CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUY TRÌNH VẬN TẢI ĐƯỜNG BIỂN, ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG VÀ BẢO HIỂM HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU
VẬN TẢI
1.1 Các khái niệm chung 1.1.1 Khái niệm về vận tải
Vận tải là hoạt động kinh tế quan trọng giúp di chuyển con người và hàng hóa từ địa điểm này sang địa điểm khác Nhờ vào vận tải, khoảng cách không gian được chinh phục, tạo ra giá trị gia tăng cho hàng hóa và đáp ứng nhu cầu di chuyển của con người.
1.1.2 Khái niệm về hoạt động vận tải
Hoạt động vận tải là hình thức chuyên chở hàng hóa giữa các quốc gia, thực hiện qua nhiều phương thức như đường biển, hàng không, đường bộ và đường sắt Vận tải ngoại thương đề cập đến việc chuyên chở hàng hóa vượt ra ngoài biên giới của ít nhất một quốc gia, bao gồm cả việc vận chuyển hàng từ khu chế xuất đến thị trường tiêu thụ và ngược lại.
1.1.3 Đặc điểm của hoạt động vận tải
Sản phẩm của hoạt động vận tải là vô hình, không dự trữ được
Môi trường sản xuất của vận tải là không gian
Quá trình sản xuất của vận tải là làm thay đổi vị trí, làm tăng giá trị hàng hóa
1.1.4 Ưu, nhược điểm của một số phương thức vận tải 1.1.4.1 Vận tải đường thủy Ƣu điểm Nhƣợc điểm
- Năng lực vận chuyển lớn thích hợp cho tất cả các loại hàng hóa đặc biệt là hàng có giá trị thấp
- Chi phí xây dựng các tuyến đường thấp, phần lớn là tự nhiên nên không tốn nhiều
- Phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên, điều kiện hàng hải, những rủi ro thường gặp như mưa, bão, mắc cạn, đâm phải đá ngầm, cướp biển…
Tốc độ vận chuyển thấp ảnh hưởng đến hiệu quả xây dựng và bảo trì Để tối ưu hóa quy trình, cần xem xét nguyên vật liệu và nhân công Các kênh đào do con người xây dựng, như kênh Suer, cũng cần được quản lý và duy tu hợp lý.
- Giá thành vận tải thấp
- Cự ly vận chuyển trung bình lớn
- Tiêu hao nhiên liệu trên một tấn trọng tải thấp
- Tính đều đặn và linh hoạt kém
- Thời gian giao nhận hàng hóa chậm do sức chở quá nhiều
- Đầu tư xây dựng, cơ sở vật chất kỹ thuật tốn kém
1.1.4.2 Vận tải đường hàng không
1.1.4.3 Vận tải đường bộ Ƣu điểm Nhƣợc điểm
- Tính linh hoạt và cơ động cao, ô tô nhỏ gọn có khả năng hoạt động ở mọi nơi từ thành thị đến nông thôn, từ miền xuôi đến miền ngược
- Không bị lệ thuộc vào đường xá, bến bãi
- Có các quy trình kỹ thuật không quá phức tạp như các phương tiện vận tải khác
- Thời gian giao nhận hàng hóa nhanh chóng
- Tốc độ vận chuyển khá cao
- Trọng tải nhỏ, chuyên chở hàng hóa có khối lượng nhỏ nên chi phí lớn
- Vận chuyển trên đoạn đường ngắn
- Hệ số sử dụng thời gian thấp, thường xuyên chạy không tải
- Hạn chế mặt hàng chuyên chở Ƣu điểm Nhƣợc điểm
- Tuyến đường trong vận tải đường hàng không là không trung, và hầu như là đường thẳng, không phụ thuộc vào địa hình, không phải đầu tư xây dựng
- Tốc độ vận tải cao, thời gian vận tải ngắn
- Cung cấp dịch vụ chất lượng cao
- Giá thành vận tải cao
- Hạn chế vận tải các mặt hàng cồng kềnh, giá trị thấp, khối lượng lớn
- Đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật tốn kém
- Tính linh hoạt kém luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
- Đầu tư cơ sở vật chất, phương tiện ít tốn kém
- Phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên
1.1.4.4 Vận tải đường sắt Ƣu điểm Nhƣợc điểm
- Năng lực vận chuyển lớn
- Tốc độ vận chuyển tương đối cao, thuận lợi cho việc vận chuyển các mặt hàng tươi sống, thời vụ
- Giá thành trong vận tải đường sắt tương đối thấp
- Vận tải đường sắt có khả năng vận chuyển suốt ngày đêm, tính linh hoạt ổn định
Vận tải đường sắt có ưu điểm nổi bật là ít phụ thuộc vào thời tiết và khí hậu, cho phép chuyên chở hàng hóa liên tục, đúng giờ và an toàn hơn so với các phương thức vận tải khác Điều này giúp chủ hàng giao hàng đúng thời hạn, đảm bảo chất lượng và tránh được khiếu nại, kiện tụng trong tương lai.
- Đầu tư cơ sở kