hiện nghiên cứu đề tài Với nội dung của đề tài, bản thân tôi chỉ muốn đưa ra một số kinh nghiệm về dạy học phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh khi giảng dạy môn GDCD lớp 11

3 Kinh nghiệm sử dụng các phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn GDCD 11 nhằm phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách - Thanh Chương

Trong những năm qua, nhận thức được việc đổi mới phương pháp dạy học

theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh là vấn đề quan trọng Đặc biệt

môn GDCD, với vị trí đặc thù của mình là giữ vai trò chủ chốt trong việc giáo dục cho học sinh ý thức, hành vi của người công dân góp phần hình thành và phát triển

Khảo sát mức độ quan trọng của năng lực điều chỉnh hành vi trong môn GDCD khi giáo dục học sinh

Không quan trọng

Ít quan trọng Quan trọng Rất quan trọng

15

ở các em phẩm chất, năng lực cần thiết của người công dân Môn GDCD có vai trò quan trọng đặc biệt trong trong việc phát triển nhân cách học sinh, góp phần nâng cao nguồn nhân lực, đào tạo học sinh thành người lao động mới đáp ứng yêu cầu đòi hỏi quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Phương pháp dạy học môn GDCD phải theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng cho học sinh năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên Quá trình dạy học một bài GDCD phải là quá trình học sinh được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên thiết kế hướng dẫn Trong quá trình dạy học giáo viên phải huy động tối đa vốn hiểu biết kinh nghiệm sống của học sinh Dạy môn GDCD phải gắn chặt chẽ với thực tiễn cuộc sống Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học môn GDCD rất phong phú đa dạng bao gồm các phương pháp truyền thống như: diễn giảng, đàm thoại và các phương pháp mới như: hoạt động nhóm, giải quyết vấn đề, điều tra thực tiễn, dự

án, tình huống,

Nhận thức được tầm quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh, giáo viên nói chung và giáo viên bộ môn GDCD của trường THPT Nguyễn Sỹ Sách nói riêng đã thay đổi và có nhiều biến chuyển, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã thực hiện và mang lại hiệu quả nhất đinh

3.1 Sử dụng phương pháp dạy học theo dự án để phát triển năng lực điều chỉnh hành vi trong giảng dạy môn GDCD 11

Phương pháp dự án được hiểu là một phương pháp trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp giữa lí luận và thực hành,

tự lực lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả Phương pháp này kích thích động cơ, hứng thú học tập của học sinh, phát huy tính tự lực, tinh thần trách nhiệm, phát triển khả năng sáng tạo, rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn, kĩ năng hợp tác, năng lực nhận thức, điều chỉnh hành vi, năng lực đánh giá; giúp học sinh có cơ hội rèn luyện nhiều kỹ năng sống quan trọng như: giao tiếp, ra quyết định, giải quyết vấn đề, đặt mục tiêu…

Để thực hiện phương pháp dự án, việc đầu tiên giáo viên và học sinh phải chọn đề tài, xác định mục đích của dự án; tiếp đến, xây dựng đề cương, kế hoạch thực hiện; tiến hành thực hiện dự án; sau đó, thu thập kết quả và công bố sản phẩm; cuối cùng phải đánh giá dự án Nếu tuân thủ và thực hiện tốt các bước thì hiệu quả mang lại sẽ rất khả quan, giúp học sinh vừa nắm vững kiến thức, vừa rèn luyện được nhiều kỹ năng cần thiết, đáp ứng yêu cầu phát triển con người toàn diện

Tuy nhiên, để đạt kết quả cao khi thực hiện phương pháp này, cần lưu ý một

số nội dung như: Mục tiêu dự án phải rõ ràng và có tính thực tiễn, tính khả thi; cần xác định được thế mạnh của học sinh, phân hóa các em để tạo cơ hội tăng cường sự tham gia của học sinh trong dự án với các nhiệm vụ phù hợp Các dự án học tập cần góp phần gắn việc học tập trong nhà trường với thực tiễn đời sống, xã hội; có

+ Nhóm 1,3: Quá trình ứng dụng những thành tựu khoa học công nghệ hiện

đại vào sản xuất ở địa phương em hiện nay?

+ Nhóm 2,4: Những thay đổi của địa phương em trong quá trình thực hiện

công nghiệp hóa, hiện đại hóa?

Với nội dung đó, học sinh sẽ xây dựng đề cương, kế hoạch, phân công snhiệm vụ trong quá trình thực hiện dự án, cả nhóm cùng nhau tìm hiểu, thu thập kết quả, công bố sản phẩm

Học sinh trình bày sản phẩm của mình sau khi đã hoàn thành dự án

Năng lực năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh được hình thành:

+ Học sinh sẽ hiểu được các kiến thức khoa học và một số vấn đề cơ bản về quá trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Giải thích được một cách đơn giản một số hiện tượng về vấn đề công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang diễn ra ở địa phương mình

+ Vận dụng được các kiến thức đã học để phân tích, đánh giá, xử lí các hiện tượng, vấn đề, tình huống trong thực tiễn cuộc sống; biết đánh giá được thái độ,

17

hành vi, việc làm của bản thân và người khác trong chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Đồng tình, ủng hộ những thái độ, hành vi, việc làm phù hợp; phê phán, đấu tranh với những thái độ, hành vi, việc làm vi phạm chuẩn mực đạo đức, pháp luật trong quá trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại địa phương

+ Khi hiểu được, các em sẽ từ từ điều chỉnh hành vi của mình bằng cách tham gia một số hoạt động phù hợp với lứa tuổi như: nâng cao trình độ học vấn, tiếp thu và ứng dụng những thành tựu khóa hoạc kỹ thuật…để tham gia vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại quê nhà

+Tham gia và vận động người thân trong gia đình, xóm làng thực hiện tốt chủ trương, chính sách Đảng và Nhà nước trong quá trình tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại địa phương mình

Ví dụ 2: Khi giảng dạy bài 11: Chính sách dân số và giải quyết việc làm,

giáo viên có thể sử dụng phương pháp dự án

Đây là phương pháp người học thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp giữa lí thuyết với thực hành, tự lực lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả Với kiến thức bài học có tính thực tiễn cao, học sinh dễ thực hiện được các dự án trong thực tế, nội dung chủ yếu là tìm hiểu quá trình xây dựng quê hương, làng xóm của mình, giáo viên chia học sinh thành 4 nhóm, hình thức làm việc ngoài giờ học trên lớp, thời gian 1 tuần, sản phẩm có thể là một bài thu hoạch hoặc là video, tranh ảnh:

Nhóm 1,2 Tìm hiểu về Công ty gạch ngói Tuynen Rào Gang – Thanh Khai

Năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh được hình thành: Học sinh sẽ nhận thức được giá trị của lao động, chỉ có lao động mới giúp con người có cuộc sống ấm no, giúp xã hội giàu mạnh Truyền thống hăng say lao động là một truyền thống quý báu của dân tộc Việt nam nói chung và của quê hương Thanh Chương nói riêng Chính điều này sẽ giúp cho các em phân tích, đánh giá được suy nghĩ và hành vi của mình khi bản thân là lực lượng lao động trong tương lai Giúp các em hiểu được rằng, chỉ có lao động mới giúp thay đổi cuộc

18

sống mình, quê hương làng xóm mình, từ đó các em sẽ tham gia vào các hoạt động kinh tế xã hội một cách tự nguyện và tích cực hơn; biết phê phán đối với những cá nhân lười lao động, ỉ lại, ăn sẵn hoặc các hành vi vi phạm pháp luật Đồng thời, thông qua đó học sinh sẽ thấy được quá trình phân công lao động, sắp xếp và tạo công ăn việc làm cho người lao động địa phương ở chính các xí nghiệp trên địa bàn mình

Học sinh tham quan tại các cơ sở sản xuất trên địa bàn huyện

Thông qua phương pháp này sẽ giúp các em học sinh nhận thấy được mình

có những điểm mạnh và điểm yếu nào, từ đó sẽ điều chỉnh hợp lý hơn Phương

19

pháp mà trong quá trình dạy học chúng tôi thường sử dụng để tạo sự hứng thú của học sinh hình thành kĩ năng giao tiếp, có cơ hội bộ lộ cảm xúc Đây là phương pháp giúp học sinh rèn luyện được tính tự tin, năng lực ngôn ngữ của bản thân, rèn luyện thực hành kĩ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo hướng tích cực

Để thực hiện phương pháp này, chúng ta có thể thực hiện theo quy trình sau: Đầu tiên, giáo viên nêu chủ đề, chia nhóm và giao tình huống, yêu cầu đóng vai cho từng nhóm Trong đó có quy định rõ thời gian chuẩn bị, thời gian đóng vai của mỗi nhóm Các nhóm thảo luận chuẩn bị đóng vai Các nhóm lên đóng vai hoặc trình chiếu đoạn video đóng vai đã được quay lại Lớp thảo luận, nhận xét về cách ứng xử và cảm xúc của các vai diễn; về ý nghĩa của các cách ứng xử Giáo viên kết luận, định hướng cho học sinh về cách ứng xử tích cực trong tình huống đã cho

Tuy nhiên, để sử dụng phương pháp này có hiệu quả, giáo viên cần lưu ý một số nội dung như sau:

- Tình huống đóng vai phải phù hợp với chủ đề bài học, phù hợp với lứa tuổi, trình độ học sinh và điều kiện, hoàn cảnh lớp học

- Tình huống không nên quá dài và phức tạp, vượt quá thời gian cho phép

- Tình huống phải có nhiều cách giải quyết

- Tình huống cần để mở để học sinh tự tìm cách giải quyết, cách ứng xử phù hợp; không cho trước “ kịch bản”, lời thoại

- Mỗi tình huống có thể phân công một hoặc nhiều nhóm cùng đóng vai

- Phải dành thời gian phù hợp cho học sinh thảo luận xây dựng kịch bản và chuẩn bị đóng vai

- Cần quy định rõ thời gian thảo luận và đóng vai của các nhóm

- Trong khi học sinh thảo luận và chuẩn bị đóng vai, giáo viên nên đi đến từng nhóm lắng nghe và gợi ý, giúp đỡ học sinh khi cần thiết

- Các vai diễn nên để học sinh xung phong hoặc tự phân công nhau đảm nhận

- Nên khích lệ cả những học sinh nhút nhát cùng tham gia

- Nên có hoá trang và đạo cụ đơn giản để tăng tính hấp dẫn của tiểu phẩm đóng vai

Ví dụ 1: Khi dạy bài 10: “Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa”, phần nội dung

mục c: “Nội dung cơ bản của dân chủ trong lĩnh vực văn hóa” và mục d: “Nội dung cơ bản của dân chủ trong lĩnh vực xã hội”, giáo viên có thể sử dụng phương pháp đóng vai

20

Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm, giao chủ đề cho mỗi nhóm, các nhón chuẩn bị trong vòng 1 tuần và sau đó, thời gian diễn trên lớp là 5 phút.( thời gian chuẩn bị ở nhà thì các nhóm tự sắp xếp và bố trí cho phù hợp)

+ Nhóm 1,3: Nạn tảo hôn/Những tư tưởng lạc hậu, mê tín dị đoan

+ Nhóm 2,4: Nạn bạo lực gia đình/ Tình trạng trọng nam khinh nữ trong nhân dân

Học sinh sắp xếp nội dung và các vai diễn, sau đó trình bày cảm nhận và ứng xử theo một vai giả định Từ đó, giúp các em suy nghĩ sâu sắc hơn về một vấn

đề của xã hội dưới góc nhìn trong của người trong cuộc, các em tập trung vào giải quyết, ứng xử phù hợp

Học sinh đóng vai về nạn bạo lực gia đình và phân biệt giới tính

Năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh được hình thành: Học sinh hiểu được các giá trị của đạo đức gia đình, các truyền thống tốt đẹp của hôn nhân, gia đình Việt Nam xưa và nay Từ đó, các em sẽ tự phân tích, đánh giá được những giá trị nào còn phù hợp và những hủ tục nào cần loại bỏ trong việc xây dựng hôn nhân

và gia đình, cũng như trong việc giải phóng con người khỏi những thiên kiến, định kiến lạc hậu Thông qua đó, các em học sinh sẽ tự nhận thức và điều chỉnh hành vi

21

của mình trong tham gia một số hoạt động phù hợp trong việc thực hiện quyền dân chủ trong lĩnh vực văn hóa, xã hội, như: vấn đề tuyên truyền bình đẳng giới; phê phán, đấu tranh để xóa bỏ các hủ tục lạc hậu, nạn phân biệt giới tính, bạo lực gia đình, từ đó hướng con người đến những điều tốt đẹp, hay như tuyên truyền hôn nhân đúng pháp luật, xây dựng gia đình văn hóa, bảo vệ những giá trị nhân văn

trong hôn nhân gia đình

Ví dụ 2: Khi giảng Bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường, phần

“Trách nhiệm của công dân đối với chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường”, giáo viên có thể sử dụng phương pháp đóng vai nhằm tích hợp nội dung phổ biến pháp luật trong lĩnh vực này:

Giáo viên chia lớp thành hai nhóm và nêu chủ đề thời gian để các nhóm chuẩn bị 1 tuần và thời gian để nhóm đóng vai tình huống đó trên lớp là 5 phút( thời gian chuẩn bị bài ở nhà và các nhóm tự sắp xếp lập kế hoạch để đóng vai cho tình huống):

+ Nhóm 1: Tình trạng vứt rác bừa bãi

+ Nhóm 2: Nạn săn bắt động vật quý hiếm

Học sinh trình bày suy nghĩ cảm nhận và ứng xử theo một vai giả định, giúp học suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề từ chỗ đứng góc nhìn của người trong cuộc, tập trung vào một sự kiện cụ thể mà các em quan sát được từ vai của mình

Năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh được hình thành, đó là: Các em học sinh sẽ hiểu được các hành vi như thế nào thì sẽ đe dọa đến tài nguyên, môi trường và kể cả đe dọa con người Vậy nên, thông qua các vai diễn các em sẽ làm toát lên được vai trò, trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức trong việc bảo vệ tài nguyên, môi trường, bảo vệ sự sống của cả loài người Đồng thời, biết lên án, đấu tranh, phê phán những hành vi vi phạm pháp luật, đe dọa môi trường, gây lãng phí tài nguyên làm ảnh hưởng đến cược sống của con người, từ đó, các em đưa ra được các quyết định hợp lý và tuyên truyền mọi người tham gia giải quyết một số vấn đề của cá nhân, gia đình và cộng đồng bằng các hành vi, việc làm phù hợp nhằm bảo vệ môi trường xung quanh, xây dựng gia đình văn hóa, cộng đồng văn minh

3.3 Sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề để phát triển năng lực điều chỉnh hành vi trong giảng dạy môn GDCD 11

Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học đặt ra trước học sinh các vấn đề nhận thức có chứa đựng mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái chưa biết, chuyển học sinh vào tình huống có vấn đề, kích thích họ tự lực, chủ

động và có nhu cầu mong muốn giải quyết vấn đề Học sinh sẽ vạch ra những cách

giải quyết vấn đề, tình huống cụ thể gặp phải trong đời sống hàng ngày thông qua

đó phát triển tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề

22

Để sử dụng phương pháp này, giáo viên có thể thực hiện theo quy trình sau: Trước hết, cần xác định, nhận dạng vấn đề/tình huống cần giải quyết là gì; nêu lên các chi tiết có liên quan đến vấn đề; nêu lên những câu hỏi giúp cho việc giải quyết vấn đề; kiểm tra, xem xét tất cả những thông tin đã tập hợp được về vấn đề; liệt kê tất cả các giải pháp; đánh giá kết quả các giải pháp; so sánh kết quả các giải pháp; quyết định chọn giải pháp tốt nhất; lặp lặp các bước trên nếu kết quả chưa tốt

Tuy nhiên, để sử dụng phương pháp này có hiệu quả thì cần lưu ý một số nội dung sau: vấn đề phải phù hợp với chủ đề bài học, phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh, phải gần gũi với cuộc sống thực của học sinh, kích thích được sự sáng tạo của người học Tình huống phải chứa đựng những mâu thuẫn cần giải quyết, gợi ra cho HS nhiều hướng suy nghĩ, nhiều cách giải quyết vấn đề và cách

giải quyết vấn đề được lựa chọn phải là giải pháp tối ưu nhất

Ví dụ 1: Khi giảng dạy bài 4: Cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng

hóa, mục 3b: Mặt hạn chế của cạnh tranh, giáo viên có thể đưa ra vấn đề sau:

Với thông tin, ngày 11/3/2022, xăng dầu tăng mạnh, ở mức từ 3800 – 4800 đồng/lít Đây cũng là lần tăng giá thứ 7 liên tiếp và lần thứ 6 liên tục từ đầu năm Trước thông tin đó, một số cửa hàng xăng dầu đã treo biển “hết xăng”, không bán nhằm để đến thời điểm tăng giá bán ra để thu lợi nhuận

(Theo Báo 2 Sao.net, ngày 10/3/2022)

+ Đưa ra các cách giải quyết như: Đối với nhà nước phải có những biện pháp xử phạt nghiêm minh; đối với công dân thì có thể lên án, phê phán, tố cáo đối với các hiện tượng trên

Năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh được hình thành: Học sinh hiểu được một cách đơn giản về các hiện tượng kinh tế, biết được đâu là những hành vi

vi phạm pháp luật cần được điều chỉnh Thông qua đó, giúp các em có cách ứng

xử phù hợp với các quy định của pháp luật và có thể tự tin giải quyết các tình huống trong thực tế, nâng cao ý thức trách nhiệm trong quá trình tham gia các hoạt động kinh tế; đồng thời biết lên án, phê phán những hành động sai trái, vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân; tuyên truyền vận động

23

mọi người cùng thực hiện nghiêm chỉnh chủ trương, đường lối của Đảng và pháp

luật của Nhà nước về phát triển kinh tế và quản lý kinh tế - xã hội

Ví dụ 2: Khi giảng bài 9: Nhà nước xã hội chủ nghĩa, phần 2c: Chức năng

của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt nam, giáo viên có thể kể hoặc trình chiếu câu chuyện về các vụ án kinh tế, tham nhũng nổi bật trong thời gian qua

Thông tin:

Theo thông tin từ Bộ Công an, Công ty Việt Á đã cung ứng kit xét nghiệm cho trung tâm kiểm soát bệnh tật và các cơ sở y tế khác của 62 tỉnh, thành phố cả nước với doanh thu gần 4.000 tỷ đồng, cơ quan điều tra các cấp đã khởi tố 102 người liên quan vụ Công ty Cổ phần công nghệ Việt Á nâng khống giá kit xét nghiệm Covid-19, trong đó có 8 quan chức thuộc Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ và

hàng chục lãnh đạo, cán bộ CDC, sở y tế các tỉnh, thành phố

(Tạp chí điện tử Đầu tư tài chính, ngày 26/12/2022)

Câu hỏi:

1 Em có suy nghĩ gì khi đọc các thông tin trên?

2 Nhà nước cần làm gì để hạn chế những hành vi tham ô, tham nhũng và những hành vi sai phạm trong quản lý kinh tế?

Học sinh nghe (quan sát) câu chuyện đó, sau đó từng em có thể cảm nhận riêng biệt nhưng về cơ bản các em thấy được những hành vi vi phạm pháp luật cần được lên án và xử lý nghiêm minh Việc nhà nước xử lý những hành vi vi phạm đạo đức, vi phạm pháp luật không có vùng cấm, không phân biệt đối xử là thể hiện được chức năng của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, từ đó giúp

xã hội ổn định, nhân dân có lòng tin để xây dựng chính quyền ngày càng vững mạnh

Năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh được hình thành: Học sinh hiểu được thế nào là tham nhũng, là vi phạm pháp luật, và từ đó các em biết về vai trò của nhà nước trong việc quản lý xã hội Và một điều chắc chắn rằng, hình ảnh một

