Tôi muốn những tác phẩm của tôi sẽ làm cho con người tốt hơn, tâm hồn trong sạch hơn, thức tỉnh tình yêu đối với con người, và khát vọng tích cực đấu tranh cho tư tưởng nhân đạo và tiến bộ của loài người.Những mong muốn của nhà văn Sô lô khốp gợi cho anhchị suy nghĩ gì về tác động của văn chương? Qua một hoặc một số tác phẩm văn học trong chương trình Ngữ văn THPT, anhchị hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.
Trang 1Tôi muốn những tác phẩm của tôi sẽ làm cho con người tốt hơn, tâm hồn trong sạch hơn, thức tỉnh tình yêu đối với con người, và khát vọng tích cực đấu tranh cho tư tưởng nhân đạo và tiến bộ của loài người.
Những mong muốn của nhà văn Sô - lô khốp gợi cho anh/chị suy nghĩ gì về tác động của văn chương? Qua một hoặc một số tác phẩm văn học trong chương trình Ngữ văn THPT, anh/chị hãy làm sáng tỏ ý kiến trên
1 Giải thích:
- Tác phẩm văn học làm cho con người tốt hơn, tâm hồn trong sạch hơn: Tác
phẩm văn học tác động tới tính cách, tâm hồn của con người, giúp con người sống tốt hơn, tâm hồn lành mạnh hơn, trong sạch hơn
- Tác phẩm văn học thức tỉnh tình yêu đối với con người, thức tỉnh khát vọng tích
cực đấu tranh cho tư tưởng nhân đạo và tiến bộ của loài người: Tác phẩm văn học
khơi dậy trong con người tình yêu thương, lòng trắc ẩn, khơi dậy ý thức đấu tranh chống lại những bất công nhằm hướng tới một xã hội tốt đẹp và nhân văn
=> Mong muốn của S nhấn mạnh tác động của văn chương đối với cuộc sống con người: Văn chương nâng đỡ, thanh lọc tâm hồn con người, khơi dậy tình yêu thương, lòng trắc ẩn trong mỗi con người, khơi dậy tinh thần đấu tranh của con người chống lại áp bức bất công Nói cách khác, văn chương chân chính là những tác phẩm phải giúp con người sống tốt hơn, hoàn thiện hơn về nhân cách
2 Bình luận: (Lí giải vì sao?)
- Xuất phát từ chức năng của văn học và quá trình tiếp nhận văn chương của người đọc:
Văn học thể hiện cái nhìn toàn diện và đầy đủ về hiện thực đời sống qua lăng kính chủ quan của người nghệ sĩ, từ đó, nó tác động mạnh mẽ đến nhận thức, tình cảm, cảm xúc của người tiếp nhận Từ việc nhận thức được những vấn đề của cuộc sống, của con người qua hiện thực trong tác phẩm văn học mà nhà văn phản ánh, người tiếp nhận sẽ
có những cảm nhận, cách đánh giá về cuộc đời, về con người Từ đó, người đọc có sự đồng cảm với nhà văn, với hình tượng con người được đề cập đến trong tác phẩm, đồng thời, người đọc sẽ chịu sự tác động trở lại của văn học đối với chính tâm hồn mình Nhờ thế, văn chương giúp con người biết yêu thương, cảm thông với những số phận khổ cực, biết trân trọng những điều tốt đẹp đáng quý Nó giúp ta trở thành người sống tốt, sống có ích Nói cách khác, văn học đánh thức những tình cảm, cảm xúc của con người, khơi dậy sức sống và niềm tin yêu, hi vọng vào cuộc đời, khơi dậy cả ý thức đấu tranh chống lại những bất công trong cuộc sống
- Ví dụ: Thơ của Hàn Mặc Tử, Xuân Diệu trước Cách mạng đem đến những cảm nhận mới lạ, tinh tế cho người đọc, tác động mạnh mẽ tới tri giác, đánh thức những bản năng khát yêu, khát sống trong mỗi con người Hoặc truyện của Ngô Tất Tố,
