Để làm được điều này cần hiểu về cách nhìn, cách cảm nhận, cách lý giải sự vật hiện tượng của học sinh hay nói cách khác là “ ngôn ngữ tạo hình” trong bộ môn mĩ thuật mà cụ thể ở đề tài
Trang 1PHẦN THỨ NHẤT: MỞ ĐẦU 1- Lý do chọn đề tài.
1.1/ Về mặt lý luận.
Mỗi người mỗi nghề đều mang những đặc thù, đặc trưng riêngcủa từng ngành nghề sao cho phù hợp với từng năng lực sở trường củamình Nghề dạy học được coi là một nghề cao quý bởi sản phẩm chủyếu là nhân cách con người Muốn trở thành con người hữu ích đềuphải trải qua sự giáo dục của nhà trường
Dạy học đã khó, dạy học mĩ thuật lại càng khó hơn Bởi ngoàiviệc dạy học sinh những kiến thức cơ bản thì việc học mĩ thuật cònphải đem lại niềm vui cho mọi người, làm cho mọi người nhìn ra cáiđẹp, thấy cái đẹp của chính mình, xung quanh mình để cuộc sống trởlên gần gũi đáng yêu hơn Đồng thời học mĩ thuật giúp mọi người tựtạo ra cái đẹp cho bản thân theo cách hiểu, cách lý giải của mình, làmcho cuộc sống thêm ý nghĩa, tươi vui, hạnh phúc
Dạy và học mĩ thuật ở trường THCS không nhằm đào tạo ra họa
sĩ hay người làm nghệ thuật mà nhằm giáo dục thị hiếu thẩm mĩ chohọc sinh, chủ yếu cho học sinh tiếp xúc, làm quen và thưởng thức cáiđẹp, tập tạo ra cái đẹp, vận dụng cái đẹp vào trong cuộc sống hàngngày cho bản thân, gia đình và xã hội Để làm được điều này cần hiểu
về cách nhìn, cách cảm nhận, cách lý giải sự vật hiện tượng của học
sinh hay nói cách khác là “ ngôn ngữ tạo hình” trong bộ môn mĩ
thuật mà cụ thể ở đề tài nghiên cứu này được tìm hiểu thông qua phânmôn vẽ tranh Việc tìm hiểu đặc trưng của ngôn ngữ tạo hình ở họcsinh THCS sẽ giúp cho giáo viên giảng dạy đánh giá một cách tíchcực, đúng đắn, gây hứng thú cho cả người học và người dạy Giúpngười dạy tìm ra được phương pháp, cách thức giảng dạy phù hợp vớitừng đối tượng, lứa tuổi Tuy nhiên dạy như thế nào? dạy thật tốt haybình thường còn phụ thuộc vào ý thức đạo đức nghề nghiệp của mỗi
Trang 2chúng ta đồng thời phụ thuộc vào năng lực chuyên môn của mỗi giáoviên.
1.2/ Về mặt thực tiễn.
Với mong muốn trở thành người giáo viên dạy tốt, dạy giỏi, hoànthành tốt nhiệm vụ được giao thì cần rất nhiều yếu tố: chuyên mônnghiệp vụ, kiến thức kinh nghiệm, lòng say nghề yêu trẻ…Trong thực
tế dạy học mĩ thuật, đặc biệt trong các giờ dạy ở phân môn vẽ tranhgiáo viên vẫn còn lúng túng, thực hiện chưa có hiệu quả việc đổi mớiphương pháp dạy học để phát huy tính tích cực của học sinh
a) Biểu hiện.
Giáo viên còn phải làm việc nhiều trong giờ dạy
Trong giờ dạy vẽ tranh giáo viên còn nói nhiều nhưng thị phạm
ít, hướng dẫn ít nên học sinh không hiểu hoặc hiểu nhưng không sâu,không rõ ràng
Học sinh ít được hoạt động để tự tìm ra kiến thức mà đa số là các
em thụ động trong việc trả lời câu hỏi, nghe, ghi chép v.v
Việc sử dụng phương tiện dạy học chưa hợp lí, chưa khoa họcthậm chí rất ít sử dụng phương tiện dạy học
b) Đánh giá chất lượng của những giờ học đó.
Tiết học trở nên nặng nề, căng thẳng
Không phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo của họcsinh, học sinh trở nên thụ động làm theo sự hướng dẫn, gợi ý của thầy
là chủ yếu
Giáo viên thì nói nhiều nhưng kiến thức đọng lại trong đầu họcsinh lại chẳng là bao vì học sinh không được tự mình tìm ra tri thứcchỉ thụ động nghe, ghi chép…
1.3/ Về tính cấp thiết của đề tài.
Trang 3Là một giáo viên mĩ thuật trực tiếp giảng dạy tôi luôn băn khoăn
và cố gắng học hỏi vấn đề vận dụng việc đổi mới phương pháp pháthuy tính tích cực của học sinh trong dạy phân môn vẽ tranh Làm thếnào qua một tiết học mà giáo viên vừa tổ chức cho học sinh biết đượcmục đích của đề tài, vừa vẽ được một tác phẩm mang đúng nghĩa làgiáo dục thẩm mĩ cho học sinh, mở rộng vốn sống, vốn kinh nghiệmcho học sinh Làm thế nào để học sinh phát huy được tính tích cực của
mình mà vẫn đảm bảo tính đặc trưng của bộ môn: “Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong các tiết dạy phân môn vẽ tranh của bộ môn mĩ thuật ở trường THCS” theo hướng đổi mới
phương pháp thì làm thế nào? Đó là vấn đề tôi quan tâm và là lí do tôichọn đề tài này
2 Mục đích nghiên cứu.
Trong đề tài này hoàn toàn vì một mục đích chung của mục tiêudạy học mĩ thuật trường THCS là: Tùy từng địa phương, từng đốitượng học sinh ta có thể áp dụng các bước lên lớp, nội dung kiến thức,cách dạy cho phù hợp
Những yêu cầu của tiết dạy phân môn vẽ tranh cần đạt được làmột tiết phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, họcsinh không những cảm thụ để vẽ đẹp mà còn biết vận dụng vào thựctiễn cuộc sống giúp cho cuộc sống ngày thêm hồn nhiên trong mắt trẻthơ
3 Đối tượng nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu là học sinh trường THCS Khám Lạng.Nghiên cứu trong 3 năm học: Năm học 2011-2012 ; 2012-2013 ;2013-2014
Nghiên cứu cách thiết kế, tổ chức các hoạt động trong giờ dạyphân môn vẽ tranh
4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu.
Trang 4Trong giới hạn phạm vi nghiên cứu đề tài này tôi chỉ đưa ra cáccách cơ bản và đơn giản khi thực hiện thiết kế, thực hiện các hoạtđộng dạy và học trong phạm vi của các tiết ở phân môn vẽ tranh.
5 Nhiệm vụ nghiên cứu.
Nghiên cứu, xây dựng phương hướng thiết kế các hoạt độngtrong dạy phân môn vẽ tranh
Xây dựng cách thức tổ chức các hoạt động trong giờ dạy phânmôn vẽ tranh
6 Phương pháp nghiên cứu.
Nghiên cứu lý thuyết để tìm ra cơ sở lí luận
Khảo sát thực tế dạy học mĩ thuật ở trường THCS Khám Lạng.Phân tích, lí giải, đối chiếu và chứng minh
7 Thời gian nghiên cứu
Bắt đầu từ năm học 2010 khi tôi đạt giáo viên dạy giỏi cấp huyệnvòng I và qua giảng dạy thực tế môn mĩ thuật khối 6,7,8,9, qua các đợttập huấn dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sang tạo củahọc sinh thì tôi bắt đầu nghiên cứu đề tài này
PHẦN THỨ HAI: NỘI DUNG CHƯƠNG I- CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
1 Lý luận của đề tài.
Đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội về kinh tế, chính trị, vănhóa, an ninh quốc phòng, những năm vừa qua Đảng và Nhà nước taluôn quan tâm đến sự phát triển của giáo dục đặc biệt là chất lượnggiáo dục Cùng với nhu cầu phát triển ngày càng cao của con người vềĐức dục, Trí dục, Thể dục thì Mĩ dục cũng không ngừng được pháttriển và dần có vai trò quan trọng trong đời sống của mỗi con người vànhất là thế hệ trẻ mà đối tượng nghiên cứu ở đây là học sinh THCS
Với bộ môn mĩ thuật hiện nay nói giêng, giáo viên giảng dạy mĩthuật còn ít kinh nghiệm, ít có cơ hội thảo luận và nghiên cứu sâu vấn
Trang 5đề bởi thời lượng tiết còn ít mỗi trường chỉ có một giáo viên nếutrường nào nhiều thì có hai giáo viên nên việc trao đổi và thảo luậngặp nhiều khó khăn Đồng thời đây cũng là bộ môn mới được đưa vàotrong những năm gần đây nhằm đáp ứng nhu cầu thị hiếu của conngười, luôn luôn hướng tới cái đẹp, tìm kiếm và sáng tạo cái đẹp Nhucầu thị hiếu thẩm mĩ của con người ngày càng cao cùng với sự pháttriển của kinh tế xã hội, cho nên việc nhìn nhận và thưởng thức cái đẹpcủa đại bộ phận nhân dân là vấn đề tất yếu khách quan, không chỉ làđối với người lớn mà tất cả các đối tượng, tầng lớp, lứa tuổi trong xãhội đều hướng tới cái đẹp.
Giảng dạy mĩ thuật ở trường THCS cũng nhằm mục tiêu trên.Trong quá trình giảng dạy người giáo viên cần chú ý đặc điểm lứa tuổihọc sinh, mỗi lứa tuổi sẽ có cách cảm nhận suy nghĩ và lí giải về cáiđẹp khác nhau Người lớn có cách cản nhận lôgic và khoa học tạo nênmột cái đẹp hoàn thiện, còn trẻ em thì có cách cảm nhận ngây thơ,nhìn sự vật qua lăng kính màu hồng, không vướng bận những nguyêntắc, trăn trở mà chủ yếu tập chung tình cảm, sự yêu thích của mình vàobài vẽ Cho nên bài vẽ của học sinh thường đem lại cho ta nhiều cảmxúc và tình cảm mới lạ Nói là vậy nhưng mỗi lứa tuổi có một mức độcảm nhận khác nhau Là người giáo viên dạy mĩ thuật cần nắm bắtđược đặc điểm này của học sinh để có phương pháp giảng dạy tốtnhất, phát huy được năng lực, sự đam mê của các em Đây cũng là lí
do tôi chọn để viết sáng kiến “ Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo trong các tiết dạy phân môn vẽ tranh ở trường THCS ”.
Dạy mĩ thuật cũng như dạy các bộ môn khác đối tượng chủ yếu
là học sinh, dạy cho học sinh theo những nội dung yêu cầu chươngtrình đã quy định Nhưng dù dạy bất cứ cái gì thì cần phải tìm hiểu rõđối tượng cần truyền đạt là ai, đối tượng nào, truyền đạt ở mức độinào
Trang 6Ở đây đối tượng tìm hiểu là học sinh THCS, mà cụ thể là họcsinh THCS Khám Lạng Lứa tuổi từ 11 đến 15 với những đặc điểmtính cách nhận thức riêng Bộ môn mĩ thuật là môn học mà kiến thứccủa nó vừa cụ thể, rõ rang,vừa chung chung trừu tượng, khó thấy khónhìn, là những kiến thức có ở xung quanh ta, lấy những sự vật hiệntượng quanh ta để biểu đạt Điều đó đòi hỏi giáo viên ngoài việc nắmvững kiến thức chuyên môn thì cần phải nắm vững kiến thức ở các bộmôn liên quan đến như: Lịch sử, Văn học, Âm nhạc…trong đó cái cốtlõi cần phải nắm được là đặc trưng ngôn ngữ tạo hình của học sinhTHCS mà cụ thể ở đề tài nghiên cứu này là phạm vi phân môn vẽtranh.
Đặc trưng ngôn ngữ tạo hình của hội họa nói chung bao gồmnhiều yếu tố như tính không gian, tính tạo hình trực tiếp trong đó baogồm: đường nét, hình khối, màu sắc…và ngôn ngữ tạo hình của họcsinh THCS cũng không nằm ngoài những yếu tố đó
2 Cơ sở thực tiễn các luận điểm-quan điểm khoa học.
2.1 Thực tế của việc dạy phân môn vẽ tranh theo tinh thần đổi mới phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh.
Cho đến nay, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học đã được triểnkhai một cách sâu rộng ở tất cả các bộ môn nhưng việc tổ chức chohọc sinh học tập trong giờ dạy phân môn vẽ tranh, đặc biệt việc thiết
kế và tổ chức các hoạt động trong giờ dạy phân môn vẽ tranh phát huytính tích cực của học sinh còn nhiều vấn đề cần thay đổi, bàn bạc, rútkinh nghiệm
Qua dự giờ thăm lớp, qua sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn và quasinh hoạt thực tập cụm…tôi thấy đại đa số giáo viên ở các trườngTHCS khi thiết kế và tổ chức các hoạt động trong giờ dạy học mĩ thuậttheo hướng đổi mới phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh
có một số ưu và nhược điểm sau:
Trang 7Ví dụ: Khi dạy tiết vẽ tranh giáo viên không sử dụng phiếu
học tập để tổ chức cho học sinh thảo luận mà lần lượt hỏi học sinh:Các câu hỏi mang tính chiếu lệ theo nội dung trong sách giáo khoa
Ở một số giờ, giáo viên đã biết tổ chức cho học sinh hoạt động
để phát hiện chi tiết hình ảnh nhưng còn một số vấn đề chưa hợp lýnhư:
+ Hoạt động này là hoạt động mất quá nhiều thời gian, lý do:
* Giáo viên không hướng dẫn học sinh sưu tầm tìm hiểu đề tàitrước
* Giáo viên chưa yêu cầu được các nhóm học sinh trưng bày kếtquả
+ Giáo viên vẫn phải nói nhiều, lý do: Sau khi học sinh báo cáokết quả hoạt động của nhóm mình, giáo viên lại nhắc lại một lần nữa
Trang 8Giáo viên: Nhận xét, rồi đưa ra đáp án Sau đó giáo viên lại nóilại Làm như vậy vừa mất thời gian mà giờ học có cảm giác "khôngthoáng".
+ Giáo viên không khai thác triệt để kết quả của hoạt động pháthiện chi tiết hình ảnh để tổ chức các hoạt động phân tích, lý giải, bình,liên hệ
Ví dụ: Khi dạy tiết vẽ tranh theo đề tài “Chú bộ đội-lớp 6” Giáo
viên yêu cầu học sinh thảo luận nhóm theo câu hỏi:
? Kể các binh chủng mà em biết
? Quân phục của các binh chủng khác nhau
? Vũ khí tác chiến của các binh chủng
Nhưng sau đó giáo viên lại không biết sử dụng kết qủa của hoạtđộng ấy để hướng dẫn học sinh phân tích, lý giải cảm nhận vẻ đẹp củachú bộ đội trong mắt trẻ thơ, mà lại hỏi học sinh: Đề tài này có phongphú không? Các em có thích không ? Qua đề tài muốn nói với ta điều
gì ? Làm như vậy hoạt động của thầy và trò không toát lên kiến thứctrọng tâm của bài mà còn làm cho các em thiếu sự sáng tạo, và vậndụng sáng tạo
Ở một số giờ dạy, giáo viên chú ý tổ chức cho học sinh hoạtđộng phát hiện chi tiết hình ảnh; phân tích, lý giải mà không chú ýđến hoạt động bình của giáo viên, cảm nhận của học sinh
Ở một số giờ giáo viên sử dụng đồ dùng dạy học chưa hợp lý,
chưa khoa học Do đó không phát huy được tính sáng tạo của họcsinh
Ví dụ.
Trang 9Ở một số giờ giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận sôi nổinhưng chưa hướng dẫn được cho học sinh "bóc tách ý đồ" mà đề tàicần đạt.
2.2/ Thực tế của việc dạy phân môn vẽ tranh theo hướng đổi mới phương pháp dạy học của bản thân.
Trước kia khi dạy phân môn vẽ tranh trong chương trình mĩ thuậtTHCS tôi chưa thực sự chú ý thiết kế và tổ chức các hoạt động chohọc sinh Tôi thường chú ý đặt câu hỏi để học sinh trả lời Những kiếnthức phần phân tích, lý giải, bình, khái quát, tôi có hỏi học sinh nhưnghầu như các em làm việc rất ít, giáo viên còn phải nói rất nhiều
Trước kia, tôi thường bị mất nhiều thời gian vào đơn vị kiến thứcphát hiện Phần bình tranh trong SGK, liên hệ không thực hiện đượcmột cách kỹ lưỡng do hết thời gian, thậm trí có nguy cơ thiếu thờigian cho học sinh thực hành
Sau khi tích cực dự giờ thăm lớp, trao đổi rút kinh nghiệm,nghiên cứu tài liệu, qua thực tế giảng dạy, tôi đã sáng rõ hơn về vấn
