Một số biện pháp giáo dục tích cực nhằm nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm ở trƣờng thpt nguyễn sỹ sách

Cái tầm của một chủ nhiệm là khả năng nhận diện tình hình lớp và ứng phó kịp thời bằng những biện pháp tác động tích, giáo dục cụ thể, phù hợp, đúng đắn và toàn diện để quản lí, rèn luyệ

MỤC LỤC

PHẦN A ĐẶT VẤN ĐỀ 1

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 2

III ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2

3.1 Đối tượng nghiên cứu 2

3.2 Thời gian nghiên cứu 3

3.3 Phương pháp nghiên cứu 3

IV PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3

V ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI 3

PHẦN B: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 4

I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 4

1.1 Cơ sở lí luận 4

1.1.1 Giáo dục tích cực trong trường học 4

1.1.2 Vai trò và chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của giáo viên chủ nhiệm 6

1.1.3 Nhiệm vụ và quyền hạn của học sinh THPT 8

1.1.4 Sự cần thiết giáo dục tích cực trong công tác chủ nhiệm ở trường THPT 9

1.2 Cơ sở thực tiễn 10

1.2.1 Những khó khăn về mặt tâm lí, tính cách của lứa tuổi học sinh THPT nói chung và ở trường Nguyễn Sỹ Sách 10

1.2.2 Thực tiễn giáo dục trong công tác chủ nhiệm ở trường THPT Nguyễn Sỹ Sách 11

1.2.3 Kết quả khảo sát thực tế học sinh 12

II MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC TÍCH CỰC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM Ở TRƯỜNG THPT NGUYỄN SỸ SÁCH 15

2.1 Giáo dục học sinh bằng sự quan tâm chân thành 15

2.1.1 Quan tâm ngày lễ, sinh nhật 16

2.1.2 Quan tâm khi học sinh ốm đau 16

2.1.3 Quan tâm khi học sinh đang gặp khó khăn hoặc rơi vào khủng hoảng tinh thần 18

2.1.4 Quan tâm đến những học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn 19

2.1.5 Quan tâm đến những học sinh chưa ngoan 21

2.1.6 Quan tâm khích lệ, động viên kịp thời những học sinh tiến bộ 22

2.2 Giáo dục học sinh bằng sự tôn trọng, lắng nghe và chia sẻ 23

2.3 Giáo dục học sinh bằng việc xây dựng tập thể lớp tự quản 24

2.4 Giáo dục học sinh bằng cách: “Thiết lập nhóm học tập” và “Đôi bạn cùng tiến” 26

2.5 Giáo dục học sinh thông qua các hoạt động tập thể 27

2.6 Giáo dục học sinh thông qua tác phẩm điện ảnh và những mẩu chuyện tích cực 29

2.7 Giáo dục học sinh qua nêu gương 31

2.8 Giáo dục học sinh bằng tư vấn - hướng nghiệp 33

III KHẢO SÁT SỰ CẤP THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC BIỆN PHÁP ĐỀ XUẤT 34

1 Mục đích khảo sát 34

2 Nội dung và phương pháp khảo sát 35

2.1 Nội dung khảo sát 35

2.2 Phương pháp khảo sát và thang đánh giá 35

3 Đối tượng khảo sát 35

4 Kết quả khảo sát về sự cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất 35 4.1 Sự cấp thiết của các biện pháp đã đề xuất 35

4.2 Tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất 38

IV KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC 40

PHẦN C KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 45

I Kết luận 45

1.1 Hiệu quả của đề tài 45

1.2 Khả năng ứng dụng của đề tài 45

II Một số kiến nghị đề xuất 46

2.1 Với các cấp quản lí 46

2.2 Với giáo viên 46

2.3 Với học sinh 46

PHỤ LỤC

PHẦN A ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong bối cảnh hội nhập, phát triển hiện nay, nền giáo dục Việt Nam ta càng chú trọng đào tạo con người có đủ phẩm chất, năng lực để đáp ứng yêu cầu của con người mới ở thời đại mới Nhiều năm qua, ngành giáo dục đã có những cải cách quan trọng từ giáo dục ở bậc tiểu học cho đến đào tạo đại học và sau đại học Đối với phổ thông, sự đổi mới thể hiện trên nhiều phương diện, rõ nhất là về chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học… với mục đích là không chỉ dừng lại

ở việc truyền thụ kiến thức mà quan trọng còn là hình thành cho học sinh các phẩm chất và năng lực cần thiết trong cuộc sống Thông qua các kĩ năng tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo trong học tập và trong các hoạt động thực tiễn mà học sinh có thể tự hoàn thiện nhân cách bản thân Chính vì thế mà lâu nay, ngành giáo dục luôn nhấn mạnh vai trò, sự cần thiết của lương tâm nhà giáo trong việc dạy chữ, dạy người; trao yêu thương và sự tận tuỵ của người thầy đến mọi học sinh Theo đó, việc áp dụng các phương pháp giáo dục tích cực luôn là tâm điểm của sự cần thiết

và ưu tiên Đặc biệt là đối với giáo viên trực tiếp làm công tác chủ nhiệm lớp, những người chèo lái cho những chuyến đò gian nan, những con đò đang ở cái tuổi

ẩm ương, nghịch ngợm, thích khẳng định mình, thích làm người lớn - cái tuổi có

nhiều biến đổi về tâm sinh lí, rất cần được sự quan tâm, định hướng, điều chỉnh và uốn nắn kịp thời

Như chúng ta đã thấy, hiện nay ở các trường học, nhất là các trường THPT vẫn còn một bộ phận không nhỏ học sinh sa sút về đạo đức cũng như học tập; không ít học sinh chưa có mục đích học tập rõ ràng, ngại phấn đấu, lười học, ham chơi Hơn nữa các em là những đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi các luồng văn hóa tiêu cực từ bên ngoài, nhất là trong thời đại công nghệ thông tin phát triển mạnh

mẽ như vũ bão Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh ngày càng sa sút cả về trí lẫn đức? Phải làm như thế nào để giúp các em có thể phát triển toàn diện? Nhiệm vụ này lại nặng nề hơn đối với giáo viên chủ nhiệm Bởi thế, việc tìm

ra các biện pháp, cách thức giáo dục học sinh để mang lại kết quả cao luôn là điều

mà người chủ nhiệm trăn trở, tìm kiếm và thực thi

Tuy nhiên hiện tại, việc thực hiện chương trình giáo dục trong nhà trường nói chung và ở trường THPT Nguyễn Sỹ Sách nói riêng, công tác chủ nhiệm lớp hầu như vẫn chưa được chú trọng Nhiều giáo viên chủ nhiệm vẫn chưa thấy rõ vai trò của mình trong việc giáo dục kĩ năng sống và hoàn thiện nhân cách cho học sinh Còn một số giáo viên vẫn ngại khó, ngại khổ với công việc chủ nhiệm Cũng không ít giáo viên tâm huyết với nhiệm vụ chủ nhiệm của mình nhưng lại chưa có phương pháp, cách thức phù hợp hoặc mới chỉ dừng lại ở một số giải pháp truyền thống nên hiệu quả lớp chủ nhiệm vẫn chưa cao Ai đó đã từng ví: "Làm giáo viên

mà không làm công tác chủ nhiệm lớp cũng như không có con vậy " Quả đúng như thế Nhưng không phải ai làm công tác chủ nhiệm cũng đều có kết quả tốt,

cũng như có người mẹ biết giáo dục con mình đúng cách sẽ trở thành người tốt, có ích cho xã hội và cũng có những trường hợp ngược lại Là một giáo viên gắn bó với nghề mười sáu năm, hai mươi năm, nhiều năm làm công tác chủ nhiệm, chúng tôi hiểu rõ vai trò, trách nhiệm, thậm chí là sứ mệnh của người chủ nhiệm với lớp, với học sinh mình Thiết nghĩ, để thực hiện tốt vai trò, nhiệm vụ của mình, giáo viên chủ nhiệm lớp cần phải có đủ cả cái tâm và cái tầm Cái tầm của một chủ nhiệm là khả năng nhận diện tình hình lớp và ứng phó kịp thời bằng những biện pháp tác động tích, giáo dục cụ thể, phù hợp, đúng đắn và toàn diện để quản lí, rèn luyện, giáo dục học sinh được hiệu quả nhất Thấm nhuần điều đó, bằng tấm lòng yêu thương, gắn bó với trò, chúng tôi đã nỗ lực tìm kiếm và sử dụng nhiều biện pháp giáo dục tích cực để các em ngày càng tiến bộ, phát triển toàn diện về phẩm chất, năng lực, đưa thành tích lớp chủ nhiệm ngày một đi lên Những đạt được đó cũng chính là thước đo cao nhất, cụ thể nhất về hiệu quả công tác chủ nhiệm trong trường học Và kết quả áp dụng ở lớp chủ nhiệm hơn hai năm nay: lớp 10C3 năm học 2020-2021, lớp 11C3 năm 2021-2022, và đầu năm lớp 12 (2022-2023); lớp 12C8 đầu năm học 2022 -2023 đã cho thấy điều đó Cụ thể là các em đã tăng cường tinh thần đoàn kết, yêu thương nhau, ý thức trách nhiệm cao trong mọi hoạt động học tập và rèn luyện, chất lượng văn hoá tăng cao, nề nếp thi đua vượt trội Xuất phát từ mục đích, thực tiễn giáo dục học sinh và kết quả đạt được trong công tác chủ nhiệm nhiều năm qua của người giáo viên chủ nhiệm ở trường THPT Nguyễn Sỹ Sách, điển hình là ở lớp C3 niên khoá 2020-2023; lớp 12C8 năm học

2022-2023…chúng tôi đã nghiên cứu và mạnh dạn đưa ra đề tài: “Một số biện pháp giáo dục tích cực nhằm nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm ở trường THPT Nguyễn Sỹ Sách”

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò và cách thức của giáo viên chủ nhiệm trong việc quản lí, giáo dục học sinh, từ đó áp dụng một số biện pháp giáo dục tích cực, cần thiết trong công tác chủ nhiệm lớp nhằm giúp học sinh phát triển

về đạo đức, kĩ năng sống, tri thức môn học, hiệu quả thi đua… Đồng thời qua đó tạo được uy tín của giáo viên chủ nhiệm lớp, giúp bản thân và đồng nghiệp có được những kinh nghiệm trong công việc được coi là “khó khăn, vất vả” hơn việc dạy - học rất nhiều, nhưng cũng đem lại nhiều niềm vui và hạnh phúc cho người giáo viên

III ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh THPT Nguyễn Sỹ Sách

- Đề tài tập trung nghiên cứu về các biện pháp giáo dục được xem là tích cực

mà giáo viên chủ nhiệm áp dụng để quản lí và giáo dục học sinh lớp mình Từ đó

góp phần giúp học sinh phát triển toàn diện, nâng cao chất lượng của lớp chủ nhiệm trên nhiều phương diện

3.2 Thời gian nghiên cứu

Năm học 2020-2021, 2021-2022 và đầu năm học 2022-2023

3.3 Phương pháp nghiên cứu

- Khảo sát, thống kê thực tế trước và sau khi áp dụng các biện pháp giáo dục trong công tác chủ nhiệm

- Phương pháp điều tra qua các giáo viên bộ môn, các tổ chức trong nhà trường và cha mẹ học sinh

- Thuyết minh, phân tích, so sánh trước và sau khi áp dụng các biện pháp giáo dục tích cực

- Hình thành các biện pháp giáo dục tích cực trong quá trình làm chủ nhiệm ở

trường THPT

IV PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đề tài thuộc lĩnh vực quản lí và giáo dục trong công tác chủ nhiệm, được tiến

hành nghiên cứu ở lớp 10C3 năm học 2020-2021, lớp 11C3 năm học 2021-2022, lớp 12C3 năm 2022-2023 và lớp 12C8 năm 2022-2023 tại trường THPT Nguyễn

