Kỹ năng đọc là một trong ba kỹ năng chính đối với học sinh Tiểu học, kỹ năng này vừa thể hiện vốn hiểu biết ngôn ngữ, vừa thể hiện trình độ sử dụng ngôn ngữ của học sinh, cho nên từ trớc
Trang 1A PHần mở đầu
I Lý do chọn đề tài
Đọc là một hoạt động ngôn ngữ làm cho con ngời mở rộng khả năng tiếp nhận thông tin và thông báo thông tin Ngời không biết đọc chỉ có thể tiếp nhận thông tin bằng nghe, thông báo thông tin chủ yếu bằng nói Kỹ năng đọc là một trong
ba kỹ năng chính đối với học sinh Tiểu học, kỹ năng này vừa thể hiện vốn hiểu biết ngôn ngữ, vừa thể hiện trình độ sử dụng ngôn ngữ của học sinh, cho nên từ trớc đến nay kỹ năng đó vẫn đợc xem là một trong những tiêu chuẩn đánh giá chất lợng học tập của học sinh Tiểu học
Môn tiếng việt ở Trờng Tiểu học có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh Năng lực đó đơc thể hiện trong bốn hoạt động tơng ứng với chúng là bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết Đọc là một phân môn của chơng trình Tiếng việt Đây là một phân môn có vị trí đăc biệt trong chơng trình, vì nó
đảm nhiệm hình thành và phát triển cho học sinh kỹ năng đọc, một kỹ năng quan trọng hàng đầu của học sinh ở bậc Tiểu học
Biết đọc con ngời đã nhân khả năng tiếp nhận lên nhiều lần Từ đây họ biết tìm hiểu đánh giá cuộc sống, nhận thức các mối quan hệ tự nhiên, xã hội t duy Biết
đọc con ngời sẽ có khả năng chế ngự một phơng tiện văn hoá cơ bản, giúp cho họ giao tiếp đợc với thế giới bên trong của ngời khác, thông hiểu t tởng, tình cảm của ngời khác Đặc biệt khi đọc các tác phẩm văn chơng , con ngời không chỉ thức tỉnh về mặt nhận thức mà còn rung động tình cảm, nảy nở những mơ ớc tốt
đẹp, đợc khơi dậy năng lực hành động, sức mạnh sáng tạo cũng nh đợc bồi dỡng tâm hồn Không biết đọc con ngời sẽ không có điều kiện hởng thụ sự giáo dục
mà xã hội dành cho họ, không thể hình thành một nhân cách toàn diện
Trong khi đó: ở trờng Tiểu học, việc dạy đọc bên cạch những thành công còn nhiều hạn chế Học sinh của chúng ta cha đọc đợc nh mong muốn Kết quả đọc của các em cha đáp ứng đơc yêu cầu của viêc hình thành kỹ năng đọc Các em cha nắm đợc công cụ hữu hiệu lĩnh hội tri thức t tởng, tình cảm của ngời khác chứa đựng trong văn bản đợc đọc, Giáo viên Tiểu học cũng còn lúng
túng khi dạy tập đọc, cần đọc bài tập đọc với giọng nh thế nào? Làm thế nào để chữa lỗi phát âm cho học sinh? Làm thế nào để các em đọc nhanh hơn, hay hơn diễn cảm hơn? Làm thế nào để các em hiểu đợc văn bản đợc đọc, nhất là hiểu
đ-ợc "văn"? Làm thế nào để phối hợp đọc thành tiếng và đọc hiểu? Làm thế nào
để những gì đọc đợc có tác động vào cuộc sống của các em ? Đó chính là những trăn trở của giáo viên trong mỗi giờ tập đọc
Nhiều năm thực tế đợc giảng dạy bản thân tôi luôn suy ngẫm nghiên cứu để tìm
ra phơng pháp giảng dạy thích hợp có tác động đến từngđối tợng học sinh
Trang 2Do thời gian có hạn chế bản thân tôi chỉ đi sâu nghiên cứu một góc độ nhỏ
đó là "Giải pháp để nâng cao chất lợng đọc cho học sinh lớp 5 " đây là một vấn đề bản thân tôi tâm đắc nhất và mong muốn góp một phần nhỏ bé vào lĩnh vực này
II Nhiệm vụ nghiên cứu.
