Điều Tra Tình Hình Nhiễm Giun Sán Ký Sinh Ở Heo Tại Tỉnh An Giang

Điều Tra Tình Hình Nhiễm Giun Sán Ký Sinh Ở Heo Tại Tỉnh An Giang

TRẦN QUANG MINH MSSV: DPN 010733 NGUYỄN VĂN VĨNH MSSV: DPN 010764

ĐIỀU TRA TÌNH HÌNH NHIỄM GIUN SÁN KÝ SINH

Ở HEO TẠI TỈNH AN GIANG

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP NGHÀNH PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN Th.s Nguyễn Hữu Hưng Th.s Trương Thanh Nhã

Tháng 6 2005

UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH AN GIANG TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG KHOA NÔNG NGHIỆP – TÀI NGUYÊN THIÊN

NHIÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG KHOA NÔNG NGHIỆP- TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN

ĐIỀU TRA TÌNH HÌNH NHIỄM GIUN SÁN KÝ SINH Ở HEO

TẠI TỈNH AN GIANG

Do sinh viên Trần quang Minh và Nguyễn Văn Vĩnh thực hiện và đệ nạp

Kính Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp xét duyệt

Long xuyên, ngày……tháng……năm……

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

Ths Nguyễn Hữu Hưng

Ths Trương Thanh Nhã

TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG KHOA NÔNG NGHIỆP- TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN

Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp đã chấp thuận luận văn đính kèm với

tên đề tài: ĐIỀU TRA TÌNH HÌNH NHIỄM GIUN SÁN KÝ SINH Ở HEO TẠI TỈNH AN GIANG

Do sinh viên: TRẦN QUANG MINH và NGUYỄN VĂN VĨNH

Thực hiện và bảo vệ trước Hội đồng ngày:………

Luận văn đã được hội đồng đánh giá ở mức:………

Ý kiến của Hội đồng:………

………

………

………

………

Long xuyên, ngày… tháng… năm 200…

DUYỆT Chủ Tịch Hội đồng BAN CHỦ NGHIỆM KHOA NN-TNTN

TIỂU SỬ CÁ NHÂN

Họ và Tên: Nguyễn Văn Vĩnh

Ngày tháng năm sinh: 1980

Nơi sinh: Thạnh Qưới - Thốt Nốt - Cần Thơ

Con Ông: Nguyễn Văn Chùm

và Bà: Lê Thị Mạnh

Địa chỉ: Ấp Qui lân 6 xã Thạnh Qưới huyện Vĩnh Thạnh TP Cần Thơ

Đã tốt nghiệp phổ thông: 1999 - 2000

Vào trường Đại học An Giang năm 2001 học lớp DH2PN2

khoá II thuộc khoa Nông Nghiệp và Tài Nguyên Thiên Nhiên và đã tốt nghiệp kỹ sư ngành Phát Triển Nông Thôn năm 2005

TIỂU SỬ CÁ NHÂN

Họ và Tên: Trần Quang Minh

Ngày tháng năm sinh: 19/08/1983

Nơi sinh: Phú Tân An Giang

Con Ông: Trần Quang Gốc

và Bà: Lê Thị Mỹ Lệ

Địa chỉ: Số 50, tổ 03, ấp Bình Trung 2 xã Bình Thạnh Đông huyện Phú Tân tỉnh An Giang

Đã tốt nghiệp phổ thông: 2000 - 2001

Vào trường Đại học An Giang năm 2001 học lớp DH2PN2

khoá II thuộc khoa Nông Nghiệp và Tài Nguyên Thiên Nhiên và đã tốt nghiệp kỹ sư ngành Phát Triển Nông Thôn năm 2005

UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH AN GIANG TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG KHOA NÔNG NGHIỆP – TÀI NGUÊN THIÊN NHIÊN

TRẦN QUANG MINH NGUYỄN VĂN VĨNH

ĐIỀU TRA TÌNH HÌNH NHIỄM GIUN SÁN KÝ SINH Ở HEO

TẠI TỈNH AN GIANG

Chuyên nghành: Phát Triển Nông Thôn

Mã số: 409 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP NGHANH PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO VIÊN HƯỚNG DÃN Ths Nguyễn Hữu Hưng Ths Trương Thanh Nhã

Tháng 6 2005

CẢM TẠ

Ban Giám Hiệu Trường ĐHAG

Bộ Môn Ký Sinh Trùng của Trường Đại Học Cần Thơ

Thầy Nguyễn Hữu Hưng - Trường ĐHCT đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ trang thiết bị dụng cụ và kỹ thuật để chúng tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Thầy Trương Thanh Nhã - Trường ĐHAG hướng dẫn chúng tôi hoàn thành luận văn này

Thầy cô của Bộ Môn Chăn Nuôi-Thú y, Trường ĐHAG đã truyền đạt kiến thức cho chúng tôi trong suốt khóa học

Ban lãnh đạo và các cán bộ của lò hạ mổ gia súc của AFIEX và lò hạ

mổ gia súc của Thị xã Châu Đốc đã tạo điều kiện và giúp đỡ chúng tôi trong suốt thời gian lấy mẫu

TÓM TẮT

Thực tế đa số hộ chăn nuôi heo tiêu hao nhiều thức ăn nhưng heo chậm vẫn chậm lớn, để làm rõ thực trạng này, đề tài “Điều tra tình hình nhiễm giun sán ký sinh ở heo tại tỉnh An Giang” được tiến hành tại huyện Chợ Mới, huyện Phú Tân, huyện Châu Phú của tỉnh An Giang Thời gian từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2005 Chúng tôi kiểm tra 200 mẫu phân heo trong

hộ dân ở 4 lứa tuổi (ở mỗi lứa lấy 50 mẫu): heo từ 1 – 2 tháng tuổi, heo 3 –

6 tháng tuổi, trên 6 tháng tuổi, heo sinh sản Tại lò giết mổ heo tập trung thành phố Long xuyên và thị xã Châu Đốc, chúng tôi mổ khám khảo sát

120 con heo ở lứa tuổi giết mổ theo phương pháp mổ khám từng phần Skrjabin

Kết quả kiểm tra phân cho thấy:

- Thành phần loài giun sán ký sinh ở heo tại An Giang gồm 4 loài:

(a) Ascaris suum; (b) Fasciolopsis buski; (c) Trichuris suis; (d) Metastrongylus sp Heo 1 – 2 tháng tuổi nhiễm loài (a), (c); heo 3 – 6 tháng

tuổi nhiễm đủ 4 loài; heo trên 6 tháng tuổi nhiễm loài (a), (b), (d); heo sinh sản nhiễm loài (a) và loài (b)

- Tỷ lệ nhiễm giun sán trong hộ dân trong tỉnh An Giang khá cao 50,00%

- Tỷ lệ nhiễm giun sán ở 4 lứa tuổi khác nhau

- Tỷ lệ nhiễm giun sán ở địa bàn các huyện khác nhau: Chợ Mới 57,50%, Phú Tân 48,75%; Châu Phú 37,50%

Kết quả mổ khám tại lò mổ cho thấy:

- Tỷ lệ nhiễm giun sán ký sinh ở heo tại Long xuyên là 28,75% và Châu Đốc là 12,50%

- Tỷ lệ nhiễm giun sán ký sinh theo loài (a) 20,83%; (b) 0,83%; (c) 2,50%; (d) 0,83%

MỤC LỤC

Trang

2.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

2.3 Một số đặc tính của loài giun sán ký sinh ở heo

2.4 Tác hại của một số loài giun sán ký sinh ở heo 8

2.4.1 Giảm năng suất chăn nuôi

2.4.2 Mối liên hệ giữa bệnh ký sinh trùng với bệnh truyền nhiễm

2.4.3 Ảnh hưởng đến sức khỏe con người

899

2.5 Giới thiệu sơ lược về tỉnh An Giang

2.5.1 Điều kiện tự nhiên

2.5.2 Điều kiện xã hội

2.5.3 Tình hình về sản xuất nông nghiệp

2.5.4 Tình hình chăn nuôi heo của tỉnh

2.5.5 Tình hình dịch bệnh

9910101212

3.2.2 Phương pháp mổ khám và thu thập giun sán 15

Chương 4 KẾT QUẢ THẢO LUẬN

4.1 Kết quả tìm trứng giun sán ở heo

4.1.1 Tỷ lệ nhiễm giun sán ở heo tại tỉnh An Giang

4.1.2 Thành phần loài giun sán ở heo tại tỉnh An Giang

4.1.3 Tỷ lệ nhiễm giun sán theo lứa tuổi heo tại tỉnh An Giang

4.1.4 Thành phần loài giun sán ký sinh theo lứa tuổi ở heo tại tỉnh

An Giang

4.1.5 Tỷ lệ nhiễm ghép giun sán ở heo tại tỉnh An Giang

4.2 Kết quả mổ khám heo

4.2.1 Tỷ lệ nhiễm giun sán theo địa bàn

4.2.2 Tỷ lệ nhiễm giun sán theo lớp

4.2.3 Tỷ lệ nhiễm giun sán theo loài

4.2.4 Tỷ lệ nhiễm giun sán theo thể trạng

4.2.5 Tỷ lệ nhiễm ghép giun sán

1919192023

2429303031323335

Chương 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

4.2.4 So sánh tỷ lệ nhiễm giun sán theo thể trạng ở heo tại

4.1.1 Tỷ lệ nhiễm giun sán ở heo tại tỉnh An Giang 19

4.1.5 Tỷ lệ nhiễm ghép giun sán theo lứa tuổi heo tại tỉnh An

4.2.1 Tỷ lệ nhiễm giun sán ở heo theo địa bàn điều tra 304.2.2 Tỷ lệ nhiễm giun sán theo lớp ở heo tại tỉnh An Giang 314.2.3 Thành phần loài giun sán giun sán ký sinh ở heo 324.2.4 So sánh thể trạng heo nhiễm giun sán tại tỉnh An Giang 344.2.5 Tỷ lệ nhiễm ghép giun sán ở heo tại tỉnh An Giang 36

Chương 1 M Ở ĐẦ U

Từ lâu chăn nuôi heo đã là một nghề quen thuộc đối với người dân An Giang Trong đó chăn nuôi heo ngày càng chiếm ưu thế và phát triển mạnh Các trại chăn nuôi và các nông hộ đã cải tiến kỹ thuật chăn nuôi, nhập các giống mới có tỷ lệ nạc cao và chất lượng thịt tốt từ các nước có ngành chăn nuôi tiên tiến… Với những cố gắng đó các nhà chăn nuôi đã nâng được hiệu quả kinh tế Tuy nhiên vấn đề dịch bệnh vẫn là nổi lo của người chăn nuôi vì một mặt nó làm giảm khả năng sinh trưởng và phát triển, mặt khác nó làm giảm hiệu quả kinh tế Do đó phương thức chăn nuôi và phòng bệnh cho heo cần phải được quan tâm đặt biệt hơn Phương thức chăn nuôi không hợp lí làm cho heo dễ mắc các bệnh do virus, vi khuẩn… đặc biệt là bệnh ký sinh trùng Heo mắc bệnh này làm giảm khả năng sinh trưởng, phát triển và mất sức đề kháng

Những năm gần đây kỹ thuật chăn nuôi heo ở tỉnh ta ngày càng phát triển, các hộ chăn nuôi đã áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật vào công tác phòng và trị bệnh truyền nhiễm cho đàn heo nuôi, còn bệnh giun sán gây

ra hầu như chưa được quan tâm đối với người chăn nuôi nhưng nó gây ra nhiều tổn thất…

Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi tiến hành đề tài:” Điều tra tình hình nhiễm giun sán ký sinh ở heo tại tỉnh An Giang”.

Mục đích:

- Nắm được tình hình nhiễm giun sán ký sinh ở heo tại địa bàn tỉnh An Giang

- Thành phần loài giun sán ký sinh chủ yếu

- Từ đó làm cơ sở cho việc xây dựng qui trình phòng trị bệnh giun sán ở heo của tỉnh sau này

Chương 2 L ƯỢ C KH O TÀI LI U Ả Ệ

2.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Trên thế đã có một số công trình nghiên cứu về ký sinh trùng họtập trung vào nghiên cứu vào phân loại như: Skrjabin (1925) đã mô tả tỉ mỉ về các đặc điểm của 42 loài giun sán trên thế giới và đã chỉ ra những loài gây tác hại nhiều cần tập trung phòng ngừa Drozaka (1930) cho biết có 79 loài giun sán ký sinh ở heo trên thế giới Sprehm (1957) đã mô tả 74 loài giun sán ký sinh ở heo nhà và heo rừng và cho biết sự phân bố của những loài giun sán này Dzarezynski (1959) cho biết có 79 loài giun sán ký sinh ở heo Oslov (1958) cho biết có 73 loài giun sán ký sinh ở heo, quá trình gây bệnh của chúng và phương pháp phòng trị Erchov (1963) cho biết có 58 loài giun sán

ký sinh ở heo quá trình gây bệnh và phương pháp phòng trị, Mosgovoi (1967) cho biết có 139 loài giun sán ký sinh ở heo nhà và heo rừng trên thế giới

Trong đó Trematoda 29 loài, Cestoda 16 loài, Nematoda 93 loài và Acanthocephala 1 loài Dinon (1961) thống kê 450 trường hợp người bị gạo

heo thì có 21,6 % người có sán trưởng thành

Những nghiên cứu trước đây có các loài được phát hiện như:

+ Trematoda

Lankaster (1857) Looss (1899) phát hiện loài Fasciolopsis buski ký

sinh ở ruột non heo nhà, heo rừng được tìm thấy ở Mã Lai, Thái Lan

Lewis và Meconnal (1876) phát hiện loài Gastrodiscoides hominus ký

sinh ở ruột non heo nhà được tìm thấy ở Thái lan, Ấn Độ

+ Cestoda

Batsch (1786) phát hiện loài Echinococcus granulosus ký sinh ở ruột

heo nhà, được tìm thấy khắp nơi trên thế giới

Pallas (1766) phát hiện loài Taenia hydatigena ký sinh ở ruột heo,

được tìm thấy khắp nơi trên thế giới

+ Nematoda

Wedl (1856) phát hiện loài Strongloides papillosus ký sinh ở ruột heo,

được tìm thấy khắp nơi trên thế giới

Schrank (1788) phát hiện loài Trichuris suis ký sinh ở ruột già heo

nhà, heo rừng, được tìm thấy khắp nơi trên thế giới

Schwartz và Alicata (1930) phát hiện loài Strongyloides ransoni ký

sinh ở ruột heo nhà heo rừng được tìm thấy khắp nơi trên thế giới

Goeze (1782) phát hiện loài Ascaris suum ký sinh ở ruột heo, được tìm

thấy khắp nơi trên thế giới

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam việc nghiên cứu giun sán ký sinh ở heo đã được tiến hành

từ những năm đầu của thế kỷ 20 Trong đó có một số tác giả như: Trịnh Văn Thịnh, Dương Công Thuận (1959-1960) đã xét nghiệm phân trên 2200 heo

cho biết tỷ lệ nhiễm Ascris suum là 5,6% , Trichuris suis 2,3% heo ở 6 tháng

tuổi nhiễm giun tròn nặng nhất với tỷ lệ 49-65,9% Iacovlev (1963) thí

nghiệm ở nông trường Đồng Giao cho biết mỗi một sán lá ruột Fasciolopsis buski làm giảm 56 g thịt trong một tháng Nguyễn văn Quang (1966) cho biết heo nhiễm Fasciolopsis buski trung bình giảm tăng trọng từ 1-3 kg/tháng.

Bùi Lập (1965,1967,1979) đã tiến hành nghiên cứu về giun sán ở miền Bắc Việt Nam qua phương pháp mổ khám của viện sĩ Skrjabin trên 140

heo nhận thấy có 33 loài giun sán trong đó lớp Trematoda 8 loài 6 giống, lớp Cestoda 4 loài 3 giống, lớp Acanthocepphala 1 loài 1 giống, lớp Nematoda

Nguyễn Đăng Khải, Nguyễn Đăng Nhượng (1975) tiến hành mổ khám

89 heo ở Quảng Nam, Quảng Ngải, Bình Định cho biết có 11 loài giun sán ký

sinh ở heo, trong đó Ascarops strongylina 38,2-50%, Ascaris suum 36 – 58%

Trịnh Văn Thịnh (1978) cho biết các loài giun sán và bệnh giun sán ở gia súc

gia cầm Việt Nam là trong thời gian theo mẹ heo con bị bệnh Strongyloides papillosus sụt cân ít nhất là 0,24kg trung bình 1kg/con, cao nhất 3,4kg/con so

với heo đối chứng không bị nhiễm

Lương Văn Huấn (1995) mổ khám toàn diện theo tuổi, 891 heo tại 12

tỉnh thành cho biết các loài nhiễm chủ yếu là Echinostoma malayanum 10,10%, ấu trùng Taenia hydatigena 31,80%, Ascaris suum 55%, Ascarops dentata 17,50%, A strongylina 10,50%

2.3 Đặc tính một số loài giun sán ký sinh ở heo

2.3.1 Giun đũa (Ascaris suum)

- Vòng đời phát triển: không cần ký chủ trung gian, giun Ascarissuum ký sinh

trực tiếp trên ký chủ nếu heo nuốt phải trứng giun đũa gây bệnh rồi phát triển thành giun trưởng thành

- Ký sinh ở ruột non lợn, màu trắng sữa, hình ống, hai đầu hơi nhọn Giun đực dài 12 – 25 cm, đường kính 3mm Giun cái dài 30 – 35 cm, đường kính 5 – 6 mm Giun đực nhỏ đuôi cong về mặt bụng, đuôi giun cái thẳng

- Tác hại: Thời kỳ ấu trùng hay trưởng thành đều gây bệnh khi ấu trùng ở ruột chui vào thành ruột, gây tổn thương mở đường cho vi khuẩn vào cơ thể Khi

ấu trùng giun đũa qua phổi làm cho bệnh suyễn lợn càng nặng hơn và tỷ lệ phát bệnh có thể tăng gấp 10 lần Theo Underdall (1957) nếu cho heo khỏe nhiễm trứng, sau 5 ngày cho nhiễm virus suyễn thì bệnh tích ở phổi rộng gấp

10 lần so với heo chỉ bị suyễn Khi ấu trùng theo máu về gan, dừng lại ở mạch máu gây ra lấm tấm xuất huyết, đồng thời gây hủy hoại tế bào gan, ấu trùng từ mạch máu phổi di chuyển tới phế bào nên mạch máu bị vỡ, ở phổi có nhiều điểm xuất huyết Khi ấu trùng di hành qua phổi gây ra viêm Ấu trùng

di hành độ 2 – 3 tuần, khi thành giun trưởng thành thì tác dụng gây viêm giảm dần Khi giun trưởng thành ở ruột non làm niêm mạc bị loét và đau bụng khi quá nhiều làm tắc và thủng ruột.

Ngoài ra trong quá trình trao đổi chất giun còn thải cặn bả gây độc làm heo gầy còm chậm lớn

2.3.2 Giun tóc (Trichuris suis)

- Vòng đời phát triển: Giun cái đẻ trứng trong ruột già của ký chủ, trứng theo phân ra ngoài, gặp điều kiện thuận lợi 15 – 28 ngày trứng sẽ phát triển thành trứng gây nhiễm, nhiệt độ càng thấp sự phát triển càng chậm, trứng này theo thức ăn nước uống vào đường tiêu hóa ký chủ, ấu trùng được

nở ra rồi chui vào niêm mạc ruột già phát triển thành giun trưởng thành Thời gian hoàn thành vòng đời trong cơ thể tùy loài giun tóc

Chu kỳ 45 – 47 ngày

Giun sống ở ruột heo 114 ngày

Hình thái giống roi ngựa hoặc sợi tóc màu trắng có thể chia làm 2 phần rõ rệt

Phần sau ngắn và to, bên trong là ruột và cơ quan sinh sản

- Giun đực dài 20 – 52 mm, phần đuôi cuộn tròn lại, chỉ có một gai giao hợp dài 5 – 7 mm Giun cái dài 39 – 53 mm đuôi thẳng

− Tác hại: phần đầu của giun tóc cắm sâu vào niêm mạc ruột, gây tổn thương, mở đường cho vi khuẩn gây bệnh vào cơ thể ký chủ Ngoài ra trong quá trình sống giun tóc thải cặn bã và độc tố làm con vật trúng độc

2.3.3 Giun phổi (Metastrongylus sp)

Vòng đời phát triển: bệnh truyền qua ký chủ trung gian (gián tiếp) Giun cái đẻ trứng ở khí quản rồi tới hầu, ruột và theo phân ra ngoài Nếu giun nuốt phải trứng và ấu trùng sẽ trở thành ấu trùng gây nhiễm Nếu heo ăn phải

ấu trùng gây nhiễm loại giun đất thì ấu trùng vào cơ thể và trở thành giun trưởng thành, giun trưởng thành hoàn thành vòng đời cần 45 – 50 ngày

- Hình thái: giống sợi chỉ màu trắng hoặc vàng nhạt Gồm 3 loài chính sau:

Metastrongylus sp:

- Giun đực dài 12 – 26 mm, túi giao hợp nhỏ

- Gai giao hợp dài giống sợi chỉ dài 3,87 – 5,53 mm

- Đầu mút của gai có móc nhỏ, không bánh lái

- Giun cái dài 20 – 30 mm Đuôi cong về phía bụng Trứng dài 0,04 – 0,054 mm x 0,032 – 0,044 mm, hình bầu dục Trong trứng có ấu trùng

M pudendotectus :

- Giun đực dài 16 – 18 mm giun cái 19 – 37 mm

- Túi giao hợp lớn

- Gai giao hợp ngắn 1,2 – 1,4 mm

- Có bánh lái gai giao hợp

- Giun cái đuôi thẳng

M.salmi:

- Giun đực dài 14 – 17 mm gai giao hợp giống nhau, dài 2,20 – 2,37

mm Giun cái dài 40 mm, trứng dài 0,040 – 0,050 x 0,032 – 0,040 mm

- Tác hại: Khi ấu trùng di hành phá hoại thành ruột, hạch lâm ba mạch máu và tổ chức phổi mang vi khuẩn vào các tổ chức đó Ngoài ra, giun tiết độc tố vào máu làm con vật trúng độc, heo con chậm lớn, sức đề kháng giảm sút dễ mắc các bệnh khác, heo con có thể bị chết

2.3.4 Sán lá (Fasciolopsis buski)

- Ký sinh ở ruột non đôi khi thấy ở ruột già và bao tử Phân bố nhiều ở các tỉnh phía bắc và một số tỉnh miền trung, các tỉnh miền tây có tỷ lệ nhiễm rất thấp 3,4 % (Lương Văn Huấn và Lê Hữu Khương, 1990)

