NỘI DUNG
Cơ sở lí luận
Trong những năm gần đây, ngành giáo dục đã yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy và công tác chủ nhiệm, nhằm nâng cao kỹ năng sống cho học sinh Nhiều cuộc tập huấn và tài liệu đã được phát hành để hỗ trợ giáo viên trong việc này Công tác chủ nhiệm lớp đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và phát triển toàn diện cho học sinh Giáo viên chủ nhiệm không chỉ là người quản lý mà còn là chỗ dựa tâm lý cho học sinh, giúp các em chia sẻ niềm vui và nỗi buồn Do đó, cần đổi mới nội dung và phương pháp công tác chủ nhiệm Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, công tác chủ nhiệm được tính bốn tiết, bao gồm một tiết sinh hoạt lớp cuối tuần, và tiết này cũng được xem như tiết học chính khóa Để đạt được mục tiêu giáo dục toàn diện, các tiết sinh hoạt lớp cần không chỉ đánh giá học sinh mà còn rèn luyện kỹ năng sống cho các em.
Việc lựa chọn nội dung và phương pháp sinh hoạt lớp phù hợp là rất quan trọng để tạo hứng thú cho học sinh Do đó, việc áp dụng linh hoạt các phương pháp tích cực nhằm đổi mới tiết sinh hoạt lớp là cần thiết.
Phương pháp sinh hoạt lớp tích cực là một cách tiếp cận giáo dục, trong đó giáo viên không chỉ đánh giá học sinh mà còn tổ chức các chủ đề sinh hoạt liên quan đến cuộc sống Giáo viên đưa ra các vấn đề gợi mở để học sinh thảo luận và rút ra kết luận, từ đó khuyến khích sự chủ động, tìm tòi và sáng tạo tư duy Đặc trưng của phương pháp này là hoạt động của học sinh, chú trọng vào tự học, tự tìm hiểu và tự rèn luyện, đồng thời kết hợp hoạt động cá nhân với hợp tác nhóm và tự đánh giá Phương pháp sinh hoạt tích cực mang lại nhiều lợi ích cho học sinh, giúp các em tích lũy kiến thức thực tiễn, phát triển kỹ năng làm việc nhóm, tăng cường tương tác, cải thiện tư duy phản biện, khơi nguồn sáng tạo và rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề Sự khác biệt giữa phương pháp sinh hoạt truyền thống và phương pháp sinh hoạt tích cực là rõ ràng.
Bảng 1 So sánh phương pháp sinh hoạt truyền thống và tích cực
Phương pháp sinh hoạt truyền thống
Phương pháp sinh hoạt tích cực
Mục tiêu Chỉ ra những ưu điểm, nhược điểm của học sinh, đề ra biện pháp xử lí
Hình thành cho học sinh phẩm chất, năng lực và các kĩ năng cần thiết trong cuộc sống
Nội dung Nội quy, quy định của trường lớp
Kế hoạch của trường lớp
-Nội quy, kế hoạch của trường lớp
- Vốn hiểu biết, nhu cầu và kinh nghiệm của học sinh
- Những vấn đề học sinh quan tâm
Phương pháp, hình thức sinh hoạt
- Thông báo, đánh giá nhận xét, thưởng phạt
- Chỉ tiến hành trong lớp
- Đa dạng: Trò chơi, diễn đàn, trải nghiệm
- Linh hoạt trong không gian sinh hoạt: Trong lớp, vườn trường, ngoài trường Đối tượng
Thụ động nghe, thực hiện Chủ động, tích cực,sáng tạo, trung tâm của các hoạt động
Chủ động phần lớn các hoạt động
Hướng dẫn định hướng cho học sinh thực hiện
- Giáo viên và ban cán sự lớp - Đại diện học sinh đánh giá
Quá trình sinh hoạt đánh giá nhận xét hoạt động của lớp trong tuần Đưa ra biện pháp xử lí
- Giáo viên phổ biến kế hoạch tuần sau tình hình lớp học trong tuần Góp ý nhận xét lẫn nhau
- Học sinh thực hiện các chủ đề sinh hoạt lớp dưới sự định hướng của giáo viên
- Giáo viên nhận xét đánh giá rút ra kinh nghiệm.
Cơ sở thực tiễn
Hiện nay, tiết sinh hoạt lớp thường trở nên nhàm chán, chỉ tập trung vào việc nhận xét và phê bình học sinh, dẫn đến sự chán ghét và sợ hãi từ phía các em Nhiều học sinh thiếu hụt kỹ năng sống và kiến thức về các vấn đề thường gặp trong cuộc sống, dẫn đến vi phạm nội quy như an toàn giao thông, gây gỗ, và không kiểm soát được cảm xúc Hệ quả là một số em phải nghỉ học và vướng vào các tệ nạn xã hội như nghiện game, nợ nần, và hút thuốc lá, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tương lai của các em.