Đề cập đến việc dạy tập đọc cho học sinh là đề cập đến rất nhiều công việc bản thân tôi chỉ tập trung vào tìm hiểu phần luyện đọc thành tiếng ở lớp 5
III Thời gian phạm vi nghiên cứu.
Để thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng một số phơng pháp sau:
+ Phơng pháp quan sát thống kê
+ Phơng pháp phân tích so sánh
+ Phơng pháp kiểm tra nghiên cứu tài liệu
- Thời gian từ tháng 9-2007 đến tháng 3-2008
B Nội dung
I Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
Nh chúng ta đã biết: việc dạy tập đọc trong nhà trờng Tiểu học, việc hình thành năng lực đọc cho học sinh đợc tạo nên từ 4 kỷ năng và cũng chính là 4 yêu cầu về chất lợng của "đọc": Đọc đúng, đọc nhanh, đọc có ý thức, đọc biết và đọc diễn cảm
Kỹ năng đọc có nhiều mức độ, nhiều cung bậc khác nhau Một trong những mức độ đọc giải mã chữ - âm một cách sơ bộ
Trong mức độ này đợc hình thành bằng nhiều nấc khác nhau và tuân thủ nguyên tắc từ đơn giản đến phức tạp Cụ thể nh:
Đọc tiếng từ, cụm từ , đọc câu, đọc đoạn, đọc bài
Một trong những vai trò quyết định đến chất lợng đọc của học sinh đó là việc học sinh đợc thực hành đọc nhiều hay ít, mặt khác giáo viên cũng giữ vai trò quyết định
Vì vậy giáo viên phải có kỹ năng đọc tốt, phải làm chủ đợc nội dung bài dạy Làm chủ đợc các phơng pháp - thủ pháp dạy tập đọc ở bậc tiểu học đồng thời biết chữa lỗi phát âm sai cho học sinh có biện pháp luyện cho học sinh đọc
to, đọc nhanh, đọc đúng tốc độ đọc diễn cảm (đọc hay), phải biết cách tổ chức hoạt động để tạo ra hứng thú trong học tập Đó là cơ sở để hình thành nhu cầu tự
đọc cho học sinh
II Cơ sở thực tiễn:
Trang 3Để điều tra thực tế về trình độ hiện nay của học sinh khối 5 trờng tiểu học Thống Nhất Tôi đã đa vào 3 bài tập ở 3 thể loại khác nhau thể loại thơ, thể loại văn miêu tả, thể loại hội thoại kể chuyện:
Bài 1: Hạt gạo làng ta (tiếng việt 5 tập 1)
Bài 2: Quang cảnh làng mạc ngày mùa ( Tiếng việt 5 tập 1- trang 6)
Bài 3: Ngời công dân số 1 (Tiếng việt 5 tập 2- trang 5)
Qua thực tế kiểm tra tôi thấy học sinh còn tồn tại một số lỗi sau
- Phát âm sai: học sinh phát âm sai một số tiếng có dấu hỏi, dấu ngã, tiếng có vần u điểm đọc là yêu điểm hoặc ngôn ngữ đọc là ngôn ngử
- Do phát âm sai vì tiếng địa phơng
- Tốc độ, cờng độ đọc, ngắt nhịp
-Một bộ phận học sinh đọc cha đúng tốc độ (60 đến 70 tiếng trong một phút) hoặc có một số em đọc quá nhanh (Do đã thuộc lòng bài thơ) cách ngắt cha hợp lý: Ngắt nghĩ câu dài trong đoạn văn, ngắt nhịp dòng thơ
- Giọng đọc: Phần lớn học sinh cha thể hiện đợc giọng đọc của ngời dẫn truyện, các nhân vật trong truyện Nhìn chung giọng đọc cha giàu cảm xúc, tính biểu cảm cha cao
- Kết quả cụ thể từng bài nh sau: Tổng số học sinh đợc khảo sát là 87 em
Chất lợng đọc
Tên bài đọc
2 Quang cảnh làng mạc ngày mùa 12 13,8 58 66,7 17 19,5
II Các giải pháp thực hiện :
