Bài giảng nhi khoa bệnh thiếu vitamin a ở trẻ em

Trình bày được tầm quan trọng của thiếu vitamin A thông qua dịch tễ học.. • 2.Trình bày được nguồn cung cấp, vai trò và chuyển hóa của vitamin A trong cơ thể.. • Trẻ thiếu vitamin A ảnh

BỆNH THIẾU VITAMIN A

Ở TRẺ EM

MỤC TIÊU

• 1 Trình bày được tầm quan trọng của thiếu vitamin A

thông qua dịch tễ học

• 2.Trình bày được nguồn cung cấp, vai trò và chuyển hóa của vitamin A trong cơ thể

• 3 Xác định được nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ gây nên bệnh

• 4 Nêu được các biểu hiệu lâm sàng của bệnh

• 5 Nắm được cách điều trị và dự phòng

DỊCH TỄ

• Thiếu vitamin A : vấn đề y tế cộng đồng lớn

• Theo WHO, thiếu vit A ảnh hưởng # 1/3 trẻ từ 6-59 tháng,

tỷ lệ cao ở các nước châu Phi phía nam Sahara

(sub-Sahara Africa) (48%) và Nam Á (44%) (năm 2013)

• Trẻ thiếu vitamin A ảnh hưởng đến mắt, tăng nguy cơ bị các bệnh nhiếm trùng (viêm đường hô hấp, tiêu chảy,

sởi…)có thể dẫn đến tử vong

NGUỒN CUNG CẤP VITAMIN A

Từ thức ăn dưới 2 dạng:

• Retinol: nội tạng (đặc biệt gan, thận), các loại thịt khác và sữa, trứng ;dễ hấp thu

• Tiền vitamin A (sắc tố carotenoide): rau màu xanh đậm (rau ngót, bông cải xanh ), củ, quả màu da cam (bí đỏ, khoai lang, carot); khó hấp thu hơn 6 lần so với Retinol

CHUYỂN HÓA VITAMIN A

• Hấp thu qua ruột non nhờ mỡ, muối mật, và dịch tụy.

• Được vận chuyển từ ruột vào gan nhờ chylomicron

• Dự trữ ở gan chiếm khoảng 90% lượng vit A trong cơ thể

(retinol-binding protein)

VAI TRÒ SINH LÝ

• Vitamin tăng trưởng: cần thiết cho tăng trưởng và biệt hóa tế bào phát triển phôi, tăng trưởng trẻ em

• Tham gia vào sự nhìn: tổng hợp Rhodopsin cần cho sự nhìn khi trong bóng tối

• Cần cho quá trình biệt hóa lớp biểu mô của da, niêm, mắt

• Tham gia quá trình đáp ứng miễn dịch

NHU CẦU VITAMIN A

• Thay đổi theo lứa tuổi và giới hoặc tình trạng của phụ nữ

• Trẻ < 1 tuổi: 300 μg/ngàyg/ngày

• 1-18 tuổi: 400-600 μg/ngàyg/ngày

• Phụ nữ cho con bú: 850 μg/ngàyg/ngày

• Trong cơ thể, cứ 2 μg/ngàyg Caroten cho 1 μg/ngàyg Retinol Sự hấp thu Caroten ở ruột non không hoàn toàn, khoảng 1/3 cần

có 6 μg/ngàyg Caroten để có 1 μg/ngàyg Retinol; đối với các

Carotenoid khác là 12 μg/ngàyg

1 đơn vị quốc tế (UI) tương đương 0,3 μg/ngàyg Retinol kết

tinh

NGUYÊN NHÂN THIẾU VITAMIN A

• Khẩu phần ăn thiếu vit A, không ăn dầu, mỡ

• Rối loạn quá trình hấp thu: tắc mật, tiêu chảy kéo dài…

• Nhu cầu vitamin A tăng cao: nhu cầu ở trẻ nhỏ cao gấp

5-6 lần người lớn, nhất là khi trẻ bị bệnh (sởi, tiêu chảy,

viêm đường hô hấp)

Yếu tố nguy cơ thiếu vitamin A

- Tuổi < 5 tuổi, đặc biệt là trẻ < 1 tuổi

- Không bú sữa non, không bú mẹ Ăn dặm sớm, hay thức

ăn dặm không đủ chất

- Nhiễm trùng tái diễn nhất là ỉa chảy kéo dài

- Suy dinh dưỡng nặng

- Kiến thức của bà mẹ về dinh dưỡng thấp

LÂM SÀNG

• Triệu chứng toàn thân:

• Trẻ mệt mỏi, kém ăn, chậm lớn

• Da khô, tóc dễ rụng

• Rối loạn tiêu hóa, viêm phế quản, viêm mũi họng

• Triệu chứng đặc hiệu là ở mắt:  tiến triển âm thầm,

thường ở 2 bên mắt

LÂM SÀNG

• Phân loại theo WHO (1982)

1 XN: Quáng gà

2 X1A : Khô kết mạc

3 X1B : Vệt Bitot

4 X2: Khô giác mạc

5 X3A: Loét nhuyễn < 1/3 diện tích giác mạc

6 X3B: Loét nhuyễn > 1/3 diện tích giác mạc

7 Xs: Sẹo giác mạc

8 Xf: Khô đáy mắt

Tổn thương mắt do thiếu vit A

XÉT NGHIỆM

• Nồng độ vitamin A / máu giảm < 10 g/100ml (bình thường

20 – 50g/100 ml)

• RBP giảm (bình thường 20 – 30 g/ml)

ĐIỀU TRỊ

• Điều trị cấp cứu theo phác đồ của WHO

• Trẻ trên 1 tuổi:

• N1: 200 000 UI

• N2: 200 000 UI

• N14: 200 000 UI

• Trẻ dưới 1 tuổi: dùng nửa liều trên

• Nếu trẻ nôn, ỉa chảy: Cho tiêm bắp loại vitamin A tan trong nước với liều bằng nửa liều uống

• 4 – 6 tháng sau: 200 000 UI

ĐIỀU TRỊ

• Điều trị tại chỗ:

• Thuốc giãn đồng tử: chống dính mống mắt

ngày 2 lần

• Tra thêm dầu vitamin A giúp tái tạo biểu mô

PHÒNG BỆNH

• Dinh dưỡng: chế độ ăn có nhiều vit A

• Thuốc vitamin A: bổ sung 6 tháng 1 lần

• Trẻ < 6 tháng : Uống 50.000 UI

• 6 – 12 tháng: uống 100.000 UI

• >1 tuổi: uống 200.000 UI

• Bà mẹ sau sinh: uống ngay 200.000 UI vitamin A để tăng lượng vitamin A trong sữa

Phụ nữ có thai và cho con bú nếu nghi ngờ thiếu vitamin

A thì cho uống liều nhỏ < 10.000 UI vitamin A/ngày

Chân thành cảm ơn!