Việc giáo viên tổ chức các buổi sinh hoạt lớp hiện nay có thu hút sự hứng thú của học sinh hay không? Qua khảo sát thực tế tại một số lớp 10 trong năm học 2021, chúng ta có thể thấy được những ý kiến và cảm nhận đa dạng từ học sinh về hoạt động này.
2022 và lớp 11 năm học 2022 – 2023 trong trường cho kết quả như sau:
Bảng 2 Khảo sát sự hứng thú của học sinh đối với tiết sinh hoạt lớp
Lớp Sĩ số Hứng thú Không hứng thú
Để nâng cao chất lượng tiết sinh hoạt lớp, giáo viên chủ nhiệm cần thay đổi cách thức tổ chức bằng cách lồng ghép các chủ đề giáo dục hấp dẫn, giúp học sinh phát triển kỹ năng sống và nhận thức về những điều sai trái Mặc dù một số giáo viên đã có sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy, nhưng vẫn còn hạn chế và chưa đủ hấp dẫn Do đó, việc thiết kế các chủ đề phù hợp và hiệu quả trong tiết sinh hoạt là rất cần thiết để thu hút học sinh và mang lại lợi ích thiết thực.
Những vấn đề chung của việc đổi mới tiết sinh hoạt lớp thông qua việc thiết kế các chủ đề bằng phương pháp tích cực
việc thiết kế các chủ đề bằng phương pháp tích cực
2.3.1 Mục đích của việc đổi mới tiết sinh hoạt lớp thông qua các chủ đề bằng phương pháp tích cực
Phương pháp tích cực trong giáo dục khuyến khích học sinh tham gia thảo luận và tìm ra kết quả thông qua sự hướng dẫn của giáo viên Việc áp dụng phương pháp này trong các tiết sinh hoạt lớp không chỉ tạo hứng thú cho học sinh mà còn giúp các em bổ sung kiến thức và rèn luyện kỹ năng sống Sự đa dạng và chuẩn bị chu đáo của các phương pháp sẽ làm cho việc tiếp thu kiến thức trở nên dễ dàng hơn Ngoài ra, việc sử dụng các phương pháp tích cực còn giúp học sinh phát triển nhiều kỹ năng quan trọng như hợp tác, giao tiếp, quan sát, phản ứng nhanh, phòng tránh và kiểm soát cảm xúc, phù hợp với mục tiêu đổi mới giáo dục hiện nay.
2.3.2 Thuận lợi và khó khăn khi sử dụng các phương pháp tích cực trong tổ chức sinh hoạt lớp
Cơ sở vật chất của nhà trường đã được cải thiện đáng kể với việc trang bị phòng máy chiếu và hầu hết các lớp học đều có ti vi kết nối Internet, phục vụ hiệu quả cho công tác giáo dục.
- Phần lớn học sinh đã khá quen với những phương pháp học tập tích cực, có tư duy tốt, chủ động, tích cực trong những nhiệm vụ được giao
Nhiều giáo viên chủ nhiệm đang nỗ lực đổi mới phương pháp sinh hoạt lớp và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, nhằm tạo ra một môi trường lớp học hạnh phúc.
- Kĩ năng của một số học sinh còn hạn chế, nhiều em chưa thực sự hứng thú với việc tìm hiểu các chủ đề sinh hoạt lớp
Nhiều giáo viên vẫn chưa quen thuộc với việc thiết kế các chủ đề trên PowerPoint và tổ chức các tiết sinh hoạt lớp theo phương pháp mới.
Số lượng học sinh trong lớp đông đảo gây khó khăn cho việc tổ chức các hoạt động sinh hoạt ngoài trời như trải nghiệm và dã ngoại.
- Cơ sở vật chất nhà trường đã được cải thiện nhưng vẫn chưa thể đủ phục vụ cho tất cả các lớp
2.3.3 Những chú ý khi thiết kế chủ đề sinh hoạt lớp bằng phương pháp tích cực
Giáo viên nên lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp dựa trên mục đích và yêu cầu của chủ đề, kỹ năng cần rèn luyện cho học sinh, cũng như đối tượng học sinh và những ưu nhược điểm của từng phương pháp.
- Các phương pháp phải đảm bảo phù hợp với đối tượng học sinh, hướng tới mọi đối tượng học sinh
- Đảm bảo hình thức đa dạng để tạo hứng thú cho học sinh
Không gian tổ chức sinh hoạt lớp nên linh hoạt và sáng tạo, không chỉ gói gọn trong lớp học mà có thể mở rộng ra các địa điểm thú vị như sân trường, vườn rau hay vườn hoa để tạo sự hấp dẫn và mới lạ.
2.4 Các phương pháp tích cực và các chủ đề được thiết kế
Bảng 3 Các phương pháp và chủ đề sinh hoạt được thiết kế
STT Phương pháp áp dụng Chủ đề được tiết kế
Nhanh như chớp Trường học tôi yêu Tam sao thất bản Kĩ năng kiềm chế cảm xúc
SV 2000 Học sinh với mạng xã hội
Thi vẽ tranh tuyên truyền Bảo vệ môi trường tự nhiên
Thi viết tạp chí Học sinh với văn hóa nhà trường Thi rung chuông vàng Bạo lực học đường
Thi “Đường lên đỉnh Olympia”
Truyền thống tôn sư trọng đạo
3 Trải nghiệm sáng tạo Khám phá bản thân
Yêu thương và chia sẻ
4 Dự án Học sinh với an toàn giao thông
5 Tọa đàm – hái hoa dân chủ Tình yêu tuổi học trò
Thiết kế một số chủ đề sinh hoạt lớp bằng các phương pháp tích cực
2.5.1.1 Trò chơi: “Nhanh như chớp”
Thí sinh sẽ tham gia vào "cỗ máy tia chớp" và có thời gian giới hạn để nhanh chóng trả lời một bộ câu hỏi đa dạng Mỗi gói câu hỏi sẽ bao gồm nhiều câu hỏi khác nhau.
Trong trò chơi, 7 đội sẽ bốc thăm để chọn người trả lời trước, trong khi người trả lời sau sẽ ra ngoài để không nghe câu hỏi Thời gian được tính từ khi người dẫn chương trình bắt đầu đọc câu hỏi cho đến khi người chơi chốt đáp án, không bao gồm thời gian trò chuyện Mỗi câu trả lời đúng sẽ giúp người chơi được “cỗ máy tia chớp” đẩy lên một bậc, trong khi trả lời sai sẽ khiến họ tụt xuống mốc ban đầu Người chiến thắng là người trả lời được nhiều câu hỏi liên tiếp hơn Để áp dụng trò chơi vào tiết sinh hoạt, giáo viên có thể linh động thay đổi cho phù hợp với lớp học, chia lớp thành các đội chơi với gói câu hỏi riêng nhưng đảm bảo mức độ ngang nhau Thời gian cho mỗi gói câu hỏi được quy định từ 2 đến 3 phút, và đội nào trả lời đúng nhiều câu hỏi hơn sẽ giành chiến thắng.
* Chủ đề được thiết kế: Trường học tôi yêu
+ Giúp học sinh biết được lịch sử của ngôi trường mà các em đang theo học từ đó thêm yêu ngôi trường mình
+ Nắm vững được nội quy, quy định của trường, lớp để đảm bảo cho việc rèn luyện đạo đức đạt kết quả tốt nhất
+ Rèn luyện kĩ năng năng lực hợp tác, giao tiếp, phản ứng nhanh
- Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
Nếu lớp học có máy chiếu hoặc ti vi, bạn nên thiết kế hệ thống câu hỏi trên PowerPoint Trong trường hợp không có thiết bị này, hãy chuẩn bị câu hỏi trên giấy.
+ Học sinh tìm hiểu trước nội dung chủ đề mà giáo viên giao
Bước 1: Giáo viên hướng dẫn luật chơi bằng cách chia lớp thành 4 đội Mỗi đội sẽ nhận một gói câu hỏi và có 2 phút để trả lời Đội nào trả lời đúng một câu hỏi sẽ được lên một bậc, trong khi đội trả lời sai sẽ không thay đổi vị trí Sau 2 phút, đội có số câu trả lời đúng nhiều hơn sẽ chiến thắng Nếu số câu trả lời bằng nhau, đội nào hoàn thành nhanh hơn sẽ giành chiến thắng Thời gian chỉ tính khi đọc câu hỏi và suy nghĩ trả lời, không bao gồm thời gian giáo viên giải thích đáp án.
Bước 2: Học sinh tiến hành chơi
Câu 1: Trường ta được thành lập khi nào? Đáp án: 1975
Câu 2: Hiện nay ai là trưởng ban của tổ tư vấn học đường? Đáp án: Cô Nguyễn Thị Quý
Câu 3: Năm 2021 – 2022 trường ta có bao nhiêu lớp? Đáp án: 36 lớp
Câu 4: Ban giám hiệu Nhà trường gồm những ai? Đáp án: Gồm thầy Tuấn, thầy Đinh Hải, thầy Bỉnh Hải, cô Quý
Câu 5: Kể một trong những việc học sinh cần làm khi đến trường? Đáp án: Học bài
Câu 6: Kể 3 danh mục trừ điểm trong nội quy của Đoàn trường? Đáp án: Vi phạm an toàn giao thông, đi dép lê, sử dụng điện thoại
Câu 7: Nếu xúc phạm cán bộ giáo viên trong trường, lớp sẽ bị trừ bao nhiêu điểm tổng? Đáp án: 1,5 điểm
Câu 8: Vào mùa hè, từ thứ 2 đến thứ 6 học sinh mặc áo đồng phục gì? Đáp án: Áo trắng
Câu 9: Nội dung sinh hoạt lớp 10 phút đầu giờ vào thứ 3 và thứ 5 hàng tuần là gì? Đáp án: Chữa bài tập
Câu 10: Theo quy định của lớp khi nghỉ học cần phải làm gì? Đáp án: Có giấy phép và phụ huynh gọi điện cho giáo viên chủ nhiệm
Câu 1: Tên đầu tiên khi mới thành lập của trường ta là gì? Đáp án: Trường Vừa học vừa làm Quỳnh Lưu
Câu 2: Hiệu trưởng của trường hiện nay là ai? Đáp án: Thầy Cao Thanh Tuấn
Câu 3: Năm 2021 – 2022 trường ta có bao nhiêu học sinh? Đáp án: 1522 học sinh
Ban chấp hành Đoàn trường bao gồm các thầy cô: Cô Lê Thị Thanh Huyền, cô Nguyễn Thị Trang, thầy Nguyễn Văn Thành, thầy Hoàng Năng Phong và thầy Vi Văn Linh.