Trớc hết phải phát hiện ra các lỗi sai để có biện pháp sử chữa
1 Lỗi sai về phát âm.
Đối với các em đọc còn ê a ngắc ngứ thì mức độ đọc đúng của các em chỉ đạt 60% số tiếng có trong bài, 40% số tiếng còn lại các em độc ngắc ngứ phát âm sai vì
Các nhận thông tin từ mắt đến bộ não còn chậm
+ Các em có tính nhút nhát, e thẹn, khi phát âm thành tiếng trớc chỗ động
ng-ời qua một văn bản có sẵn thì ngợng ngùng, lúng túng
- Một số ít các em còn thiếu sách giáo khoa, nên việc thực hành đọc còn hạn chế
- Đối với 1 bộ phận học sinh (kể các em đọc tơng đối nhanh rõ ràng) Phần lớn các em còn e dè nh một số em ở (Cao Thịnh - Ngọc Lặc, hoặc Quảng Phú - Thọ Xuân) đôi khi phát âm sai các từ có tiếng phụ âm đầu đọc cong lỡi nh: r, s, tr đây
là do tiếng địa phơng
2 Lỗi sai về tốc độ, cờng độ đọc và cách ngắt nhịp.
+ Đối với những em đọc còn ngắc ngứ, nhát gừng thì tốc độ đọc và cách ngắt nhịp cha thích hợp là điều tất yếu Song cờng độ đọc vẫn còn nhỏ
- Nguyên nhân này là do các em còn e thẹn, xấu hổ với bạn bè và thầy cô
Trang 4- Đối với những em đọc đã đúng, rõ ràng, nhng tốc độ đọc, cờng độ đọc và cách ngắt nhịp cha hợp lý vì: Cách ngắt nhịp lô-gich và cách ngắt nhịp biểu cảm của các em cha tốt Nguyên nhân này là do ảnh hởng của phân môn chuyên từ và câu các em cha nắm vững về quan hệ giữa nghĩa - ngữ pháp, cũng nh nội dung của bài đọc
- Ví dụ:
Sau dấu phẩy nghỉ vừa phải
Sau dấu chấm nghỉ lâu hơn dấu phẩy
Sau dấu chấm lửng nghỉ lâu hơn dấu chấm
Đọc câu hỏi phải ấm giọng, dứt khoát của ngời hỏi
Đối với câu thể hiện tình cảm, phải đọc với giọng nhẹ nhàng
Đối với những câu cầu khiến (Yêu cầu ngời khác làm theo ý mình thì đọc cao giọng và nhanh
2.Lỗi sai về giọng đọc: Đối với những em đọc đúng, đọc nhanh nhng các em vẫn cha thể hiện đợc giọng đọc, giọng đọc còn đều đều cha thể hiện rõ giọng đọc của ngời dẫn truyện với giọng đọc của các nhân vật khi đọc thơ cha thể hiện đợc các nhịp thơ Đó là các em biết luyện đọc diễn cảm theo từng bài, tức là các em cha thực sự hiểu bài để thả tâm hồn của mình vào bài đọc
III Các biện pháp tổ chức thực hiện.
