Là một giáo viên tổng phụ trách Đội được nhà trường giao cho phụ trách tổ chức các trò chơi dân gian cho học sinh, tôi luôn trăn trở và tìm các biện pháp để tổ chức các trò chơi dân gian
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
I LỜI NÓI ĐẦU:
Ngày nay công nghệ thông tin phát triển, trò chơi điện tử đã xâm nhập vào từng gia đình khiến cho tuổi trẻ học đường có thể ngồi hàng giờ trên máy vi tính Phần lớn là những trò chơi mang tính bạo lực cảm giác mạnh như đấm đá, võ thuật, …khiến cho tâm hồn trẻ thơ trong trắng có thể trở nên hung hãn, liều lĩnh Chính vì vậy mà nạn bạo lực học đường đã từng xuất hiện ở đâu đó làm cho không ít gia đình và nhà trường băn khoăn lo lắng
Trước đây công nghệ thông tin chưa phát triển trò chơi điện tử chưa xâm nhập rộng rãi vào đất nước chúng ta, thế hệ học trò như chúng tôi ngày ấy mỗi khi đến trường hay giờ ra chơi thường tụ tập nhau lại chơi những trò chơi dân gian như: “Kéo co”, “Bịt mắt bắt dê”,
“Nhảy dây”, “Đá cầu”, “Rồng rắn lên mây”, “Chơi ô ăn quan”…Sao
mà hồn nhiên đến thế Những trò chơi dân gian không những mang tính lành mạnh mà còn rèn luyện thân thể, kỹ năng tính toán và có tính cộng đồng cao Các em học sinh đều có thể tham gia và tham gia một cách nhiệt tình Bởi chính trò chơi dân gian đã mang tính thân thiện vả lại không phải đầu tư tốn kém tiền của, không mang tính phân biệt giầu nghèo giữa các em Thông qua những trò chơi dân gian mà các
em rất dễ dàng làm thân và kết bạn với nhau Đúng như PGS TS
Nguyễn Văn Huy, giám đốc bảo tàng dân tộc học Việt Nam đã nói: “
Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu những trò chơi Trò chơi dân gian không đơn thuần là một trò chơi của trẻ con mà nó chứa
Trang 2đựng cả nền văn hoá dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc Trò chơi dân gian không chỉ chấp cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển tư duy, sáng tạo, mà còn giúp các em hiểu về tình bạn, tình yêu gia đình, quê hương, đất nước Ngày nay, các em ở một xã hội công nghiệp, chỉ quen với máy móc và không có khoảng thời gian chơi cũng
là một thiệt thòi Thiệt thòi hơn khi các em không được làm quen và chơi những trò chơi dân gian của thiếu nhi ngày trước - đang ngày càng bị mai một và quên lãng, không chỉ có ở các thành phố mà còn ở
cả các vùng quê Vì thế, giúp các em hiểu và quay về nguồn với các trò chơi dân gian là một việc làm cần thiết”.
Là một giáo viên tổng phụ trách Đội được nhà trường giao cho phụ trách tổ chức các trò chơi dân gian cho học sinh, tôi luôn trăn trở và tìm các biện pháp để tổ chức các trò chơi dân gian một cách có hiệu quả nhất Sau đây tôi xin trình bầy sáng kiến kinh nghiệm của mình
với đề tài: “Một số kinh nghiệm trong việc tổ chức các trò chơi dân
gian cho học sinh Tiểu học”
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI DÂN GIAN CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC THỐNG
NHẤT
1 Thực trạng về tình hình cơ sở vật chất ở trường Tiểu học Thống Nhất:
Trường Tiểu học Thống Nhất đã được công nhận chuẩn Quốc
gia mức độ II năm học 2009- 2010 Nhà trường đã liên tục đầu tư xây dựng, tu bổ cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị, đồ dùng phục vụ
Trang 3cho công tác dạy và học nói chung Đặc biệt nhà trường có khuôn viên rộng rãi, sạch sẽ, thoáng mát rất phù hợp cho việc tổ chức các trò chơi dân gian Tuy nhiên vẫn còn một số ít trò chơi chưa được bổ
sung đồ dùng kịp thời
2 Thực trạng về việc tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học Thống Nhất:
Lâu nay, nói đến trò chơi dân gian, thường chỉ xuất hiện ở các lễ
hội mang tính truyền thống của dân tộc Việc đưa loại hình trò chơi này vào các trường phổ thông theo tinh thần chỉ đạo của Bộ GD &
ĐT là một nội dung còn khá mới mẻ
Đối với trường Tiểu học Thống Nhất, đa số giáo viên đều có nhận thức đúng đắn về vai trò và tác dụng của trò chơi dân gian trong giáo dục Song lại thiếu kinh nghiệm và vốn kiến thức cần thiết trong công tác tổ chức trò chơi dân gian nên chưa gây được nhiều hứng thú cho học sinh Nội dung trò chơi chưa phong phú, đa dạng dễ tạo cho học sinh cảm giác nhàm chán bởi chỉ một số ít trò chơi cứ lặp đi lặp lại nhiều lần Bên cạnh đó một số giáo viên chưa thực sự quan tâm và đầu tư đúng mức trong việc sưu tầm, lựa chọn trò chơi và chuẩn bị đồ dùng cho trò chơi Nên trong quá trình thực hiện còn gặp nhiều lúng túng
Thời gian tổ chức cho học sinh chơi còn hạn hẹp Công tác lập kế hoạch, kiểm tra, đánh giá của bộ phận chịu trách nhiệm chưa thường xuyên và kịp thời
3 Kết quả, hiệu quả của thực trạng:
Trang 4Sau một năm, triển khai và thực hiện trò chơi dân gian ở trường Tiểu học Thống Nhất (năm học 2008- 2009) Tôi nhận thấy tuy nhà trường có khá đầy đủ về điều kiện cơ sở vật chất nhưng kết quả thu được là chưa cao, chưa xứng đáng với tiềm năng vốn có của nhà trường Cách thức tổ chức còn máy móc, thiếu kế hoạch rõ ràng, các trò chơi còn diễn ra một cách đơn điệu nên học sinh chưa tỏ ra hứng thú với trò chơi dân gian Một số em tham gia chơi nhưng chưa nhận thức rõ ràng về vai trò tác dụng của trò chơi vì vậy việc tiếp cận, lĩnh hội các trò chơi dân gian còn hạn chế dẫn đến học sinh thường vi phạm luật chơi hoặc nhanh quên nội dung trò chơi Kết quả trên đã phản ánh việc tổ chức trò chơi dân gian chưa thực sự hấp dẫn để thu hút học sinh tham gia chơi vì vậy ở các lớp vẫn còn học sinh thích chạy nhảy, dượt đuổi với bạn trong khi chơi ở sân trường hoặc chơi các trò chơi không có nội dung tốt, dễ dẫn đến quá chớn rồi mất đoàn kết với bạn
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
Từ những thực trạng trên để tổ chức các trò chơi dân gian thực sự
hiệu quả, có sức hấp dẫn và lôi cuốn được học sinh tham gia chơi một
cách tích cực Tôi đã tập tập trung vào các giải pháp sau đây:
1 Tìm hiểu nhu cầu chơi của học sinh:
Để thực tế hơn về nhu cầu chơi của học sinh trong nhà trường, bước vào năm học 2009- 2010 tôi đã dùng phương pháp phỏng vấn ngẫu nhiên học sinh một số lớp Đa số học sinh được hỏi: Em có thích
Trang 5chơi các trò chơi dân gian không? các em đều trả lời là rất thích hoặc thích, một số ít học sinh không có câu trả lời hay trả lời không thích
Dưới đây là bảng thống kê kết quả phỏng vấn:
Lớp
TS
học
sinh
Số học sinh được phỏng vấn
Trả lời rất thích
Trả lời thích
Trả lơi không thích
Không trả lời
Từ kết quả trên tôi đã khẳng định được học sinh trường Tiểu học
Thống Nhất rất thích chơi các trò chơi dân gian
2 Tham mưu cho lãnh đạo nhà trường:
Ngay từ đầu năm học tôi đã chủ động tham mưu cho lãnh đạo nhà
trường xây dựng kế hoạch tổ chức trò chơi dân gian lồng ghép vào các tiết hoạt động ngoài giờ và triển khai cụ thể đến từng đơn vị lớp, đồng thời phổ biến một cách sâu rộng chủ trương của nhà trường về công tác tổ chức trò chơi dân gian để giáo viên và học sinh xác định tư tưởng, mục tiêu tập trung thực hiện tốt kế hoạch mà nhà trường đã đề
Trang 6ra Kịp thời mua sắm, bổ sung thêm một số đồ dùng cần thiết phục vụ cho trò chơi dân gian như: dây kéo co, bao tải, cờ, khăn,…từ nguồn kinh phí của nhà trường Vận động giáo viên và học sinh tự làm các đồ dùng đơn giản khác để làm phong phú hơn bộ đồ dùng tổ chức trò chơi dân gian trong nhà trường
