Bài giảng Địa chất học: Chương 2 khoáng vật và đá

Bài giảng Địa chất học: Chương 2 Nguyễn Thị Mây

Chương 2

2.1 Khoáng vật

 Những khái niệm cơ bản về khoáng vật

 Định nghĩa: Khoáng vật là những nguyên tố hóa học trong tự nhiên hay hợp chất hóa học trong thiên nhiên

 Hình thái và cấu trúc: Khoáng vật có thể ở:

•• Dạng kết tinh

•• Dạng vô định hình

•• Dạng keo

Dạng kết tinh

 Là KV hình thành do sự kết tinh của các nguyên tố hóa học thành những tinh thể

và gắn kết lại với nhau.

 Nét đặc trưng của tinh thể là có cấu trúc mạng, do các hạt vật chất sắp xếp có qui luật trong không gian theo các nút mạng tạo thành ô mạng trong không gian

 Cấu trúc ô mạng tinh thể

của Muối mỏ

 Cấu trúc ô mạng tinh thể của Kim cương

Một số hiện tượng biến đổi

 Hiện Hiện tượng tượng đa đa hình hình:: Là Là hiện hiện tượng tượng khi khi một

một nguyên nguyên tố tố hay hay hợp hợp chất chất hóa hóa học học do do điều

điều kiện kiện khác khác nhau nhau kết kết tinh tinh ở ở dạng dạng tinh tinh thể

thể khác khác nhau, nhau, kèm kèm theo theo sự sự thay thay đổi đổi các các tính

tính chất chất vật vật lý lý

 VíVí dụdụ:: KimKim cươngcương:: (C)(C) vàvà ThanThan chìchì (C)(C)

 Kim cương  Than chì

 Kim cương

 Tinh hệ lập phương

 Màu: không màu,

xanh lơ, lam, lục,

Một số hình dạng của TTKV

 Thạch anh

 Kim cương

Mica

Một số tính chất vật lý của KV

 Tính cát khai

Cát khai rất hoàn toàn (mica và muối mỏ)

Cát khai hoàn toàn (Canxit) và trung bình (Octocla)

Cát khai thiếu (không cát khai

Cát khai thiếu (không cát khai thạch anh) thạch anh)

Rubi Saphia

 Màu tha sắc (ngoại sắc): là màu do chất lẫn từ bên ngoài vào Ví dụ corindon khi lẫn Cr2O3 tì có màu đỏ gọi là rubi và màu xanh là saphia

 Màu giả sắc: do khoáng vật bị thay đổi màu sắc khi có ánh sáng chiếu vào

Công dụng của khoáng vật

 Trong công nghiệp luyện kim đen và màu

 Trong quốc phòng:Khoáng vật được sử

dụng làm thuốc súng như photphorit Làm

vỏ đạn, vỏ máy bay, xe bọc thép…

 Trong mỹ nghệ: tượng được làm từ thạch cao hoặc từ các khoáng vật mã não…

 Trang sức: Được làm từ vàng, bạc, bạch

kim và các khoáng vật quý được gọi là ngọc

 Trong nông nghiệp: Khóng vật làm phân bón như photphat, apatit…

 Trong y học: thần sa được sử dụng làm thuốc và thủy ngân làm nhiệt kế

 Trong đời sống hàng ngày

2.2 Đá

 Khái niệm: Đá là tập hợp của một hay

nhiều KV và là vật liệu chủ yếu cấu tạo nên vỏ Trái Đất

 Phân loại: Dựa vào nguồn gốc chia làm 3 loại:

 Đá magma

 Đá trầm tích

 Đá biến chất

Kiến trúc của đá magma

Kiến trúc toàn tinh: là kiến trúc toàn khối đá

kết tinh thành tinh thể, kiến trúc này đặc trưng cho đá magma xâm nhập: ví dụ đá granit

 Kiến trúc phoocfia

Là kiến trúc trong đá

có những tinh thể rất lớn nổi trên nền những hạt rất bé Tinh thể rất lớn gọi là ban tinh và tinh thể bé gọi là nền

Kiến trúc vi tinh: các khoáng vật kết tinh thành

tinh thể bé mắt thường khó nhìn thấy

Kiến trúc thủy tinh: các

khoáng vật không kết

tinh ở dạng tinh thể

mà đông cứng ở dạng

vô định hình

Các nhóm đá magma chủ yếu

 Nhóm đá axit

 Nhóm đá trung tính

 Nhóm đá bazơ

Câu hỏi thảo luận

Đặc điểm giống và khác nhau giữa granit và riolit, điorit và andezit, gabro và diaba?

Khi đi từ đá axit tới đá bazơ anh (chị) có nhận xét gì?

Đá xâm nhập có kiến trúc thủy tinh hay không?

Đá phun trào có kiến trúc toàn tinh hay không?

Nhìn vào hình ảnh cho biết

 Đây là loại đá có thành phần gì và dung nham có thành phần gì?

Đây là đá gì? Có ở đâu của Việt Nam