Bộ trưởng bị xử lý nghiêm minh sẽ tác động rất lớn đến suy nghĩ và hành động của các em học sinh, giúp các em hiểu và suy nghĩ được về sự nghiêm minh của pháp luật, hiểu được những giá trị trong cuộc sống Từ đó, các em sẽ biết lên án, tố cáo

và đấu tranh với những hành vi sai trái, tư lợi, làm thất thoát nghiêm trọng tài sản của Nhà nước, của nhân dân; các em tự tin giải quyết các tình huống thực tiễn và tham gia vào các hoạt động xây dựng quê hương, làng xóm bằng những việc thiết thực Đồng thời, tuyên truyền mọi người cùng tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam một cách tích cực hơn, tốt đẹp hơn

3.4 Sử dụng phương pháp tình huống để phát triển năng lực điều chỉnh hành vi trong giảng dạy môn GDCD 11

24

Phương pháp tình huống hay còn gọi là phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình, trong đó học sinh tự lực nghiên cứu một tình huống thực tiễn và giải quyết vấn đề của tình huống đặt ra Tình huống là một vấn đề thực tế, trong đó chứa đụng những mâu thuẫn Người ta phải đưa ra một quyết định trên cơ sở cân nhắc phương án giải quyết khác nhau Tình huống cũng có thể là một hoàn cảnh gắn với câu chuyện có cốt truyện, nhân vật có chứa đựng xung đột, có tính phức hợp được viết ra để chứng minh một vấn đề hay một số vấn đề của cuộc sống thực

tế Với phương pháp giải quyết tình huống học sinh phải tự suy nghĩ điều gì sẽ xảy

ra hay mình sẽ làm gì nếu là nhân vật trong tình huống đó, đưa ra cách giải quyết vấn đề Học sinh phải huy động kiến thức để giải quyết tình huống, phát huy được năng lực tự học, năng lực tư duy, tìm kiếm và xử lí thông tin, năng lực sáng tạo Phương pháp này bộ môn GDCD thường hay sử dụng trong giảng dạy để phát huy tính sáng tạo và biết liên hệ thực tiễn của học sinh

Tuy nhiên, để sử dụng phương pháp này có hiệu quả, giáo viên cần lưu ý một số nội dung sau: Vì trường hợp điển hình được nêu lên nhằm phản ánh tính đa dạng của cuộc sống thực, nên nó phải tương đối phức tạp, với các tuyến nhân vật

và những tình huống khác nhau chứ không phải là một câu chuyện đơn giản Trường hợp điển hình có thể dài hay ngắn, tuỳ từng nội dung vấn đề song phải phù hợp với chủ đề bài học, phù hợp với trình độ học sinh và thời lượng cho phép Tùy từng trường hợp, giáo viên có thể tổ chức cho cả lớp cùng nghiên cứu một trường hợp điển hình hoặc phân công mỗi nhóm nghiên cứu một trường hợp khác nhau

Ví dụ 1: Khi giảng dạy Mục 3: Trách nhiệm của công dân trong việc tham

gia xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bài 9: Nhà nước

xã hội chủ nghĩa, giáo viên có thể sử dụng các tình huống sau:

Tình huống 1: Sau khi tan buổi học T nói với H : chúng ta phải về nhanh

để tập văn nghệ chào mừng quốc khánh 2/9 với mọi người trong xóm, vì hôm nay

là thứ 7 theo kế hoạch của xóm là tập trung diễn lại các tiết mục văn nghệ

- H nói: Thôi việc này liên quan gì đến bọn mình ! Đó là việc của người lớn !

Câu hỏi

1 Em có đồng ý với ý kiến của H không ? Vì sao ?

2 Em sẽ giải thích như thế nào để bạn H hiểu được trách nhiệm của mình và mọi người đối với việc tham gia các hoạt động của địa phương?

Tình huống 2: Trên đường đi học, A và B phát hiện một thanh niên đang rải

truyền đơn nói xấu chế độ và Nhà nước Thấy vậy, A định chạy lại ngăn cản thì B

kéo A đi và nói :

- Thôi việc này liên quan gì đến bọn mình ! Đi đi kẻo muộn học !

25

Câu hỏi:

1 Em có đồng ý với ý kiến và việc làm của B không ? Vì sao ?

2 Nếu là B, em sẽ ứng xử như thế nào ? Vì sao em lại ứng xử như vậy ?

Để giải quyết tình huống trên, học sinh có thể trao đổi thảo luận theo nhóm

và đưa ra cách giải quyết tình huống và các giải pháp tình huống đưa ra

Với các tình huống này học sinh phải huy động kiến thức hay cách giải quyết của cả nhóm và lựa ra phương án giải quyết tốt nhất Thông qua đó hình thành cho các em năng lực hợp tác, tìm kiếm và xử lí thông tin, biết liên hệ thực tiễn, tham gia tích cực các hoạt động văn hóa tại địa phương Từ đó nêu và hiểu được trách nhiệm của học sinh trong việc giữ gìn và phát huy truyền thống yêu nước của dân tộc, góp phần xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước, giúp các em

có các hành vi phù hợp

Thông qua giải quyết tình huống, năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh được hình thành: Các em hiểu được các giá trị đạo đức, truyền thống văn hóa, các quy định của pháp luật và nhận ra được các yếu tố tác động đến bản thân mình trong quá trình học tập Ngoài ra, giúp các em phân tích, đánh giá, xử lý được các yếu tố tác động đến bản thân, có cách ứng xử phù hợp với các tình huống trong thực tế Biết đấu tranh, phê phán, lên án đối với các hành vi vi phạm pháp luật, chống phá Nhà nước, chống phá cách mạng Mặt khác, thông qua cách giải quyết tình huống, học sinh tự đánh giá và đưa ra các quyết định của mình cho phù hợp với pháp luật và đạo đức xã hội, đặc biệt là trong vấn đề xây dựng và bảo vệ

Tổ Quốc, từ đó sẽ tham gia tích cực vào công tác tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước để mọi người phát huy hết tinh thần, trách nhiệm đối với đất nước

Ví dụ 2: Khi giảng dạy Mục 2a: Nhiệm vụ của khoa học công nghệ, bài 13:

Chính sách giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, văn hóa, giáo viên có thể

sử dụng các tình huống sau:

Tình huống: Khi trao đổi về tầm quan trọng của khoa học và công nghệ đối

với một đất nước, M cho rằng: Một đất nước có nền kinh tế phát triển chủ yếu là

do sở hữu được nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đa dạng Khi có nguồn tài nguyên phong phú ấy, chúng ta chỉ cần bán đi và thu ngoại tệ về sẽ nhanh chóng trở lên giàu có Vì thế, khoa học và công nghệ không thể quan trọng bằng tài nguyên thiên nhiên

Câu hỏi: Em có nhận xét gì về ý kiến trên?