Sỹ Sách - Thanh Chương

V ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI

- Bản chất của những biện pháp giáo dục được áp dụng trong đề tài có thể xem là tổng hợp của nhiều kĩ năng mềm trong quản lí và giáo dục học sinh Đó là

sự kết hợp những nguyên tắc giáo dục truyền thống với cách gia tăng sức khoẻ và hạnh phúc được dựa trên nghiên cứu Vì thế có thể xem các biện pháp này như một kiểu “nghệ thuật tâm công” trong việc “đánh” vào lòng người học để qua đó học sinh có khả năng tự mình thức tỉnh, nhận thức đường đi, khám phá và thay đổi, phát triển được chính mình Từ đó chất lượng văn hoá, nề nếp lớp được nâng lên

và đó chính là hiệu quả trong công tác chủ nhiệm của người giáo viên

- Đề tài là nguồn tư liệu để các giáo viên có thể tham khảo, đưa vào áp dụng trong giáo dục toàn diện cho học sinh lớp chủ nhiệm và thông qua kết quả thực nghiệm có đối chứng để kiểm chứng tính khả thi của đề tài

PHẦN B: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Giáo dục tích cực trong trường học

1.1.1.1 Khái niệm giáo dục tích cực

Giáo dục tích cực (positive education) là sự kết hợp những nguyên tắc giáo dục truyền thống với nghiên cứu về hạnh phúc và sức khoẻ, sử dụng mô hình PERMA và phân loại Điểm mạnh tính cách (VIA) của Martin Seligman

Seligman, một trong những người sáng lập ra tâm lý học tích cực, đã kết hợp tâm lý học tích cực vào các mô hình giáo dục như một cách để giảm thiểu trầm cảm ở những người trẻ tuổi và nâng cao sức khỏe và hạnh phúc của họ Những nhà giáo dục và bác sĩ mong muốn thúc đẩy sức khỏe tinh thần tích cực giữa học sinh

và giáo viên bằng cách sử dụng mô hình PERMA của ông trong trường học

Mô hình PERMA bao gồm năm yếu tố chính mà Seligman cho là quan trọng đối với sức khoẻ lâu dài:

- Cảm xúc tích cực: Cảm nhận những cảm xúc tích cực như là vui mừng, biết

ơn, quan tâm và hy vọng

- Sự tham gia: Hoàn toàn tập trung vào những hoạt động sử dụng kỹ năng của

mình nhưng vẫn thử thách bản thân

- Những mối quan hệ: Có các mối quan hệ tích cực

- Ý nghĩa: Thuộc về và phục vụ điều gì đó mà bạn tin là to lớn hơn bản thân

mình

- Thành tựu: Theo đuổi thành công, chiến thắng, hoàn thành và làm chủ

Điểm mạnh tính cách (VIA) là kết quả của việc nghiên cứu, phân loại và cung cấp một mô hình liên quan đến giao lưu văn hóa để “giáo dục trái tim” nhằm bồi dưỡng và phát triển điểm mạnh tính cách tích cực Ở đó Các chương trình giáo dục tích cực thường xác định tính cách tích cực bằng cách sử dụng các điểm mạnh tính cách cốt lõi được thể hiện trong sáu đức tính của VIA:

- Trí tuệ và kiến thức (Wisdom and knowledge)

Những tính cách tích cực này không phải là bẩm sinh; chúng là những cấu tạo bên ngoài cần được nuôi dưỡng Mục tiêu của giáo dục tích cực là để phát hiện sự kết hợp giữa các điểm mạnh tính cách và phát triển khả năng của trẻ để sử dụng những thế mạnh đó một cách hiệu quả

1.1.1.2 Lợi ích của giáo dục tích cực trong trường học

Giáo dục tích cực trong trường học luôn mang lại hiệu quả kì diệu đối với

giáo viên và học sinh Waters đã khẳng định: “Một chương trình giảng dạy ở

trường kết hợp sức khoẻ theo cách lý tưởng sẽ ngăn ngừa trầm cảm, tăng sự hài lòng trong cuộc sống, khuyến khích trách nhiệm xã hội, thúc đẩy sự sáng tạo, thúc đẩy học tập và thậm chí nâng cao thành tích học tập” Đúng vậy, việc kết hợp

điểm mạnh tính cách vào trong chương trình giáo dục có thể liên quan đến việc thu thập thông tin về những thế mạnh, năng khiếu và sở thích VIA của các học sinh

Áp dụng mô hình giáo dục ấy khi các em tham gia trong suốt hành trình học tập cũng có thể là những cách tuyệt vời để xác nhận và nuôi dưỡng những điểm mạnh của người học

Rất nhiều nghiên cứu đã được thực hiện về giáo dục tích cực và những tác động tiềm tàng của nó Dưới đây là một số kết quả nghiên cứu về lợi ích của giáo dục tích cực:

- Thúc đẩy sự phát triển của người học:

Clonan, Chafouleas, McDougal, và Riley-Tillman (2004) phát hiện rằng việc kết hợp tâm lí tích cực trong môi trường học tập đã giúp thúc đẩy sức mạnh của cá nhân Nó khuyến khích sự phát triển của các tổ chức tích cực và giúp học sinh thành công hơn Vẫn còn nhiều nghiên cứu xác nhận những kết quả này, bao gồm

cả những nghiên cứu xác nhận rằng các can thiệp giáo dục tích cực có tác động lâu dài hơn tới việc thay đổi hành vi của học sinh so với các phương pháp khác (Adler, 2016)

- Dạy học sinh cách khiến bản thân mình hạnh phúc:

Trong một nghiên cứu khác, các nhà nghiên cứu đã kiểm tra những tác động của huấn luyện cuộc sống đối với học sinh trung học (Green, Grant, & Rynsaardt, 2007) Kết quả cho thấy rằng sau các buổi huấn luyện cuộc sống của chúng, các học sinh cho thấy chứng trầm cảm giảm đi đáng kể và tăng khả năng nhận thức và

hy vọng (Green et al., 2007) Học sinh được trang bị tốt hơn để cải thiện sức khỏe chủ quan của mình về lâu dài thông qua việc kiểm soát những trải nghiệm cảm xúc tích cực của chúng tốt hơn (Fredrickson, 2001; 2011)

- Giảm thiểu trầm cảm:

Những can thiệp tâm lí tích cực được sử dụng trong giáo dục tích cực bao gồm xác định và phát triển các điểm mạnh, nuôi dưỡng lòng biết ơn và hình dung bản thân tốt nhất có thể (Seligman, Steen, Park, & Peterson, 2005; Sheldon & Lyubomirsky, 2006; Liau, Neihart, Teo, & Lo, 2016) Một phân tích tổng hợp

được thực hiện bởi Sin và Lyubomirsky (2009) với 4,266 người tham gia cho thấy rằng các can thiệp tâm lí tích cực làm gia tăng đáng kể sự hạnh phúc và giảm đi các triệu chứng trầm cảm Các bằng chứng khác từ các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cho thấy tác động tương tự từ các can thiệp tâm lý tích cực ở trẻ em (Kwok,

Gu, & Kit, 2016)

- Tạo điều kiện cho kết quả học tập:

Trong số một số ví dụ tuyệt vời về tác động tích cực của giáo dục đối với kết quả học tập, chúng tôi đề xuất tác phẩm của Angela Duckworth về sự gan dạ, và nghiên cứu của Shankland và Rosset (2017) về mối quan hệ tích cực giữa phúc lợi của học sinh và kết quả học tập (Duckworth, Peterson, Matthews, & Kelly, 2007; Villavicencio & Bernardo, 2016; Akos & Kretchmar, 2017; Mason, 2018)

- Cung cấp các hệ thống dễ dàng hơn cho giáo viên

Giáo dục tích cực cũng có lợi cho những giáo viên Nó tạo ra một văn hóa trường học với sự quan tâm, tin tưởng và ngăn chặn các hành vi có vấn đề Nghiên cứu gần đây cho thấy rằng mối quan hệ tốt hơn giữa giáo viên và học sinh cũng có thể có lợi cho kết quả học tập của học sinh (Košir & Tement, 2014)

- Tăng động lực cho học sinh:

Giáo dục tích cực cũng cung cấp một mô hình sư phạm mới nhấn mạnh động

cơ cá nhân trong giáo dục để thúc đẩy học tập (Seligman, Ernst, Gillham, Reivich,

& Linkins, 2009) Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các mục tiêu kết hợp tích cực với sự lạc quan giúp học sinh có nhiều động lực hơn (Fadlelmula, 2010) Nghiên cứu này chỉ ra rằng động lực có thể nhất quán và lâu dài nếu nó luôn đi đôi với những can thiệp tâm lý tích cực

- Tăng sự kiên cường:

Các nhà nghiên cứu tại Đại học Pennsylvania đã phát triển Chương trình Kiên trì Penn Kết quả từ 19 nghiên cứu được kiểm soát của Chương trình Kiên trì Penn cho thấy học sinh trong chương trình lạc quan, có hy vọng và kiên cường hơn Điểm của chúng trong các bài kiểm tra tiêu chuẩn tăng 11% và chúng ít lo lắng hơn khi đến gần các kỳ thi (Brunwasser, Gillham, & Kim, 2009) Để giúp học sinh cảm thấy được kết nối với các bạn đồng trang lứa, trường học và cộng đồng Nghiên cứu của họ đã chỉ ra cách các trường học có thể tạo ra một môi trường hỗ trợ nhiều hơn, cả trong trường học lẫn gia đình và cộng đồng của học sinh

1.1.2 Vai trò và chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của giáo viên chủ nhiệm 1.1.2.1 Vai trò và chức năng của giáo viên chủ nhiệm

Mỗi chúng ta đều biết, giáo dục là một quá trình lâu dài mà trong đó, người

làm giáo dục phải áp dụng nhiều biện pháp từ khâu tổ chức, giáo dục đến tác động đến từng cá nhân và tập thể Để có một tập thể lớp vững mạnh đòi hỏi vai trò công tác chủ nhiệm lớp của người giáo viên Nghĩa là giáo viên chủ nhiệm phải có kế

hoạch, biện pháp tác động phù hợp với lớp của mình đảm nhiệm Đây là vấn đề then chốt đầu tiên, hết sức cần thiết đối với giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường THPT Mặt khác, công tác chủ nhiệm lớp có vai trò quan trọng trong việc nâng cao giáo dục toàn diện cho học sinh Quá trình này không phải diễn ra trong ngày một ngày hai mà là lâu dài cùng với việc ngấm từ từ đối với lợi ích của người học Với

ý nghĩa đó, giáo viên chủ nhiệm lớp có những vai trò sau:

- Thay mặt hiệu trưởng quản lí một lớp học:

Giáo viên chủ nhiệm lớp do hiệu trưởng phân công và thay mặt hiệu trưởng quản lí và tổ chức các hoạt động giáo dục học sinh ở một lớp học…

+ Người xây dựng tập thể học sinh thành một khối đoàn kết

+ Người tổ chức các hoạt động giáo dục học sinh trong lớp

+ Cố vấn đắc lực cho các đoàn thể của học sinh trong lớp

+ Giữ vai trò chủ đạo trong việc phối hợp các lực lượng giáo dục

Cùng với vai trò đặc biệt quan trọng ấy thì giáo viên chủ nhiệm cũng có chức năng là lãnh đạo, tổ chức, quản lí, giáo dục tập thể lớp trên cơ sở tổ chức các hoạt động giáo dục, các mối quan hệ giáo dục của học sinh Mục tiêu là giáo dục nhân cách học sinh toàn diện trong tập thể phát triển và môi trường học tập thân thiện Người giáo viên chủ nhiệm thực hiện chức năng quản lí khi là đại diện cho hiệu trưởng Cùng với việc thực hiện các chủ trương, kế hoạch chung của trường, giáo viên chủ nhiệm lại là người lãnh đạo khi phải xác định tầm nhìn cho sự phát triển của học sinh lớp mình với tư cách là người đứng đầu một tập thể lớp, đưa lớp

đi lên thành một tập thể phát triển và thân thiện Cụ thể với các chức năng:

- Chức năng quản lí và giáo dục

- Tổ chức các hoạt động giáo dục và các quan hệ của học sinh theo định hướng phát triển toàn diện nhân cách

- Giáo dục tập thể và giáo dục cá nhân

- Thúc đẩy tập thể phát triển với môi trường học tập thân thiện

1.1.2.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của giáo viên chủ nhiệm

Việc truyền thụ cho học sinh những tri thức khoa học là nhiệm vụ chung của tất cả giáo viên bộ môn ở mọi nghành khoa học được giảng dạy qua các phân môn, còn hoạt động giáo dục toàn diện để góp phần hình thành kĩ năng, hoàn thiện nhân cách, đạo đức cho học sinh thì vai trò quan trọng nhất là ở người giáo viên chủ nhiệm lớp

Điều lệ trường trung học phổ thông, tại Điều 31: Nhiệm vụ của giáo viên

trường trung học, có nêu nhiệm vụ và quyền hạn của người giáo viên chủ nhiệm

như sau:

- Giáo viên chủ nhiệm, ngoài các nhiệm vụ quy định tại khoản 1, nhiệm vụ của giáo viên bộ môn, thì giáo viên chủ nhiệm còn có những nhiệm vụ:

- Xây dựng kế hoạch các hoạt động giáo dục thể hiện rõ mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục bảo đảm tính khả thi, phù hợp với đặc điểm học sinh, với hoàn cảnh và điều kiện thực tế nhằm thúc đẩy sự tiến bộ của cả lớp và của từng học sinh

- Thực hiện các hoạt động theo kế hoạch đã xây dựng

- Phối hợp chặt chẽ với gia đình, với các giáo viên bộ môn, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, các tổ chức xã hội khác có liên quan trong việc hỗ trợ, giám sát việc học tập, rèn luyện, hướng nghiệp của học sinh lớp mình chủ nhiệm

- Nhận xét, đánh giá và xếp loại học sinh cuối kì và cuối năm học; đề nghị khen thưởng và kỉ luật học sinh,

- Báo cáo thường kì hoặc đột xuất về tình hình của lớp với Hiệu trưởng

Giáo viên chủ nhiệm còn được có những quyền hạn như:

- Được dự các giờ học, hoạt động giáo dục khác của học sinh lớp mình

- Được dự các cuộc họp của Hội đồng khen thưởng và Hội đồng kỉ luật khi giải quyết những vấn đề có liên quan đến học sinh của lớp mình

- Được dự các lớp bồi dưỡng, hội nghị chuyên đề về công tác chủ nhiệm

- Được quyền cho phép cá nhân học sinh nghỉ học không quá ba ngày

- Được giảm giờ lên lớp hàng tuần theo quy định khi làm chủ nhiệm lớp Tuy nhiên, trong thực tế, vẫn có những quan niệm sai lầm về vai trò, nhiệm

vụ của giáo viên chủ nhiệm lớp Hoặc đánh giá vai trò của người chủ nhiệm lớp chưa tương xứng với tầm quan trọng của chức vụ này, chưa đúng với văn bản luật cũng như các văn bản quản lí giáo dục quy định Bên cạnh đó, nhiều giáo viên chủ nhiệm vẫn chưa ý thức được hết vai trò, nhiệm vụ và tầm quan trọng chức vụ mà mình đang giữ

Trong quá trình làm công tác chủ nhiệm, trên cơ sở tiếp thu mục tiêu dạy-học mới, nắm vững vai trò, nhiệm vụ và quyền hạn của người giáo viên chủ nhiệm và dựa trên thực tiễn làm công tác chủ nhiệm tại trường trung học phổ thông Nguyễn

Sỹ Sách tôi luôn tự tìm tòi, học hỏi để hoàn thành tốt công việc của mình

1.1.3 Nhiệm vụ và quyền hạn của học sinh THPT

Nhiệm vụ của học sinh THPT:

- Thực hiện nhiệm vụ học tập, rèn luyện theo chương trình và kế hoạch giáo dục của nhà trường

- Kính trọng cha mẹ, cán bộ giáo viên, nhân viên của nhà trường và những người lớn tuổi; đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập, rèn luyện; thực hiện điều

lệ, nội quy nhà trường; chấp hành pháp luật của nhà nước

- Rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh cá nhân

- Tham gia các hoạt động tập thể của trường, của lớp học, của đoàn thanh niên cộng sản Hồ chí Minh; giúp đỡ gia đình, tham gia lao động và hoạt động xã hội, hoạt động bảo vệ môi trường, thực hiện trật tự an toàn giao thông

- Giữ gìn, bảo vệ tài sản của nhà trường, nơi công cộng; góp phần xây dựng, bảo vệ và phát huy truyền thống của nhà trường

Học sinh có các quyền hạn như:

- Được bình đẳng trong việc hưởng thụ giáo dục toàn diện; được bảo đảm những điều kiện về thời gian, cơ sở vật chất, vệ sinh, an toàn để học tập ở lớp và tự học ở nhà; được cung cấp thông tin về việc học tập, rèn luyện của mình; được sử dụng trang thiết bị, phương tiện phục vụ các hoạt động học tập, văn hoá, thể thao của nhà trường theo quy định

- Được tôn trọng và bảo vệ; được đối xử bình đẳng, dân chủ; được quyền khiếu nại với nhà trường và các cấp quản lí giáo dục về những quyết định đối với bản thân mình; được quyền chuyển trường khi có lí do chính đáng theo quy định hiện hành; được học trước tuổi, học vượt lớp, học ở tuổi cao hơn tuổi quy định theo điều 33 của Điều lệ phổ thông

- Được tham gia các hoạt động nhằm phát triển năng khiếu về các môn học, thể thao, nghệ thuật do nhà trường tổ chức nếu có đủ điều kiện

- Được nhận học bổng hoặc trợ cấp khác theo quy định đối với những học sinh được hưởng chính sách xã hội, những học sinh có khó khăn về đời sống và những học sinh có năng lực đặc biệt

- Được hưởng các quyền khác theo quy định của pháp luật

Tuy nhiên trong thực tế, nhiều học sinh vẫn chưa nhận thức được đầy đủ về quyền và nhiệm vụ, trách nhiệm của mình Cho nên việc giáo dục tích cực cho học sinh để các em hiểu được cần làm gì và không được làm gì là rất quan trọng cho sự phát triển toàn diện của các em

1.1.4 Sự cần thiết giáo dục tích cực trong công tác chủ nhiệm ở trường THPT

Việc hiểu rõ nhiệm vụ và quyền hạn của học sinh cũng góp phần định hướng giáo viên chủ nhiệm trong việc lực chọn các biện pháp giáo dục thích hợp, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn và sự phát triển của người học Do đó, giáo dục tích cực trong công tác chủ nhiệm là hết sức cần thiết

Các nghiên cứu đã chứng minh: Giáo dục tích cực đi một con đường để tìm ra cách thức đưa cả Hạnh Phúc và Thành Công cùng trở thành những mục tiêu lớn của giáo dục hiện đại dưới cách tiếp cận "lấy con người làm trung tâm" Giáo dục

tích cực là cách tiếp cận có hệ thống để cùng nhau bồi đắp nội lực, khả năng cảm nhận, đón nhận và sống hạnh phúc của cả giáo viên, phụ huynh và học sinh Bởi cuối cùng thì, giáo dục là niềm vui được cắp sách đến trường, là ánh sáng văn minh, là ca tụng nhân bản Cách tiếp cận của giáo dục tích cực được gọi là "giáo dục dựa trên bằng chứng" là xu hướng chính và được ủng hộ nhất hiện nay trong các nghiên cứu về giáo dục Nó là tổng hoà của cả nghiên cứu khoa học - kết hợp với những bằng chứng thực hành trên một phạm vi sâu rộng, và cả sự lựa chọn cá nhân của người giảng dạy - người học Những lý thuyết của tâm lý học tích cực vẫn đang nâng đỡ để giáo dục tích cực ngày càng hoàn thiện - làm tròn vai trò kiến tạo nên những công dân hạnh phúc - tử tế - thật thà Trong hành trình chiến lược

ấy, người giáo viên cùng với các biện pháp giáo dục tích cực lại càng hết sức cần thiết trong công tác chủ nhiệm của mình Điều này xuất phát từ yêu cầu và thực tiễn của công tác chủ nhiệm Bởi lẽ như trên đã nói, giáo viên chủ nhiệm không chỉ dạy học mà còn quản lí, như một “người mẹ đỡ đầu” cho học sinh lớp mình Là người sát sao nhất mọi hoạt động, hiểu biết toàn diện nhất về đặc điểm học sinh lớp chủ nhiệm Và vì thế cũng là người ảnh hưởng và chi phối sâu sắc nhất đến các

em Cho nên, những biện pháp giáo dục của người giáo viên chủ nhiệm càng tích cực thì hiệu quả tác động của nó đến người học càng tích cực trông thấy Hiệu quả tích cực ở người học được thể hiện ở các hành vi, lời nói, kết quả học tập và rèn luyện Cụ thể: Biết hợp tác với bạn bè, giáo viên trong suốt quá trình học tập; Biết cách lĩnh hội, sáng tạo, tích cực, chủ động trong mọi hoạt động học; Biết yêu thương, sẻ chia với bạn bè, người thân và những người xung quanh; Biết giúp đỡ, xung kích và tình nguyện; Hình thành và phát triển tình yêu với lớp học,với mái trường, với quê hương, đất nước

- Với đặc điểm của lứa tuổi mới lớn hiếu động, có sự bùng nổ về ý thức cá nhân, nhu cầu thể hiện bản thân rất mạnh mẽ… nên việc học sinh có những hành động, cử chỉ, ngôn ngữ… không đúng “chuẩn” là điều diễn ra rất thường xuyên Một vấn đề nữa là các em còn thiếu trách nhiệm với bản thân, chưa có những định hướng đúng đắn, chưa hoàn thiện về nhân cách và kĩ năng sống nên rất dễ dàng mắc phải những sai phạm trong học tập và rèn luyện

- Nhiều học sinh khi bước sang môi trường học tập mới, với nhiều mối quan

hệ mới, được tiếp xúc với nhiều điều mới mẻ tốt có, xấu có… Do đặc điểm lứa tuổi nên thường không làm chủ được mình mà dễ dàng bị các bạn xấu lôi kéo nên dẫn

đến việc thường xuyên vi phạm nội quy học đường như: bỏ học, đánh nhau, chơi điện tử, …hoặc có thể bị sa vào các tệ nạn xã hội khác

Hiểu được tâm lí lứa tuổi, những giáo viên tâm huyết rất muốn uốn nắn các

em để giúp các em có thể hình thành được nhân cách, rèn luyện kĩ năng sống và học tập ngày càng tốt hơn Và chính những giáo viên đang trực tiếp làm công tác chủ nhiệm lại càng ý thức rõ nhất điều này Nhưng các giáo viên thường phải đối mặt với thực tế là khi nhắc nhở và giáo dục các em thì gặp phải những phản ứng tiêu cực từ phía học sinh của mình:

- Những học sinh có cá tính mạnh chọn cách phản ứng dữ dội, vừa làm tổn thương giáo viên vừa tự đẩy mình vào tình thế mắc thêm lỗi

- Một số học sinh tìm cách lảng tránh hoặc ngầm giữ thái độ thù địch

- Một số trường hợp còn lôi kéo các bạn hoặc tự mình biến lỗi vi phạm vốn là

sự phản ứng tức thời bột phát, thiếu suy nghĩ trở thành một hành vi cố ý và diễn ra thường xuyên

