Bài Giảng Kế Toán Ngân Hàng Thương Mại (combo full slide )

 Chương 1: Tổng quan về Kế toán Ngân hàng  Chương 2: Kế toán nghiệp vụ ngân quỹ  Chương 3: Kế toán nghiệp vụ huy động vốn  Chương 4: Kế toán nghiệp vụ tín dụng  Chương 5: Kế toán th

 Chương 1: Tổng quan về Kế toán Ngân hàng

 Chương 2: Kế toán nghiệp vụ ngân quỹ

 Chương 3: Kế toán nghiệp vụ huy động vốn

 Chương 4: Kế toán nghiệp vụ tín dụng

 Chương 5: Kế toán thanh toán qua Ngân hàng

 Chương 6: Kế toán nghiệp vụ kinh doanh Ngoại tệ

 Chương 7: Kế toán TSCĐ trong NHTM

 Chương 8: Kế toán thu nhập, chi phí và kết quả kinh doanh

của NHTM

 Chương 9: Báo cáo tài chính trong các NHTM

CẤU TRÚC MÔN HỌC

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN

KẾ TOÁN NGÂN

HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 Giới thiệu khái quát về hệ thống ngân hàng Việt Nam

1.1.1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

1.1.2 Ngân hàng thương mại

1.2 Khái niệm, đối tượng, đặc điểm và nhiệm vụ của Kế toán Ngân hàng

1.3 Tổ chức công tác Kế toán Ngân hàng

1.3.1 Tài khoản và hệ thống tài khoản Kế toán Ngân hàng

1.1.1 Ngân hàng nhà nước Việt Nam

1.1.2 Ngân hàng thương mại

 Khái niệm: Ngân hàng thương mại là ngân hàng được thực hiện

toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác

có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật các Tổ chức tín dụng và các quy định khác của pháp luật.

 NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính; với nghiệp vụ cơ bản là

nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm

thoả mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội.

+ 06/05/1951, Ngân hàng Quốc gia Việt Nam được thành lập.

+ 26/10/1961, đổi tên thành Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN).

+ Là cơ quan ngang bộ của Chính phủ và là Ngân hàng Trung ương của nước Cộng XHCN Việt Nam.

+ Thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về tiền tệ và hoạt động Ngân hàng, là Ngân hàng phát hành tiền, Ngân hàng của các tổ chức tín dụng và Ngân hàng làm dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ.

+ Hoạt động của Ngân hàng Nhà nước:

+ Thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia.

+ Phát hành tiền giấy và tiền kim loại.

+ Hoạt động tín dụng:

•Cho vay.

•Bảo lãnh.

•Tạm ứng cho ngân sách Nhà nước.

+ Mở tài khoản, hoạt động thanh toán và ngân quỹ.

+ Quản lý ngoại hối và hoạt động ngoại hối.

+ Hoạt động thông tin.

+ Ngân hàng Nhà nước là một pháp nhân, có vốn pháp định thuộc sở hữu Nhà nước.

 Phân loại NHTM: Theo hình thức sở hữu (5 loại)

+ NHTM Nhà nước: NH Nông nghiệp và phát triển nông

thôn Việt Nam (Agribank), NH Ngoại thương Việt Nam

(VCB), NH Đầu tư và phát triển Việt Nam (BIDV), NH Công Thương Việt Nam (Vietinbank),…

+ NHTM CP : NH Quân Đội (MB), NH Á Châu (ACB), NH

Sài Gòn – Hà Nội (SHB)…

+ NH Liên doanh: NH TNHH Indovina (IVB), NH Liên doanh

Vid Public, NH liên doanh Việt – Nga (VRB)

+ NH 100% vốn nước ngoài: NH ANZ Việt Nam, NH HSBC

Việt Nam, NH Shinhan Việt Nam, NH Standard chartered

Việt Nam

(nguồn: sbv.gov.vn tháng 31/12/2015)

6

Vốn điều lệ ≥ Vốn pháp định

1.1.2 Ngân hàng thương mại (tt)

- Hoạt động của Ngân hàng Thương mại:

+ Huy động vốn.

+ Hoạt động tín dụng.

+ Dịch vụ thanh toán và ngân quỹ.