3 Sưu tầm trò chơi dân gian:
Bản thân tôi đã có một vốn hiểu biết nhất định về trò chơi dân gian, bên cạnh đó tôi còn luôn tích cực tìm hiểu sưu tầm từ các nguồn thông tin khác như: Trên mạng Internet, sách báo, các chuyên đề của ngành giáo dục có liên quan đến trò chơi dân gian, tim hiểu từ những người cao tuổi…Kết quả tôi đã sưu tầm và lựa chọn được khá nhiều trò chơi dân gian góp phần cùng các giáo viên khác tạo ra nguồn tư liệu phong phú về các trò chơi dân gian Đây là những trò chơi đơn giản, ít tốn kém, phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường
II CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1 Lựa chọn các trò chơi dân gian phù hợp với lứa tuổi:
Khi lựa chọn các trò chơi dân gian cho học sinh Tiểu học tôi dựa vào các tiêu chí sau:
- Trò chơi không quá đơn giản nhưng cũng không quá phức tạp
- Đồ dùng phục vụ cho trò chơi dễ kiếm, dễ tìm
- Giúp cũng cố tư duy, ngôn ngữ, vận động, kỹ năng cho học sinh
- Gây được hứng thú, thu hút được sự chú ý của học sinh
- Có sự tham gia của tập thể lớp hoặc nhóm học sinh trong lớp
Trang 7Từ những tiêu chí trên, tôi đã lựa chọn các trò chơi sau: “Thả đỉa ba ba”, “Chuyền thẻ”, “Kéo co”, “Cướp cờ”, “Nhảy bao bố”, “Trồng nụ trồng hoa”, “Rồng rắn lên mây”, “Cá sấu lên bờ”, “Bịt mắt bắt dê”,
“Chi chi chành chành”…
Trò chơi “Kéo co” của học sinh trong tiết hoạt động ngoài giờ.
2 Chuẩn bị đồ dùng, lời ca, địa điểm trước khi tổ chức cho học sinh tham gia vào các trò chơi dân gian.
2.1 Chuẩn bị đồ dùng cho các trò chơi dân gian:
Đồ dùng của các trò chơi dân gian cũng vô cùng phong phú và đa dạng, mang tính đặc trưng và được thiết kế dựa vào cách chơi và luật chơi của từng trò chơi Mỗi trò chơi dân gian có một hoặc nhiều loại
đồ dùng tương ứng mà thiếu nó trò chơi không thể tiến hành được
Ví dụ như trò: “Chơi chuyền” đòi hỏi phải có 10 que chuyền và một đồ vật có hình khối cầu như quả bóng, quả bưởi non… Hay đơn
Trang 8giản như trò chơi “Bịt mắt bắt dê” cũng không thể được tổ chức nếu không có dải vải hoặc dải khăn bịt mắt…
Chính vì vậy, trước khi tổ chức cho học sinh chơi một trò chơi dân gian nào đó, giáo viên cần tìm hiểu kỹ lưỡng về luật chơi, cách chơi cũng như việc có hay không các đồ dùng phục vụ cho trò chơi để từ đó
có thể chuẩn bị đầy đủ các yếu tố cần thiết cho trò chơi
2.2 Dạy học sinh đọc thuộc lời ca (đối với những trò chơi có lời đồng dao):
Một đặc điểm đặc trưng của trò chơi dân gian đó là khi chơi học sinh không phải chỉ thực hiện các vận động của mình mà các em thường vừa chơi vừa hát hoặc đọc lời đồng giao nào đó Các bài đồng dao đó khiến cho không khí chơi vui vẻ, nhộn nhịp hơn Mặc dù không phải bài đồng dao nào cũng có ý nghĩa, song bài nào cũng phù hợp với tư duy hồn nhiên của học sinh Tiểu học Ví dụ như: Chơi “Chi chi chành chành”, học sinh hát “Chi chi chành chành- Cái đanh thổi lửa- Con ngựa chết trương- tam vương ngũ đế…” câu hát dường như chẳng có mạch ý nào rõ ràng, nhưng thiếu nó thì trò chơi không thể tiến hành Trò chơi chỉ có thể tổ chức khi học sinh đã thuộc lời đồng dao Chính vì vậy, tôi thường cho học sinh làm quen với lời đồng dao của các trò chơi dân gian trước Khi học sinh đã thuộc lời đồng dao, tôi tổ chức cho các em chơi các trò chơi tương ứng với lời đồng dao
đó Vì thế, học sinh đã chơi rất hứng thú và tích cực tham gia chơi
2.3 Chuẩn bị địa điểm để tổ chức trò chơi:
Trang 9Mỗi trò chơi dân gian có một cách chơi và luật chơi khác nhau.