Ở trường THPT Nguyễn Sỹ Sách chúng tôi, phần lớn học sinh học trong trường đều là con em nông thôn, hoàn cảnh gia đình khó khăn, không có điều kiện giao tiếp rộng ở ngoài xã hội Chính điều kiện, hoàn cảnh sống như thế này dẫn đến thực tế là nhiều em vẫn chưa hình thành được những kĩ năng giao tiếp, ứng xử trong cuộc sống Đặc biệt là chưa tạo được ý thức tự giác, tích cực, chủ động trong học tập và rèn luyện Không chỉ thế, cơ bản các em cũng chưa tự xác định được giá trị sống cho mình Khi mà điều kiện sống còn nhiều khó khăn, điều kiện của phụ huynh còn hạn chế, nhiều bạn lại chưa có được mục tiêu trong học tập, đặc biệt là không ít bạn còn buông thả, bốc đồng trong lời nói, hành động, suy nghĩ, đua đòi, lêu lổng…Điều này ảnh hưởng rất lớn đến nhân cách học sinh Đó cũng là vấn đề nhức nhối của người giáo viên trong việc lựa chọn phương pháp giáo dục học sinh, nhất là với giáo viên chủ nhiệm

1.2.2 Thực tiễn giáo dục trong công tác chủ nhiệm ở trường THPT Nguyễn Sỹ Sách

Cơ bản các cán bộ, giáo viên của nhà trường đều nhiệt tình, trách nhiệm trong giáo dục học sinh - “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức tự học và sáng tạo” Đặc biệt là những người đang trực tiếp làm công tác chủ nhiệm Mỗi giáo viên luôn quan tâm đến công tác chủ nhiệm lớp và xây dựng được nền nếp học tập cho học sinh khá tốt; chú ý điều tra, nắm vững về điều kiện, hoàn cảnh của từng

em học sinh của lớp do mình chủ nhiệm; chủ động kết hợp với các lực lượng giáo dục và gia đình để giáo dục học sinh; quan tâm giúp đỡ học sinh yếu, học sinh có hoàn cảnh khó khăn; tạo điều kiện thuận lợi để các em hứng thú tham gia vào các hoạt động giáo dục của lớp, của trường

Tuy vậy, bên cạnh đó cũng có những hạn chế mà không riêng gì ở trường THPT Nguyễn Sỹ Sách: Một số giáo viên của trường chưa quan tâm nhiều đến

công tác chủ nhiệm lớp Mặt khác, do sức ép của đổi mới nội dung chương trình, phương pháp dạy học…mà dẫn đến ít chú trọng nhiệm vụ, vai trò của công tác chủ nhiệm Mặt khác, như trên đã nói: những biến đổi về tâm, sinh lý, tính cách học sinh THPT dễ đem đến nhiều tình huống mà người chủ nhiệm lớp khó kiểm soát Trước thực trạng đó, nhiều giáo viên, nhất là những giáo viên trẻ sẽ cảm thấy lúng túng và thật khó khăn khi lựa chọn cách giải quyết Có những giáo viên chủ nhiệm lớp nóng nảy, vội vã đã quy chụp học sinh là vô lễ, không giáo dục được hoặc là dùng những hình phạt nặng nề để buộc các em phải chấp hành nội quy Ngược lại,

có những giáo viên chủ nhiệm lớp quá dễ dãi, buông lỏng quản lí, thiếu ý thức trách nhiệm với lớp, với chức năng, nhiệm vụ được giao, để học sinh tự do vi phạm, bỏ bê lớp làm được thế nào thì được và kết quả là lớp học trở nên bệ rạc, học sinh thiếu đoàn kết cố gắng, chất lượng phát triển toàn diện ở người học rất thấp

Điều đó cho thấy, để góp phần giáo dục toàn diện đối với học sinh, đặc biệt là giáo dục tính tích cực, chủ động, tinh thần tự giác, hình thành kĩ năng sống và hoàn thiện nhân cách học sinh, đòi hỏi người giáo viên chủ nhiệm cần có phương pháp

tổ chức, giáo dục khoa học, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi và phù hợp đối tượng học sinh Qua đó, chúng tôi đã hình thành và đúc rút ra được một số kinh nghiệm góp phần nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm ở trường trung học phổ thông qua các biện pháp giáo dục tích cực

1.2.3 Kết quả khảo sát thực tế học sinh

Để tiến hành thực hiện được đề tài này, chúng tôi đã tiến hành khảo sát thực

tế lớp mình làm chủ nhiệm thông qua ghi chép sổ đầu bài, sổ ghi chép chấm điểm của cờ đỏ, sổ điểm danh, kết quả xếp loại thi đua của lớp; kết quả xếp loại đạo đức học sinh; kết quả học tập của học sinh Chúng tôi còn tiến hành điều tra qua các giáo viên bộ môn trực tiếp giảng dạy của lớp, qua các tổ chức giáo dục khác trong nhà trường như Ban an ninh trường học, Đoàn trường THPT Nguyễn Sỹ Sách; Sử dụng phương pháp đối chiếu so sánh với các lớp khác cùng khối về kết quả xếp loại thi đua, kết quả xếp loại đạo đức và học tập của học sinh để có cơ sở kiểm chứng thực tế Ở trường tôi, thi đua trong học sinh được xép theo hai nhóm lớp: nhóm lớp mũi nhọn gồm 15 lớp cho cả 3 khối 10,11,12 và tương tự 15 lớp còn lại thuộc nhóm đại trà Trong đó lớp C3 khóa 2020-2021 thuộc lớp mũi nhọn, lớp 12C8 thuộc lớp đại trà

* Khảo sát lớp 10C3 trong 2 tuần đầu – khi các em mới bước vào THPT- khi tôi mới nhận lớp, năm học 2020-2021:

- Lớp C3 của tôi tuy là một lớp chọn nhưng năng lực học sinh từ đầu có thể nói là đứng chót và áp chót trong số 5 lớp chọn cùng khối Bởi vì việc xếp lớp là căn cứ vào điểm số và nguyện vọng của học sinh: Lớp tốt nhất - chất lượng văn hóa cao nhất sẽ vào lớp C1 (chọn khối A,D), tiếp là C2 chọn khối A,B; lớp C4 chọn khối C; còn lại C3 (chọn vét của khối D), lớp C5 (chọn vét của khối A) Qua

kết quả tuyển sinh đầu vào thì lớp 10C3 có điểm chuẩn ở mức thấp (12,7 điểm), thậm chí là rất thấp so với một số lớp 10 khác ở khối mũi nhọn như: 10C1, 10C2, 10C4 và chỉ tương đương với lớp 10C5

- Qua sổ đầu bài, tôi thấy có hiện tượng không học bài cũ, tư thế ngồi học không nghiêm túc (vài em bỏ chân lên ghế), đưa điện thoại đến trường, lớp khi chưa được sự cho phép của giáo viên

- Qua ghi chép chấm điểm của cờ đỏ, lớp vẫn bị trừ điểm vì có học sinh đi chậm trong tiết sinh hoạt 10 phút đầu giờ, có hôm làm trực nhật chậm

- Một số giáo viên bộ môn có ý kiến: còn nhiều em học chưa thật tập trung, vẫn lười làm bài tập về nhà; rất nhiều em cảm thấy khó khăn, bối rối trước những bài tập vượt mức cơ bản một chút

Bảng 1: Khảo sát chất lượng đầu vào (điểm chuẩn) của lớp 10C3 năm học

2020-2021 so với các lớp mũi nhọn cùng khối

Bảng 2: Khảo sát kết quả thi đua 2 tuần đầu của lớp 10C3 so với các lớp mũi

nhọn cùng khối 10, trước khi áp dụng biện pháp

* Khảo sát kết quả của lớp 11C8 năm học 2021-2022:

- Qua sổ đầu bài, tôi thấy tuần nào lớp cũng có hiện tượng học sinh vi phạm

bị ghi sổ đầu bài: không học bài cũ, không làm bài tập, không ghi bài, nói chuyện riêng trong giờ học, bỏ tiết, không có đủ đồ dùng học tập, vô lễ với giáo viên bộ môn, lớp vắng học nhiều…

- Qua ghi chép chấm điểm của cờ đỏ, lớp thường xuyên bị trừ điểm vì có học sinh đi chậm trong tiết sinh hoạt 10 phút đầu giờ, làm trực nhật chậm hoặc chưa sạch khu vực được phân công, không thực hiện nghiêm túc đồng phục học sinh, sinh hoạt 10 phút đầu giờ hình thức, chiếu lệ

- Qua điều tra từ Ban an ninh trường học, Đoàn trường, tôi được biết đây là lớp có nhiều học sinh vi phạm nội quy nhà trường và nội quy của Đoàn nhiều nhất trường, có nhiều học sinh thường xuyên được an ninh nhà trường và Đoàn trường gọi lên để giáo dục vì vi phạm nhiều lần nhưng không có sự tiến bộ Đây là lớp có nhiều học sinh “cá biệt” khó giáo dục, là lớp thuộc diện “điểm nóng” trong toàn trường

- Các giáo viên bộ môn cũng nhận xét là vào dạy lớp 11C8 này rất vất vả vì không chỉ chất lượng học sinh mà chủ yếu là vì ý thức học tập và rèn luyện của các

em rất thấp Hầu như các em không có sự cố gắng nỗ lực vươn lên trong học tập

Bảng 1: Khảo sát và so sánh kết quả thi đua cuối năm 2021-2022 của lớp 11C8 với

một số lớp 11 khác thuộc khối lớp đại trà

Bảng 2: Khảo sát và so sánh kết quả xếp loại hanh kiểm học sinh cuối năm của lớp

11C8 với một số lớp cùng khối khác trong năm 2021-2022

Khá 12(32,4%) 16(41,%) 13(36,1%) 16(42,1%) 17(44,7%)

Trung bình 14(37,9%) 5(12,8%) 9(25%) 2(5,3%) 7(18,5%)

Bảng 3: Khảo sát và so sánh kết quả xếp loại học tập của học sinh cuối năm ở lớp

11C8 với một số lớp cùng khối khác trong năm 2021-2022

1.2.4 Phân tích, đánh giá số liệu

Từ kết quả khảo sát ở trên, cho thấy:

- Đối với lớp C3 (khóa 2020-2023), khi mới là lớp 10 năm học 2020-2021 trong hai tuần đầu đã cho thấy: cơ bản ý thức các em còn bệ rạc, tình thần học tập chưa đi vào khuôn khổ Nguyên nhân một phần có lẽ cũng do các em vừa lên cấp học THPT nên đang còn nhiều điều bối rối, lúng túng trong mọi hoạt động Tuy nhiên xét cho cùng thì cái chính vẫn là xuất phát từ nhận thức của các em chưa tích cực, chưa toàn diện, bởi lẽ cùng chung nhóm lớp mũi nhọn trong khối nhưng so với các lớp khác thì lớp 10C3 vẫn thua kém hơn nhiều Kết quả thi đua trong hai tuần đầu đã nói lên chất lượng học tập và ý thức rèn luyện của lớp chưa được tốt

- Đối với lớp C8 trong năm học trước (2021-2022) khi tôi chưa vào chủ nhiệm lớp, hiệu quả học tập và rèn luyện của học sinh lớp 11C8 khá thấp, luôn đứng ở vị thứ gần cuối và cuối trong bảng xếp hạng so với các lớp cùng khối Là lớp có nhiều học sinh “cá biệt”, chậm tiến, khó giáo dục Điều này cho thấy, hiệu quả công tác chủ nhiệm của người giáo viên chủ nhiệm chưa cao Đó có thể là do học sinh nhưng có phần không nhỏ là do giáo viên chủ nhiệm chưa có phương pháp quản lí, giáo dục phù hợp để động viên các em nỗ lực học tập và rèn luyện

Và như vậy thì người giáo viên chủ nhiệm đã chưa làm tốt được vai trò, nhiệm vụ cũng như mục tiêu giáo dục của mình

Để khắc phục được tình trạng trên, để đưa thành tích của lớp đi lên trong học tập và rèn luyện, với vai trò là người chủ nhiệm chúng tôi nghĩ mình cần phải vào cuộc thật tích cực Thiết nghĩ, người giáo viên chủ nhiệm không chỉ làm tròn bổn phận, chức trách nhiệm vụ của mình mà còn phải có tâm huyết với học sinh và đặc biệt là phải có phương pháp giáo dục, rèn luyện phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, tâm

lí, đối tượng học sinh Có như thế, hiệu quả giáo dục mới cao Chính vì vậy, chúng tôi đã luôn trăn trở và quyết tâm triển khai áp dụng các biện pháp giáo dục tích cực, nhằm nâng cao chất lượng toàn diện của lớp chủ nhiệm, góp phần vào sự phát triển của nhà trường

II MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC TÍCH CỰC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM Ở TRƯỜNG THPT NGUYỄN SỸ SÁCH

2.1 Giáo dục học sinh bằng sự quan tâm chân thành

Ai đó đã từng nói: “Chỉ có tình cảm chân thành mới chạm đến trái tim người

khác và có thể làm thay đổi một con người” Thật vậy, và điều này lại càng ý nghĩa

trong giáo dục học sinh, nhất là từ người giáo viên chủ nhiệm lớp Là một giáo viên chủ nhiệm, tôi thấy rằng mình không những cần cố gắng dạy tốt, nghĩa là truyền đạt tri thức cho học sinh mà quan trọng hơn cần giáo dục các em cả về đạo đức, lối sống, nhân cách để các em phát triển toàn diện Trong rất nhiều biện pháp tôi đã áp dụng để giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm, tôi nhận thấy việc giáo dục các

em bằng tình cảm yêu thương, sự quan chân thành, sâu sắc luôn thu được kết quả tích cực, tốt đẹp…

Ở độ tuổi của các em, vấn đề tâm lí hết sức nhạy cảm Điều các em mong muốn nhất chính là được thấu hiểu, được sẻ chia và hơn nữa là được tư vấn, định hướng đúng đắn Muốn vậy, người chủ nhiệm cần có sự quan tâm sâu sát các em, nhiều lúc còn phải đặt mình vào các em để nhìn, để nghĩ và để cảm nhận Có những điều tưởng chừng là rất nhỏ, không nhất thiết để tâm như ngày sinh nhật học sinh, sở thích của các em, ngày lễ, những thay đổi cảm xúc… Nhưng theo chúng tôi, đó lại là vấn đề nhạy cảm, rất cần sự để tâm của chủ nhiệm Nếu học sinh được nhận sự chú ý, quan tâm của mình trước những điều đó thì chắc chắn các em sẽ rất vui và hạnh phúc Đồng thời chính chúng ta cũng dễ dàng nhận được sự tin tưởng,

ủng hộ và hợp tác từ phía các em - “Trao yêu thương sẽ nhận lại sự yêu thương” luôn là một chân lí bất hủ về tình người, tình thầy trò Cho nên, trong công tác chủ nhiệm chúng tôi luôn nắm bắt tình hình, nhớ và quan tâm đến mọi biểu hiện của các em, mọi hoạt động của lớp…

2.1.1 Quan tâm ngày lễ, sinh nhật

Cuộc sống ngày càng hiện đại, nhu cầu về tinh thần của con người cũng càng tăng cao và lứa tuổi học sinh THPT cũng không ngoại lệ Bên cạnh những nhu cầu ăn, mặc, học hành… các em còn hứng thú với những câu chuyện giao lưu, với những lời chúc cùng món quà ý nghĩa Trong phạm vi một lớp học, việc nhớ và chúc mừng các thành viên ngày sinh nhật lại thật ý nghĩa biết bao, đặc biệt nếu điều này lại được đến từ chủ ý của giáo viên chủ nhiệm Bởi lẽ bản thân người được nhớ sinh nhật sẽ nhận thấy ý nghĩa của bản thân đối với thầy, cô và tập thể còn đối với tập thể thì tạo được sự đoàn kết, yên vui

Thực tế thì mỗi học sinh có những hoàn cảnh gia đình riêng Học sinh lớp, trường chúng tôi cơ bản là con em nông dân, kinh tế gia đình nhiều em còn eo hẹp

Vì thế, không phải em nào cũng được tổ chức sinh nhật đàng hoàng, thậm chí nhiều em học sinh có khi còn chưa bao giờ được tổ chức sinh nhật trong đời mình Cho nên khi đến ngày sinh nhật của mình, các em được giáo viên chủ nhiệm nhớ đến, nhắc đến kèm với lời chúc mừng chân thành thì thật sự đáng quý Ngay từ ngày đầu vào nhận lớp, chúng ta đã có danh sách của các em kèm ngày sinh Một khi chúng ta thực sự quan tâm trò thì việc nhớ ngày sinh của các em không còn là trở ngại Với lớp chủ nhiệm, chúng tôi luôn chú trọng điều này - đều biết và nhớ, chúc mừng sinh nhật đến từng học sinh

Hình thức chúc mừng cũng rất đơn giản nhưng ấm áp: Nếu không có tiết hôm

đó, giáo viên tranh thủ giờ giải lao để đến lớp, lại gần nắm tay học sinh, thông báo với cả lớp “ hôm nay là sinh nhật bạn A…” và nói lời chúc tốt đẹp nhất đến học sinh đó, rồi cả lớp cùng vỗ tay Và rồi, cứ mỗi tháng sẽ tổ chức sinh nhật cho các bạn sinh cùng tháng một lần, vào ít phút của tiết sinh hoạt lớp cuối tuần Khi ấy, không khí trong lớp càng ấm cúng hơn Cùng với lời chúc đơn giản nhưng chân thành, với tràng vỗ tay của thầy cô và các bạn thì món quà sinh nhật có khi còn kèm theo một bông hoa cho bạn nữ hay một cây kẹo cho bạn nam…tất cả hoà vui trong điệu nhạc và khúc hát “Happy Birthday” Cứ như thế, chúng tôi nhìn thấy rõ

nụ cười hồn nhiên, vô tư của các em Đồng thời nhận thấy các em cũng quan tâm, quý mến, đoàn kết với nhau hơn, và với giáo viên chủ nhiệm thì các em trở nên thân thiện, gần gũi và cởi mở lên rất nhiều Đây cũng chính là một trong những yếu

tố khởi đầu đưa đến thành công trong công tác chủ nhiệm của chúng tôi

2.1.2 Quan tâm khi học sinh ốm đau

Thực trạng một số học sinh ốm, đau phải nghỉ học mấy ngày là một điều không tránh khỏi trong trường học, ở bất cứ cấp học nào Trong gần ba năm chủ

nhiệm lớp C3 (2020-2023), tôi thấy không năm nào mà không có học sinh đau, ốm như: Em Hoàng Thu Hà năm lớp 10 bị ngã xe làm gãy chân phải nghỉ học 1 tuần

để chữa trị; em Hồ Thị Khánh Linh năm lớp 11 bị viêm mũi, viêm xoang nên trở trời là ốm đau phải xin nghỉ học; em Nguyễn Đình Linh đầu năm lớp 12 phải nghỉ học để mổ mắt và điều trị dài ngày; còn hiện tượng hắt hơi, sổ mũi do cảm cúm khi trở trời thì rải rác một số em Cũng vậy ở lớp 12C8 đầu năm 2022-2023 đến nay có đến 3 học sinh thường xuyên ốm phải nghỉ học, nhất là em Nguyễn Đình Minh Trí Việc học sinh ốm, đau phải nghỉ học là điều mà không ai mong muốn, thậm chí luôn mang lại những thiệt thòi và lo lắng cho bản thân các em và gia đình, thầy cô, nhà trường và bè bạn Cho nên làm thế nào để hạn chế được điều này và làm thế nào để các em nhanh chóng khoẻ mạnh trở lại để đi học là niềm mong mỏi không chỉ của chính bản thân các em, gia đình em mà còn là giáo viên chúng ta, nhất là người chủ nhiệm như chúng tôi

Là giáo viên chủ nhiệm, chúng tôi luôn quan tâm thăm, hỏi học sinh khi ốm đau, bệnh tật Hình thức có thể gọi điện cho phụ huynh hỏi thăm tình hình khi các

em chưa thể đến lớp; nhắc các em uống thuốc, nghỉ ngơi, ăn uống để nhanh khỏi

mà trở lại trường học; Trong trường hợp học sinh phải nhập viện điều trị thì bản thân chủ nhiệm sẽ cùng đại diện các bạn trong lớp đến nhà thăm hỏi, động viên, giúp đỡ các em vượt qua cơn đau, nhanh chóng bình phục để đi học trở lại Sự quan tâm chủ yếu về mặt tình cảm, tinh thần thấu hiểu và sẻ chia còn vật chất thì không đặt nặng Chỉ cần những câu nói giản dị, chân thành của chủ nhiệm như:

“Sức khỏe của các em hôm nay như thế nào rồi? Đã uống thuốc chưa em? Cố gắng lên em nhé?” …đã là liều thuốc tinh thần quan trọng đối với các em những lúc này Không chỉ vậy, chủ nhiệm còn nhắc nhở, dặn dò các bạn khác: “Nhớ liên lạc động viên bạn nhanh khoẻ lại nha các em”; động viên học sinh cõng, dìu bạn vào lớp khi chân tay bạn bị đau; nhắc nhở các em nhớ hỗ trợ ghi chép, giảng bài thêm cho bạn

để những bạn phải nghỉ học vì ốm đau không bị mất hụt kiến thức môn học Đồng thời gặp trực tiếp, nắm bắt tình hình khi các em đã đi học lại có gặp khó khăn trong tiếp cận bài học hay không để tìm cách tháo gỡ Chính hành động tưởng bình thường ấy nhưng sẽ là động lực để học sinh cố gắng nhanh khoẻ mà đến trường học tập cùng thầy cô, bạn bè; để phụ huynh yên tâm về thầy cô, về một mái trường nơi con mình học tập Và mục đích cuối cùng cũng là vì sự tiến bộ của học sinh Thực tế đã cho thấy biện pháp này cũng góp phần đáng kể giúp học sinh ý thức cao hơn trong việc cải thiện và giữ gìn tốt hơn sức khỏe của mình Cụ thể: sau một tuần lễ, em Hoàng Thu Hà đã bình phục chân và đi lại bình thường, cho đến nay không bị tái phát; em Hồ Khánh Linh và em Nguyễn Đình Linh không còn phải xin nghỉ học bệnh tái phát hay khám lại nữa; Đồng thời từ đầu năm lớp 12 đến nay, lớp không còn hiện tượng học sinh phải nghỉ học vì ốm đau nữa; em Nguyễn Đình Minh Trí lớp 12C8 cũng đã khắc phục rất nhiều tình trạng ốm đau phải nghỉ học Chúng tôi thực sự thấy yên tâm và trân trọng thành công này của bản thân và học sinh

2.1.3 Quan tâm khi học sinh đang gặp khó khăn hoặc rơi vào khủng hoảng tinh thần

Như trên đã nói, học sinh ở độ tuổi học sinh THPT rất nhạy cảm về tâm lí Bất cứ những tác động đột ngột không mong muốn nào đó cũng có thể dễ dàng đẩy các em vào tình trạng khủng hoảng, hoang mang về tinh thần, ảnh hưởng không nhỏ đến học tập Nắm bắt được điều này, trong quá trình làm chủ nhiệm, chúng tôi luôn quan tâm đến những biểu hiện thường ngày, những thay đổi cảm xúc từ học sinh để đồng hành cùng các em trong việc làm chủ cảm xúc, điều tiết hành vi