Câu 5: Kể một trong những việc học sinh cần làm khi đến trường? (không lặp lại nhóm trước) Đáp án: Vệ sinh lớp học
Câu 6: Kể 3 danh mục trừ điểm trong nội quy của Đoàn trường? (không lặp lại nhóm trước)
9 Đáp án: Hút thuốc lá, đánh nhau, phá hoại cơ sở vật chất nhà trường
Câu 7: Nếu chống người giám sát lớp sẽ bị trừ bao nhiêu điểm tổng? Đáp án: 1,5 điểm
Câu 8: Vào mùa hè, ngày thứ 7 học sinh mặc áo đồng phục gì? Đáp án: Áo đoàn
Câu 9: Nội dung sinh hoạt lớp 10 phút đầu giờ vào thứ 4 là gì? Đáp án: Đọc báo
Sử dụng điện thoại khi giáo viên chưa cho phép sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến hạnh kiểm của học sinh, dẫn đến việc bị hạ một bậc hạnh kiểm vào cuối năm.
Câu 1: Khi mới thành lập trường ta có bao nhiêu lớp? Đáp án: 2 lớp 8
Câu 2: Trưởng ban câu lạc bộ tình nguyện của trường là ai? Đáp án: Cô Nguyễn Thị Lý
Câu 3: Phòng để học sinh mượn sách phục vụ cho học tập là phòng gì? Đáp án: Thư viện
Tổ tư vấn tâm lý học đường bao gồm các giáo viên: cô Nguyễn Thị Quý, cô Đào Thị Hoài Đạt, cô Đinh Thị Liễu, cô Trương Thị Quyên và cô Nguyễn Thị Lý.
Câu 5: Kể một trong những việc học sinh nên làm khi đến trường? (không lặp lại nhóm trước) Đáp án: Thực hiện nghiêm túc đồng phục
Trong nội quy của Đoàn trường, có ba danh mục trừ điểm quan trọng mà học sinh cần lưu ý: đá bóng trong trường, đi học muộn và tô son đánh phấn.
Câu 7: Vi phạm an toàn giao thông lớp sẽ bị trừ bao nhiêu điểm tổng? Đáp án: 0,5 điểm
Câu 8: Vào mùa đông, từ thứ 3 đến thứ 6 học sinh sẽ mang áo đồng phục gì? Đáp án: áo ấm bất kì
Câu 9: Nội dung sinh hoạt lớp 10 phút đầu giờ ngày thứ 7 là gì? Đáp án: Tổng dọn vệ sinh, chăm sóc bồn hoa cây cảnh
Câu 10: Theo nội quy người có số điểm rèn luyện cao nhất cuối kì sẽ như thế nào? Đáp án: Được thưởng quà
Câu 1: Hiệu trưởng đầu tiên của trường ta là ai? Đáp án: Thầy Nguyễn Văn Tráng
Câu 2: Bí thư Đoàn trường hiện nay là ai? Đáp án: Cô Lê Thị Thanh Huyền
Câu 3: Trường ta hiện nay có bao nhiêu giáo viên? Đáp án: 89
Câu 4: Trường có bao nhiêu tổ bộ môn? Đáp án: 4 tổ
Một trong những việc học sinh nên làm khi đến trường là tham gia các cuộc thi do Đoàn trường tổ chức Việc này không chỉ giúp học sinh rèn luyện kỹ năng mà còn tạo cơ hội giao lưu, học hỏi và phát triển bản thân.
Trong nội quy của Đoàn trường, có ba danh mục trừ điểm quan trọng mà học sinh cần lưu ý: xếp xe không ngay ngắn, tô móng tay, móng chân, và đổ rác không đúng nơi quy định.
