Giáo trình kế toán quản trị phần 1 ts đỗ thị thúy phương

Dê dáp im g kip thoi nhu câu hoc tâp và nghiên cùu cùa dông duo ban duc lù stnh vtèn, hoc vtên, nghién cúu sinh, các ké toán viên, kê toân trucmg; cùa các nhà quan tri trong doanh nghiêp

DAI HOC THÁI NGUYÊN

\OC KINH TE & QUÂN TRj KINH DOANH

TS OÔ THj THÚY PHUÖNG (CHÚ BIÊN)

GT.0000027058

G IA O T R IN H

KÉT0ÁN

DAI HOC THÁI NGUYÊN

TRUONG DAI HOC KINH TÉ & QUÀN TRI KINH DOANH

TS DÒ THI THUY PHUÖNG (Chu bièn)

GIÁO TRÌNH

NHÀ XUÁT BAN DAI HOC THAI NGUYÊN

NÄM 2015

N h ü n g nguòri tham già tliirc hiên:

1 TS Nguyên Phirong Thào

2 ThS Dang Thi Diu

DANH MUC CHÎT TIÉT TAT

MUC LUC

I.ÓI NÓI DÁU 12 CHUONG 1 TÓNG QUAN VÉ KÉ TOAN QUÁN TRI 14

1.1 KHAI NIÉM VÁ BAN CHÁT CÜA KÉ TOÁN QUÁN TRI 14

111 Lich sü hinh thánh vá phát trien cua ké toán quán tri 141.1.2 Khái mém ké toán quán tri 171.1.3 Bán chát cúa ké toán quan tri 181.2 DÓI TU 0N G VA NÓI DUNG CÚA KÉ TOÁN QUAN TR| 191.2.1 Dói tirang cúa ké toán quán tri 191.2.2 Nói dung cúa ké toán quán tr i 191.3 KÉ TOÁN QUÁN TRI VÓI CHÚC NÁNG QUÁN L Y 22

1.5 PHÁN BIÉT KÉ TOAN QUÁN TR| VÁ KÉ TOÁN TÁI

CH1NH 25

15 1 Diém gióng nhau 251.5.2 Diém khác n h au 26

1.6.1 Su van dung phuong phap ké toan trong ke toan quán ti i 27

1 6.2 Sú dung phuong pháp ky thuát trong ké toán quán tri 29CÁU HOI CHÚONG 1 31

2 1 KHÁI NIÉM VÁ BÁN CHÁT CÚA CHI PHÍ DOANH NGHIÉP 322.1 1 Khái m ém 32

2 1.2 Bán chát cua chi phi 332.2 PHÁN LOAI CHI PHÍ SÁN XUÁT KINH DOANH 33

5

2.2.1 Phán loai chi phí theo chúc nàng hoat dó n g 332.2.2 Phán loai chi phí theo cách úng xù cúa chi p h í 382.2.3 Mò hinh vàn dóng cùa chi phí SXKD trong doanh nghiépsàn x u á t 472.2.4 Các cách phán loai chi phí khác 482.3 CÁC HÌNH THÚC THÈ HIÉN CHI PHÍ TRÉN BAO CÁO SAN XUÁT KJNH DOANH 512.3.1 Báo cáo két quá kinh doanh theo chúc nàng chi phí 512.3.2 Báo cáo két quá kinh doanh theo cách úng xú cúa chi p h í 51

CHlTONG 3 CÁC PHUONG PHÁP XÁC DINH CHI PHÍ

3.1 PHUONG PHÁP XÁC DINH CHI PHÍ THEO CÒNG VIÉC(DON DAT H Á N G ) 61

3 11 Dói tuqng ván d u n g 613.1.2 Quá trinh táp h<yp chi phí theo phuong pháp xác djnh chi phícóng v iéc 623.1.3 Quá trinh ké toán chi phí theo cóng viéc vá so sách ké to á n 643.2 PHUONG PHÁP TÁP HÜP CHI PHÍ THEO QUÁ TRÌNH SÁN X U Á T 653.2.1 Doi tuqng ap d u n g 653.2.2 Dác diém cúa phuong pháp xác djnh chi phí theo quá trinhsán x u á t 663.2.3 Dác diém cúa phuong pháp xác dinh chi phí theo quá trinhsán x u á t 673.3 BÁO CAO SÁN XUÁT 693.3.1 Láp báo cáo sán xuát theo phuong pháp binh quán 70

CÀU HOI VA BAI TAP CHUONG 3 79

CHU'ONG 4 MÓI QUAN HE CHI PHI - KHÓI LUONG - LOI N l i r A N 82

4 1 MOT SÒ KHAI NIÉM CO BAN CÙA PHÀN TÌCH MÓI QUAN HÉ CHI PHÌ - KHÓI LUONG - LOI NHUÀN (CVP) 82 4.11 Sò dir darn phi (Contribution margin) 82

4.1.2 Don bay kinh doanh 91

4 2 MOT SÓ ITNG DUNG KHI NGHIÈN CUU MÓI QUAN HE CHI PHI - KHÓI LUONG - l.Ol NI II A N 93

4.2.1 Thay dòi dinh phi va doanh th u 94

4.2.2 Thay dòi bièn phi va doanh thu 94

4.2.3 Thay dòi dmh phi, già ban va doanh thu 95

4 2 4 Thay dòi dmh phi, bièn phi va doanh th u 97

4 2.5 Thay dói kèt can ban han g 99

4.3 PHÀN TÌCH DIÉM HÒA VÓN 101

4.3 I , Khai il iòni 101

4 3.2 Phuong phàp xàc dmh dièm hòa vòn 102

4 3.3 Dò thi hòa vòn 109

4.3.4 Phàn tich dièm hòa vòn 112

CÀI I HOI VÀ BÀI TÀP CHI fflNG 4 117 CH U O N G 5 PHÀN BÓ CHI PHÌ CÙA CÀC BÓ PHÀN PH UC VII VÀ PHÀN TÌCH BÀO CÀO BÓ PHÀN 126 5.1 PHÀN BÓ CHI PHÌ CÙA CÀC BÓ PHÀN PHUC V U 126

5 1.1 Sir càn thièt phài phàn bò chi phi cùa càc bò phàn phuc v u 126

5 1.2 Càc nguyèn tàc phàn bò chi phi phuc v u 126

5.1.3 Phàn bò chi phi cùa càc bò phàn phuc vy theo càch irng xù cùa chi pili 133

7

5.1.4 Nhùng diém cân ghi nhà khi phân bo chi phi cúa các bô

phân phuc v u 135

5 2.1 Bao cao bô phân 1365.2.2 Phân tich sô dir bô phân 1375.2.3 Phân tich bao câo theo doanh t h u 1425.2.4 Phân tich bâo câo bô phân theo câc phuong pháp xâc djnhchi phi 146BầI TAP CHươNG 5 150

C H l/ơ N G 6 DÁNH GIầ HOầN VốN DầU TU’ Vầ DJNH GIầ SầN PHÁ.M 157

6 1.1 Dành già tràch nhièm quàn l y 157

6 1.2 Chi tiêu ty lç hoàn vôn dâu t u 161

6.1 4 Mot sô diém han chè cua chi tièu ROI 1666.2 THU NHầP THầNG D U 1676.3 DINH GIầ SầN PHầM TRONG DOANH NGHIÉP 1706.3.1 Dinh già dir toán thông thirirng 170

6 3 2 X á c dinh g ià clniycn n h irçm g 174

6.3.3 Dinh giá theo nguyên lieu sù dung và thài gian lao dông 1796.3.4 Dinh già san phâm m a i 1826.3 5 Dinh già trong trirang hop dàc bièt 183

7 1 NHưNG VầN DÊ CHUNG VÊ DU" TOầN SầN XUầT

7.1.1 Khái niêm và ÿ nghîa cùa du toàn sàn xuât kinh doanh 193

7.1.2 Hè thông du toàn sàn xuât kinh doanh à doanh nghiçp 194

7.1.3 Trinh tu xày dung du toàn sàn xuât kinh doanh 195

7.2 XÁY DUNG DINH MÚC CHI PHÍ SAN XUÂT KINH DOANH 196 7 2 1 Khài niêm, yêu câu và phân loai dinh mùc chi phi 196

7.2.2 Xày dung djnh mùc chi phi sàn xuât kinh doanh trong doanh nghiêp 198

7.3 LAP DU'TOÀN SÀN XUÀT KINH DOANH 205

7 3 1 Du toàn tièu thu 205

7.3.2 Du toàn sàn lucmg sàn xuât 207

7.3.3 Du toàn chi phi nguyên vât liçu truc tiê p 209

7.3 4 Du toàn chi phi nhân công truc tiêp 213

7.3.5 Du toàn chi phi sàn xuât chung 214

7.3 .6 Du toàn hang ton kho cuôi k y 216

7.3.7 Du toàn chi phi bàn hàng và chi phi quàn lÿ doanh nghiçp 220

7.3.8 Du toan dèng tien 222

7.3.9 Du toàn bào cào kêt quà hoat dçng sàn xuât kinh doanh 224

7.3.10 Du toàn bang cân dôi kê to à n 226

BAI TAP CHUONG 7 .229

C H U O N G 8 Q U Y É T D I N H N C Á N I I A N 210 8 I NHÜNG VAN DÉ CÛ BAN VÊ RA QUYÉT DINH NGÀN HAN 239 8.1.1 Khài niêm vê ra quyêt dinh ngàn h a n 239

8 1.2 Thông tin thich hop và không thich hçrp cùa quyêt dinh ngàn han 242

8 2 MOT SÔ TÎNH HUÓNG RA QUYÊT DINH NGÀN H A N 248

8 2.1 Quyêt dinh loai bô hay tiêp tue kinh doanh môt loai sàn phâm/bô phân 248

8 2.2 Quyêt djnh tu sàn xuât hay mua ngoài 253

8.2.3 Quyèt dinh nèn bàn ngay nùa thành phàm hay sàn xuàt thànhphàm ròi meri b à n 2558.2 4 Quyèt dinh trong dièu kièn nàng lue sàn xuàt cùa còng ty cógicri h a n 258BÀI TÀP CHLTQNG 8 265

9.1 MQT SÓ KHÀINIÉM LIÉN QUAN BÉN D À U TU'DAI HAN 2719.1.1 Khài nièm và dàc diém cùa dàu tu dài h a n 2719.1.2 Già tri theo thói gian cùa tièn tè 2739.2 CÀC PHUONG PHÀP Ll/A CHQN DU ÀN DÀU T U 2809.2.1 Giói thièu khài quàt càc phuemg phàp phàn tich so sành

phuemg àn 2809.2.2 Phuomg phàp già tri hipn t^i 282CÀU HÒI VÀ BÀI TÀP CHUONG 9 304

CHUONG 10 PHÀN TÌCH BÀO CÀO TÀI CHINH 311

10.1 Y NGHÌA VÀ PHUONG PHÀP PHÀN TÌCH BÀO CÀOTÀI CH ÌN H 31110.1.1 Y nghìa 31110.1.2 Phuemg phàp phàn tich bào cào tài ch in h 311

10 2 DÀNH GIÀ KHÀI QUÀT TÌNH HÌNH TÀI CHÌNH 31210.2.1 Bành già tình hinh tài chinh qua Bàng càn dòi tài s à n 31210.2.2 Bành già khài quàt tình hinh tài chinh qua bào cào kèt quàhoat dòng kinh doanh 317

10.3.1 Hè sò thanh toàn nhanh 31910.3.2 Hè sò khà nàng thanh toàn hièn h àn h 32110.3.3 Vòng quay càc khoàn phài thu 322

10.3.4 Vòng quay hàng ton k h o 323

10 4 DÁNH GIÀ CO CÂU VON KINH DOANH 325

10 4.1 Hê sô na trên vôn chù sà h ù u 325

10.4.2 Hç sô vôn chù sà hùu (hç sô tu tài tra ) 326

10 4.3 Hç sô tu tài tra tài sàn cô dinh và dâu tu dài han 327

10 5 DÁNH GIÀ HO AT DONG SINH LOI CÙA HO AT DONG KINH DOANH 328

10.5.1 Ty suât lai nhuân trên vôn chù sà hùu 328

10.5.2 Ty suât lai nhuân trên doanh t h u 328

10.5.3 Tÿ suât lai nhuân trên tong tài sàn 328

11

A n h thi kê toán quan tr¡ dâ âuoc hinh thành và phàt triên o nhiêu thâp niên truâc dây O Viêt Nam, Luât kê toán sô 03 2003 QH ngày 17/6/2003 dâ chinh thùc dua ra dinh nghïa vê KTQT và KTTC Trong hê thông thông tin kê toán nôi chung, K TQ T là m ot hô phân quan trong không thê thiêu duç/c trong câc doanh nghiêp sàn xuât kinh doanh, dcm vi s u nghiêp cô thu Kê toán quan tri vái chûc nâng là công eu hîru hiêu cung câp thông tin cho các câp quân lÿ

dê dua ra các quyêt dinh diêu hành moi hoat dông trong dcm vi nhâm dut duoc hiêu qua cao nhât.

Dê dáp im g kip thoi nhu câu hoc tâp và nghiên cùu cùa dông duo ban duc lù stnh vtèn, hoc vtên, nghién cúu sinh, các ké toán viên, kê toân trucmg; cùa các nhà quan tri trong doanh nghiêp và nhùng nguài quan tâm ; cho các hâc dào tao: Dai hoc, Sau dai hoc, bôi duông nâng cao, Khoa Kê toân - Trucmg Dai hoc Kinh tê

và Quan tri kinh doanh Thài Nguyên dâ tô chûc hiên soan giào trinh “Kê toán quan tri

Giào trinh bien soan dua trên co s à tham khâo câc tài lieu

kê toán quan tri cùa mot sô quôc gia cô nên kinh tê phàt triên, câc

12

gido tr'mh Ke loan yuan tri cua cdc tria'mg Dai hoc khoi Kinh Ie vci nhieu ten lieu tham khao khde C iao tr'mh Ke loan quan tri do

TS Do Ih i I hity P hm m g lam chu hien, tham gia hi On soan gom nhim g giang vien sau:

1 1'S Do Thi Thuy Phiccmg: C huang 1,2,4,5,6,7,8,10

2 IS Nguyen Phrnmg Thao: ( 'hinrng 9

3 1'hS Dang Thi Diu: ( 'hinrng 3

M ac dii da to nhieu co gang trong cong tac hien soan, song day la Ian hien soan ddu tien nen chac chan khong trdnh khoi nhim g khiem khuyet, chung tot rat m ong nhan duoc sir thong cam

va nhim g y kten dong gap chan thanh cua ban doc de gido tr'mh dim e holm thien turn.

( 'hung toi xin trdn trong cam <rn'

TM Nhom tac gia

TS Do Thi Thuy Phrnm g

13

( 'h ito n g 1

TÔNG QUAN VÉ KÉ TOÁN QUÁN TRI

Dê tiên hành hoat dông sán xuât kinh doanh vi mue tiêu tói da hóa loi nhuân, các nhà quán tri phài sir dung rât nhiêu công cu và phuong pháp khác nhau Trong dó, ké toán quán tri là m<?t công cu chù yêu và hùu ich giúp các nhà quán tri dua ra nhùng quyèt dinh kinh doanh dùng dàn nhât Ké toàn quàn tri mot mât cung câp thông tin cân thiêt cho yêu câu quàn lÿ, mot mât côn phàt hiçn nhùng khà nàng tiêm ân cüa doanh nghiêp chua khai thàc hêt Kê toán quàn tri không nhùng cung câp thông tin hiên tai mà con có thê dua ra thông tin giài quyêt nhùng tinh huông trong tucrng lai Vây, thuc chât kê toàn quàn tri là gì, su khác biêt giùa kê toán quán tri và kê toán tài chính ra sao, ké toán quán tri sù dung phuong pháp náo? Trong chuong náy, chúng ta se giái dáp nhùng câu hôi trên