Để làm tốt điều này, chúng tôi tích cực quan sát học sinh lớp mình để phát hiện những thay đổi trong hành vi, những hiện tượng bất thường (nếu có) hoặc những biểu hiện nhỏ có nguy cơ gây rối nhiễu tâm lý Chẳng hạn như nhiều em vốn dĩ chấp hành nội quy, ngoan ngoãn nhưng bỗng nhiên có những biểu hiện lệch lạc: đi học chậm giờ, đồng phục đến trường không đúng quy định, hay cáu gắt hoặc gây sự với bạn bè, người khác, nghỉ học vô lí do hay bỏ giờ, trốn tiết Rõ ràng đó là sự bất thường mà người chủ nhiệm nếu không để ý thì sẽ vô tình khiến cho sự việc càng trầm trọng hơn, học sinh có nguy cơ hư hỏng Bởi đó có thể là những hành vi cho thấy học sinh đang rơi vào một tình huống khó khăn hoặc khủng hoảng nào đó về mặt tinh thần Cho nên giáo viên chủ nhiệm phải đặc biệt

để ý, nhất là với những học sinh vốn ngoan, nếu có những biểu hiện dù nhỏ thì lại càng phải quan tâm Những lúc như thế, chúng tôi sẽ gặp gỡ, đối thoại trực tiếp với học sinh để nắm bắt những băn khoăn, vướng mắc của các em Sau khi phát hiện

và hiểu được căn nguyên của nó, chúng tôi giúp các em ứng phó kịp thời với những chấn động tinh thần, những khó khăn về tâm lí mà các em dang gặp phải từ gia đình, bạn bè hay từ xã hội Trong trường hợp này, giáo viên chủ nhiệm như chúng tôi sẽ là “chuyên gia tâm lí”, dùng tình cảm và sự hiểu biết về tâm lí lứa tuổi

để tư vấn và gỡ rối cho các em nhằm đưa các em đến với suy nghĩ đúng đắn, tích cực, lạc quan

Ví dụ: Ở lớp C3 của tôi, năm lớp 10, có em Nguyễn Thị Thu Hà vốn dĩ là một học sinh ngoan, chăm chỉ Thế nhưng, một lần tôi nhận thấy em trầm ngâm không nói, không vui vẻ với bạn bè, thậm chí nhìn em uể oải và mặt dường như lúc nào cũng cúi Tôi đã để ý và lại gần hỏi han, thế là em không nói gì mà nước mắt cứ thế rơi xuống Tôi vội vã ôm em vào lòng và đưa em đến phòng tư vấn của nhà trường để cô trò tâm sự Tôi mở lòng mình, ngồi nghe em kể sự tình, qua đó tôi mới biết được: Bố em ấy (đang đi làm xa) hiểu nhầm rồi chửi mắng thậm tệ, thậm chí còn chì chiết cả người mẹ đang bị bệnh tai biến bấy lâu; học trò có nguy cơ phải nghỉ học làm thuê Thu Hà vừa trải lòng vừa khóc nức nở Sau khi tìm cách

dỗ em bình tĩnh lại, tôi xác minh những lời em nói là sự thật Về nhà tôi rất trăn trở, sau đó tôi gọi điện tâm sự, trao đổi với bố của học sinh Đầu tiên tôi nêu ra và khen ngợi những ưu điểm của trò, kể cho phụ huynh nghe tình trạng của em khi bị

bố hiểu nhầm, tức giận và rồi tôi đã thuyết phục phụ huynh hiểu con, hiểu bản thân Kết quả là sau lần đó, Thu Hà đã bình thường học hành trở lại Em còn vui

mừng nói với tôi: “Bố em không hiểu nhầm em nữa cô ạ, ngược lại còn thường xuyên gọi điện về nhà, động viên em, gửi tiền cho mẹ con em nữa Em vui lắm cô ơi”

Hay em Nguyễn Thị Trà My ở 12C8, khi nghe tin bố bị bệnh hiểm nghèo thì

em ấy đã rất sốc Em nghỉ học hai buổi liền mà không nói với bạn bè, thầy cô biết Sau khi tìm hiểu biết được nguyên nhân, tôi đã cùng đại diện của lớp đến trực tiếp thăm hỏi bố em, nắm bắt tình hình và động viên em đi học Được sự quan tâm của giáo viên chủ nhiệm, bạn bè, em đã có thêm sức mạnh tinh thần để tiếp tục học

Từ đó cho thấy sự quan tâm của giáo viên chủ nhiệm cùng với những cách xử

lí khéo léo, kịp thời, tế nhị có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với học sinh khi phải đối diện với những tình huống khó khăn, khủng hoảng về mặt tinh thần Niềm vui của người chủ nhiệm là được thấy học sinh mình vui khỏe, đến trường đều đặn và tiến bộ mỗi ngày, và việc làm thiết thực trên đây chính là một biện pháp góp phần đảm bảo được điều đó

2.1.4 Quan tâm đến những học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn

Quan tâm đến những học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn không còn là nhiệm vụ riêng của nhà trường và các giáo viên mà đã là sách lược chung của Bộ

và Sở giáo dục, đồng thời được sự hưởng ứng của cả xã hội Bởi lẽ dường như tất

cả các trường học ở nông thôn, miền núi trong đó có THPT Nguyễn Sỹ Sách của chúng tôi còn nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn, thậm chí là rất khó khăn (nghèo và cận nghèo, mồ côi, tàn tật…) Điều kiện kinh tế gia đình có ảnh hưởng nhiều đến việc học tập của các em, có khi còn kìm hãm hoặc tước đi ước mơ hay những dự định tốt đẹp của các em trong tương lai Cho nên, làm thế nào để giúp đỡ phần nào khó khăn đó của các em chính là điều mà chúng tôi, những giáo viên đang làm công tác chủ nhiệm luôn băn khoăn, trăn trở

Trước hết, chúng tôi tiến hành nắm bắt thông tin về học sinh Một trong những yếu tố quan trọng của giáo viên chủ nhiệm lớp là phải hiểu học sinh và hoàn cảnh các em, phải nắm được đầy đủ các thông tin cần thiết về học sinh Do vậy ngay từ ngày đầu nhận lớp, tôi thực hiện ngay công tác lấy thông tin học sinh Tôi phát cho mỗi em một phiếu điều tra và yêu cầu các em điền đầy đủ các thông tin trong phiếu Qua phiếu điều tra này, tôi nắm được đầy đủ các thông tin cần thiết về từng học sinh của mình, về hoàn cảnh gia đình các em Điều đó rất có lợi cho tôi trong công tác giảng dạy và giáo dục trò Chỉ riêng lớp C3 (khoá 2020-2023) của tôi chủ nhiệm mà năm lớp 10 đã có 2 em hộ nghèo (Đinh Thị Thanh Huyền, Nguyễn Thị Thơ) cùng 7 em hộ cận nghèo (Nguyễn Thị Chung, Nguyễn Thị Thu

Hà, Ngô Thị Hảo, Nguyễn Hoài Linh, Nguyễn Thị Phương Thảo, Nguyễn Quỳnh Trang, Văn Bá tiến) Đặc biệt em Thơ nhà nghèo, bố mất khi em mới 3 tuổi, mẹ sức khoẻ yếu, ba chị em ăn học nên kinh tế rất khó khăn; em Nguyễn Thị Thu Hà

hộ cận nghèo, mẹ bị tai biến mất khả năng làm việc, 3 chị em ăn học, bố đi làm xa

để nuôi cả gia đình; đến năm lớp 11 thì số hộ gia đình học sinh cận nghèo của lớp

đã giảm xuống còn 5 em; năm lớp 12 gia đình em Thanh Huyền đã thoát nghèo sang cận nghèo nhưng rõ ràng kinh tế vẫn còn khó khăn khi mà gia đình còn bốn chị em ăn học Còn lớp 12C8 thì….Thực tế ấy đã làm chúng tôi vừa thương và cũng vừa lo lắng cho các em trước những tác động của hoàn cảnh đối với việc học tập và rèn luyện

Tiếp theo sau khi đã nắm rõ hoàn cảnh học sinh, với vai trò của một chủ nhiệm chúng tôi nghĩ mình cần phải gần gũi, quan tâm, động viên, giúp đỡ các em kịp thời Các hình thức chúng tôi đã vận dụng để quan tâm, giúp đỡ các học sinh này là:

- Phát động phong trào ủng hộ bạn nghèo từ trong lớp bằng cách cho các em thu gom giấy loại, ve chai bán để lấy tiền quyên góp, trao tặng bạn Lớp quy định mỗi tháng 1 lần, vào tiết sinh hoạt thứ 7 tuần cuối tháng thực hiện chương trình

“Vì bạn tôi” Nội dung của chương trình là tập hợp số tiền các em tự kiếm được ở trên, bỏ vào hộp quà và trao tặng bạn Tùy vào số tiền có được trong từng tháng để phân chia phù hợp cho các bạn Rồi lớp cũng tiến hành gây quỹ để trao quà “ Tết

vì bạn nghèo” cho các bạn mình Vật chất ủng hộ có thể không được nhiều nhưng

đã cho thấy các em biết yêu thương đùm bọc lẫn nhau trong một tập thể Từ đó giáo dục cho các em thấm nhuần tinh thần “Lá lành đùm lá rách”, biết đồng cảm và

sẻ chia trong cuộc sống Và các bạn được giúp đỡ cũng cảm thấy ấm lòng, có thêm động lực để phấn đấu vươn lên

- Đề xuất Ban giám hiệu và tổ chức quỹ khuyến học của nhà trường để trao tặng cho các em nghèo vượt khó, đạt thành tích; trao quà “Tết vì người nghèo” cho các em để có những cái tết ấm no, hạnh phúc

- Vận động sự ủng hộ của học sinh cũ thành đạt Trường Nguyễn Sỹ Sách chúng tôi có nhiều cựu học sinh luôn hướng về và đồng hành cùng sự phát triển của nhà trường Trong số đó có những học trò của chúng tôi tuy mới thành đạt nhưng sẵn sàng cùng chúng tôi đồng cảm và giúp đỡ các em học sinh nghèo Ví như em Nguyễn Thị Liễu khóa 2005-2008, em Võ Trọng Đồng khóa 2007-2010 đã ủng hộ cho học sinh nghèo lớp chúng tôi nhiều lần và mỗi lần ít nhất 500 nghìn đồng một em Nhờ đó, các em cũng có được thêm chi phí cho việc học tập, đi lại trong thời gian đến trường

- Tìm hiểu, nghiên cứu các tổ chức có quỹ học bổng để tham mưu, đề xuất với nhà trường, Đoàn trường liên hệ xin cho các em Chẳng hạn chúng tôi đã xin được quỹ học bổng Sharing The Dream năm 2021 cho em Nguyễn Thị Thơ lớp 10C3 (năm học 2020-2021) là 4 triệu đồng Ngoài ra em Thơ còn được nhận 1 ba lô, 1 bình giũ nhiệt và 1 chiếc áo; Em Đinh Thị Thanh Huyền lớp 12C3 (năm 2022-2023), Em Nguyễn Thị Trà My lớp 12C8 (năm học 2022-2023) được nhận 1 triệu đồng từ quỹ học bổng Quê nhà Thanh Chương vào tháng 1 năm 2023

Với những cách làm cụ thể đó, chúng tôi đã giúp đỡ được các em phần nào về chi tiêu cho việc học tập, rèn luyện Điều quan trọng hơn nữa là qua đó chúng tôi

nhận thấy các em có được sự yên tâm; có niềm vui, niềm tin; sự gắn bó với mọi người và ý thức phấn đấu vươn lên để không phụ lòng thầy cô, bạn bè những mạnh thường quân đã sẵn sàng hỗ trợ, sẻ chia Thành công trong biện pháp này của giáo viên chủ nhiệm cũng đã góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục trong nhà trường nói chung