Để giải quyết tình huống trên, học sinh có thể trao đổi thảo luận theo nhóm

và đưa ra cách giải quyết tình huống và các giải pháp tình huống đưa ra

Với các tình huống này học sinh phải huy động kiến thức hay cách giải quyết của cả nhóm và lựa ra phương án giải quyết tốt nhất Thông qua đó hình

26

thành cho các em năng lực hợp tác, tìm kiếm và xử lí thông tin, biết liên hệ thực tiễn, tham gia tìm hiểu về vai trò và nhiệm vụ của khoa học công nghệ trong sự phát triển của địa phương mình Từ đó nêu và hiểu được trách nhiệm của học sinh trong việc tiếp thu và ứng dụng khoa học công nghệ trong đời sống nhằm góp phần xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước, giúp các em có các hành vi phù hợp

Thông qua giải quyết tình huống, năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh được hình thành: Các em hiểu được các vai trò và nhiệm vụ của khoa học công nghệ Ngoài ra, giúp các em phân tích, đánh giá được các yếu tố tác động đến hoạt động khoa học công nghệ tại địa phương mình, có cách ứng xử phù hợp với các tình huống trong thực tế Đấu tranh với các hành vi thực dụng, gây cản trở đến hoạt động phát triển khoa học công nghệ tại địa phương Mặt khác, thông qua cách giải quyết tình huống, học sinh tự đánh giá và đưa ra các quyết định của mình trong việc học tập, nâng cao trình độ, thái độ trong việc tiếp thu những thành tựu của khoa học công nghệ; đồng thời tích cực vận động mọi người thay đổi tư tưởng và hành động trong quá trình sản xuất và chuyên môn hóa, ứng dụng và chuyển giao công nghệ trong lao động, sản xuất, từ đó giúp địa phương mình ngày càng phát triển

3.5 Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm để phát triển năng lực điều chỉnh hành vi trong giảng dạy môn GDCD 11

Phương pháp thảo luận nhóm: đây là phương pháp sử dụng rộng rãi nhằm giúp học sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho học sinh có thể chia sẻ kinh nghiệm Với phương pháp này phát huy được năng lực

tự học, hợp tác, biết tìm kiếm và xử lí thông tin, học sinh tự tin hơn trong trình bày

ý kiến của mình Đồng thời, thông qua phương pháp này, học sinh tự nhận biết được trách nhiệm của mình nên từ đó giúp các em điều chỉnh được hành vi của bản thân, các em tự biết được mình nên làm gì khi tham gia vào hoạt động của cả nhóm Đây là phương pháp mà đa số giáo viên trong trường vận dụng trong quá trình dạy học

Phương pháp thảo luận nhóm được tiến hành theo cách sau:

Giáo viên nêu chủ đề thảo luận, chia nhóm, giao câu hỏi, yêu cầu thảo luận cho mỗi nhóm, quy định thời gian thảo luận và phân công vị trí ngồi thảo luận cho các nhóm

Các nhóm tiến hành thảo luận Đại diện các nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm Các nhóm khác lắng nghe, chất vấn, trao đổi, bổ sung ý kiến Cuối cùng giáo viên tổng kết các ý kiến

Tuy nhiên, để sử dụng phương pháp này có hiệu quả, cần lưu ý một số nội dung sau:

Trong cách chia nhóm, có rất nhiều cách để chia nhóm theo các tiêu chí khác nhau, không nên áp dụng một tiêu chí duy nhất trong cả năm học Số lượng học

27

sinh 1 nhóm nên từ 4- 6 học sinh Nhiệm vụ của các nhóm có thể giống nhau, hoặc mỗi nhóm nhận một nhiệm vụ khác nhau, là các phần trong một chủ đề chung Dạy học nhóm thường được áp dụng để đi sâu, luyện tập, củng cố một chủ đề đã học hoặc cũng có thể tìm hiểu một chủ đề mới nên các câu hỏi phải phù hợp với nội dung bài học, năng lực học sinh và điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường

Ví dụ 1: Khi giảng mục 2a (Bài 5: Cung cầu trong sản xuất và lưu thông

hàng hóa): Nội dung quan hệ cung cầu, giáo viên có thể chia lớp thành 4 nhóm với

4 nội dung:

Nhóm 1:

Thông tin: Dự báo năm nay thời tiết sẽ nắng nóng hơn năm ngoái nên nhu cầu

về máy điều hòa, quạt hơi nước dự tính sẽ tăng 20% so với năm ngoái

Câu hỏi: Trước thông tin nghiên cứu thị trường trên, nhà cung cấp máy điều

hòa và quạt hơi nước sẽ làm gì? Cung cầu tác động lẫn nhau như thế nào?

Nhóm 2:

Tình huống

Đi học về, A thấy mẹ ngồi thẫn thờ bên xe thanh long mới hái, A lo lắng hỏi mẹ: Mẹ ơi, mẹ làm sao vậy?

- Mẹ buồn vì mùa thanh long này con – mẹ A đáp

A: Thanh long năm nay được mùa, cây nào cũng trĩu quả, sao mẹ buồn?

Mẹ: Thanh long nhà ai cũng được mùa con ạ

Câu hỏi: Theo em, tại sao mẹ bạn A lại không vui khi thanh long được mùa?

Cung cầu ảnh hưởng như thế nào đến giá cả thị trường?

Nhóm 3:

Thông tin: Giá một đôi giày trượt patin hiện tại là 1200000đồng/1 đôi, tăng gần 50% so với năm ngoái Dự đoán đôi giày patin sẽ còn tăng cao hơn nữa do nhu cầu của học sinh hiện nay rất thích trượt patin vì vừa chơi được thể thao, vừa rất hợp thời trang Hiện nay nhu cầu đã vượt qua nguồn cung

Câu hỏi: Khi giá giày patin tăng sẽ tác động như thế nào đến lượng cung

giày patin? Vậy, giá cả ảnh hưởng đến lượng cung như thế nào?

Nhóm 4:

Thông tin: Nhân dịp lễ 20/10 một số cửa hàng thực hiện giảm giá từ 30% - 70% một số mặt hàng như: quần áo, đồng hồ, giày dép…của nữ

Câu hỏi: Thông tin trên tác động như thế nào đến người tiêu dùng? Giá cả

ảnh hưởng như thế nào đến cầu?