+ Hoạt động khác: Góp vốn mua cổ phần; kinh doanh ngoại hối; ủy thác và nhận ủy thác; dịch vụ bảo hiểm; kinh doanh chứng khoán

1.2 Khái niệm, đối tượng, đặc điểm và nhiệm

vụ của Kế toán Ngân hàng

1.2.1 Giới thiệu về Kế toán Ngân hàng

 Kế toán là một công cụ quan trọng để quản lý kinh tế tài chính ở mỗi đơn vị, tổ chức kinh tế cũng như ở phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân

 Theo Luật kế toán Việt Nam (2003): “Kế toán là việc thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật

và thời gian lao động”

1.2.1 Giới thiệu về Kế toán Ngân hàng (tt)

 Khái niệm: “Kế toán Ngân hàng là việc thu thập, ghi chép, xử lý, phân tích các nghiệp vụ kinh tế, tài chính

về hoạt động tiền tệ, tín dụng và dịch vụ Ngân hàng

dưới hình thức chủ yếu là giá trị để phản ánh, kiểm tra

toàn bộ hoạt động kinh doanh của đơn vị Ngân hàng, đồng thời cung cấp thông tin cần thiết phục vụ cho công tác quản lý hoạt động tiền tệ ngân hàng ở tầm vĩ

mô và vi mô, cung cấp thông tin cho các tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật”

1.2.3 Đặc điểm của Kế toán Ngân hàng

 Thể hiện vai trò trung gian tài chính của ngân hàng (Huy động vốn – Cho vay).

 Có tính giao dịch và xử lý nghiệp vụ ngân hàng (thanh toán, chuyển tiền…)

1.2.4 Nhiệm vụ của Kế toán Ngân hàng

 Thu thập, ghi chép kịp thời, đầy đủ và chính xác các nghiệp vụ kinh tế tài chính phát sinh trong Ngân hàng theo đúng Chuẩn mực kế toán và các điều luật Ngân hàng quy định.

 Kiểm tra, giám sát chặt chẽ các khoản thu chi tài chính, quá trình sử dụng tài sản của Ngân hàng và các tổ chức cá nhân trong xã hội.

 Cung cấp thông tin tài chính về Ngân hàng cho các đối tượng cần sử dụng.

 Tổ chức tốt công tác giao dịch với khách hàng.

13

1.3 Tổ chức công tác Kế toán Ngân hàng

1.3.1 Tài khoản và hệ thống TK Kế toán Ngân hàng 1.3.1.1 Tài khoản và phân loại tài khoản

 Khái niệm:

“Tài khoản là một công cụ kế toán quan trọng dùng

để ghi chép và phản ánh quá trình vận động của tài sản, nguồn vốn theo nghiệp vụ kinh tế phát sinh và trình tự thời gian một cách thường xuyên, liên tục và

có hệ thống”

1.3.1.1 Tài khoản và phân loại tài khoản (tt)

 Phân loại:

– Phân loại theo quan hệ của tài khoản với tài sản:

+ Tài khoản Tài sản Nợ

+ Tài khoản Tài sản Có

+ Tài khoản Tài sản Nợ – Có

– Phân loại theo mức độ tổng hợp của tài khoản:

+ Tài khoản tổng hợp

+ Tài khoản phân tích (TK Chi tiết)

– Phân loại theo mối quan hệ với Bảng cân đối kế toán:

+ Trong Bảng cân đối kế toán: từ Loại 1 đến Loại 8.

+ Ngoài Bảng cân đối kế toán: Tài khoản Loại 9.

1.3.1.2 Hệ thống tài khoản của các tổ chức tín dụng

Hệ thống tài khoản bao gồm 9 loại:

Loại 1: Vốn khả dụng và các khoản đầu tư

Loại 2: Hoạt động tín dụng

Loại 3: TSCĐ và TS Có khác

Loại 4: Các khoản phải trả

Loại 5: Hoạt động thanh toán

Loại 6: Nguồn vốn chủ sở hữu

Loại 7: Thu nhập

Loại 8: Chi phí

Loại 9: Các tài khoản ngoài bảng cân đối kế toán

 Chú ý: TK ngoài bảng

 Không được thể hiện trên Bảng cân đối kế toán.

 Nguyên tắc hạch toán đơn (Nợ hoặc Có).

 Ghi “Nợ” trong trường hợp Ngân hàng cần phải theo dõi đối tượng đó Và ghi “Có” khi không cần theo dõi nữa.

Vd: Nhận TS thế chấp của khách hàng => Nợ TK 994

Khách hàng trả nợ, trả lại TS => Có TK 994

1.3.2.1 Khái niệm và phân loại chứng từ Kế toán NH (tt)

 Phân loại:

a/ Theo Chế độ kế toán (Điều 3 Chế độ chứng từ kế toán):

+ Hệ thống chứng từ Kế toán Ngân hàng bắt buộc.

+ Hệ thống chứng từ Kế toán Ngân hàng hướng dẫn.

b/ Theo địa điểm lập:

Ví dụ: Phiếu chi chỉ dùng để chi TM, phiếu thu để thu TM.