2.1.5 Quan tâm đến những học sinh chưa ngoan

Thực tế chủ nhiệm nhiều năm, chúng tôi nhận thấy các em hay vi phạm đều là những học sinh ưa nói nhẹ, thích tình cảm, thích được quan tâm Vì thế chúng tôi

đã sử dụng phương pháp “lạt mềm buộc chặt” Thông qua tìm hiểu để biết được nguyên nhân nào dẫn đến biểu hiện chưa ngoan của các em: Đó có thể là sự tác động của nhiều yếu tố bên ngoài như: bạn bè rủ rê, gia đình thiếu quan tâm, kết hợp với nhận thức của các em chưa tốt, còn lệch lạc, nông cạn

Khi đã rõ nguyên nhân, chúng tôi tiến hành tiếp cận các em, thậm chí gặp riêng để tâm sự, nhắc nhở và khuyên răn nhẹ nhàng Trong quá trình này, chúng tôi

cố gắng tìm ra được ưu điểm nào đó của các em, thậm chí rất ít nhưng sẽ xoáy vào

đó để dẫn dắt câu chuyện giáo dục của mình đi đến đích cuối cùng Chẳng hạn:

“Trông em rất nhanh nhẹn, hoạt bát, cởi mở, cô/ thầy thấy rất ấn tượng với em Giá

mà bây giờ em sằn sàng cố gắng thêm một chút nữa thôi để cùng các bạn thi đua lập thành tích học tập và rèn luyện, thì cô/ thầy tin chắc rằng lớp ta sẽ đi lên, em có nghĩ như thế không? Riêng cô/ thầy luôn tin tưởng vào các em, cố lên, chắc chắn các em sẽ làm được” Hoặc: “Cô nghe mẹ kể là ở nhà em rất siêng năng, thường xuyên giúp đỡ bố mẹ việc nhà, việc đồng áng Điều đó thật là tốt em à! Vậy thì theo cô, một người con biết nghĩ cho bố mẹ như thế thì chẳng có lí do mà không trở thành một học sinh ngoan ở trường Cho nên, em hãy cố gắng thêm một chút để làm đúng nội quy của trường, lớp, để tiến bộ hơn, để hoàn thiện mình Cô/thầy biết đây không phải là việc khó với em, chỉ là em chưa muốn thôi Hãy cố gắng phát huy thế mạnh của mình, cô tin em sẽ thành công” Tiếp theo hãy đưa bàn tay của mình ra nắm lấy tay học sinh và nhìn thẳng vào em ấy mà nói: “Hứa với cô/thầy nhé?” Lời nói và hành động đầy chân thành và gửi gắm ấy sẽ đưa học sinh đến với lời hứa và cố gắng của các em Đồng thời bí mật phân công các bạn khác kèm cặp, theo dõi, nhắc nhở để động viên các em tiến bộ từng ngày Đặc biệt là hạn chế tối đa hình thức nhắc nhở và phê bình lỗi của các em trước lớp Thay vào đó là động viên và chỉ ra hướng giải quyết cho các em

Kết quả cho thấy: bằng sự quan tâm giáo dục này, các em tiến bộ rõ rệt, giảm hẳn tình trạng vi phạm, nhiều em còn ghi nhiều thành tích cho lớp trong các đợt thi đua Cụ thể: ở lớp Em Văn Thị Lan Anh không còn tình trạng bỏ học đi chơi như mấy tuần đầu của năm lớp 10 nữa; em Trần Quốc Việt không còn đi học chậm; em Nguyễn Thị Hải Yến không còn sử dụng điện thoại trong giờ khi không được sự cho phép của giáo viên Ở lớp C8 trong năm lớp 10 và 11, thậm chí tuần đầu năm lớp 12 vẫn còn tình trạng nhiều em thường xuyên nghỉ học, đi học muộn, hay bỏ

tiết đi chơi Game như Văn Đình Quyết, Nguyễn Mạnh Hùng, Nguyễn Sỹ Nhật, Nguyễn Hữu Giang, Phạm Ngọc Hoàng thì đến giờ (sau khi chúng tôi áp dụng biện pháp) đã đi học chăm chỉ, không bị điểm kém, tham gia nhiệt tình các hoạt động của lớp, trường, thậm chí có tinh thần xung phong xây dựng bài nên ghi được nhiều điểm tốt

Chính sự quan tâm này mà học sinh sẽ nhận ra được giáo viên chủ nhiệm có cái nhìn bình đẳng, không phân biệt đối xử, ghét thương với các đối tượng học sinh khác nhau Từ đó tạo cho học sinh có cảm giác đang được sống trong một lớp học hạnh phúc, một ngôi trường thân thiện, để rồi có thêm niềm tin, sức mạnh để phấn đấu và hoàn thiện bản thân Và giáo viên chủ nhiệm cũng cảm nhận được niềm vui khi đã cảm hóa được học sinh, có thêm động lực và tin yêu với nghề

2.1.6 Quan tâm khích lệ, động viên kịp thời những học sinh tiến bộ

Bên cạnh những học sinh chưa ngoan thì giáo viên chủ nhiệm cũng cần lưu ý

để khen ngợi, tuyên dương những học sinh có sự tiến bộ, lập được nhiều thành tích trong học tập và rèn luyện Điều này có ít chủ nhiệm để ý, nhưng theo chúng tôi thì đây chính là một biện pháp để hạn chế biểu hiện tiêu cực ở học sinh, là chiến lược

phát triển người hiền Không mất thời gian cho những câu nói như: “Bạn A thời

gian qua tiến bộ rõ rệt các em nhỉ” hoặc “em đã không làm thầy/cô thất vọng”, hay

“đúng là thầy/ cô không nhìn nhầm em”, “ em đã chứng minh được khả năng của mình”, “ em là niềm tự hào của thầy/ cô và cả lớp”…mà ngược lại những lời khen gián tiếp ấy vừa tế nhị, vừa hàm chứa sự nhắc nhở kín đáo cho bản thân học sinh

đó và những bạn khác: Nếu em cố gắng, nỗ lực thực sự thì em có thể làm được những điều tốt, đẹp nhất có thể Đó là một kiểu nghệ thuật “kích tướng” để học sinh được khơi lên lòng tự trọng mà tiếp tục phấn đấu hết mình

Các hình thức thể hiện sự quan tâm đối với học sinh tiến bộ như: khen ngợi giữa lớp, nhờ Đoàn trường tuyên dương trước cờ, phát quà từ quỹ khuyến học của lớp (một quyển vở, cây bút ) Phần quà chủ yếu là tinh thần nhưng đủ để các em cảm nhận được sự cố gắng của bản thân là rất ý nghĩa Để các em nhận ra giá trị của bản thân nếu phấn đấu hết mình, nếu biết học thực sự Và không chỉ bản thân

mà bạn bè các em cũng trông vào mà học tập, mà noi gương Nhờ đó mà các em có thêm phong trào thi đua cố gắng, thi đua tiến bộ, thi đua lập thành tích trong học tập và rèn luyện Minh chứng là ở lớp C3: Năm lớp 10 (2020-2021) tỷ lệ học sinh giỏi toàn diện trong học kì I có 12/42 em nhưng sang kì II đã có 16/42 em, năm lớp

11 (2021-2022) có đến 24/42 em giỏi toàn diện và hết kì I lớp 12 năm học 2023) đạt 37/42 em giỏi toàn diện; ở lớp 12C8 học kì I có 4 học sinh giỏi, trong khi

(2022-ở lớp 10 và lớp 11 trước đó chất lượng văn hóa và nề nếp đều đứng cuối và áp cuối trong khối, không có em nào đạt được thành tích giỏi toàn diện Thiết nghĩ đây là những thành công đáng kể, là kết quả được mang lại từ chính biện pháp giáo dục tích cực mà chúng tôi áp dụng trong công tác chủ nhiệm của mình Chúng tôi cảm thấy thật hạnh phúc trước niềm vui, phấn khởi của các em học sinh

2.2 Giáo dục học sinh bằng sự tôn trọng, lắng nghe và chia sẻ

Một trong những biểu hiện của một người thầy có nhân cách, có tâm, có tầm

và cũng là một phẩm chất tốt đẹp của nhà giáo chính là biết tôn trọng, biết lắng nghe, biết chia sẻ Muốn giáo dục nhân cách tốt cho học sinh, thầy cô phải có phẩm chất và năng lực sư phạm tốt, không nên áp đặt mà hãy thực sự tôn trọng, lắng nghe để thấu hiểu tâm lý và sẵn sàng chia sẻ với các em

Biết lắng nghe, biết chia sẻ thể hiện thái độ chân thành, sự tôn trọng và quan tâm của người giáo viên với học sinh Hơn thế, nó giúp mỗi giáo viên và cả người học có thể học hỏi được nhiều điều về khả năng thấu hiểu, thông cảm và chia sẻ với mọi người những kinh nghiệm, những hiểu biết, cả những khó khăn mà mình gặp phải Trong quá trình làm việc, người giáo viên chủ nhiệm phải giao tiếp với cấp trên, với đồng nghiệp, với phụ huynh, đặc biệt là thường xuyên giao tiếp với học sinh, nhất là học sinh lớp mình chủ nhiệm Phẩm chất Biết lắng nghe, biết chia

sẻ trên cơ sở tôn trọng nhau được thể hiện rõ nhất khi thực hiện quá trình giao tiếp với các đối tượng này Một giáo viên chủ nhiệm biết tôn trọng, biết lắng nghe, chia

sẻ bao giờ cũng là người có khả năng bao quát lớp tốt, hiểu những lỗi sai của học sinh, biết cách giúp các em sửa sai, biết kiên trì chờ đợi, và biết khuyến khích học sinh tìm tòi khám phá, kiến thức mới, biết tháo gỡ và xoa dịu những trăn trở, lo âu của học sinh Nắm rõ nguyên tắc và yêu cầu này của giáo viên chủ nhiêm, chúng tôi luôn nỗ lực và tâm đắc thực hiện để việc tôn trọng, lắng nghe và chia sẻ với học sinh có được hiệu quả nhất