- Fasciolopsis buski có màu đỏ, dày, kích thước 20 – 75 mm x 8 – 20

mm Giác bám bụng và giác bám miệng gần nhau, giác bụng lớn hơn giác miệng, thân có nhiều lông tơ trong suốt xếp thành hàng ngang, hầu và thực quản ngắn nối liền với manh tràng, cơ quan sinh dục đực và cái cùng trên một

cơ thể sán

- Theo Đặng Văn Ngữ (1940) sán được lấy ở nhiều heo khác nhau thì kích thước khác nhau, trái lại ở cùng một heo thì hầu như sán trưởng thành có cùng một kích thước

- Theo Iacovlev (1963) kích thước sán lá ruột không đổi trên những heo khác nhau

- Trứng sán có màu vàng chanh, ở giữa phình to, hai đầu thon nhỏ, đầu nhỏ có một nắp trứng màu vàng, bên trong chứa đầy tế bào phôi, kích thước 0,125 – 0,147 x 0,063 – 0,084 mm

- Sán phát triển gián tiếp có sự tham gia vật chủ trung gian là ốc nước

ngọt Planorbis planorbis, Segmentina calathus Sán trưởng thành đẻ trứng

trong ruột non heo, trứng theo phân thảy ra ngoài gặp môi trường nước ở nhiệt độ 27 – 32oC sau 14 – 15 ngày phát triển thành Miracidium (mao ấu) chui ra khỏi trứng Miracidium có thể sống ở ngoài môi trường từ 6 – 8 giờ, sau đó xâm nhập vào ốc để biến thành Sporocyts (bào ấu), sau 9 – 10 ngày hình thành Rediae (lôi ấu) mẹ ở trong gan tụy của ốc sau đó sinh ra Rediae con, Rediae con phát triển thành Cercaria (vĩ ấu), sau đó Cercaria chui ra

khỏi ốc, chúng bám vào cây cỏ thủy sinh 1 – 3 giờ rụng đuôi tạo kén

Adolescariae (nang ấu), khi heo ăn phải kén này sau 84 – 96 ngày sẽ phát

triển thành sán trưởng thành ở ruột non (Phạm Văn Khuê, 1982)

2.4 Tác hại của một số loại giun sán ký sinh ở heo

- Một số bệnh ký sinh trùng khi phát sinh có khả năng lây lan mạnh, bệnh lưu hành ở từng vùng làm gia súc gia cầm cảm nhiễm ở với tỷ lệ cao gây tử vong lớn (nhất là gia súc non) Phần lớn ký sinh trùng gây bệnh cho súc vật ở thể mãn tính ít gây chết nhưng thiệt hại của nó rất lớn Những thiệt hại thường thấy là:

2.4.1 Giảm năng suất chăn nuôi

- Hầu hết ký sinh trùng trong cơ thể heo tác động lên các cơ quan nội tạng gây những biến loạn cơ giới tắc vỡ các khí quan hình ống: ruột, ống mật, mạch máu cướp đoạt chất dinh dưỡng và tiết độc tố tác động lên cơ thể ký

chủ, tác động ký sinh do nhiều loài giun sán có giác bám và móc (Taenia Raillietina….) làm tổn thương nơi ký sinh, làm thủng, rách gây tróc niêm

mạc, xuất huyết Ngoài ra ấu trùng di hành trong cơ thể làm phá vỡ những tổ

chức nơi chúng đi qua, đồng thời làm cho gia súc còi cọc chậm lớn có khi tử vong Heo bị nhiễm nhiều giun đũa, khả năng cho sản phẩm giảm tới 30% Heo nhiễm sán lá ruột, lượng thịt giảm rõ rệt so với heo không nhiễm, mỗi sán lá ruột có khả năng làm giảm 60 - 90 gam thịt/tháng Giun lươn làm tốc

độ sinh trưởng của heo con giảm từ 30 - 35%

- Trung bình một sán lá làm giảm 1,86 - 2,5g thịt/ngày (Phạm Văn Khuê- Phan Lục, 1996)

- Bệnh giun đũa làm giảm 30% sản lượng thịt, bệnh sán lá ruột làm giảm 1 - 2 kg tăng trọng/tháng (Trịnh Văn Thịnh, 1987)

2.4.2 Mối liên hệ giữa bệnh ký sinh trùng với bệnh truyền nhiễm

Heo bị bệnh giún sán ký sinh thường ghép thêm nhiều bệnh khác vì:

- Dạng trưởng thành và ấu trùng của ký sinh trùng gây tổn thương nhiều khí quan trong cơ thể mở đường cho các bệnh khác kế phát