- Cung cầu tác động lẫn nhau:

+ Cầu tăng  sản xuất kinh doanh mở rộng  Lượng cung hàng hóa tăng + Cầu giảm  sản xuất kinh doanh thu hẹp  lượng cung hàng hóa giảm

Nhóm 2:

- Sở dĩ mẹ bạn A không vui khi thanh long được mùa vì khi thanh long được mùa thì giá sẽ thấp, lợi nhuận sẽ ít

- Cung – cầu ảnh hưởng đến giá cả thị trường:

+ Cung > cầu  giá cả thị trường < giá trị hàng hóa

+ Cung < cầu  giá cả thị trường > giá trị hàng hóa

+ Cung = cầu  giá cả thị trường = giá trị hàng hóa trong sản xuất

Nhóm 3:

- Khi giá giày patin tăng thì lượng cung giày patin sẽ tăng lên

- Giá cả ảnh hưởng đến lượng cung: Về phía cung: Khi giá tăng  mở rộng sản xuất  cung tăng và ngược lại

Nhóm 4:

- Với thông tin trên tác động đến người tiêu dùng: nhiều người tiêu dùng sẽ

đi mua các sản phẩm giảm giá

- Giá cả ảnh hưởng đến cầu: Khi giá cả giảm  cầu tăng và ngược lại

Trong thực tế các trường hợp của cung – cầu vận động không ăn khớp với nhau

Qua các nội dung thảo luận đó, năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh được hình thành: Các em hiểu được nội dung và các biểu hiện của quan hệ cung cầu Ngoài ra, giúp các em phân tích, đánh giá được sự tác động lẫn nhau giữa các yếu tố trong quan hệ cung cầu Mặt khác, thông qua cách giải quyết các nội dung được giao, học sinh tự đánh giá và đưa ra các quyết định của mình trong cách giải quyết nội dung được giao; đồng thời biết vận dụng kiến thức để giải thích các hiện tượng cung cầu trong thực tiễn, biết đánh giá, nhận xét, phê bình những hành vi buôn bán không phù hợp trong thực tế, từ đó bản thân sẽ biết vận dụng mối quan hệ đó sao cho có lợi nhất, tuyên truyền vận động mọi người thực hiện tốt mối quan hệ cung cầu

29

Ví dụ 2: Khi dạy bài 11: Chính sách dân số và giải quyết việc làm, mục 2:

Chính sách giải quyết việc làm, giáo viên có thể sử dụng phương pháp thảo luận nhóm để giảng dạy nội dung này Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm với 2 nội dung sau

Nhóm 1,3: Em có nhận xét gì về tình hình việc làm ở nước ta hiện nay? Mục

tiêu của chính sách giải quyết việc làm?

Nhóm 2,4: Đảng và Nhà nước ta có những chính sách nào để thực hiện hiệu

quả chính sách giải quyết việc làm?

- HS sau 5 phút yêu cầu đại diện các nhóm lên trình bày nội dung đã thảo luận

- Các nhóm bổ sung, Gv nhận xét và rút ra kết luận

Học sinh tiến hành thảo luận nhóm

- Dự kiến các nội dung học sinh có thể nêu ra được:

- Tình hình việc làm ở nước ta

+ Chính sách việc làm của Chính phủ đã tạo ra nhiều việc làm mới Tuy vậy tình trạng thiếu việc làm ở nước ta vẫn là vấn đề rất bức xúc cả ở thành thị và nông thôn

+ Số người trong độ tuổi lao động chiếm tỷ lệ lớn

+ Cơ cấu dân số vàng nhưng không ít những thách thức

- Mục tiêu chính sách giải quyết việc làm

+ Tập trung giải quyết việc làm cả ở nông thôn và thành thị

+ Phát triển nguồn nhân lực

+ Mở rộng thị trường lao động

30

+ Giảm tỷ lệ thất nghiệp

+ Tăng tỷ lệ lao động đã qua đào tạo nghề

- Phương hướng cơ bản

+ Thúc đẩy phát triển sản xuất và dịch vụ, khuyến khích các thành phần kinh

tế, các nhà đầu tư sản xuất, kinh doanh có hiệu quả nhằm tạo ra việc làm cho người lao động

+ Khuyến khích làm giàu theo pháp luật, tự do hành nghề, khôi phục và phát triển nghề truyền thống, đẩy mạnh phong trào thanh niên lập nghiệp

+ Đẩy mạnh xuất khẩu lao động, đặc biệt là lao động đã qua đào tạo nghề, tăng thu nhập cho người lao động

+ Sử dụng có hiệu quả nguồn vốn trong chương trình mục tiêu quốc gia để giải quyết việc làm, cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động

Năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh được hình thành: Học sinh sẽ biết

và hiểu về thực trang lao động việc làm của cả nước nói chung và Thanh Chương nói riêng; các em hiểu được những mực tiêu và phương hướng mà Đảng và Nhà nước đưa ra nhằm giải quyết vấn đề việc làm cho người lao động Thông qua đó, các em hiểu về truyền thống hăng say lao động của quê hương, đất nước mình Chính điều này sẽ giúp cho các em phân tích, đánh giá được suy nghĩ và hành vi của mình khi bản thân là lực lượng lao động trong tương lai Biết phên phán, đấu tranh với các hành vi lười lao động hoặc các hành vi cản trợ việc thực hiện quyền lao động của người khác Giúp các em hiểu được rằng, chỉ có lao động mới giúp thay đổi cuộc sống mình, quê hương làng xóm mình, từ đó các em sẽ tham gia vào các hoạt động kinh tế xã hội một cách tự nguyện và tích cực hơn Đồng thời, thông qua đó học sinh sẽ thấy được sự chuyển biến trong quá trình phân công lao động, sắp xếp và tạo công ăn việc làm cho người lao động địa phương ở chính các xí

nghiệp trên địa bàn mình

3.6 Sử dụng phương pháp trò chơi để phát triển năng lực điều chỉnh hành vi thông qua giảng dạy môn GDCD 11

Là phương pháp dạy học mà giáo viên sẽ tổ chức cho các em học sinh tìm hiểu về một vấn đề nào đó thông qua chơi trò chơi Phương pháp này thuộc danh sách các phương pháp dạy học mới, giúp tăng sự kích thích, hứng thú tìm hiểu vấn

đề của học sinh

Quy trình để thực hiện phương pháp này được tổ chức như sau:

Bước 1: Giáo viên giới thiệu tên, mục đích của trò chơi

Bước 2: Hướng dẫn chơi Bước này bao gồm những việc làm sau:

- Tổ chức người tham gia trò chơi: Số người tham gia, số đội tham gia (mấy đội chơi), quản trò, trọng tài

31

- Các dụng cụ dùng để chơi (giấy khổ to, quân bài, thẻ từ, cờ…)

- Cách chơi: Từng việc làm cụ thể của người chơi hoặc đội chơi, thời gian chơi, những điều người chơi không được làm…

- Cách xác nhận kết quả và cách tính điểm chơi, cách giải của cuộc chơi (nếu có)