11 KHÁI NIÊM VÀ BÀN CHÂT CÜA KÉ TOÀN QUÀN TRI

1.1.1 Ljch sir hinh thành và phàt triên cüa kê toán quan trj

Xuât phàt diêm cua kê toán quán tri là kê toán chi phi, duce liinli ihàiih và pliàl trién qua các giai doan sau

a, Trirác nä m 1960

Trong giai doan này, kê toán chi có mot lïnh vue duy nhât là

kê toán tài chinh, tâp trung vào viêc ghi chép, tông hop các nghiêp

vu kinh tê phàt sinh, nhàm lâp nên các báo cào tài chinh cho mot tô chùc Báo cào kê toán giông nhu mot bùc tranh súc tich phàn ành các kêt quá cua quà trinh sàn xuât kinh doanh và tinh trang tài chinh cùa doanh nghiêp

h, Tir n àm I960 den nàm 1980

Khi nên sàn xuât xà hôi dä bât dâu phât triên cao, canh tranh trong kinh doanh ngày càng trô nên gay gât, các nhà quàn trj doanh nghiêp lúe này rât quan tâm và rât cân các thông tin cho quà trinh ra quyêt djnh liên quan dên doanh nghiêp Bòi vi dê dat dirge loi nhuân tôi da, doanh nghiêp cân phài cô gäng tâng doanh thu hoàc giàm thiêu tôi da chi phi Tuy nhiên, viêc tâng doanh thu lai phu thuôc vào các nhân tô khách quan nhir cung câu trên thi truàng, tinh hinh canh tranh, tinh hinh già c à Cho nên các nhà quàn tri doanh nghiêp thuàng tâp trung cho biên pháp thu hai là ha thàp chi phi vi diêu này phu thuôc vào nhân tô chû quan nhiêu hou

Viêc dôi hôi càc thông tin vê chi phi dà thúc dây kê toàn chi phi ra dài (tiên thàn cùa kê toàn quàn tri) nhir mot chuyên ngành riêng biêt vài kê toàn tài chinh

c, Tir sau nàm 1980 dên nay

Do syr phât triên nhanh chông cua công nghê sàn xuât cùng nhir công nghê thông tin mà nhu câu su dung thông tin cùa câc nhà quàn tri doanh nghiêp cùng trà nên phong phu và da dang, nhât là càc thông tin vê tài chinh dê giùp cho ho ra quyêt djnh kinh doanh dùng lúe và hop lÿ Trong bôi cành dô, kê toàn quàn tri hinh thành và phât triên, trà thành mot bô phân quan trong trong hê thông cung câp thông tin cho nhà quàn tri Mot trong nhùng nhiêm vu dâc trung nhât cùa kê toàn quan tri là kiêm soàt chi phi, do dô nguài ta nói kê toàn chi phi là giai doan dâu cùa sir phât triên kê toàn quàn tri

N hu vây, kê toàn quàn tri ra dài và phât triên truàc hêt à càc

n u àc cô nên kinh tê thi truàng Nguyên nhân sir phât triên là do su canh tranh giùa càc doanh nghiêp, tâp doàn, quôc gia cùa tông thê nên kinh tê Nhirng trong bât kÿ mot doanh nghiêp nào thi thông tin

15

kê toàn quàn tri vói chùc näng co bán là công cu hihi hiêu dê các câp lânh dao dua ra quyêt djnh diêu hành moi hoat dông nhàm huóng tái các mue tiêu tôi da hóa lai nhuân.Vê tên goi, pham vi và nói dung cùa kê toàn quàn tri ó các nuóc khác nhau, à môi thói kÿ khác nhau thi cùng không giông nhau Chàng han, à Mÿ và các nuóc áp dung chuân m ue và thông le kê toàn quôc tê, trong giai doan dâu thi kê toàn quàn tri là kê toàn chi phi hay kê toàn ra quyêt djnh kinh doanh Con Phàp và các nuóc áp dung chê dô kê toàn Phàp thi gpi kê toàn quàn tri là kê toàn phân tich, dôi khi con goi là phân tich kinh doanh.

Ö Viêt Nam, tên goi và nôi dung cua kê toàn quàn tri con khá moi mè Tuy nhiên, có thè nói hê thông kê toàn Viêt Nam hiên nay

là hç thông hôn hop giùa kê toàn tài chinh và kê toàn quàn tri, biêu hiçn ó mot sô diêm sau:

- Càc phuong phàp hach toàn chi phi dê tinh già thành sàn phâm phuc vu cho viçc kiêm soàt và quàn lÿ chi phi là npi dung cùa kê toàn quàn tri

- Càc phuong phàp phân bô chi phi và tinh già tri hàng ton kho cùng là nhùng biêu hiçn dàc diêm cùa kê toàn quàn tri

- Kê toàn chi tiêt là mot phân cùa kê toàn quàn tri, kê toàn quàn tri sù dung kê toàn chi tiêt dê thiêt kê thành các báo cào kê toàn dàc thù cung câp cho nhà quàn tri doanh nghiêp ra quyêt djnh kinh doanh

- Chê dô huóng dân trong hê thông chê dô kê toàn Viêt nam là thê hiên thông tin djnh huóng cho kê toàn quàn tri

- Càc bàng báo cáo kê toàn cùng nhu các bàng giài trinh kêt quà hoat dông kinh doanh vùa là nguyên nhân, vùa là kêt quà cùa

Nàm 2003, Luât Kê toân quy dinh “ Kê toân tai don vj bao gôm kê toân tài chinh và kê toân quàn trj”

Thâng 6/2006, Bô Tài chinh ban hành Thông tu 53 huông dânthuc hiên kê toân quàn trj trong doanh nghiêp

1.1.2 Khâi niêm kê toân quàn tri.

Viêc nghiên ciru kê toân quàn tri duoc xem xét tù nhiêu quandiêm và gôc dô khâc nhau

Théo giâo su Robert S.Kaplan, truong dai hoc HarvardBusiness School (HBS), truong phâi kê toân quàn tri cua Mÿ: “Kêtoân quàn trj là mot bô phân cua hê thông thông tin quàn trj trong câc tô chirc mà nhà quàn trj dira vào dô dê hoach dinh và kiêm soât câc hoat dông cüa tô chûc”

Théo giâo su H Bouquin, truong dai hoc Paris-Dauphin, truong phâi kê toân quàn tri cüa Phâp: “ Kê toân quàn tri là mot hç thông thông tin djnh luong cung câp cho câc nhà quàn trj dua ra câc quyêt djnh diêu hành câc tô chüc nhàm dat hiêu quà cao”

Théo Hiêp hôi Kê toân viên Hop chûng quôc Hoa kÿ: “Kêtoân quàn tri là quy trinh djnh dang, do luong, tông hop, phân tich, truyên dat câc thông tin tài chinh và phi tài chinh cho câc nhà quàn

Il i de d ie u liàiili câ c liu a l dû n g k in li Joui il i nhâni n â n g c a o hiçu quà

sir dung vôn”

Théo Luât Kê toân Viêt Nam: “Kê toân quàn trj là viêc thu thâp, xir lÿ, phân tich và cung câp thông tin kinh tê tài chinh theo yêu câu quàn trj và quyêt djnh kinh tê tài chinh trong nôi bô don vj

kê toân”

Câc khâi niêm trên tuy khâc nhau vê hinh thirc, song dêu cô nhüng diêm ca bân giông nhau:

17

- Kê toân quàn tri là mot bô phân câu thành trong hê thông kê toân cita câc tô chûc hoat dông.

- Kê toân quan tri là công eu không thê thiêu duoc trong câc doanh nghiêp kinh doanh theo co chê thj truòng vi nò là co so khoa hoc dê dua ra moi quyêt djnh kinh doanh

- Thông tin kê toàn quàn trj trong càc tô chûc hoat dông giùp cho nhà quàn tri thuc hiên chûc nàng quàn tri doanh nghiêp: lâp kê hoach, tô chirc thuc hiên, kiêm tra, dành già và ra quyêt dinh

Tir nhùng phân tich trên ta cô thê dua ra khâi niçm kê toàn quan trj nhu sau:

K h â i niêm Kê toàn quan tri là mot khoa hoc thu nhân, x u ly

và cung câp thông tin vê hoat dông san xuât kinh doanh m ot càch

eu thê, phuc vu cho câc nhà quan lÿ trong viêc lâp kê hoach, diêu hành, tô chûc thuc hiên kê hoach và quan ly hoat dông kinh tê, tài chinh trong nôi bô doanh nghiêp.

1.1.3 Ban chât cüa kê toàn quàn trj

Càc khâi niêm trên tuy càch phàt biêu khâc nhau, nhim g dêu

cô nhùng vân dê chung thê hiên ban chât cüa kê toàn quàn trj, dô là:

- Kê toàn quàn trj là mot bô phân câu thành không thê tàch rài cua hê thông ké toan doanh nghiêp va là công eu quan trong không thê thiêu duoc trong công tàc quan lÿ nôi bô doanh nghiêp

- N guôi sù dung thông tin do kê toàn quàn trj cung câp là càc nhà quàn trj trong doanh nghiêp

- Thông tin cua kê toàn quàn trj là nguôn thông tin chù yêu giiip cho nhà quàn trj thuc hiên càc chûc nâng quan trj: lâp kê hoach; tô chûc diêu hành thuc hiên kê hoach; kiêm tra dành già tinh hinh thuc hiên kê hoach và ra quyêt djnh

12 DÔI TU ON G VÀ N 0 I DUNG CÙA KÉ TOÀN QUAN TRI

1.2.1 Doi tuong cüa kê toân quàn trj

Kê toân quàn tri là mot bô phân câu thành trong hê thông kê toân, nên kê toân quàn tri cüng nghiên ciru quà trinh tài sàn xuât xà hôi, xét trên gôc dô tài sàn và su vân dông cua tài sàn trong mot don vj eu thê Tuy nhiên, khâc voi kê toân tài chinh, kê toân quan tri cung câp thông tin chü yêu cho câc nhà quàn tri su dung nhàm quàn lÿ, nghiên ciru và dua ra quyêt dinh trong hoat dông cua don

vi Do vây, kê toân quàn tri không chi thu nhân, xu lÿ, cung câp thông tin quà khtr vê tinh hinh quan lÿ và su dung tài sàn trong mot don vi mot càch kip thài, chi tiêt theo yêu câu quan tri mà côn thu nhân, xù lÿ và cung câp thông tin mang tinh chât du bâo tuong lai dén tài sàn và hoat dông cua don vj, phuc vu cho nhà quan tri trong viçc hoach dinh, lâp kê hoach và du toân, tô chirc thuc hiên, kiêm tra dành giâ hoat dông cua don vj

Tôm lai: Dôi tuçmg cua kê toân quàn trj trong doanh nghiêp

thuông bao gôm câc dôi tuong sau:

+ Dôi tuong cua kê toân quan trj là câc dôi tuong kê toân nôi chung duôi dang chi tiêt theo yêu câu quàn tri doanh nghiêp: tài sàn, nguôn vôn và kêt quà hoat dông kinh doanh trong doanh

n ghiêp

+ Ngoài ra, kê toân quàn trj côn phân ânh chi tiêt quà trinh chi phi trong hoat dông cüa doanh nghiêp, mô tà hoat dông cüa doanh nghiêp dira trên câch thuc huy dông và tiêu dùng câc nguôn lue

1.2.2 Nçi dung cüa kê toân quàn trj

Kê toân quàn trj là công eu quan trong không thê thiêu trong công tâc quàn lÿ nôi bô doanh nghiêp Dê hoat dông quàn lÿ doanh nghiêp dat hiêu quà cao, câc doanh nghiêp cân thiêt phài tô chirc hê thông kê toân quàn trj Hê thông kê toân quan tri doanh nghiêp

19

truâc hêt phài thiêt lâp hê thông du toân ngân sâch phù hop vai mue tiêu và diêu kiên eu thê cüa doanh nghiêp theo tùng thm kÿ, bao gôm du toân chi phi, du toân doanh thu và kêt quâ sau dé, phài theo doi suôt quâ trinh thirc hiên câc du toân tù khâu thu m ua nguyên vât lieu, hàng hôa; quâ trinh sàn xuât, tinh toân chi phi sàn xuât, giâ thành sàn phâm; cho dên khâu tiêu thu sàn phâm, hàng hoa; xâc dinh kêt quâ kinh doanh theo tùng loai sàn phâm, hàng hôa, tùng hoat dông djeh vu T ù dô, kê toân quàn tri phài phân tieh tinh hinh thirc hiên du toân, kêt hgp vai viêc thu thâp, xù lÿ nhùng thông tin cân thiêt khâc (nhu: tinh hinh thi truong, giâ eà, chinh sâch tiêp thi, canh tranh, chinh sâch kinh tê cüa Nhà n u a c .) dê giùp câc nhà quàn tri doanh nghiêp du kiên phuong huông phât triên cua doanh nghiêp tuong lai.

Viêc xâc djnh nçi dung cüa kê toân quàn tri là mQt vân dê phüc tap và dang cô nhiêu ÿ kiên khâc nhau Tuy nhiên, khi xâc dinh nôi dung cüa kê toân quàn tri cân phài xem xét câc yêu câu eu thê cüa no, dông theri phài xem xét trong môi tuong quan vôi kê toân tài chinh dê dâm bào cho kê toân quàn tri không trùng lâp vôi

kê toân chi tiêt thuôc kê toân tài chinh và phât huy duçc tâc dung dich thuc cüa nô trong công tâc quàn tri doanh nghiêp

Nêu xuât phât tù yêu câu, mue dich cüa kê toân quàn trj thi cô the nliâii tliây

- Kê toân quàn trj cung câp thông tin mot câch eu thê, chi tiêt theo yêu câu quàn lÿ cüa tùng doanh nghiêp Theo dô, nôi dung kê toân quàn trj cüa tùng doanh nghiêp cüng khâc nhau Trong vân dê này phài xuât phât tù môi tuong quan giùa kê toân tài chinh và kê toân quàn trj Nhùng chi tiêu eu thê dà duge kê toân tài chinh phân ânh và cung câp thông tin thông qua kê toân chi tiêt thi câc chi tiêu

do không thuôc nôi dung kê toân quàn trj

- Phân tícli chi phi mot cách chi tiêt theo tùng hoat dông kinh doanh bang nhfrng phuong phàp nghiêp vu cu thè, hach toán chi phi

và tinh già thành san phâm, kièm soát chi phi, tim bien pháp quán

lÿ chi phi có hiçu quà

- Kê toán thu nhâp và kêt quà theo tirng hoat dông, tùng dia diêin gân liên vói trách nhiêm quán lÿ cua tirng bô phân trong nói

bô doanh nghiêp

- Cung câp càc thông tin phuc vu cho viêc lâp kê hoach, du toán và càc chi tiêu theo yêu câu quán lÿ cùa doanh nghiêp

- Xàc djnh thiróc do su dung, hê thông sô kê toán và báo cào

kê toàn quan tri phuc vu cho yêu câu báo cào nhanh, bào cào dinh

kÿ theo tirng chi tiêu eu thê

Dê xâc djnh dùng dân nôi dung cua kê toàn quàn tri, càc doanh nghiêp cân phâi cân cir vào càc dâc diêm eu thê vê tô chirc quàn lÿ, trinh dô quàn lÿ và yêu câu quàn lÿ eu thê cùa minh nhâm truóc hêt xâc dinh rô càc chi tiêu ca bân trong quàn tri Xâc dinh càc nguyên tac, chuân mue kê toán quàn tri cân tuân thù nhâm phôi hop hài hôa giùa câc hê thông kê toân (kê toán quán tri và kê toán tái chính), phuc vu cho yêu câu kiêm soât, kiêm tra, kiêm toàn nôi bô

Nói dung co bàn cúa kê toán quán tri doanh nghiêp, bao gôm:

- Luuiig hóa và xây dung du luán ngân sáeli chu eue mue lieu hoat dông cua doanh nghiêp

- Phân loai và kiêm soàt chi phi theo tirng loai, tùng thành phân, yêu tô chi phi Tâp hop chi phi sàn xuât, tinh toán già thành cho tùng loai sàn phâm, tùng công viêc, tùng hoat dông djeh vu

- Kiêm soât và cung câp thông tin vê tinh hinh thuc hiên các

du toán, phân tích giái trinh càc nguyên nhân gây chênh lêch giùa thuc hiên vói du toán

21

- Thu nhân, xù lÿ và cung câp nhùng thông tin cân thiêt, thich hop giùp càc nhà quàn tri lua chon quyêt djnh kinh doanh hop lÿ.

1.3 KÉ TOÁN QUÀN TRI VÒI CHlTC NÀNG QUÀN LŸ

Hoat dpng quàn lÿ là mot hoat dpng liên tue tù khâu lâp kê hoach cho dên thuc hiên, kiêm tra, dânh già rôi sau dô quay tro lai khâu lâp kê hoach cho kÿ sau Tuy nhiên, nhùng hoat dông này thucmg dupe nguôi quàn lÿ sù dung cùng lúe vói su nô lue nhanh nhay và tich eue Rât it khi nguôi quàn lÿ xem xét minh dang thuc hiên chùc nàng hoat dpng eu thê nào, hoàc hp không thê xâc dinh dupe ho dang thuc hiên chùc nàng gì, vi hành dpng cùa hp cô thê liên quan dên cà 4 chùc nàng trên

De thuc hiên tôt câc chùc nàng quàn lÿ, câc nhà quàn tri cân mpt lupng thông tin rât lón và thông tin này cô thê tù câc nguôn khâc nhau Thông tin do câc nhà kê toân quàn tri cung câp vê bàn chât thuông thupc vê tài chinh và là nguôn thông tin chü yêu giiip cho câc nhà quàn tri hoàn thành câc chùc nàng lâp kê hoach, tô chùc, diêu hành, kiêm tra dành già và ra quyêt djnh

Duôi dây là so dô tôm tat càc chùc nàng co bàn cua quàn tri

S a do 1.1: Tôm tât càc chitc nàng ctr bàn cüa quàn tri

Vai trị cùa nhùng thơng tin do kè tốn quàn tri cung càp duoc thè hiên trong tìrng khâu chúc näng quân lÿ nhu sau:

Dê chire nâng lâp kê hoach và du tốn eiia quân lÿ duac thuc hiên tơt, kê hoach duac lâp phai dam bào tinh khoa hoc, tinh khà thi cao Ngồi ra, càc thơng tin do kê tốn quàn trj cung câp phài dây

du, thich hop và cơ co sị rị ràng.

h Tơ chúc th u c hiên

Vĩi chúc näng này, nhà quân tri phài biêt câch liên kêt tơt viêc sir dung nguơn lue vĩi tơ chúc con nguịi trong doanh nghiçp Yêu câu này dơi hơi mot luong thơng tin rât Ion tú các nhà kê tốn quan tri

kip thạ cac thong tin lien quan dén viêc iliuc hiên ké hoach Dây là giai doan quyêt djnh, bịi vi câc quyêt djnh kinh doanh phài hêt súc linh hoat, phù hop v ĩ i diêu kiên thuc tiên nhâm khai thàc hêt khà

n gu yên vât lieu cùa ai, à dâu

c Kiêm tra và dành già

Kiêm tra và dành giâ là yêu câu khâch quan dơi vĩi các nhà quàn tri sau khi dà lâp kê hoach và triên khai thuc hiên Viçc kiêm

23

tra và dánh già nhäm myc dich nhân diên dirge nhúng thiêu sót trong quá trinh thuc hiên, tú dó có nhùmg quyét djnh thích hgp.Trong khâu kiêm tra và dánh già, kê toán viên quán tri cân phài cung câp thông tin dây dû cho nhà quàn tri thông qua các báo cáo thuc hiên Phuong phàp thuóng duge dùng trong quá trinh náy thuóng là so sánh dê tháy duge su khác nhau giùa viêc thuc hiên vói quá trinh lâp kê hoach, tir dó xác djnh nguyên nhân ánh huóng

dê có thè diêu chinh quá trinh thuc hiên cüng nhu rút ra nhùng mât con tön tai trong quá trinh quàn lÿ

d Ra quyét dinh

Dèi vói các nhà quán tri, ra quyêt dinh là công viçc thiróng xuyên, quan trong và xuyên suôt trong quá trinh diêu hành doanh nghiêp Tir khâu lâp kê hoach, dên khâu thuc hiên và kiêm tra dánh già dêu cân sù dung chirc nàng ra quyêt dinh Có thè nói, viêc ra quyêt djnh sè ânh huóng dên kêt quá cuòi cùng cúa doanh nghiêp

Kê toán quàn trj vói chúc nàng ra quyêt djnh thè hiên ó chô cung câp lugng thông tin có dò tin cây cao, phuc vu cho câc nhà quàn tri ra quyêt djnh, kê cà quyêt djnh dài han cùng nhu quyêt djnh ngàn han Thông qua viêc thu thâp, phân tich, tông hgp, và lua chon càc thông tin thich hgp, kê toán quán trj së giùp cho nhà quàn tri dira ra lua chpn tôi iru nhât

1.4 NHIÊM VU CÜA KÉ TOÁN QUÀN TRI

Mue tiêu cùa kê toán quân trj là nhäm liên kêt giùa viçc tiêudùng câc nguôn lue vói nhu câu tài trg

Nhiçm vu cùa kê toân quàn tri:

+ Thu thâp, xù lÿ thông tin, sô lieu kê toân theo pham vi, nóidung kê toân quàn tri cùa don vi xác djnh theo tirng thói kÿ và lâp các báo cáo kê toán quán trj

+ Phân tich thông tin (däc biêt là phân tich chi phi) giùp càc nhà quan tri ra quyêt dinh kinh doanh.

+ Bên canh do, kê toàn viên quàn tri con cung câp thông tin phuc vu cho yêu câu lâp kê hoach và ra quyêt dinh cho Ban quàn tri.+ Kiêm tra, giàm sàt càc dinh mire, tiêu chuân, du toàn

1.5 PHÂN BIÊT KÊ TOÁN QUÀN TRI VÀ KÊ TOÀN TÀI CHÍNH

1.5.1 Diêm giông nhau

Kê toàn quàn tri và kê toàn tài chinh dêu là bô phân câu thành nên hê thông kê toàn trong doanh nghiêp, cà hai dêu cô tràch nhiêm cung câp thông tin liên quan dên tài sàn, nguôn vôn, loi nhuân cho câc nhà quàn tri Nhùng diêm giông nhau cùa kê toàn quàn tri và kê toân tài chinh nhir sau:

+ Kê toàn quàn tri và kê toân tài chinh dêu dê câp dên câc su kiên kinh tê cua doanh nghiêp Câc su kiên này dêu gàn liên vói quà trinh san xuât, tiêu thu và xâc dinh kêt quà kinh doanh cüa mot doanh nghiêp

+ Kê toân quàn tri và kê toàn tài chinh dêu dua trên hç thông ghi chép ban dâu cua kê toân, dô chinh là hê thông chimg tir (nhu phiéu nhap kho, phiéu xuât klio, biên bàn giau nliâii tài sà n cô dinh ) Dua vào hê thông chirng tir, kê toàn tài chinh lâp càc bâo câo tài chinh trong mot kÿ nhât dinh cüa doanh nghiêp và chii yêu cung câp thông tin cho câc dôi tuong bên ngoài cüa doanh nghiêp Dôi vói kê toân quàn tri, hê thông chimg tir là co só cho càc nhà quan tri lâp câc bâo câo chi tiêt (nhu Bàng du toàn chi phi cho mot loai sàn phâm)

25

+ Ke tộn quän tri vä ke tộn täi chinh deu the hi^n träch nhiem eüa nguưi quän ly Ke tộn täi chinh the hien träch nhiem chung cüa nguưi quän ly thưng qua cäc bäo cäo täi chinh Ke tộn quän tri the hien träch nhiem quän ly tüng bư phän ben trong doanh nghiep.

1.5.2 Diem khäc nhau

Bang 1.1: So sänh ke tộn quän trj vä ke tộn täi chinh

Tieu thirc Ke tộn quän trj Ke tộn täi chinh

1 Dưi

tuong phuc

vu

- Cäc nhä quän tri cäc cäp

trong doanh nghiep (Chü

doanh nghiep, Ban giäm

2 Däc

diem cüa

thưng tin

- Mang tinh linh hoat

- Thưng tin huưng ve tuong

lai (cäc bäng du tộn chi

phi, du tộn doanh thu, du

tộn tien .)