Trang 2Nguyễn Công Hoan, Nam Cao hay tiểu thuyết của Vũ Trọng Phụng về đề tài người nông dân trước Cách mạng lại tác động đến con người những nhận thức về một xã hội thực dân nửa phong kiến đầy những bất công, ở đó, người nông dân bị dồn đẩy đến đường cùng Từ đó, nó khơi dậy sự đồng cảm, xót thương của người đọc, đặc biệt là ý thức đấu tranh giai cấp để giành lại quyền sống, ý thức cải tạo xã hội và ý thức về giá trị con người
- Liên hệ: Một tác phẩm thật giá trị phải vượt lên trên tất cả bờ cõi và giới hạn, phải là một
tác phẩm chung cho tất cả loài người Nó phải chứa đựng nột cái gì lớn lao, mạnh mẽ, vừa đau đớn lại vừa phấn khởi, nó ca tụng lòng thương, tình bác ái, sự công bằng…Nó làm cho người gần người hơn (Đời thừa – Nam Cao)
"Văn chương giúp ta trải nghiệm cuộc sống ở những tầng bức và những chiều sâu đáng kinh ngạc Nó giúp con người sống ra người hơn, sống tốt hơn nếu ta biết tìm trong mỗi quyển sách những vệt sáng, những nguồn sáng soi rọi vào những góc khuất của cuộc đời và của con người” (Thanh Thảo)
"Văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực mà chúng ta có, để vừa tố cáo và thay đổi một thế giới giả dối và tàn ác, vừa làm cho lòng người thêm trong sạch và phong phú hơn” (Thạch Lam)
3 Chứng minh: Chí Phèo - Truyện ngắn hiện thực xuất sắc của Nam Cao.
- Tác phẩm tái hiện số phận người nông dân dưới chế độ thực dân nửa phong kiến, song không giống với những tác phẩm cùng đề tài cùng thời khác, truyện Chí Phèo khắc họa số phận đau đớn của một người nông dân bị tha hóa, bị lưu manh hóa, không được xã hội chấp nhận là một con người (Khái quát về bi kịch của Chí)
- Thông qua bi kịch đau đớn của Chí khi sống là một con người nhưng lại không được ai chấp nhận, cuối cùng phải chết trên ngưỡng cửa trở lại làm một người lương thiện, tác giả bày tỏ sự cảm thông sâu sắc với số phận của những người nông dân như Chí Phèo Cùng với đó là sự trân trọng của nhà văn trước vẻ đẹp của tình người qua tình yêu thương của Thị Nở dành cho Chí Phèo, sự phát hiện và trân trọng bản chất lương thiện, khao khát trở thành người theo đúng nghĩa của Chí Phèo Đồng thời, nhà văn vạch trần bộ mặt gian hùng của tầng lớp địa chủ phong kiến, lên án chế độ xã hội thực dân nửa phong kiến đã dồn đẩy người nông dân vào con đường cùng
- Khi tiếp nhận tác phẩm, người đọc không chỉ nhận thức được tình cảnh khốn cùng của người nông dân trước CM qua số phận của Chí Phèo, mà còn cảm thấy vô cùng xót thương trước bi kịch bị tha hóa, đặc biệt là bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo Người đọc cũng xúc động trước cảnh tượng Chí Phèo - một kẻ được coi là quỷ dữ, không ai giao tiếp với hắn, không ai coi hắn là người - được Thị
Nở chăm sóc bằng chính tình yêu thương, sự thương cảm của một con người dành cho một con người Chắc chắn, người đọc cũng sẽ rưng rưng khi tưởng như Chí Phèo sẽ được Thị Nở làm cầu nối để hắn quay lại làm hòa với mọi người, được sống với bản chất lương thiện vốn có từ khi hắn còn là một anh canh điền đầy tự trọng và có mơ ước
Trang 3giản dị về một gia đình nho nhỏ như bao người, thì hắn lại bị cả xã hội cự tuyệt, dẫn đến hành động giết chết Bá Kiến và tự sát của Chí Cảnh tượng Chí chết quằn quại trên