- Khi súc vật mắc bệnh ký sinh trùng sức đề kháng giảm tạo điều kiện cho bệnh truyền nhiễm khác phát sinh

- Ấu trùng giun lươn Strongyloides.sp mang vi khuẩn bệnh đóng dấu

heo

- Ấu trùng giun Metastrongylus elongatus quá trình di hành có thể

mang theo vi trùng gây viêm phổi và mang siêu vi khuẩn của bệnh cúm (Shope 1941, 1984)

2.4.3 Ảnh hưởng đến sức khỏe con người

- Ngoài những thiệt hại về kinh tế, một số ký sinh trùng vừa gây bệnh

cho súc vật, đồng thời lại gây bệnh cho người như: gạo heo (cysticercus cellulosae), (Echinococus granulous) (Phạm Văn Khuê, Phan Lục, 1996)

- Người nhiễm sán lá ruột sẽ thiếu máu, gầy còm, đau bụng, tiêu chảy, phù toàn thân, nặng có thể bị chết (Trang Bạch, 1956) Trong số 65 bệnh nhân bị nhiễm sán lá ruột thì tỷ lệ chết 21,50%

2.5 Giới thiệu sơ lược tỉnh An Giang

2.5.1 Điều kiện tự nhiên của An Giang

- Đông giáp tỉnh Đồng Tháp

- Tây Nam giáp tỉnh Kiên Giang

- Nam giáp tỉnh Cần Thơ

- Bắc Tây Bắc giáp Campuchia

- Nhiệt độ trung bình năm 270C

- Nhiệt độ cao nhất là 28,3oC vào tháng 4

- Nhiệt độ thấp nhất là 25,50C vào tháng 1

- Lượng mưa trung bình năm 1132 mm

- Lượng mưa cao nhất 1800 mm

- Lượng mưa thấp nhất 700 mm

- Số giờ nắng trong năm 2400 giờ/năm

- Số giờ nắng cao nhất 10 giờ/ngày

2.5.2 Điều kiện xã hội

- Diện tích đất nông nghiệp 256.179 ha

- Diện tích lúa cả năm 234.186 ha (2000)

- Đàn heo 62.080 con (2005)

- Lao động nông nghiệp có 716.179 lao động (1991)

BẢN ĐỒ HÀNH CHÍNH TỈNH AN GIANG

2.5.4 Tình hình chăn nuôi heo của tỉnh

Chăn nuôi heo ở tỉnh An Giang hiện nay chủ yếu là chăn nuôi ở hộ gia đình Phương thức chăn nuôi gồm nhốt chuồng, thả rong, cột chân hoặc làm chuồng trên ao hồ Nguồn thức ăn chủ yếu là: cặn bún, cặn bột, hèm rượu và thức ăn thừa từ nhà bếp…rau lang, rau muống, bèo…và bổ sung thêm thức ăn hổn hợp

Các giống heo chủ yếu là là giống Yorkshire, Landrace, Duroc và heo địa phương

Việc chăm sóc và vệ sinh thú y chưa tốt, chưa xử lí phân và nước thải Công tác tẩy trừ giun sán cho heo còn lẻ tẻ nhưng chưa thực hiện đúng quy trình tẩy trừ giun sán cho heo

Chương 3 V T LI U VÀ PH Ậ Ệ ƯƠ NG PHÁP NGHIÊN C U Ứ

Chúng tôi tiến hành lấy mẫu phân heo ở ba huyện của tỉnh An Giang

là Chợ Mới, Phú Tân, Châu Phú.Trong đó mỗi huyện tiến hành lấy mẫu ở 4

xã, mỗi xã lấy 5 mẫu cho một lứa tuổi Chúng tôi lấy mẫu ở những huyện này

là do người dân nuôi với số lượng nhiều và tương đối đồng đều theo lứa tuổi

và đại diện cho ba vùng cách biệt bởi sông ngòi

+ Đối tượng điều tra

- Heo nuôi tại các nông hộ với các nguồn giống là giống nội tại địa phương Heo được điều tra ở các lứa tuổi:

3.2.1.1 Dùng phương pháp phù nổi của Willis ( 1927)

Nguyên lí của phương pháp này là lợi dụng tỷ trọng của dung dịch muối bảo hòa NaCl lớn hơn tỷ trọng của trứng giun tròn (Dung dịch muối bảo hòa có tỷ trọng d = 1,18 – 1,2) sẽ đẩy trứng giun nổi trên bề mặt dung dịch đó

+ Cách pha muối bảo hòa

Nước cất 1000ml

Ta dùng kẹp hoặc đũa thủy tinh lấy 5 – 10 gam phân cho vào lọ peni khoảng ½ lọ, sau đó cho dung dịch muối bảo hòa vào lọ và dùng đũa thủy tinh khuấy đều, rồi vớt cặn nổi trên mặt dung dịch bỏ đi, cho thêm dung dịch

và điều chỉnh dung dịch đến bằng miệng của lọ peni Đậy lên miệng lọ một lam kính sao cho mặt dung dịch vừa tiếp xúc với lam kính này, để yên 15 - 20 phút, lấy lam kính ra và đặt lên một phiến kính quan sát dưới kính hiển vi để tìm và định danh trứng giun sán.