- Phän änh cä ve mät giä tri

vä hi#n vät, thưi gian

- Mang tinh chuän muc

- Thưng tin phän änh quä khü,

da phät sinh (cäc bäo cäo täi chinh trong mưt ky hoat dưng sän xuät kinh doanh)

- Phän änh ve mät giä tri lä chü yeu

han, theo yeu cäu cüa nguưi

quän ly (khưng quy dinh ky

bäo cäo)

- Dinh ky (quy, näm)

- Báo cáo không bat buôc

theo khuôn mâu, báo cáo

1.6 CÁC PHUÖNG PHÁP CÜA KÉ TOÁN QUÄN TRI

1.6.1 Su van dung phirong pháp ké toán trong ké toán quän trj

- Phuong pháp chúng tú ké toán: Chúng tú lá nhúng vät mang tin, dugc sú dung lám báng chúng dé ghi nhán các nghiép vu kinh

té phát sinh trong doanh nghiép Cüng giong nhu ké toán tái chính,

ké toán quán trj déu phái sú dung chúng tú ké toán dé lám can cú ghi nhän thöng tin Nhung diém khác biét giúa hai loai ké toán náy

ó cho: ké toán quán trj khóng chi sú dung chúng tú mang tính chát bñt hnoc, có giá tri pháp ly rao má con sir Hung röng rái hé thöng chúng tú mang tính chát huóng dán phán ánh các nghiép vu kinh té phát sinh trong nöi bö doanh nghiép Các chúng tú náy do doanh nghiép quy dinh trén ca só huóng dán cúa nhá nuóc hoác doanh nghiép tu láp ra dé dáp úng nhu cáu quán ly cu thé cüa minh Cüng chính vi ly do náy, döi hói viéc thu tháp, kiém tra, xú ly vá luán chuyén chúng tú trong ké toán quán trj phái dugc láp theo cách riéng, dé dám báo tính linh hoat, kip thói cho các nhá quán tri ra quyét dinh

- Phuong phäp täi khộn ke tộn: Phucmg phäp näy thuưng thäy trong ke tộn täi chinh, cäc täi khộn dugc md nhäm cung cäp thưng tin chü yeu ben ngội doanh nghiep Dưi vưi cäc nhä ke tộn quän trj, ho cüng sü dung cäc täi khộn chi tiet nhung nhäm myc dich cung cäp thưng tin cho cäc nhä quän tri ben trong doanh nghiep Tren thuc te, ke tộn quan tri m a cäc täi khộn cäp 2, cäp 3, cäp 4 mä nhä nuưc khưng quy djnh, cäc täi khộn dư chi tiet theo tüng mät häng, chi tiet theo timg dia diem kinh doanh hộc chi tiet theo timg thj tru o n g

- Phucmg phäp tinh giä: Trong ke tộn täi chinh, viec tinh giä gän lien vưi cäc chi phi thuc te da phät sinh, vi du nhu giä thuc te häng tưn kho, hộc chi phi thuc te phät sinh de quyet tộn thue thu nhäp doanh nghiep Dưi vưi ke tộn quän tri, ben canh viec tinh giä dua väo chi phi thuc te dä phät sinh, ke tộn quan tri cưn dua väo sir phän loai chi phi nhäm xäc dinh chinh xäc dưi tugng chiu chi phi

de dua ra quyet dinh Khi phän loai chi phi nhäm muc dich ra quyet

dinh, ta cư chi phi co hưi, chi phi chim mä chi phi näy khưng

dugc ke tộn täi chinh phän änh tren so säch N hu väy, vi?c tinh giä trong ke tộn quän trj mang tinh linh hoat cao vä gän lien vưi muc dich sü dung thưng tin theo yeu cäu cüa quän tri

- Phuong phäp tưng hor> - cän dưi: Hinh thirc bien hien phuong phäp tưng hgp - cän dưi trong ke tộn täi chinh lä cäc bäo cäo ke tộn, cưn dưi vưi ke tộn quän tri lä cäc bäng cän dưi bư phän Ngội chi tieu giä trj, ke tộn quän tri cưn sü dung rưng räi chi tieu ve hi^n vat, thưi gian lao dưng Viec tưng hgp - cän dưi khưng nhung düng lai ư cäc chi tieu trong quä khü, ke tộn cưn sü dung cän dưi trong du tộn, trong ke hoach, giüa nhu cäu täi chinh

vä nhu cäu nguưn täi trg

1.6.2 Sü' dung phuong pháp kÿ thuât trong kê toán quän tr¡

Thông tin su dung trong kê toán quan tri da sô là càc thông tin không sán có, do vây dòi hói càc kê toán viên quan tri phai biêt thu thâp, xu lÿ và trinh bày nó duôi dang phù hop vói nhu câu cua càc nhà quan tri Dê làm duoc công viêc trên, kê toán quan tri cân su dung các phuong pháp kÿ thuât sau:

- Thiêt lâp câc thông tin thành dang có thè so sánh duoc: Tú các sô lieu thu thâp duoc kê toán quan tri sè phân tich và thiêt kê chúng thành dang có thè so sành duoc Thông thuòng các sô lieu duoc thé hiên thông qua bâng sô lieu Bang sô lieu là hinh thirc kêt câu thành bang biêu dê trinh bày, sàp xêp càc thông tin thành các mue vói sô lieu dà duoc tinh toán (kê hoach - du toán; thuc hiên - quà khir; uóc tinh - tuong lai) dê phù hop cho viêc ra quyêt dinh

Vi du: Kê toân cung câp các bào câo thuc tê dê so sánh kê

hoach vói dinh mire vê càc chi tiêu già phi, già thành, loi nhuân cüa phuong án dang xem xét lua chon

Khi thiêt kê bang sô lieu so sánh cân liru ÿ: Viêc sàp xêp câc thông tin thành các khoân mue phâi phù hop vói tiêu chuân dánh già thông tin trong môi tinh huông (muôn dánh già du toán san xuât sàn phâm A vói viçc thuc hiên sàn xuât sán phâm dô, kê toán quán tri phâi biêt sàp xêp câc thông tin vê các khoán mue sàn luçmg tiêu thu du kiên, sàn luong du trü dâu kÿ và cuòi kÿ) Ngoài ra, câc khoàn mue trong bâng phâi có quan hê chât chë vói nhau, và phâi

so sánh duoc vói nhau

- Phân loai chi phi: Nghiên cùu phân loai chi phi theo nhiêu tiêu thüc khâc nhau nhàm tao ra các thông tin thich hop cho viêc ra quyêt djnh là mot dâc thù cùa kê toán quan tri Vi du: ngoài câch phân loai chi phi nhu kê toán tài chinh dê lâp báo câo tài chinh

29

nhäm xác djnh lgi nhuân và chi phi quyêt tốn thuê, kê tốn quán tri con phân loai chi phi thành chi phi chim, chi phi co hơi, chi phi chênh lêch dê phuc vu cho viêc ra quyêt djnh Hộc dê thuân tiçn trong viêc phân câp quàn lÿ chi phi, kê tốn quán tri phân loai chi phi thành chi phi kiêm sốt duac, chi phi khơng kiêm sốt d u g c

- Trinh bày mơi quan hê giùa các thơng tin kinh tê dirai dang phuong trinh dai sơ: Phuong trinh là mpt dang rât tiçn dung cho viêc tinh tốn và du dồn mot sơ quà trinh chua xày ra Phuong trinh thê hiçn mơi quan hê tuong quan giùa các dai luong thơng tin

V i du: Phuong trinh tơng chi phi nhu sau:

Tơng chi phi = A + b.X

Trong dơ: A: Bjnh phi b: Biên phi don vi

X: Mire dơ hoat dơngHay phuong trinh tơng lgi nhuân: Lgi nhuân = (p - b).X - ATrong dơ: P: Giá bán don vi b: Biên phi don vi

X: Sơ lugng sán phâm sàn xuât A: Bjnh phiNhu vây, phuong phàp này thuơng duge sir dung dê tinh tốn lâp kê hoach và phân tich du bào trong kê tốn quán tri

- Trinh bày moi quan hç giùa các thơng tin kinh tê duơi dang

dơ thj: Dơ thj trinh bày các thơng tin djnh lugng và mơi quan hç giùa các yêu tơ dai lupng liên quan Bơ thj thê hiên mơi quan hê biên thiên mang tinh quy luât cùa thơng tin do kê tốn quàn trj cung câp và xù lÿ

Vi du: Bơ thj biêu diên mơi quan hê chi phi và khơi lupng sàn

phâm

C Â U HÔ I C H U Ö N G 1

1 Theo anh (chi), kê toán quàn tri có dóng vai trò quan trçng trong mQt tô chúc phi lgri nhuàn không? Giâi thich càu tré lai cùa anh (chi)

2 Trình bày nhùng diêm khâc biçt giùa kê toán quàn tri và kê toán tài chinh

3 T r ì n h b à y m o i q u a n h ç g i ù a e ò e h ç th ô n g k c to á n ( k c to á n

chi phi, kê toán quàn tri, kê toán tài chinh) trong mQt tô chúc.