vũng máu khi nhận ra rằng "Tao không thể làm người lương thiện được nữa" gợi nỗi
xót thương đến ám ảnh về sự bế tắc của người nông dân Rồi đây, khi con của hắn trong bụng Thị Nở ra đời, liệu có thể thoát khỏi tình cảnh như cha nó, khi chế độ xã hội thực dân phong kiến vẫn còn tồn tại, vẫn còn những kẻ gian hùng như Bá Kiến? Kết thúc truyện mở, nhưng gợi bao day dứt trong lòng độc giả Đó có lẽ cũng là dụng
ý nghệ thuật của nhà văn Nhà văn không viết tiếp câu chuyện về thế hệ sau của Chí cũng là để khơi gợi trong người đọc những xúc cảm, những suy ngẫm về cuộc đời, về
số phận của con người dưới chế độ xã hội đương thời Tình cảm của nhà văn với nhân vật trong tác phẩm của mình và tình cảm mà người đọc dành cho nhân vật của nhà văn
có điểm gặp gỡ Điều đó khẳng định, văn học tác động đến tâm hồn con người, khơi dậy trong con người tấm lòng nhân ái, tình yêu thương, lòng trắc ẩn
- Tác động của truyện Chí Phèo với người đọc không chỉ là sự xót thương, đồng cảm, không chỉ là sự trân trọng bản chất tốt đẹp của người nông dân, mà còn là sự căm phẫn trước chế độ xã hội bất công đương thời, căm phẫn những tên địa chủ gian xảo dồn đẩy người nông dân vào bước đường cùng Nếu không vì Bá Kiến ghen, Chí Phèo
đã không bị đẩy vào tù, và cũng không có con quỷ dữ của làng Vũ Đại Ấy vậy mà sau khi ra tù, Chí tha hóa đã đành, Bá Kiến còn lợi dụng Chí để làm công cụ đòi nợ cho
mình theo phương châm "dùng thằng đầu bò để trị thằng đầu bò" Cứ thế, bằng những
lời ngọt nhạt, bằng sự gian hùng xảo quyệt của mình, Bá Kiến đã biến những kẻ như Chí Phèo thành công cụ kiếm ăn của mình Để rồi đến khi nhận ra mình không thể trở lại làm một người lương thiện được nữa, Chí đã đến giết chết kẻ gây ra bi kịch đau đớn của cuộc đời mình Cái chết của Bá Kiến khiến nhiều người hả hê lắm Bởi lẽ, hành động giết chết Bá Kiến của Chí Phèo chính là hành động để kết thúc mọi khổ đau trên cõi nhân gian của mình, cũng là hành động đấu tranh để giữ vững bản chất lương thiện của Chí Đó là hành động tất yếu Ở thời điểm tác phẩm ra đời, đó là lựa chọn duy nhất Nam Cao đã để cho nhân vật của mình giết chết kẻ thù và tự sát để giữ vững phần người còn sót lại khi hoàn toàn thức tỉnh Người đọc đồng tình với cách giải quyết tình huống truyện như thế của Nam Cao Như vậy, tác phẩm đã khơi gợi ở con người sự đấu tranh chống lại bất công để hướng tới một xã hội đáng sống hơn
4 Đánh giá, mở rộng:
- Mong muốn của Sô - lô - khốp thể hiện rõ tác động của văn chương tới tâm hồn con người, chỉ rõ sứ mệnh cao cả của văn chương Chỉ khi văn học nâng đỡ tâm hồn con người, khơi dậy ở con người những tình cảm đẹp, nó mới là tác phẩm văn học chân chính
- Bài học với người sáng tạo: Cần chú trọng đến chức năng của văn học trong việc nâng đỡ tâm hồn con người, khơi dậy những tình cảm cao quý, hướng con người đến những giá trị tốt đẹp
Trang 4- Bài học với người tiếp nhận: Khi khám phá hiện thực trong tác phẩm, cần rút ra những bài học tích cực, lối sống đẹp cho bản thân; Luôn trau dồi, làm phong phú cho tâm hồn, tình cảm thông qua khám phá các tác phẩm văn chương