3.2.1.2 Phương pháp lắng cặn của Benedeck (1943)

Trứng của một số loài sán lá sán dây có tỷ trọng lớn hơn tỷ trọng của nước, do đó trứng sẽ lắng xuống đáy dung dịch

- Lấy 10 – 15gam phân cho vào cốc thủy tinh cho nước vào gần đầy dùng đủa thuỷ tinh khuấy đều lọc qua rây lược vào một cốc khác, để yên trong 10 – 15 phút

- Gạn nhẹ lớp nước trên đi và lại cho nước sạch vào để yên 10-15 phút nữa, lập lại như vậy đến khi lớp nước phía trên trong

- Gạn lớp nước trong ở trên và để cặn lại, cho vào đĩa petri soi dưới kính hiển vi để tìm và định danh trứng giun sán

+ Chỉ tiêu theo dõi

- Tỷ lệ nhiễm giun sán ký sinh trên tổng số heo điều tra

- Tỷ lệ nhiễm giun sán ký sinh theo lứa tuổi heo ở các địa bán điều tra

- Thành phần loài giun sán ký sinh ở heo được phát hiện ở heo điều tra

+ Thời gian ghi nhận số liệu

Lấy phân và phân tích phân được tiến hành từ ngày 2 tháng 3 đến ngày

15 tháng 3 năm 2005

3.2.2 Phương pháp mổ khám và thu thập giun sán

Áp dụng phương pháp mổ khám từng phần của Viện sĩ Skrjabin để thu thập các loài giun sán trên heo

+ Địa bàn nghiên cứu: tại lò hạ mổ gia súc thuộc công ty AFIEX và lò mổ

của thị xã Châu Đốc

+ Đối tượng nghiên cứu

Tất cả các giống heo được giết mổ có nguồn gốc tại địa bàn tỉnh An Giang Số lượng heo để nghiên cứu là 120 con ở lứa tuổi hạ thịt Trong đó lò

mổ AFIEX 69 con, lò mổ Châu Đốc 51 con

+ Cách theo dõi :

- Lập sổ mổ khám để ghi nhận số lượng giun sán thu lượm trong quá trình mổ khám.

- Cách ghi nhãn

+Kỹ thuật kiểm tra khi giết mổ

Kiểm tra bên ngoài xem da lông, niêm mạc, thể trạng: gầy, trung bình, mập, ốm Sau khi giết mổ tiến hành kiểm tra các cơ quan bên trong như:

- Thực quản: Dùng kéo cắt dọc đường tiêu hóa kiểm tra niêm mạc nếu

thấy sưng hoặc có mủ thì kiểm tra kỹ nơi đó, dùng dao giải phẫu hoặc dung phiến kính nạo toàn bộ niêm mạc thực quản lần lượt cho lên phiến kính ép giữa 2 phiến kính trong suốt, soi dưới kinh hiển vi hoặc kính lúp

- Dạ dày: Dùng kéo cắt dọc theo chiều cong của dạ dày, cho chất chứa

vào thùng nước, sau đó cho nước vào rồi tiến hành dội rửa lắng cặn nhiều lần cho đến khi nước trong suốt, lấy đóng cặn soi dưới kính lúp Chú ý lộn dạ dày

ra xem phần niêm mạc bên trong có giun sán bám vào không Nếu có thì thu thập và bảo quản

- Ruột non: Ta dùng hai ngón tay kẹp lấy ruột rồi vuốt lấy chất chứa

bên trong cho vào xô lắng cặn, lặp lại như vậy 5 – 6 lần cho đến khi thấy nước trong xô trong thì ngưng lại Tiếp đó cho vào khay để tìm giun sán và bảo quản

- Ruột già và manh tràng: Lấy chất chứa bên trong cho vào xô dội

nước lắng cặn nhiều lần, sau đó cho vào khay để nhặt giun sán Đồng thời lộn niêm mạc ruột ra ngoài để kiểm tra

- Gan: Dùng kéo cắt dọc tĩnh mạch gan, ống dẫn mật, quan sát bên ngoài để tìm giun sán

- Tim: Quan sát tìm gạo heo