Bước 3: Thực hiện trò chơi

Bước 4: Nhận xét sau cuộc chơi Bước này bao gồm những việc làm sau:

- Giáo viên hoặc trọng tài là học sinh nhận xét về thái độ tham gia trò chơi của từng đội, những việc làm chưa tốt của các đội để rút kinh nghiệm

+ Trọng tài công bố kết quả chơi của từng đội, cá nhân và trao phần thưởng cho đội đoạt giải

+ Một số học sinh nêu kiến thức, kỹ năng trong bài học mà trò chơi đã thể hiện

Tuy nhiên, khi thực hiện phương pháp trò chơi thì cần lưu ý một số vấn đề sau:

- Lựa chọn hoặc tự thiết kế trò chơi đảm bảo những yêu cầu:

+ Mục đích của trò chơi phải thể hiện mục tiêu của bài học hoặc một phần của chương trình

+ Hình thức chơi đa dạng giúp học sinh được thay đổi các hoạt động học tập trên lớp, giúp học sinh phối hợp các hoạt động trí tuệ với các hoạt động vận động

+ Luật chơi đơn giản để học sinh dễ nhớ, dễ thực hiện Cần đưa ra các cách chơi có nhiều HS tham gia để tăng cường kỹ năng học tập hợp tác

+ Các dụng cụ chơi cần đơn giản, dễ làm hoặc dễ tìm kiếm tại chỗ

- Chọn quản trò chơi có năng lực phù hợp với yêu cầu của trò chơi

- Tổ chức chơi vào thời gian thích hợp của bài học để vừa làm cho học sinh hứng thú học tập vừa hướng cho học sinh tiếp tục tập trung các nội dung khác của bài học một cách có hiệu quả

Ví dụ 1: Khi giảng dạy bài 2: Hàng hóa – Tiền tệ - Thị trường, ở phần khởi

động giáo viên có thể sự dụng phường pháp trò chơi “Lật mảnh ghép”

Trò chơi Lật mảnh ghép bao gồm một bức tranh chứa từ khóa Bức tranh này

bị ẩn sau 4 mảnh ghép Nhiệm vụ của người chơi là trả lời các câu hỏi ẩn trong mỗi mảnh ghép và đoán từ khóa liên quan đến bức tranh Với mỗi câu trả lời đúng, người chơi được mở một mảnh ghép và có quyền đoán từ khóa Để trả lời từ khóa, người chơi gõ đáp án vào ô trống và ấn nút Gửi hoặc nhấn phím Enter trên bàn phím

32

Bài “Hàng hóa – Tiền tệ - Thị trường” là một bài khá nhiều nội dung phong phú, giáo viên có thể sử dụng 6 từ khóa tương ứng với 6 mảnh ghép Gồm các từ:

“hàng hóa”, “tiền tệ”, “thị trường”, “người mua”, “người bán”, “giá cả”

Khi sử dụng phương pháp trò chơi, học sinh được vui chơi, giải trí, được rèn luyện về thể lực, rèn luyê ̣n về các giác quan, ta ̣o cơ hô ̣i giao lưu với mo ̣i người,

cù ng hợp tác với ba ̣n bè đồ ng đô ̣i trong nhóm, tổ, Thông qua trò chơi ho ̣c tâ ̣p ho ̣c sinh có điều kiê ̣n "Ho ̣c mà chơi, chơi và ho ̣c" Khi tham gia vào các trò chơi ho ̣c

tập ho ̣c sinh sẽ được tưởng tượng và suy ngẫm, thử nghiê ̣m các tình huống, cách

lập luâ ̣n để đa ̣t kết quả cao Trò chơi ho ̣c tâ ̣p còn ta ̣o được không khí vui tươi hồ n nhiên, nhẹ nhàng sinh đô ̣ng trong giờ ho ̣c Giúp cho khía ca ̣nh khô khan của vấn đề

học tâ ̣p được giảm nhe ̣ và ghi nhớ của học sinh trở nên vững chắc hơn Giúp ho ̣c sinh tiếp thu tri thứ c mô ̣t cách tích cực và tự giác Đồng thời, khi sử dụng phương phá trò chơi lật mảnh ghép ở nội dung này sẽ hình thành và phát triển nhiều năng lực cho học sinh như: năng lực tin học, năng lực giao tiếp hợp tác, năng lực điều chỉnh hành vi…

Học sinh tham gia trò chơi “Lật mảnh ghép”

Năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh được hình thành: Học sinh hiểu được một cách đơn giản về các yếu tố cơ bản của nền kinh tế như: Hàng hóa, tiền

tệ, thị trường, người mua, người bán, giá cả và mối quan hệ giữa chúng, từ đó giúp cá nhân nhận thức được những việc nên làm và không nên làm trong sản xuất kinh doanh, tránh được những hành vi bất lợi cho bản thân trong sản xuất hàng hóa, trong sử dụng và quản lý tiền tệ, trong giao dịch mua bán trên thị trường Thông qua đó, giúp các em có cách ứng xử phù hợp với các quy định của pháp luật

và có thể tự tin giải quyết các tình huống trong thực tế, nâng cao ý thức trách nhiệm trong quá trình tham gia các hoạt động kinh tế; đồng thời biết lên án, phê phán những hành động sai trái, vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân; tuyên truyền vận động mọi người cùng thực hiện nghiêm chỉnh chủ

33

trương, đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế và

quản lý kinh tế - xã hội

Ví dụ 2: Khi dạy bài 5: “Cung cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa”,

giáo viên có thể sử dụng trò chơi “chuyền hoa” ở phần luyện tập, củng cố

Trò chơi chuyền hoa là trò chơi mà người quản trò sẽ bắt nhịp một bài hát,

cả lớp sẽ cùng hát theo và cùng chuyền bông hoa đi Khi bài hát kết thúc, học sinh

nào cầm bông hoa trên tay thì sẽ trả lời câu hỏi được giấu trong bông hoa, nếu trả

lời đúng sẽ được nhận quà, nếu trả lời sai sẽ nhường quyền trả lời cho bạn khác

Với bài 5: “Cung cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa” là bài có nhiều

kiến thức mang tính thực tiễn, học sinh dễ liên hệ thực tế và trả lời được câu hỏi

Để củng cố và luyện tập, giáo viên có thể sử dụng trò chơi “chuyền hoa”với bốn

câu hỏi sau sau:

Câu 1: Khi cung lớn hơn cầu thì giá cả thường biến động như thế nào?

Câu 2: Khi giá cả tăng thì cung cầu biến đổi như thế nào?

Câu 3: Tại sao vào mùa hè, giá của quạt hơi nước thường tăng?

Câu 4: Nếu là người tiêu dùng, em sẽ chọn mua hàng trong trường hợp nào?