- Nắm đợc những nguyên nhân và những phần còn yếu của học sinh, tìm tòi ra một số hớng khắc phục sau:
+ Phân loại học sinh cùng mắc lỗi sai giống nhau
+ Lựa chọn các biện pháp thích hợp để uốn nắn, sửa sai cho từng em với từng lỗi cụ thể:
+ Hình thành cho học sinh ý thức tự học, tự đọc
Khắc phục về phát âm
- Đối với nhóm học sinh đọc còn ê - a, ngắc ngứ thì trớc khi đọc giáo viên chỉ rõ cho các em t thế ngồi đọc, cách lấy hơi, cụ thể nh t thế ngồi đọc phải thoải mái,
cổ thẳng, mắt cách xa sách khoảng 30 - 3cm, hít thở sâu, thở ra chậm để lấy hơi, ngoài ra giáo viên phải phối hợp với gia đình để bổ sung kịp thời sách giáo khoa cho học sinh đồng thời tạo điều kiện để các em đợc thực hành đọc nhiều hơn
- Giáo viên cụ thể cho từng em thực hành khi ở nhà hay lúc ra chơi luôn theo sát nhắc nhở, động viên khích lệ các em để các em sung phong phát biểu ý kiến xây dựng bài, nhất là xung phong đọc: Đọc tiếng khó, đọc đoạn văn, đọc cả bài, sau mỗi lần đọc giáo viên có đánh giá nhận xét khen sự tiến bộ của các em, ngoài ra còn yêu cầu các em đọc tiến tới nh các bạn đọc tốt, giống nh thầy cô giáo hay nh cách đọc trên đài, trên ti vi Từ chỗ đọc còn chậm còn e thẹn sau một thời gian kiên trì với cách làm này các em đã bạo dạn dần lên, chất lợng đọc của các em đã có sự chuyển biến trong quá trình học tập
Khắc phục lỗi sai về phơng ngữ:
Trang 5Đối với nhóm học sinh ngoài Nông Trờng nh Cao Thịnh khi phát âm sai một
số tiếng có dấu hỏi, dấu ngã thì khi dạy giáo viên phải d tính trớc các lỗi sai của học sinh Đồng thời sắp xếp các lỗi đó để sửa theo trình tự sau
- Luyện phát âm đúng các âm tiết mở, hơi mở trớc
- Luyện phát âm đúng các âm tiết khép sau
Ví dụ: Khi dạy cho học sinh phát âm đúng tiếng "ngã"
+ Luyện cho các em phát âm đúng chính âm Muốn vậy giáo viên cần chỉ rõ cho học sinh lấy tác dụng của việc đọc đúng: Nếu các em đọc đúng thì sẽ viết
đúng và đặc biệt là sẽ hiểu đúng từ đó các em thấy đợc sự cần thiết phải sửa lỗi theo phơng ngữ để phát âm đúng
+ Khi phát âm tiếng "ngã" chúng ta không phát âm "ngả" vì "ngả" khác với
"ngã"
"Ngả" là ngả nghiêng
"Ngã" là sa ngã, ngã ba
+ Luyện cho các em đọc đúng mẫu: Nếu luyện đọc đúng chính âm mà học sinh vẫn cha đọc đúng thì giáo viên phải luyện đọc theo mẫu Giáo viên hoặc học sinh đọc đúng sẽ đọc mẫu Sau đó cho các em đọc lại theo mẫu nhiều lần
Thực tế cho thấy việc đọc đúng theo mẫu rất có hiệu quả Học sinh đợc đọc
đúng Nếu học sinh có ý thức sử lỗi thì khi đọc cá tiếng có dấu hỏi, ngã thì phải chú ý để sửa, đồng thời phải tăng cờng cho các em luyện tập trong thời gian dài
để xoá bỏ thói que cho các em phát âm sai tiếng này
Khắc phục lỗi sai về tốc độ đọc Cờng độ độ và ngắt nhịp
- Lỗi sai về tốc độ đọc:
- Đối với nhóm học sinh đã phát âm đúng nhng đọc còn chậm thì phải luyện cho các em đọc nhanh tức là đọc rõ ràng, trôi chảy bằng cách đọc mẫu của giáo viên, khi tiến hành cho học sinh đọc thì giáo viên phải là ngời cầm nhịp để điều chỉnh tốc độ của các em
VD: Học sinh đọc chậm thì giáo viên phải nhắc các em đọc nhanh hơn chút nữa
- Học sinh đọc nhanh thì giáo viên phải nhắc các em đọc chậm vừa tốc độ Ngoài ra khi tiến hành cho học sinh đọc giáo viên phải chỉ rõ tốc độ đọc cho từng đoạn, từng bài
VD: Khi dạy bài tập đọc miêu tả về tính cách mạnh mẽ của nhân vật, cần đọc với tốc độ nhanh nh câu văn sau
"Lão thích nhà văn Đức hơn lời chào của ngời Đức chăng?"