Câu 7: Không thực hiện đồng phục lớp sẽ bị trừ bao nhiêu điểm tổng? Đáp án: 0,3 điểm tổng
Câu 8: Mùa đông, vào thứ 2 và thứ 7 học sinh mang đồng phục áo gì? Đáp án: Áo ấm đồng phục của trường
Câu 9: Nội dung sinh hoạt lớp 10 phút đầu giờ ngày thứ 6 là gì? Đáp án: Hát
Câu 10: Theo quy định của lớp những người tham gia hoạt động khác giúp lớp được cộng điểm tổng sẽ được gì? Đáp án: Nâng một bậc hạnh kiểm
Bước 3: Giáo viên tổng kết trò chơi, tuyên bố đội thắng cuộc và kết luận về chủ đề cần giáo dục
- Kết quả: + Học sinh nắm rõ và nhớ lâu hơn về các nội quy của trường, lớp
Từ đó hạn chế việc vi phạm của học sinh trong lớp
+Học sinh biết được lịch sử trường THPT Quỳnh Lưu 4, tự hào và thêm yêu về ngôi trường mình đang học
+ Hình thành được năng lực giao tiếp, hợp tác, phản ứng nhanh của học sinh
Hình 1 Học sinh chơi trò chơi “Nhanh như chớp”
Link trò chơi “nhanh như chớp”: https://s.net.vn/Yh2O Mã QR
2.5.1.2 Trò chơi: “Tam sao thất bản” Đây là trò chơi truyền hình vui nhộn và rất hấp dẫn đối với người chơi Sẽ có các cụm từ và nhiệm vụ các đội chơi phải diễn đạt cụm từ đó trong một khoảng thời gian nhất định sao cho đúng mà không nói cho nhau nghe Có 2 cách có thể diễn đạt bằng hành động hoặc dùng tai nghe blutooth bật nhạc thật to để người đoán từ không thể nghe được người diễn đạt nói
*Chủ đề được thiết kế: Kĩ năng kiềm chế cảm xúc
Giáo viên sẽ trình chiếu một video về một vụ xô xát hoặc sử dụng một ví dụ thực tế về một vụ đánh nhau trong trường học (nếu có) Học sinh sẽ được yêu cầu phân tích nguyên nhân và hậu quả của tình huống này trong khoảng thời gian 5 phút.
Mã QR: Giáo viên đặt câu hỏi: Qua video em có suy nghĩ gì?
Nguyên nhân vụ đánh nhau giữa các bạn thường xuất phát từ những điều nhỏ nhặt Nếu mỗi người biết suy nghĩ và nói năng nhẹ nhàng hơn, cùng với việc kiềm chế cảm xúc, thì sẽ tránh được những sự việc đáng tiếc.
Hoạt động 2: Tổ chức trò chơi “Tam sao thất bản”
+ Hiểu được tác hại của việc không kiềm chế cảm xúc
+ Giúp học sinh nắm được các kĩ năng để kìm chế cảm xúc tránh những hậu quả đáng tiếc xảy ra
+ Phát triển năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề, trình bày
Giáo viên cần chuẩn bị các mảnh giấy ghi lại những cụm từ quan trọng để hỗ trợ quá trình giảng dạy, trong khi học sinh nên trang bị kiến thức vững vàng về chủ đề kiềm chế cảm xúc.
2 hoặc 3 cái tai nghe bluetooth để học sinh chơi
Bước 1: Giáo viên phổ biến luật chơi Giáo viên chia lớp thành 4 đội chơi
Mỗi đội sẽ có 3 thành viên tham gia, trong đó 3 người đứng quay lưng lại với nhau Một thành viên không đeo tai nghe, trong khi 2 người còn lại sẽ đeo tai nghe với nhạc lớn để không nghe rõ Người dẫn chương trình sẽ cho người đầu tiên thấy một cụm từ Nhiệm vụ của người này là vỗ vai người thứ hai, diễn tả cụm từ bằng lời nói hoặc hành động để người thứ hai hiểu Người thứ hai sẽ tiếp tục vỗ vai người thứ ba và diễn đạt cho người này, sau đó người thứ ba sẽ ghi cụm từ lên bảng Trong suốt quá trình, không được tháo tai nghe ra Mỗi đội có 3 phút để diễn đạt 3 cụm từ, đội nào ghi đúng nhiều hơn sẽ thắng Nếu có kết quả bằng nhau, thời gian chơi sẽ được xem xét để quyết định thắng thua.
Các cụm từ thể hiện cách kiềm chế cảm xúc của bản thân:
- Luôn suy nghĩ tích cực - Kiểm soát ham muốn
- Luôn luôn bình tĩnh - Hãy sống lành mạnh
- Trách nhiệm với bản thân - Không ác cảm và thù hận
- Giải tỏa cảm xúc - Đối mặt với khó khăn
- Nhìn nhận lại vấn đề - Nghĩ tốt về người khác
- Làm bản thân bận rộn - Tránh suy nghĩ tiêu cực
Bước 3: Giáo viên tổng kết trò chơi, đánh giá nhận xét phần chơi của 4 đội và tuyên bố đội thắng cuộc Kết luận vấn đề cần giáo dục
+ Học sinh hiểu hơn về tác hại của việc không kiềm chế cảm xúc
+ Học sinh nắm được một số cách kiềm chế cảm xúc cơ bản
+ Hình thành cho học sinh năng lực hợp tác, giao tiếp, phản ứng nhanh
Hình 2 Học sinh chơi trò chơi “Tam sao thất bản”
Trò chơi SV 2000 là trò chơi cải tiến từ trò chơi SV 96, gồm 3 phần chơi
Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất
Để đánh giá tính cần thiết và khả thi của các giải pháp trong sáng kiến, tôi sẽ áp dụng hoặc điều chỉnh chúng cho phù hợp trong các năm học tiếp theo Điều này cũng sẽ tạo ra tài liệu tham khảo hữu ích cho các giáo viên chủ nhiệm khác.
2.6.2 Nội dung và phương pháp khảo sát
Nội dung khảo sát tập trung vào 02 vấn đề chính sau:
- Tính cấp thiết của các giải pháp đổi mới tiết sinh hoạt lớp thông qua việc thiết kế các chủ đề bằng phương pháp tích cực
- Tính khả thi của các giải pháp đổi mới tiết sinh hoạt lớp thông qua việc thiết kế các chủ đề bằng phương pháp tích cực
2.6.2.2 Phương pháp khảo sát và thang đánh giá
- Phương pháp khảo sát: Google Form
- Tôi sử dụng phần mềm SPSS để tính điểm trung bình
- Các câu hỏi khảo sát tính cấp thiết được trả lời dưới 4 mức độ:
+ Không cấp thiết: 1 điểm + Ít cấp thiết: 2 điểm
+ Cấp thiết: 3 điểm + Rất cấp thiết: 4 điểm
- Câu hỏi khảo sát tính khả thi được đánh giá dưới 4 mức độ:
+ Không khả thi: 1 điểm + Ít khả thi: 2 điểm
+ Khả thi: 3 điểm + Rất khả thi: 4 điểm
Bảng 6 Tổng hợp các đối tượng khảo sát
TT Đối tượng Số lượng
Link khảo sát: https://forms.gle/5yifmtWs69pJvvvt8
* Sự cấp thiết của các giải pháp đã đề xuất
Bảng 7 Khảo sát sự cấp thiết của đề tài
Giải pháp 1: Trò chơi truyền hình
Giải pháp 2: Tổ chức cuộc thi
Giải pháp 3: Trải nghiệm sáng tạo
Giải pháp 5: Tọa đàm - hái hoa dân chủ
Bảng 8 Tổng hợp điểm trung bình của các giải pháp về sự cấp thiết
1 Trò chơi truyền hình 3,64 Rất cấp thiết
2 Tổ chức cuộc thi 3,55 Rất cấp thiết
3 Trải nghiệm sáng tạo 3,74 Rất cấp thiết
4 Dự án 3,47 Rất cấp thiết
5 Tọa đàm – hái hoa dân chủ 3,54 Rất cấp thiết Điểm trung bình chung 3,59 Rất cấp thiết
Dựa trên số liệu từ bảng khảo sát, các giải pháp trong sáng kiến đều được đánh giá là rất cấp thiết, nhưng mức độ cấp thiết khác nhau Hoạt động trải nghiệm sáng tạo và trò chơi truyền hình là hai giải pháp có tính cấp thiết cao nhất Điều này phản ánh xu hướng giáo dục hiện nay và mong muốn của học sinh về việc thay đổi môi trường sinh hoạt, trải nghiệm thực tế để rèn luyện kỹ năng và hình thành năng lực trong thời đại mới Trò chơi truyền hình không chỉ tạo sự hứng thú mà còn giúp giảm căng thẳng và mệt mỏi.
Sau một tuần học, học sinh đã tiếp thu nhiều kiến thức và rèn luyện kỹ năng sống Đây là giải pháp mà tôi đánh giá cao nhất.
*Tính khả thi của các giải pháp đề xuất
Bảng 9 Khảo sát tính khả thi của đề tài
Giải pháp 1: Trò chơi truyền hình
Giải pháp 2: Tổ chức cuộc thi
Giải pháp 3: Trải nghiệm sáng tạo
Giải pháp 5: Tọa đàm - hái hoa dân chủ
Bảng 10 Tổng hợp điểm trung bình của các giải pháp về tính khả thi
TT Các giải pháp Các thông số
1 Trò chơi truyền hình 3,76 Rất khả thi
2 Tổ chức cuộc thi 3,54 Rất khả thi
3 Trải nghiệm sáng tạo 3,48 Rất khả thi
4 Dự án 3,51 Rất khả thi
5 Tọa đàm – hái hoa dân chủ 3,58 Rất khả thi Điểm trung bình chung 3,57 Rất khả thi
Kết quả khảo sát cho thấy cả 5 giải pháp đều được học sinh và đồng nghiệp đánh giá là khả thi Giải pháp sử dụng trò chơi truyền hình đạt điểm cao nhất và được học sinh đón nhận nhiệt tình trong các tiết sinh hoạt lớp Mặc dù giải pháp hoạt động trải nghiệm có mức cấp thiết cao nhất, nhưng điểm khả thi lại thấp hơn so với các giải pháp khác Giải pháp này rất cần thiết trong xu hướng giáo dục hiện nay, nhưng gặp khó khăn do thời gian tiết sinh hoạt ngắn và yêu cầu đảm bảo an toàn cho học sinh Ngoài ra, hoạt động này còn cần kinh phí và sự đồng ý của ban giám hiệu cũng như phụ huynh học sinh.
* So sánh mức cấp thiết và khả thi của các giải pháp
Bảng 11 So sánh sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp
Giải pháp Sự cấp thiết Tính khả thi
Thứ bậc (ni) Trò chơi truyền hình 616 3,64 2 635 3,76 1 1
Tọa đàm - hái hoa dân chủ 599 3,54 4 605 3,58 2 2
Hình 19: Biểu đồ so sánh sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp
Sự tương quan giữa sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp có thể là thuận hoặc nghịch Để tìm hiểu mối quan hệ này, tôi đã sử dụng công thức trong phần mềm Spearman để tính toán hệ số tương quan.
Trong công thức, n đại diện cho số lượng giải pháp đề xuất, D2 là hệ số chênh lệch giữa các thứ bậc của tính cấp thiết và khả thi, còn R là hệ số tương quan.
Tổ chức cuộc thi Trải nghiệm sáng tạo
Dự án Tọa đàm - hái hoa dân chủ
Biểu đồ so sánh sự cấp thiết và khả thi của các giải pháp
Nếu R>0 thì sự cấp thiết và tính khả thi là tương quan thuận nghĩa là giải pháp vừa cấp thiết vừa khả thi
Nếu R0 chứng tỏ là tương quan thuận nghĩa là các giải pháp đưa ra vừa cấp thiết vừa khả thi
Kết quả khảo sát cho thấy cả học sinh và giáo viên chủ nhiệm đều nhận thức được tầm quan trọng và tính khả thi của việc áp dụng các phương pháp tích cực trong thiết kế và tổ chức các tiết sinh hoạt lớp Qua trải nghiệm cá nhân, tôi nhận thấy rằng việc sử dụng các phương pháp tích cực trong các chủ đề sinh hoạt lớp đã làm cho học sinh trở nên hào hứng và sôi nổi hơn Các tiết sinh hoạt lớp đã trở nên lôi cuốn và được mong chờ hơn vào dịp cuối tuần, mang lại niềm hạnh phúc cho cả giáo viên chủ nhiệm và giáo viên nói chung.
Kết quả thực nghiệm sư phạm
2.7.1 Mục tiêu, nhiệm vụ thực nghiệm
Kiểm tra tính hiệu quả và khả thi của các giải pháp áp dụng trong đề tài sáng kiến kinh nghiệm được thể hiện qua kết quả đánh giá vào cuối kỳ và cuối năm học.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ đưa ra những nhận xét và đánh giá về các biện pháp đã được thực hiện trong đề tài Đồng thời, chúng tôi cũng sẽ đề xuất những chỉnh sửa phù hợp nhằm tiếp tục áp dụng hiệu quả trong các lớp học của những năm học tiếp theo.
Các lớp thực nghiệm sẽ áp dụng các biện pháp tích cực trong thiết kế chủ đề sinh hoạt lớp, trong khi các lớp đối chứng sẽ tiếp tục sử dụng phương pháp sinh hoạt cũ mà không chú trọng đến các biện pháp tích cực.
- Năm học 2021-2022: Lớp thực nghiệm: 10A6, lớp đối chứng: 10A7
- Năm học 2022-2023: Tôi mở rộng thêm các lớp để đưa vào tiến hành thực nghiệm sư phạm cụ thể như sau: Lớp thực nghiệm 11A5, 11A6, 11A12, lớp đối chứng là 11A7, 11A8, 11A10
+ Phát phiếu điều tra để đánh giá mức độ nhận thức của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng
+ Xử lí kết quả sau thực nghiệm, tiến hành so sánh giữa lớp thực nghiệm và
47 lớp đối chứng để đánh giá hiệu quả các giải pháp đã áp dụng
Sau gần 2 năm thực hiện, tôi đã tiến hành khảo sát ý kiến của 133 học sinh tại 3 lớp thực nghiệm 11A5, 11A6, 11A12 và 138 học sinh tại 3 lớp đối chứng 11A7, 11A8, 11A10 về sự hứng thú đối với tiết sinh hoạt lớp cuối tuần Kết quả khảo sát cho thấy
Hình 20: Biểu đồ khảo sát sự hứng thú của học sinh với phương pháp sinh hoạt tích cực và phương pháp sinh hoạt truyền truyền thống
Biểu đồ cho thấy việc áp dụng các phương pháp tích cực trong thiết kế chủ đề sinh hoạt lớp học đã tạo ra sự hứng thú rõ rệt cho học sinh, với 130/133 em (97,7%) cảm thấy hứng thú và không có em nào không hứng thú Ngược lại, phương pháp sinh hoạt cũ chỉ có 28,3% học sinh (110/138 em) không hứng thú, trong khi chỉ 5,8% (8 em) cảm thấy hứng thú Điều này chứng minh rằng việc áp dụng các phương pháp tích cực vào sinh hoạt lớp cuối tuần là cần thiết và khả thi.