A Cung > cầu B Cung < cầu

Khi sử dụng trò chơi “Chuyền hoa” ở phần luyện tập, củng cố, học sinh sẽ

được thư giãn, thoải mái, hứng thú với các câu hỏi Với các bài hát được cất lên,

không khí của lớp học sẽ rộn ràng, vui vẻ Với việc sử dụng trò chơi, sẽ giúp học

sinh khắc sâu kiến thức, rèn luyện được nhiều kỹ năng cho các em, đồng thời hình

thành và phát triển cho các em năng lực điều chỉnh hành vi như sau:

Học sinh tham gia trò chơi Chuyền hoa

Học sinh hiểu được một cách đơn giản về các yếu tố cơ bản của quan hệ

cung cầu như: khái niệm cung, cầu,các yếu tố ảnh hưởng đến cung cầu, mối quan

34

hệ cung cầu và sự vận dụng quan hệ này trong thực tế, từ đó giúp cá nhân nhận thức được những việc nên làm và không nên làm trong khi vận dụng quan hệ cung cầu, tránh được những hành vi bất lợi cho bản thân trong việc mua - bán hàng hóa Thông qua đó, giúp các em có cách ứng xử phù hợp với các quy định của pháp luật và có thể tự tin giải quyết các tình huống trong thực tế, nâng cao ý thức trách nhiệm trong quá trình tham gia kinh tế với tư cách là nười mua, hay người bán hàng; đồng thời biết lên án, phê phán những hành động sai trái, vi phạm pháp luật,mua gian, bán lận, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế, ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân; tuyên truyền vận động mọi người cùng thực hiện nghiêm chỉnh chủ trương, đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế

và quản lý kinh tế - xã hội

4 Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất

4.1 Mục đích khảo sát

- Nhằm đánh giá chính xác cơ sở thực tiễn của việc áp dụng đề tài trong các nội dung như thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng việc dạy học phát triển năng lực tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách

- Giúp tác giả bổ sung, điều chỉnh và hoàn thiện các biện pháp đã đề xuất, đồng thời khẳng định được các mức độ cần thiết và khả thi của các biện pháp mà

đề tài đã nêu ra

4 2 Nội dung và phương pháp khảo sát

4.2.1 Nội dung khảo sát

- Khảo sát thực trạng việc dạy và học thep phát triển năng lực tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách và một số trường THPT trên địa bàn Thanh Chương

- Khảo sát các biện pháp trong việc phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh thông qua sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn GDCD 11 tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách - Thanh Chương, nhằm xác định tính cấp thiết và khả thi của đề tài theo hai tiêu chí sau:

- Tính cấp thiết theo 4 mức độ: Không cấp thiết, ít cấp thiết, cấp thiết và rất cấp thiết

- Tính khả thi theo 4 mức độ: Không khả thi, ít khả thi, khả thi và rất khả thi

4.2.2 Phương pháp khảo sát và thang đánh giá

Phương pháp được sử dụng để khảo sát chủ yếu bằng phiếu hỏi: Văn bản trực tiếp đối với một số khách thể không sử dụng điện thoại, máy tính; và sử dụng phần mềm Google Fomr để khảo sát đối với các khách thể có điện thoại hoặc máy tính theo đường link sau:

Tính cấp thiết: https://forms.gle/qbqeSZX73cuyXyxR6(Xem phụ lục 8) Tính khả thi: https://forms.gle/gMg9Kp3GMMPM3xcCA(Xem phụ lục 8)

35

Để khẳng định tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất,tác giả đề tài đã trưng cầu ý kiến của các đối tượng có liên quan, việc trưng cầu ý kiến được

tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Lập phiếu điều tra trưng cầu ý kiến

Bước 2: Lựa chọn đối tượng điều tra

Bước 3: Tiến hành điều tra

Bước 4: Thu phiếu điều tra, tổng hợp số liệu, xử lý thông tin, phân tích kết quả Mức độ cấp thiết: Không cấp thiết – 1 điểm, ít cấp thiết – 2 điểm, cấp thiết –

3 điểm và rất cấp thiết – 4 điểm

Mức độ khả thi: Không khả thi – 1 điểm, ít khả thi – 2 điểm, khả thi – 3 điểm và rất khả thi – 4 điểm

Cách tính toán: Lấy trung bình cộng điểm số trên khách thể điều tra với các mức: Mức 1: Không cấp thiết/không khả thi

Mức 2: Ít cấp thiết/ít khả thi

Mức 3: Cấp thiết/khả thi

Mức 4: Rất cấp thiết/Rất khả thi

4.3 Đối tượng khảo sát

Để khảo sát tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất trên, bản thân tôi đã thực hiện lấy phiếu trưng cầu ý kiến của 201 cá nhân, bao gồm 178 học sinh và 4 cán bộ quản lý của trường THPT Nguyễn Sỹ Sách,19 giáo viên giảng dạy môn GDCD trên địa bàn huyện Thanh Chương

Tổng hợp đối tượng khảo sát

Bảng: Tổng hợp các đối tượng khảo sát

4 4 Kết quả khảo sát về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp

đã đề xuất

4.4.1 Sự cấp thiết của các giải pháp đã đề xuất

Để có kết luận phù hợp, tác giả đã tiến hành khảo sát tìm hiểu thực trạng học tập của 178 học sinh tại 4 lớp khối 11 của trường THPT Nguyễn Sỹ Sách để các

em phát biểu những cảm nhận và nêu ý kiến, nguyện vọng của mình về việc học tập môn GDCD ở cấpTHPT

36

Nội dung

Số lượng (đơn vị:

người)

Nội dung khảo sát (đơn vị: Học sinh - %)

Không thường xuyên/

không mong muốn

Ít thường xuyên/ít mong muốn

Thường xuyên /mong muốn

Rất thường xuyên/rất mong muốn

Em có thường xuyên được học

bằng các phương pháp dạy học

tích cực trong môn GDCD để

phát triển năng lực điều chỉnh

hành vi hay không?

(Mức độ: không thường xuyên,

ít thường xuyên, thường xuyên,

(Mức độ: không mong muốn, ít

mong muốn, mong muốn, rất

mong muốn)

178 0 0 34-19,1% 144 -80,9%

Bảng: Khảo sát thực trạng và nguyện vọng của học sinh trong dạy học phát triển năng lực điều chỉnh hành vi bằng phương pháp tích cực

Kết quả được phản ánh qua biểu đồ sau:

Biểu đồ: Thực trạng và nguyện vọng của học sinh khi dạy học phát triển năng lực điều chỉnh hành vi bằng phương pháp tích cực

Không thường xuyên Ít thường xuyên

Thường xuyên Rất thường xuyên

Khảo sát về mong muốn được học bằng phương pháp tích cực

để phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh trong môn GDCD

Không mong muốn Ít mong muốn Mong muốn Rất mong muốn