Cách chúng tôi thể hiện sự tôn trọng, lắng nghe và chia sẻ với học sinh đó là: Không bao giờ ngắt lời khi học sinh đang nói về một vấn đề nào đó liên quan đến việc học, việc lớp; nếu có khúc mắc gì trong mọi hoạt động của lớp, chúng tôi đều khuyến khích các em giãi bày suy nghĩ, ý tưởng rồi sau đó cả giáo viên và học sinh cùng bàn bạc để đưa ra cách giải quyết tốt nhất; Khi quyết định một việc nào đó liên quan đến quyền lợi, trách nhiệm của học sinh thì giáo viên chủ nhiệm cần thông qua trước lớp, trao đổi hoặc tiếp nhận ý kiến của các em (nếu có) Trong học tập, cần tạo cho các em sự tự tin, chúng tôi cũng đã thay đổi cách tổ chức lớp học khi tất cả các chương trình của lớp, học sinh được xây dựng ý tưởng, trực tiếp tổ chức và được đề xuất các nguyện vọng, mong muốn để học sinh có thể phát huy được năng lực sở trường của mình Đồng thời ngoài giờ học, chúng tôi thường tạo mọi điều kiện để tìm hiểu học sinh, kể cả trong giờ chơi, lúc sinh hoạt, khi vui liên hoan văn nghệ, thể thao Làm như vậy học sinh rất thoải mái và vui vì cảm nhận được sự thân thiện, gần gũi, thấu hiểu từ giáo viên Vì thế, chúng tôi cũng nhận được tình cảm, niềm tin của các em Học sinh coi chúng tôi như người bạn lớn để tâm sự, để sẻ chia những niềm vui, nỗi buồn, những ước mơ, hoài bão, những khó khăn trong học tập, trong cuộc sống, trong tình cảm Cho nên chúng tôi càng hiểu mình phải làm gì, làm như thế nào để các em tiến bộ Với vai trò là giáo viên chủ nhiệm, thay vì chỉ yêu cầu, ra quy định, nội quy với học sinh chúng tôi luôn học cách tôn trọng, lắng nghe, chia sẻ và đồng hành với học sinh trong tất cả quá trình

hoạt động Để làm tốt điều này, chúng tôi đã không ngừng chịu khó tự bồi dưỡng,

tự học tập rèn luyện, rút kinh nghiệm thường xuyên từ thực tiễn hằng ngày, không ngừng cải tiến phương pháp dạy học và giáo dục học sinh để trở thành những giáo viên chủ nhiệm biết truyền cảm hứng tích cực cho học trò, tạo động lực tốt để các

em tiến bộ

Nếu trước đây, giữa giáo viên và học sinh luôn luôn có khoảng cách thì bây giờ, khi được giao nhiệm vụ làm giáo viên chủ nhiệm, chúng tôi chọn cách làm bạn với học trò, sẵn sàng lắng nghe và thấu hiểu Niềm vui của chúng tôi là thấy học sinh ngày một tiến bộ, các em năng động, mạnh dạn, biết đặt ra mục tiêu và biết nỗ lực để cố gắng hoàn thành Lớp chúng tôi, từ một lớp xuất phát điểm khá bình thường (Lớp C3) và rất thấp (Lớp C8), nhưng hiện nay lớp 12C3 là một trong những lớp có thành tích tốt nhất trường khi có 5 học sinh đạt học sinh giỏi tỉnh ở các môn: Văn, Địa, Sử, GDCD và nhiều học sinh đạt học sinh giỏi toàn diện, thi đua bề nổi thứ nhất trong khối mũi nhọn Ngoài mục tiêu chính là đậu đại học, một

số học sinh lựa chọn con đường hướng nghiệp khác cũng thấy thoải mái vì các em nhận được sự ủng hộ của phụ huynh và có định hướng rõ ràng cho bản thân mình; Còn lớp 12C8 đã vươn lên đứng đầu trong khối đại trà về thi đua và chất lượng văn hóa tăng nhanh rõ rệt trong học kì 1, không còn học sinh hạnh kiểm trung bình Chúng tôi cho rằng, học sinh hạnh phúc thì thầy cô sẽ hạnh phúc Từ việc tôn trọng, lắng nghe học sinh, giáo viên chủ nhiệm và bộ môn, ngay cả hiệu trưởng sẽ

tự điều chỉnh để xây dựng môi trường giáo dục thân thiện và đáp ứng được các tâm

tư, nguyện vọng của học sinh và nhà trường, gia đình và xã hội

2.3 Giáo dục học sinh bằng việc xây dựng tập thể lớp tự quản

Thực tế chứng minh: Sự trưởng thành của một tập thể học sinh gắn liền với năng lực tự quản của tập thể lớp đó Một tập thể học sinh chỉ trở nên vững mạnh khi chọn ra được lực lượng cốt cán (gồm đội ngũ cán bộ lớp, ban chấp hành chi đoàn, tổ trưởng ) để điều hành lớp hoạt động tích cực, trách nhiệm, hiệu quả Cho nên xây dựng tập thể lớp tự quản là một việc quan trọng nhất trong công tác giáo dục học sinh của người giáo viên chủ nhiệm Để xây dựng được kĩ năng tự quản của lớp, chúng tôi đã tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Dựa vào kết quả xếp loại của năm học trước, thử nghiệm sự tín

nhiệm của học sinh trong lớp để đi đến kết quả bầu ban cán sự lớp tạm thời

Bước 2: Sau khi đã lựa chọn một đội ngũ cán bộ lớp, tổ, giáo viên chủ nhiệm

tiến hành huấn luyện, bồi dưỡng đội ngũ ấy Giáo viên chủ nhiệm nêu rõ mục đích của huấn luyện, vai trò, nhiệm vụ của cán bộ lớp và giao nhiệm vụ cụ thể cho từng cán bộ lớp, cán bộ chức năng Yêu cầu các em ghi nhiệm vụ của mình vào sổ công tác để ghi nhớ và thực hiện Ngoài ra, phải phân công các chức danh khác như: chi đội trưởng (có thể là lớp trưởng, có thể là học sinh khác) quản nề nếp vệ sinh, quản

nề nếp học tập trên lớp, quản xe đạp, quản lí chăm sóc bồn hoa cây cảnh… và quyền lợi tương ứng Việc phân công, hướng dẫn nhiệm vụ rõ ràng như thế thì các

bộ phận này sẽ hỗ trợ đắc lực cho giáo viên chủ nhiệm trong việc đôn đốc, nhắc nhở lớp thực hiện các nội quy của trường, của Đoàn cũng như thực hiện tốt các phong trào, hoạt động khác mang tính tập thể Sự phối hợp giữa các bộ phận trên càng chặt chẽ, càng sát sao thì phong trào, hoạt động của lớp càng hiệu quả cũng như việc hình thành thói quen về ý thức, thái độ khi thực hiện nội quy trường, lớp, trách nhiệm của bản thân các em với chính mình, với tập thể lớp, với gia đình và cộng đồng nơi mình sống, sẽ trở thành những kĩ năng rất riêng cho từng học sinh

Từ đó định hình nhân cách sống có tự trọng, có trách nhiệm với xã hội khi các em rời ghế nhà trường

Bước 3: Chấp nhận những kết quả xếp loại đầu năm không cao để thấy rõ ý

thức tự giác thực hiện, thái độ của các em đối với việc thực hiện các nội quy của trường, lớp để có cơ sở góp ý và các em thấy được mà rút kinh nghiệm Đây là một việc nói thì dễ nhưng không phải giáo viên chủ nhiệm nào cũng “dám làm” và làm hiệu quả

Bước 4: Sau thời gian thử nghiệm, lớp sẽ tiến hành đề cử và bầu ban cán sự

lớp chính thức với những quyền lợi và trách nhiệm tương ứng (Giáo viên chủ nhiệm đề xuất và lớp bổ sung) Nếu ban cán sự lớp - chi đoàn đã thực hiện tốt thì lấy biểu quyết giữ nguyên và phát huy khả năng hoạt động, còn nếu còn có nhiều hạn chế thì sẽ có những thống nhất thay đổi công khai, dân chủ Đối với hoạt động

tự quản, không thể không nhắc đến vai trò của sổ theo dõi dành cho ban cán sự lớp (do bản thân đúc kết và chỉnh sửa trong nhiều năm thực hiện công tác chủ nhiệm của mình) Ban cán sự lớp hoạt động, cuối tuần cùng với giáo viên chủ nhiệm họp

để thống nhất xếp loại cho từng cá nhân học sinh Trên cơ sở kết quả đó cũng là một minh chứng cho xếp loại hạnh kiểm giữa kì, cuối kì và cả năm

Bước 5: Trong thời gian đầu (4 tuần đầu của năm học), giáo viên chủ nhiệm

phải bám sát và theo dõi “nhất cử, nhất động” của lớp cũng như cung cách làm việc của ban cán sự thông qua những ý kiến phản hồi từ nhiều phía: giáo viên dạy

bộ môn, của lớp, của tổ chức Đoàn…

Bước 6: Sau thời gian trên, bắt đầu thử nghiệm khả năng tự quản cũng như ý

thức tự giác của học sinh bằng cách “tạm” vắng mặt trong những giờ mà bình thường vẫn “luôn luôn” có mặt, thực hiện theo dõi từ xa, thậm chí giáo viên chủ nhiệm còn thiết lập cho mình “vệ tinh” theo dõi Từ đó có cách định hướng, xử lí, uốn nắn kịp thời đến học sinh và khả năng tự quản cũng như kết quả hoạt động của lớp chắc chắn sẽ tiến bộ lên rất nhiều

Xây dựng được một tập thể lớp tự quản tốt là một thành công lớn trong công tác chủ nhiệm của người giáo viên Cái đích cuối cùng của việc làm này là tạo cho các em, cho tập thể lớp hình thành và phát triển ý thức tự giác tự cường trong học tập và rèn luyện; nâng cao tinh thần đoàn kết, hợp tác tương trợ lẫn nhau Từ đó các em nhận ra và phát huy được giá trị, sức mạnh và khả năng của mình Điều này rất có lợi cho các em sau này bước vào đời Vì vậy theo chúng tôi, rất cần nhân

rộng mô hình tập thể lớp tự quản Và để có được một tập thể lớp tự quản tốt nhất thì giáo viên chủ nhiệm cũng cần có những lưu ý sau:

- Dù cho học sinh có khả năng tự quản tốt đến mức nào thì giáo viên chủ nhiệm cũng không được “bỏ rơi lớp” mà phải theo dõi các em từ các nguồn khác nhau để có biện pháp giáo dục kịp thời

- Đừng đứng trên cao, xa “chỉ tay” yêu cầu, mà hãy cùng các em tham gia các hoạt động của lớp, để học sinh thấy giáo viên gần gũi và luôn đồng hành cùng các

- Đừng che giấu cảm xúc vui, buồn của giáo viên chủ nhiệm trước thành tích hay lỗi lầm của lớp Đồng thời luôn bảo vệ quyền lợi chính đáng và công bằng cho học sinh lớp mình

2.4 Giáo dục học sinh bằng cách: “Thiết lập nhóm học tập” và “Đôi bạn cùng tiến”

Để giúp các em xác định động cơ, ý thức, thái độ học tập tích cực; đoàn kết giúp nhau cùng tiến bộ trong học tập, chúng tôi đã tiến hành “ thiết lập nhóm học tập” và “Đôi bạn cùng tiến” Đây là một cách làm mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc Bởi nó khơi dậy được tinh thần đoàn kết, tính tự giác cùng nhau phấn đấu và cùng

nhau tiến bộ của mỗi thành viên học sinh trong lớp Với tinh thần cùng nhau học tập, cùng nhau tiến bộ này đã tạo điều kiện để học sinh khá, giỏi gần gũi, giúp đỡ

các bạn có lực học yếu hơn siêng năng học tập, làm bài ở nhà, xây dựng niềm tin vào bản thân Nhờ có sự giao lưu học tập, các em có học lực yếu hơn sẽ học hỏi bạn mình những điều hay, tích cực hơn trong học tập Chính phong trào này đã góp

phần giảm tỷ lệ học sinh trung bình, yếu của lớp, nhà trường rất nhiều

Cách tổ chức: Sau những tuần đầu nhận lớp chủ nhiệm, quán triệt cho HS vào

nề nếp, chúng tôi tiến hành thực hiện thiết lập các nhóm học tập để các em trao đổi, thảo luận nhóm sao cho lớp có kết quả tốt nhất Chúng tôi tham khảo từng giáo viên bộ môn trực tiếp giảng dạy lớp kết hợp với kết quả tổng hợp học tập để tìm ra học sinh học tốt nhất từng môn học và thực hiện giao nhiệm vụ trưởng nhóm cho các em học tốt để giúp các bạn cùng tiến bộ trong học tập Chúng tôi chia nhóm như sau: Đối với lớp C3 là lớp khối D, môn khối của các em là Toán - Văn - Anh Vì vậy, trong nhóm nhất thiết phải có ba bạn khá giỏi hơn về ba môn đó; ngoài ra các môn còn lại, nhất là các môn thuộc tổ hợp xã hội được lựa chọn để thi tốt nghiệp 12 cũng cần mỗi nhóm 1 người hiểu biết hơn Sĩ số lớp 42 thì tôi lập thành 7 nhóm, mỗi nhóm 6 em và cử một em làm nhóm trưởng Đối với lớp 12C8