"Sao ngài lại nói thế?" (Tác phẩm của Si-Le và tên phát xít -Tiếng Việt 5 tập 1
- trang 58)
Chỉ luyện đọc cho học sinh đọc đúng tốc độ khi đã nghe thầy cô và các bạn
đọc mẫu
Khắc phục lỗi sai về cờng độ đọc
+ Đối với học sinh cần uốn nắn về cờng đọ đọc thì trớc tiên giáo viên phải luyện cho các em phải đọc to không phải là gào lên Từ đó xác định cho các em cờng độ đọc cho từng câu, từng bài cụ thể
Trang 6VD: Những câu văn miêu tả thì phải đọc với cờng độ thấp lắng giọng, nh đoạn văn sau;
" tiếng rao đều đều, khàn khàn, kéo dài trong đêm khuya tĩnh mạch, nghe buồn não ruột"
Tiếng rao đêm - tiếng việt 5 - tập 2, trang 30) Khắc phục lỗi sai về ngắt nhịp
Đối với các em học sinh còn mắc lỗi sai về ngắt nhịp khi đọc giáo viên phải nắm vững ngữ nghĩa, ngữ pháp chỗ ngắt giọng, dự tính những chỗ còn luyện ngắt giọng trong bài tập đọc, đồng thời phải chỉ rõ cho chọc sinh thấy ngắt nhịp (khi
đọc thấy dấu câu phải ngắt nhịp)
Ví dụ: Khi gặp dấu phẩy ngắt hơi bằng nửa dấu chấm
Dấu chấm xuống dòng, ngắt hơi bằng hai lần dấu chấm
Ví dụ: Khi luyện cách ngắt nhịp ở bài "Ê-mi-li-con" (tiếng việt 5 - tập 1) có các câu sau
"Con sẽ ôm lấy mẹ mà hôn Cho cha nhé
Oa-sinh-tơn
Buổi hoàng hôn
cho ngọn lửa sáng loà
Sự thật "
Học sinh mắc vào lỗi Con sẽ ôm lấy mẹ mà hôn/cho cha nhé
Oa-sinh-tơn/buổi hoàng hôn
Xác định chỗ ngắt nhịp sai Giáo viên chủ động trong cách dạy để các em ngắt nhịp đúng
Phân tích cách ngắt nhịp sai ngữ nghĩa câu văn sẽ khác Vì thế khi đọc đến những câu thơ trong bài văn này chúng ta phải đọc ngắt dòng cụ thể nh sau:
Con sẽ ôm lấy mẹ mà hôn
Cho cha nhé
Oa - sinh-tơn
Buổi hoàng hôn
Cho ngọn lửa sáng loà
Sự thật
So sánh hai cách đọc trong bài thơ để học sinh hiểu tác dụng của việc đọc cách ngắt nhịp đúng Khi dạy các bài này giáo viện cho học sinh xác định những câu phải đọc vắt dòng và đánh dấu vào trong sách để luyện đọc
* Khôi phục lỗi sai về giọng đọc
Để luyện giọng cho học sinh thì trớc tiên giáo viên cần luyện cho các em cách các loại câu nh
+ Đối với câu hỏi khi đọc phải có giọng dứt khoát của ngời hỏi
+ Đối với câu thể hiện tình cảm, khi đọc phải đọc giọng nhẹ nhàng
Trang 7+ Đối với những câu cần ngời khác làm theo ý mình (câu cầu khiến) đọc cao giọng và nhanh
Sau khi học sinh đã biết đọc các loại câu, giáo viên mới luyện cho các em kết hợp cả cao độ và cờng độ để thể hiện giọng đọc của các nhân vật của ngời dẫn truyện
Ví dụ: Khi đọc bài: Thái s Trần Thủ Độ
- Cho học sinh thấy: Để đọc bài cần thể hiện 4 giọng đọc
+ Giọng đọc ngời dẫn truyện
+ Giọng đọc thái s Trần Thủ Độ
+ Giọng đọc của ngời Quân hiệu
+ Giọng đọc của linh từ Quốc mẫu
Từ đó định hớng để các em tìm ra cách đọc cho từng giọng: chẳng hạn:
- Giọng đọc của ngời dẫn truyện đọc với cờng độ cao bình thờng
- Giọng đọc của Thái s dứt khoát sảng khoái
- Giọng đọc của ngời Quân hiệu sợ sệt
- Giáo viên đọc mẫu cho học sinh nghe đồng thời tổ chức cho học sinh đọc phân vai để học sinh thấy rõ sự khác biệt về giọng của các nhân vật, từ đó cách biết lựa chọn và thể hiện giọng đọc của bài
C Kết luận.