+ Chứng từ tổng hợp (còn gọi là chứng từ liên hoàn):

Ví dụ: Phiếu thu, phiếu chi, giấy lĩnh tiền mặt…

+ Chứng từ liên hợp: chứng từ thể hiện cả hai chức năng.

Ví dụ: Ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi…

1.3.2.2 Kiểm soát và luân chuyển chứng từ trong Ngân hàng

a Kiểm soát chứng từ:

 Kiểm soát trước.

 Kiểm soát sau.

b Luân chuyển chứng từ:

- Bước 1: Thu thập và lập chứng từ.

- Bước 2: Kiểm tra chứng từ.

- Bước 3: Thực hiện lệnh thu chi.

- Bước 4: Kiểm tra lần sau và tổng hợp chứng từ phát sinh trong ngày.

- Bước 5: Sắp xếp xử lý, tổ chức bảo quản và lưu trữ chứng từ.

- Hình thức kế toán áp dụng phổ biến tại các NHTM

là Chứng từ ghi sổ.

2424

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Luật các tổ chức tín dụng, 2010

một số tài khoản trong HTTKKT các TCTD ban hành theo

QĐ số 479/2004/QĐ-NHNN; QĐ số 807/2005/QĐ-NHNN;

QĐ số 29/2006/QĐ-NHNN của Thống đốc NHNN

chứng từ kế toán ngân hàng

4 Thông tư 10/2014/TT-NHNN về việc sửa đổi, bổ sung tài

khoản kế toán NH, Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-NHNN năm 2015: về việc ban hành Hệ thống Tài khoản kế toán các Tổ chức tín dụng

 Đầu tư, liên doanh : 60.639

 Tiền gửi của khách hàng : 2.497.827

 Tiền gửi tại NH nhà nước : 102.780

 Tiền gửi tại TCTD khác : 167.330

 Hãy cho biết những khoản mục trên thuộc đối tượng tài sản hay nguồn vốn của NH?

 Hãy tính toán và điền số liệu vào chỗ (?)

 Lập Bảng cân đối kế toán ngân hàng ngày 31/12/Y.

NH TMCP A Bảng Cân Đối Kế Toán Ngày 31/12/xxxx

TM 70,000 NỢ PHẢI TRẢ 2,986,376

TG NHNN 102,780 TG KH 2,497,827

TG tại CTTD 167,330 TG TCTD 64,734 Đầu tư, liên doanh 60,639 Nợ phải trả khác 18,590

Ta có phương trình: TÀI SẢN = NỢ + VỐN

3,110,652 2,986,376 3,050,000 + x Vậy: x = (2,925,724)

Ta có thể kết luận NH bị lỗ 27

CHƯƠNG 2

KẾ TOÁN

NGHIỆP VỤ NGÂN

QUỸ

NỘI DUNG

 2.1 Một số vấn đề cơ bản về ngân quỹ

 2.2 Kế toán nghiệp vụ ngân quỹ

 2.2.1 Chứng từ

 2.2.2 Tài khoản

 2.2.3 Kế toán nghiệp vụ ngân quỹ

 2.2.3.1 Kế toán tăng tiền mặt

 2.2.3.2 Kế toán giảm tiền mặt

 2.2.3.3 Kế toán điều chuyển tiền mặt

 2.2.3.4 Kế toán đối chiếu số liệu cuối ngày

2.1 Một số vấn đề cơ bản về ngân quỹ

 Khái niệm

Ngân quỹ của ngân hàng là những tài sản có

độ thanh khoản lớn nhất như tiền mặt, ngoại tệ, chứng từ có giá trị ngoại tệ, tiền gửi thanh toán

ở ngân hàng nhà nước hoặc ở ngân hàng và

các tổ chức tín dụng khác.

2.1 Một số vấn đề cơ bản về ngân quỹ (tt)

 Nội dung nghiệp vụ ngân quỹ trong NHTM

 Các nghiệp vụ ngân quỹ

2.2.2 Tài khoản

 Tài khoản 1011 – Tiền mặt tại đơn vị

 Tài khoản 1019 – Tiền mặt đang vận chuyển

 Tài khoản 1014 – Tiền mặt tại máy ATM

 Tài khoản 1113 – Tiền gửi tại NHNN

 Tài khoản 1311 – Tiền gửi tại các TCTD trong

nước

 Tài khoản 21 – Cho vay

 Tài khoản 3614 – Tham ô, thiếu mất tiền, tài sản chờ xử lý

 Tài khoản 461 – Thừa quỹ, tài sản chờ xử lý

 Tài khoản 4211 – Tiền gửi thanh toán VND

 Tài khoản 5191 – Điều chuyển vốn

 Tài khoản 702 – Thu lãi cho vay

 Tài khoản 801 – Trả lãi tiền gửi

2.2.3 Kế toán nghiệp vụ ngân quỹ

 Kế toán nghiệp vụ thu tiền mặt

 Kế toán nghiệp vụ chi tiền mặt

 Kế toán nghiệp vụ điều chuyển tiền mặt

 Kế toán nghiệp vụ đối chiếu số liệu cuối ngày

KẾ TOÁN TĂNG, GIẢM TIỀN MẶT

(4) Hoàn quỹ ATM

(5) Thu lãi cho vay

(6) Thu gốc vay bằng tiền mặt

Chú thích:

(1’) Rút tiền mặt từ tài khoản TGTT

(2’) Chuyển tiền đi bằng tiền mặt

(3) Rút tiền mặt nộp vào TKTG tại NHNN

(4’) Tiếp quỹ ATM

(5’) Chi lãi tiền gửi

(6’) Chi lương (TK 851)/ Chi tạm ứng (TK 3613) (7’) Giải ngân cho khách hàng bằng tiền mặt

Có TK 1011 – Tiền mặt tại đơn vị

 Tại ngân hàng nhận vốn tiền mặt

Nợ TK 1011 – Tiền mặt tại đơn vị

Có TK 5191 – Điều chuyển vốn

KẾ TOÁN ĐIỀU CHUYỂN TIỀN MẶT

 CÁCH 2: Ngân hàng điều tiền mặt đi cử người đại diện mang tiền qua ngân hàng nhận vốn

Tài khoản 1019 – Tiền mặt đang vận chuyển

 Tại ngân hàng điều vốn tiền mặt đi

Nợ TK 1019

Có TK 1011 Khi nhận được chứng từ thanh toán vốn từ ngân hàng

KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ ĐỐI CHIẾU

SỐ LIỆU CUỐI NGÀY

 Điều kiện đảm bảo:

 Tổng thu tiền mặt = Tổng phát sinh Nợ

 Tổng chi tiền mặt = Tổng phát sinh Có

 Tồn quỹ = Số dư Nợ

 Đối chiếu trên nguyên tắc:

Thủ quỹ công bố số liệu trước,

kế toán đối chiếu sau

Có TK 461 – Thừa quỹ, tài sản chờ xử lý

 Sau này, nếu không tìm ra nguyên nhân, đưa vào thu nhập:

Nợ TK 461

Có TK 719 – Thu nhập từ hoạt động ngân quỹ

 Nếu tìm ra nguyên nhân, trả lại tiền:

Nợ TK 461

Có TK 1011

XỬ LÝ THIẾU TIỀN

 TỒN QUỸ THỰC TẾ < TỒN TRÊN SỔ SÁCH KT

 Nếu chưa xác định được nguyên nhân: sử dụng TK

3614 – Tham ô, thiếu mất tiền, tài sản chờ xử lý

Nợ TK 3614/ Người thiếu quỹ

Có TK 1011

 Sau này, nếu xác định được người gây thiếu quỹ

Nợ TK 1011

Có TK 3614/ Người thiếu quỹ

 Nếu bồi thường bằng trừ lương hàng tháng

Nợ TK 851 – Lương và phụ cấp

Có TK 3614/ Người thiếu quỹ

Ví dụ: Ngày 05/08/N tại NH VBC Huế có các NV sau:

1 Khách hàng mang tiền mặt 100 triệu đồng đến nộp vào tài khoản TGTT mở tại NH.

2 Xuất quỹ tiền mặt để giải ngân cho khách hàng vay số tiền theo hợp đồng tín dụng là 300 triệu đồng,thời hạn vay 3

năm, lãi suất vay là 15%/năm.

3 Ngân hàng nhận được 5 tỷ đồng tiền mặt điều chuyển vốn

về từ Hội sở.

4 Xuất tiền mặt 500 triệu đồng để nộp vào tài khoản tại NHNN

5 Xuất 500 triệu tiếp quỹ cho cây ATM Trần Hưng Đạo Huế.

6 Ngân hàng trả lương cho cán bộ công nhân viên bằng tiền mặt, tổng số tiền phải chi là 500 triệu.

7 Cán bộ phòng hành chính tạm ứng tiền mặt 5 triệu đồng

phục vụ hoạt động cho chi nhánh.

8 Cuối ngày, khi kiểm quỹ phát hiện thiếu 1 triệu đồng tiền

mặt chưa rõ nguyên nhân.