4 Viêc sà h Cru mpt chúng chi hành nghê kê toán dóng vai trò nhu thè nào dèi vói mQt nhân viên kê toán quàn tri Diêu kiçn dê duac càp chúng chi này là gì?

5 Hç thông thông tin kê toán quàn tri dóng vai trò quan trpng

trong mQt tô chúc Theo anh (chi), ngoài thông tin dirge cung càp bòri kê toán quàn tri, càc nhà quàn lÿ càn nhùng thông tin nào cho công viçc quàn ly và nhùng thông tin này duac cung càp bòi ai?

31

C hucm g 2

PHÂN LOAI CHI PHÍ

Trong quà trình diêu hành và quàn lÿ hoat dông cùa doanh nghiçp, càc nhà quàn tri cân sir tro giúp rât nhiêu thông tin tir các nhà kê toàn quàn tri Thông thiròng nhùng thông tin này dêu liên quan dên chi phi cùa doanh nghiçp Theo kê toán quàn tri, chi phi duoc phân loai theo nhiêu tiêu thirc tùy theo mue dich sù dung cùa nhà quàn lÿ Viêc nhân dinh timg loai chi phi và cách img xir cùa chúng vô cùng quan trong và là chia khôa cùa viçc dua ra càc quyêt dinh dùng dàn càc nhà quàn lÿ Duôi dày, ta së tim hiêu các cách phân loai chi phi khâc nhau trong doanh nghiêp

2.1 KHÁ1 NIÉM VÀ BÀN CHÁT CÙA CHI PHÍ DOANH NGHIÊP

2.1.1 Khâi niêm

Hoat dông sàn xuât kinh doanh cùa doanh nghiêp dupe hiêu là quà trinh tiêu dùng càc yêu tô dâu vào (nhu tu lieu lao dçng, dôi tuçrng lao dông, sue lao dông) dê tao ra các sàn phâm, hàng hôa, dich vy nhàm thôa mân nhu câu cùa nguôi tiêu dùng Dê hoat dông sàn xuât kinh doanh cô hiêu quá, các nhà quàn tri luôn mong muôn vói chi phi dâu vào là nhô nhât së duoc dâu ra là Ion nhât

Chi phi sàn xuât kinh doanh cùa doanh nghiêp là toàn bô hao phi vê lao dông sông, lao dông vât hôa và các chi phi cân thiêt khác

mà doanh nghiêp chi ra trong quà trinh hoat dông sàn xuât, kinh doanh biêu hiên bàng thuóc do tiên tç, duoc tinh trong mot thôi kÿ nhât dinh

Ngoài ra, con cô rât nhiêu khâi niçm khâc nhau vê chi phi sàn xuât kinh doanh cùa doanh nghiêp nhu sau:

Theo Chuân mue Kê toán Viêt Nam, Chuân mue 01 "Chuân mue chung” : Chi phi là tông già tri càc khoàn làm giam loi ich kinh tê trong ky kê toán duói hinh thúc các khoàn tiên chi ra, các khoàn khâu trù tài sàn hoàc phát sinh các khoàn no dân dên làm giam vôn chu sà hùu, không bao gôm khoàn phân phôi cho cô dông hoàc sô hùu.Duôi gôc dô cua kê toán quan tri, chi phi là dông phi ton thuc

tê gàn liên vôi hoat dông hàng ngày khi tô chúc thuc hiên, kiêm tra,

ra quyêt dinh, chi phi cüng cô thê là dông phi ton uôc tinh dê thuc hiên du àn, nhùng phi ton mât di do lira chon phuong àn, hy sinh co hôi kinh doanh phuong án, san phâm, dich vu Chi phi kinh doanh theo quan diêm cùa kê toàn quàn tri bao giô cùng mang tinh eu thê nhàm dê xem xét hiêu quà cùa bô phân dô nhu thê nào, dô chinh là

co sô dê quyêt dinh dâu tu, chon phuong án tôi uu

2.1.2 Ban chât cüa chi phi

Càc khâi niêm trên tuy khâc nhau vê cách diên dat nhung dêu thông nhât vê bàn chât cùa chi phi sàn xuât kinh doanh cùa doanh nghiêp là:

- N hùng phi ton (hao phi) vê các yêu tô dâu vào cùa quà trinh sàn xuât kinh doanh gàn liên vôi mue dich kinh doanh

- Lupng chi phi phu thupc vào sô lupng và già cà cua càc yêu

tô sun xu ât du huo plu tro n g kÿ.

- Chi phi sàn xuât kinh doanh cùa doanh nghiêp phài dupe do luôrng bàng thuôc do tiên tê và dupe xàc dinh trong mot thôi kÿ nhât dinh

2.2 PHÂN LOAI CHI PHÍ SÂN XU ÂT KINH DOANH

2.2.1 Phân loai chi phi theo chúc nàng hoat dông

v iêc phân loai chi phi theo các tiêu thùc khâc nhau cô y nghïa

vô cùng quan trong cho càc nhà quan tri trong quà trinh kiêm soát

chi phi và diêu hành doanh nghiêp Phân loai chi phi theo chirc nâng hoat dơng nhàm giúp càc nhà quàn tri cĩ thê nhân biêt chi phi theo hạ dang c a bàn, dĩ là chi phi sàn xuàt và chi phi ngồi san xuàt.

a C hi p h i sàn x u à t

Chi phi sàn xuàt là càc khồn chi phi phàt sinh trong pham vi sàn xuàt cua càc doanh nghiêp, thơng thuịng chi phi sàn xuàt thuịng phàt sinh à càc tơ, dơi sàn xuàt dè tao ra già thành cùa sàn phâm, djch vu trong kÿ Chi phi sàn xuàt thuịng duac chia ra thành

ba khồn muc co bàn sau:

- Chi phi nguyên vât lieu truc tiêp: Chi phi nguyên vât lieu truc tiêp bao gơm cà nguyên lieu, vât lieu chinh và vât liçu phu, duac sù dung truc tiêp dê sàn xuât sàn phâm, thirc hiên djch vu trong kÿ sàn xuât kinh doanh Càc doanh nghiêp khàc nhau thi tÿ trong chi phi nguyên vât lieu truc tiêp trong già thành sàn phâm là khâc nhau Dơi vĩi lïnh vue xây lap, chi phi này chiêm tÿ trong cao; con dơi vĩi lïnh vue djch vu du ljch, chi phi này chiêm tÿ trong nhơ Trong doanh nghiêp, chi phi nguyên vât lieu truc tiêp dupe tâp hpp theo tirng dơi tupng sù dung truc tiêp nguyên vât liêu (tue là tâp hop cho tùng dơi tupng eu thê dê xâc djnh rơ ràng dơi tupng sù dung); hộc dupe tâp hpp chung, nêu khơng thê xàc djnh rơ ràng,

eu the elio tùng dơi tuong sù dung Chi plu nguyên vât liçu liuc tiêp

cơ thê dupe djnh m ùc cho tùng loai sàn phâm nhât djnh, nêu cơ thê xây dung dupe djnh m ùc cho mot don vj sàn phâm thi càc nhà quàn trj dê dàng hon trong viêc xây dung du tồn chi phi, và kiêm sồt chi phi