Có những trò chơi vân động mang tính tập thể rất cao, thường có số lượng người tham gia chơi lớn và đòi hỏi địa điểm chơi phải có diện tích rộng như “Kéo co”, “Rồng rắn lên mây”, “Thả đỉa ba ba”, “Trồng
nụ trồng hoa”…
Trò chơi “Trồng nụ trồng hoa” của học sinh trong tiết hoạt động ngoài giờ.
Nhưng lại có những trò chơi tĩnh, học sinh hay chơi theo các nhóm như “Chi chi chành chành”, “Chuyền thẻ”, “Ô ăn quan”…Chính
vì vậy, giáo viên cần nắm vững cách chơi, luật chơi, đặc điểm của từng trò chơi để từ đó lựa chọn địa điểm cho phù hợp trước khi tổ chức trò chơi cho học sinh
3 Tổ chức các trò chơi phù hợp với tính chất hoạt động.
Trang 103.1 Với hoạt động ngoài trời: tận dụng không gian rộng và thoáng của
sân trường, tôi đã tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi vận động nhằm rèn luyện và phát triển thể lực cho học sinh như "Rồng rắn lên mây", "Bịt mắt bắt dê", "Nhảy dây", "Nhảy lò cò", "Thả đỉa ba ba"
3.2 Với hoạt động nhóm: tôi tổ chức cho học sinh chơi theo nhóm nhỏ
trong một không gian hẹp như: trong lớp học vào những hôm trời mưa hoặc dưới những gốc cây có bóng mát vào những hôm trời nắng to để
tổ chức các trò chơi phù hợp như: "Ô ăn quan", "Chơi chuyền"
4 Lồng ghép nội dung học tập trong trò chơi dân gian:
Bên cạnh luật chơi truyền thống, tôi đã lồng ghép khéo léo vào trò chơi những nội dung học tập nhẹ nhàng Vi dụ: trò chơi "Rồng rắn lên mây" được cải biên thêm lời: Rồng rắn lên mây/ Có cây lúc lắc/ Hỏi thăm thầy thuốc/ Có nhà hay không? Thầy thuốc trả lời: Có bài tập đọc/ Chúng ta cùng học/ Ai mà quên lời/ Là đội thua cuộc Rồi thầy thuốc yêu cầu mỗi đội chơi phải đọc đồng thanh 1, rồi 2, rồi 3 bài tập đọc - học thuộc lòng đã học trong trương trình môn Tiếng Việt của lớp tham gia chơi Đoàn rồng rắn vừa đi vừa đọc đồng thanh, đọc trôi chảy xong, thầy thuốc mới thực hiện tiếp việc hỏi han và lừa bắt khúc
"Đuôi"; đoàn rồng rắn túm đuôi nhau, vừa che chở cho "Đuôi" chạy chốn, vừa tiếp tục đọc và cười vui
Với trò chơi "Cướp cờ": Trên các lá cờ được ghi thêm các từ Học sinh phải nhận diện đúng cờ có vần theo yêu cầu của quản trò để cướp đúng Như vậy, ngoài việc phải nhanh tay, nhanh chân và khéo léo để tránh bị đối phương vỗ thua, học sinh còn phải nhanh trí, nhanh mắt
Trang 11nhận diện đúng vần được ghi trên cờ Ví dụ: Có các cờ ghi từng chữ
quân, đội, nhân, dân Nếu quản trò hô "Cờ có vần ân" thì ai cướp
được cờ ghi chữ nhân hoặc chữ dân đều được
5 Động viên tất cả học sinh tham gia vào trò chơi.