đề thiết kế và tổ chức các hoạt động dạy và học trong giờ dạy phânmôn vẽ tranh theo phương pháp đổi mới, để phát huy tính tích cực,chủ động, sáng tạo của học sinh ở chỗ:
+ Ở một số bài vẽ, nếu có thể giáo viên nên thiết kế và tổ chứccho học sinh được làm việc ngay từ hoạt động khởi động vào bài + Ở hoạt động tìm hiểu chung giáo viên nên thiết nội dung cáchoạt động phù hợp để học sinh vừa được làm việc nhiều lại vừa mất ítthời gian của giờ học
CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI
1 Thực trạng tâm lý người học:
Trang 10HS rất hào hứng khi đến các tiết vẽ tranh vì giờ học đó học sinhthấy thư giãn thoải mái, nhất là nếu hoạt động vẽ ngoài trời hoặc theonhóm Tuy nhiên nếu không có sự nhiệt tình, khơi gợi cảm xúc chocác em hay hướng các em vẽ có bố cục đẹp thì có lẽ ý tưởng cảm xúccủa các em chỉ mơ hồ trên nét vẽ nghệch ngoạc, lúc này không còn làsáng tạo thoải mái mà là hình thức tra tấn đối với HS không có năngkhiếu Trong thực tế khi HS lớp 6 mới học mĩ thuật nhất là bài vẽ đềtài học tập đầu tiên chưa quen với các bước vẽ (tôi đã hỏi 1 học sinh)
em vẽ gì đây? học sinh trả lời em muốn vẽ… nhưng chưa biết phải bắtđầu từ đâu
2 Khả năng sáng tạo của học sinh trong vẽ tranh:
Khả năng sáng tạo của học sinh có lẽ chúng ta ai cũng phải thừanhận, đó là sự sáng tạo giàu cảm xúc nhất, hồn nhiên nhất Có nhữngtác phẩm lứa tuổi hồn nhiên các em vẽ ta không thể hình dung đượcmột trái tim bé nhỏ lại có thể nói lên một điều vĩ đại, một ước mơ,một hoài bão lớn lao và cũng có thể là những điều giản dị nhất - Nhất
là các tiết vẽ tranh đề tài tự chọn hoặc đề tài ước mơ
3 Nhận thức vẻ đẹp của tác phẩm khi vẽ tranh:
HS nhìn thế giới dưới con mắt trẻ thơ vì vậy khi các em cảmnhận tác phẩm mĩ thuật của mình hay của bạn đều rất thật và đem cáithật đó áp dụng vào cuộc sống
Ví dụ: như vẽ tranh về đề tài học tập học sinh vẽ lại khung cảnhcủa lớp học mình, khi nhận xét giáo viên cho các em tự trình bày nộidung ý tưởng, có học sinh vẽ bài của mình và luôn muốn trên bàn thầy
cô giáo lúc nào cũng có 1 lọ hoa tươi, tươi như nụ cười trên mặt thầy
cô giáo - một sự liên tưởng, một nhận thức thật sự hồn nhiên!
Trang 11Sự kết hợp giữa học môn mĩ thuật với cuộc sống rất quan trọng vì
nó có một mục tiêu cụ thể đó là mang lại một con người của cái đẹp
CHƯƠNG III: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Biện pháp giúp học sinh học tốt và nâng cao chất lượng bài
vẽ ở phân môn vẽ tranh.
1 Khâu chuẩn bị
Trước khi dạy một bài vẽ tranh đề tài thì khâu chuẩn bị là rấtquan trọng, nhất là đồ dùng dạy học Về phía giáo viên ngoài việcchuẩn bị giáo án, phương pháp dạy học thì một điều không thể thiếu
đó là đồ dùng trực quan (tranh , ảnh minh hoạ) vì ở lứa tuổi trẻ em thìtranh ảnh nó có tác dụng rất mạnh đến thị giác và trí nhớ của các em,
do vậy cần phải có đồ dùng trực quan phong phú và phải biết sử dụngđúng lúc
Về phía học sinh cũng phải có sự chuẩn bị đầy đủ, sách vở giấy
vẽ, màu chì tẩy, những đồ dùng học tập cần thiết, ngoài ra phải tìmhiểu và quan sát tham khảo những đề tài mà mình sẽ thể hiện trướckhi làm bài Khi soạn giáo án cần soạn kỹ, biết chắt lọc những lờithoại, câu hỏi chính và câu hỏi gợi mở phải rõ rang, dễ hiểu nhằm tạohứng thú và sôi nổi trong từng đối tượng học sinh Nên tránh nhữngcâu hỏi dài, khó hiểu và những câu hỏi lửng
+ Đối với học sinh yếu kém cần gợi mở cụ thể hơn giúp các em
nhận ra chỗ chưa đúng, chưa đẹp để bài vẽ đẹp hơn Ví dụ: Bố cục cólỏng lẻo quá không, hay màu sắc có lộn xộn quá không ? vv
+ Đối với học sinh khá, trung bình thì có thể gợi mở để các em tự
tìm ra, tự điều chỉnh hay sửa chữa Ví dụ: Chỗ này, màu này như thế
nào ? Làm sao cho bài vẽ đẹp hơn ?