CHƯƠNG 3

KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ

HUY ĐỘNG VỐN

NỘI DUNG

 3.1 Những vấn đề cơ bản về huy động vốn

 3.2 Kế toán hoạt động huy động vốn

3.2.1 Kế toán nghiệp vụ tiền gửi

 KHÁI NIỆM

Nguồn vốn huy động là nguồn vốn chủ yếu trong hoạt động kinh doanh của NHTM Các NHTM

nhận vốn từ người gửi tiền, cho chủ thế cho vay

để phục vụ nhu cầu kinh doanh của mình nên

nguồn vốn này được xem như một khoản nợ của ngân hàng Do vậy, nghiệp vụ huy động vốn còn được gọi là nghiệp vụ tài sản nợ.

3.1 Những vấn đề cơ bản về huy động vốn

CÁC HÌNH THỨC HUY ĐỘNG VỐN

 Tiền gửi không kỳ hạn của tổ chức kinh tế và

cá nhân

- Là tiền gửi cho các doanh nghiệp và cá nhân

nhằm mục đích thanh toán không dùng tiền mặt.

CÁC HÌNH THỨC HUY ĐỘNG VỐN

 Tiền gửi kỳ hạn của tổ chức kinh tế

Đây là loại tiền gửi thanh toán nhưng khách

hàng (chủ yếu là doanh nghiệp) gửi có kỳ hạn vì

kế hoạch chi tiêu của mình

- Đặc điểm:

+ Lãi suất huy động cao.

+ Đối tượng sử dụng là doanh nghiệp

+ Cách tính lãi: áp dụng cách tính lãi theo số dư trong thời gian gửi với lãi suất tiền gửi có kỳ hạn:

Lãi = Gốc * Lãi suất * Thời hạn gửi

CÁC HÌNH THỨC HUY ĐỘNG VỐN

 Tiền gửi tiết kiệm

- Là hình thức huy động vốn chủ yếu khoản tiền

để dành của cá nhân được gửi vào ngân hàng với mục đích sinh lời và an toàn tài sản.

- Có 2 loại: Tiết kiệm có kỳ hạn và tiết kiệm

CÁC HÌNH THỨC HUY ĐỘNG VỐN

 Phát hành giấy tờ có giá

CTCG là giấy chứng nhận do NHTM phát hành để huy động vốn, xác nhận nghĩa vụ trả nợ một số tiền trong một khoản thời hạn nhất định với điều kiện trả lãi và các điều khoản

cam kết khác giữa NHTM với người mua chứng từ có giá

Có 3 loại:

+ Phát hành trái phiếu ngang giá: giá phát hành = mệnh giá

+ Phát hành trái phiếu có chiết phấu: giá phát hành < mệnh

giá

+ Phát hành trái phiếu có phụ trội: giá phát hành > mệnh giá

Đặc điểm:

+ Đối tượng mua

+ Mục đích là để sinh lời và đảm bảo an toàn tài sản.

+ Khi đến hạn

CÁC HÌNH THỨC HUY ĐỘNG VỐN

 Vốn vay NHNN, vay các TCTD khác trong

và ngoài nước

3.2.1 Kế toán nghiệp vụ tiền gửi

Chứng từ sử dụng:

 Chứng từ gốc

 Chứng từ ghi sổ

3.2.1 Kế toán nghiệp vụ tiền gửi

Tài khoản kế toán sử dụng:

 TK 421 – Tiền gửi của khách hàng trong nước bằng đồng Việt Nam

+ TK 4211 – Tiền gửi không kỳ hạn

+ TK 4212 – Tiền gửi có kỳ hạn

 TK 423 – Tiền gửi tiết kiệm bằng đồng Việt Nam + TK 4231 – TGTK không kỳ hạn

+ TK 4232 – TGTK có kỳ hạn

 TK 801 – Trả lãi tiền gửi

 TK 491 – Lãi phải trả cho tiền gửi

3.2.1.1 Kế toán tiền gửi không kỳ hạn của các TCKT, cá nhân

 Tính lãi và trả tiền gửi không kỳ hạn: nhập lãi vào gốc vào cuối tháng Tính lãi tiền

gửi KKH theo phương pháp tổng tích số:

Số lãi phải trả = Tổng tích số số dư TKTG trong tháng * Lãi suất ngày

Ví dụ 1: Tại Ngân hàng VCB Huế áp dụng việc tính lãi

tiền gửi cho khách hàng trong tháng 5 theo phương pháp tổng tích số, ngân hàng tính lãi vào ngày 25

hàng tháng, lãi suất không kỳ hạn là 3.6%/năm.