Kết quả xếp loại học lực và hạnh kiểm của các lớp thực nghiệm và đối chứng trong kì 1 năm học 2021 – 2022 và 2022 - 2023 được so sánh qua bảng số liệu cụ thể.
Kết quả năm 2021 – 2022 về học lực, hạnh kiểm, số lần vi phạm, vị thứ của lớp thực nghiệm 10A6 và lớp đối chứng 10A7
Bảng 12 Kết quả về học lực của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng năm học 2021 – 2022
Giỏi Khá Trung bình Yếu Kém
SL % SL % SL % SL % SL %
Phương pháp sinh hoạt tích cực
Không hứng thú Ít hứng thú Hứng thú Rất hứng thú
Phương pháp sinh hoạt truyền thống
Không hứng thú Ít hứng thúHứng thú Rất hứng thú
Bảng 13 Kết quả về hạnh kiểm, số lần vi phạm, vị thứ của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng năm học 2021 – 2022
Hạnh kiểm Số lần vi phạm
Vị Tốt Khá Trung thứ bình
Kết quả kì 1 của năm học 2022 – 2023 về học lực, hạnh kiểm vị thứ của lớp thực nghiệm 11A5, 11A6, 11A12 và 3 lớp đối chứng 11A7, 11A8, 11A10
Bảng 14 Kết quả học lực của các lớp thực nghiệm và đối chứng năm 2022 – 2023
Giỏi Khá Trung bình Yếu Kém
SL % SL % SL % SL % SL %
Bảng 15 Kết quả về hạnh kiểm, số lần vi phạm, vị thứ học kì 1của các lớp thực nghiệm và đối chứng năm học 2022 – 2023
Hạnh kiểm Số lần vi phạm
Tốt Khá TB Yếu thứ
Giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng có sự khác biệt rõ rệt về xếp loại hạnh kiểm, học lực và vị thứ cuối năm, cuối kỳ Các lớp áp dụng biện pháp tích cực trong các tiết sinh hoạt lớp thường đạt vị thứ cao hơn trong xếp loại.
36 lớp trong trường Số học sinh đạt hạnh kiểm tốt trên 70% đặc biệt ở lớp tôi chủ
Lớp 11A6 có hơn 90% học sinh đạt hạnh kiểm tốt, trong khi cả 3 lớp thực nghiệm không có học sinh nào xếp loại hạnh kiểm trung bình và yếu Nhờ ý thức rèn luyện đạo đức tốt, học sinh cũng chú trọng hơn trong học tập, dẫn đến tỷ lệ học sinh khá, giỏi cao hơn hẳn Ngược lại, lớp 11A8 không áp dụng các giải pháp này xếp thứ 35/36 toàn trường, với nhiều học sinh hạnh kiểm trung bình và một số học sinh xếp loại yếu Kết quả học lực của các lớp đối chứng thấp hơn so với lớp thực nghiệm, với hơn 50% học sinh lớp 11A8 xếp loại trung bình và tỷ lệ học sinh giỏi gần như không có.
Trong sinh hoạt của hội đồng giáo viên chủ nhiệm, tôi đã được đánh giá cao nhờ vào việc áp dụng các phương pháp tích cực và hợp lý trong các tiết dự giờ của đồng nghiệp Những phương pháp này đã tạo ra những thay đổi tích cực cho các giờ sinh hoạt lớp, giúp khắc phục tình trạng khô khan và quy tắc, từ đó thu hút sự hứng thú của học sinh.
Sau khi áp dụng các phương pháp tích cực trong sinh hoạt lớp với những chủ đề gần gũi và cần thiết, học sinh đã có những chuyển biến tích cực Các em trở nên yêu thích và hứng thú hơn với việc học, đồng thời phát triển những kỹ năng và năng lực cần thiết cho cuộc sống.
Sau gần hai năm nghiên cứu, sự nỗ lực của cô và trò lớp chủ nhiệm cùng với sự phối hợp chặt chẽ với các lớp thực nghiệm đã chứng minh tính đúng đắn của đề tài Qua các giờ sinh hoạt, học sinh đã có cơ hội trải nghiệm, vui chơi và học hỏi nhiều điều bổ ích, từ đó tích lũy kiến thức sâu rộng và biết vận dụng những gì đã học vào thực tiễn cuộc sống.
Việc áp dụng các phương pháp tích cực vào thiết kế chủ đề sinh hoạt lớp là rất cần thiết, và có thể áp dụng cho nhiều chủ đề khác nhau nếu chúng ta biết lựa chọn và thiết kế hệ thống câu hỏi phù hợp Quá trình này đòi hỏi thời gian, sự tìm tòi và suy nghĩ, giúp giáo viên yêu nghề và đam mê hơn Đam mê và nhiệt huyết là chìa khóa dẫn đến thành công cho giáo viên, đồng thời cũng mang lại lợi ích lớn cho học sinh Học sinh sẽ có niềm vui, sự phấn khích và phát triển kỹ năng cần thiết để đối mặt với xã hội phức tạp Điều này cũng là động lực để giáo viên không ngừng học hỏi và nỗ lực.