- Chi phi nhân cơng truc tiêp: Chi phi này dùng dê phàn ành chi phi nhân cơng truc tiêp tham gia vào quà trinh sàn xuât kinh doanh trong càc ngành cơng nghiêp, xây lap, nơng lâm ngu nghiêp,

dich vu Chi phi nhän cưng truc tiep bao gưm cäc khoan phäi tra cho nguưi lao dong truc tiep san xuät (bao gưm nhüng ngirưi thuưc danh säch quän ly cua doanh nghiep vä nhüng ngirưi lao dưng thue ngội) nlur: den luong, tien cưng, cäc khộn trich theo lirong, phu cäp.Cüng giưng nhu chi phi nguyen vat lieu truc tiep, tüy tirng däc thü sän xuät cua cäc doanh nghiep, mä ty trong chi phi nhän cưng tnrc tiep trong chi tieu giä thänh sän phäm cüng khäc nhau Doanh nghiep sän xuät thu cưng se cư chi phi nhän cưng trirc tiep chiem ty trong cao hon cäc doanh nghiep cư däy chuyen san xuät hien dai, mäy mưc läm viec lä chu yeu Cäc nhä quan tri cän phäi xäc djnh dupc dinh m üc chi phi nhän cưng truc tiep cho mpt don vi sän phäm de läm co so xäy düng ke hoach vä kiem sột chi phi.

- Chi phi sän xuät chung: Chi phi näy phan änh chi phi phuc

vu sän xuät, kinh doanh phät sinh chung o phän xuưng, bư phan, dpi, cưng tru ư n g phuc vu sän xuät sän phäm, thuc hien dich vu, gưm: luong nhän vien quan ly phän xuưng, bp phän, dpi; khoan trich theo luong (bäo hiem xä hoi, bäo hiem y te, kinh phi cưng dộn); khäu hao täi sän cư djnh; chi phi bao duưng mäy mưc, thiet bj; chi phi mua ngội (dien, nuưc ) phuc vu cho quä trinh san xuät cua cäc phän xuưng, dpi; cäc chi phi khäc (tiep khäch phän xuong, thiet hai trong quä trinh sän xuät 1

Ngội ra, trong ba loai chi phi ư tren, cưn cư the chia thänh:

- Chi phi ban däu: Lä su ket hpp giüa chi phi nguyen vät lieu truc tiep vä chi phi nhän cưng truc tiep Chi phi näy cư täc dung phän änh m üc chi phi rieng biet, cu the cua tüng don vi sän phäm,

lä co so de lap ke hoach ve luong chi phi chü yeu, cän thiet neu muưn sän xuät loai sän phäm dư

35

- Chi phi chuyên dôi: Là su kêt hçrp giùa chi phi nhân công truc tiêp và chi phi sàn xuât chung Chi phi này cô tàc dung phàn ành mue chi phi cân thiêt dê chuyên dôi 1 luçmg nguyên vât lieu nhât djnh thành thành phâm, là co sà dê lâp kê hoach vê luçmg chi phi cân thiêt dê chuyên dôi mot luong nguyên vât liêu nhât dinh thành thành phâm.

S a dô 2.1: Phàn loai chi phi theo chûc nàng hoat dông

h Chi p h i ngoài sán x u â t

Chi phi ngoài sàn xuât là các khoàn chi phi phàt sinh ngoài sân xuât cua doanh nghiêp Chi phi ngoài san xuât thuòng bao gòni chi phi bán hàng, chi phi quán lÿ doanh nghiêp

- Chi phi bán hàng: Tài khoán này phán ánh các chi phi thirc

té phát sinh trong quá trinh bán sán phâm, háng hóa, cung cáp djch

vy, bao gòni các chi phi nhân viên (phán ánh các khoán phái trá cho nhân viên bán hàng, nhân viên dóng gói, vân chuyên ); chi phi vât lieu, bao bi (phán ánh các chi phi vât lieu, bao bi xuât düng cho viêc giù gin, tiêu thu sán phâm, hàng hóa, djch vu nhu chi phi dóng gói sàn phâm; chi phi dung cu, dò dùng (nhu dung cu do luòng, phuong tiên tinh toàn, phuong tien làm viêc ); chi phi khâu hao tài sàn cò dinh ò bô phàn bào quán, bán hàng nhu nhà kho, eira hàng, bèn bài; chi phi bao hành; chi phi dich vu mua ngoài (thuê ngoài sua chira tài sàn cô dmh, tiên tra hoa hòng dai lÿ, tiên thuê kho bài, tiên diên, tiên niróc ); chi phi bang tiên khàc (chi phi tiêp khách, giói thiêu sán phâm hàng hóa, quang cào, chào hàng )

- Chi phi quán lÿ doanh nghiêp: Bây là loai chi phi liên quan toi viêc tô chùc hành chinh và càc hoat dông van phông làm viêc cua doanh nghiêp Chi phi quán lÿ doanh nghiêp thuòng bao gòni:

ch i p h i n h â n viên q u á n lÿ , ch i phi vât liêll van pllòng chi phi dò dùng vàn phòng, chi phi khâu hao tài sàn cò dinh ò bò phán quán

lÿ, chi phi bang tiên khàc (chi phi tàu xe, tiêp khách, hòi nghi )

c Chi phi sàn phâm và chi phi thi'rì ky

- Chi phi sàn phâm là chi phi phàt sinh và liên quan dên loi nhuân

nhiêu ky hach toán trong doanh nghiêp, nó gán liên vói quá trinh sân xuât

và quá trinh mua hàng cua doanh nghiêp

37

- Chi phi thcri ky lä cäc khộn chi phi phät sinh vä lien quan tưi vi?c tao ra thu nhäp trong mpt ky hach tộn Chi phi thcri ky änh huưng trvrc tiep toi lpi nhuän trong ky mä cäc chi phi näy phät sinh, khưng änh huưng tưi cäc ky tiep theo Chi phi thcri ky thuong bao gưm: chi phi bän häng, chi phi quän ly doanh nghiep, chi phi giä von häng bän.

2.2.2 Phän loai chi phi theo cach irng xir cüa chi phi

Phän loai chi phi theo cäch img xir cüa hoat dưng bao gưm ba loai chi phi sau: dinh phi, bien phi, vä chi phi hon hop Khi phän loai chi phi theo cäch näy, khưng nhung giüp cäc nhä quän tri hieu dupc bän chät van dưng cüa cäc yeu tư chi phi de cư cäch kiem sột chi phi thich hop, mä cưn giüp xäy dyng bäo cäo ket quä kinh doanh theo cäc img xü cüa chi phi de dua ra quyet dinh dieu hänh hoat dpng thich hop

Sff dư 2.2: Phän loai chi phi theo cäch urng xir cüa chi phi

a Bien phi (Chi phi bien dôi, chi phi khà bien)

Biên phi dô là câc khoàn chi phi thuàng cô quan hê tÿ le vôi kêt quà hoat dông hay quy mô sàn xuât Tue là tông sô chi phi thay dôi khi cô su thay dôi vê mue dô hoat dông cùa doanh nghiêp (mire

dô hoat dông duge hiêu cô thê là sô lugng sàn phâm sàn xuât, sô lugng sàn phâm tiêu thu, sô giô mây hoat dông, doanh thu bân hàng thue hiên ) Biên phi trong doanh nghiêp thirông là chi phi nhân công truc tiêp, chi phi nguyên vât lieu truc tiêp, chi phi vê nhiên lieu Bac diêm cùa câc loai biên phi trong doanh nghiêp nhu sau:

- Tông biên phi không thay dôi khi mire dô hoat dông thay dôi nhung biên phi tinh cho mot don vi sàn phâm thuông không thay dôi

- Biên phi uong doanh nghiêp cô nhiêu loai khâc nhau, nhung cô thê phân chia thành hai loai chinh: biên phi tÿ lê và biên phi câp bâc

+ Biên phi tÿ lê: Là loai biên phi mà tông chi phi thay dôi tÿ lê thuân vôi mire dô hoat dông, côn chi phi don vj hoat dông thi không thay dôi Cô thê hinh dung thông qua sa dô duôi dây:

Do thi 2.1: Mot quan he giira töng bien phi v<n milrc dö hoat döng

Chü thich: Töng bien phi (Total Variable Cost): VC

Bien phi dan vj: b

39