Một ưu thế của trò chơi dân gian chính là ở chỗ nó có thể dung nạp tất cả những ai muốn chơi Không bao giờ trò chơi dân gian quy định
số người chơi nhất định Vì vậy tôi luôn khuyến khích, động viên tất
cả học sinh tham gia chơi càng đông càng vui Nếu chơi "Bịt mắt bắt dê", mỗi khi có người vào thêm, vòng chỉ rộng ra một chút chứ trò chơi không thay đổi Còn trò chơi "Rồng rắn lên mây" thì thêm một người, "Cái đuôi" sẽ dài ra một chút và tất cả mọi người đếu được chơi, được chạy như nhau Những trò chơi "Thả đỉa ba ba", "Chi chi chành chành", "Nhảy lò cò", "Nhảy dây", “Mèo đuổi chuột” cũng tương tự như vậy Trong khi chơi, mọi học sinh đều bình đẳng như nhau Nếu học sinh nào ích kỷ, chơi không đúng luật chơi, chen lấn các bạn khác sẽ bị tập thể phê phán, loại trừ không cho chơi chung Qua đó tinh thần tập thể của các em được nâng lên rất nhiều
Trang 12Trò chơi “Mèo đuổi chuột” của học sinh trong tiết hoạt động ngoài giờ.
6 Hướng dẫn cách chơi một số trò chơi cụ thể:
Để giúp giáo viên có thêm tư liệu về cách tổ chức trò chơi dân
gian cho học sinh tôi đã sưu tầm và soạn thảo nội dung nhiều trò chơi, cách chơi cung cấp cho giáo viên Sau đây là một số ví dụ minh hoạ:
* Trò chơi “Nhảy bao bố”
- Cách chơi: Người chơi chia làm hai đội trở lên, thông thường
thì từ hai đến ba đội, mỗi đội phải có số người bằng nhau Mỗi đội có một ô hàng dọc để nhảy và có hai lằn mức: một xuất phát và một mức đích Mỗi đội xếp thành một hàng dọc Người đứng đầu bước vào trong bao bố hai tay giữ lấy miệng bao Sau khi nghe lệnh xuất phát người đứng đầu mỗi đội mới nhảy đến mức đích rồi lại quay trở lại mức xuất phát đưa bao cho người thứ hai Khi nào người thứ nhất
Trang 13nhảy về đến đích thì người thứ hai tiếp theo mới bắt đầu nhảy Cứ như vậy lần lượt đến người cuối cùng Đội nào về trước đội đó thắng
- Luật chơi: Người chơi nào nhảy trước hiệu lệnh xuất phát là
phạm luật, người nhảy chưa đến mức quy định mà quay lại cũng phạm luật Nhảy chưa đến đích mà bỏ bao ra cũng phạm luật và có thể bị loại khải trò chơi
* Trò chơi “Cướp cờ”
- Cách chơi: Quản trò chia tập thể chơi thành hai đội, có số
người bằng nhau mỗi đội có từ 5-6 bạn, đứng hàng ngang ở vạch xuất phát của đội mình Đếm theo số thứ tự 1,2,3,4,5…các bạn phải nhớ số của mình Khi quản trò gọi tới số nào thì số đó của hai đội nhanh chóng chạy đến vòng và cướp cờ Khi quản trò gọi số nào thì số đó phải về Mỗi lúc quản trò có thể gọi ba bốn số
- Luật chơi: Khi đang cầm cờ nếu bạn vỗ vào người là thua
cuộc Khi lấy được cờ chạy về vạch xuất phát của đội mình không bị bạn vỗ vào người là thắng cuộc Khi có nguy cơ bị vỗ vào người thì được phép bỏ cờ xuống đất để tránh bị thua Số nào vỗ số đó không được vỗ vào số khác Nếu bị số khác vỗ vào là không thua Số nào bị thua rồi quản trò không gọi số đó chơi nữa Người chơi không được
ôm, giữ nhau cho bạn cướp cờ Người chơi tìm cách lừa đối phương
để mang cờ về Lựa chọn sân bãi phù hợp để tránh nguy cơ, cờ ra khỏi vòng tròn, để cờ lại vòng tròn chỉ được cướp cờ trong vòng tròn Khoảng cách cờ đến hai đội bằng nhau
* Trò chơi “Ca sấu lên bờ”