1 Kết quả nghiên cứu:
Đến giữ kỳ I áp dụng cách làm trên khối 5 trờng tiểu học Thống Nhất Tôi đã khảo sát lại với ba bài tập đọc ở ba thể loại khác nhau
Bài 1: Thể loại thơ
Bài 2: Thể loại văn miêu tả
Bài 3: Thể loại văn hội thoại
Tôi nhận thấy chất lợng đọc của học sinh đã có sự tiến bộ, sự khác biệt cụ thể nh sau:
Khối 5 - tổng số 87 học sinh
Chất lợng đọc
Tên bài đọc
Nh đã nói ở trên: Vì ban đầu các em còn lúng túng, đang làm quen với cách dạy nên kết quả đạt cha cao Sau đó tôi tiếp tục áp dụng phơng pháp này đến hết học kỳ I chất lợng đã đợc nâng lên rõ dệt, có 100% học sinh đủ điểm đọc trong đó chất lợng học sinh khá giỏi cao đạt 69%
2 Bài học kinh nghiệm:
Qua thời gian nghiên cứu tìm hiểu và vận dụng, bản thâm tôi đã rút ra một số bài học sau:
Trang 8- Trong giờ tập đọc, phấn đấu có nhiều học sinh đợc luyện đọc thì việc luyện đọc mới có kết quả cao
- Cần tạo tâm lý vui vẻ thoải mái trong giờ tập đọc, nên tránh các quy định máy móc, mệnh lệnh khô khan nh ngồi thẳng, khoanh tay
- Phát hiện những học sinh đọc sai từ đó có cách sử sai phù hợp với từng đối t-ợng học sinh
- Ngời giáo viên phải có trình độ ngôn ngữ kiến thức văn học vốn sống nhất
định và giọng đọc chuẩn mới có tác dụng đọc mẫu để học sinh học tập
Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân tôi về "Nâng cao chất lợng đọc thành tiếng" cho học sinh lớp 5 (Phần luyện đọc)
Mặc dù có nhiều cố gắng song sáng kiến này của tôi không thể tránh khỏi những thiếu sót Xin chân thành cãm ơn sự góp ý của hội đồng khoa học để sáng kiến của tôi đợc hoàn thiện hơn
3 Kiến nghị đề xuất:
Để nâng cao tay nghề vừa hồng vừa chuyên cho bản thân, cũng nh nâng cao chất lợng dạy học tôi xin đề xuất kiến nghị với nhà trờng và Lãnh đạo Phòng giáo dục nh sau:
- Nhà trờng nên mở các buổi hội thảo để giáo viên đợc trao đổi ý kiến rút ra kinh nghiệm trong giảng dạy
- Phòng giáo dục nên mở các lớp học chuyên đề bồi dỡng cho giáo viên
Thống Nhất, ngày 27 tháng 2 năm 2008
Ngời viết
Lê Thị Nhung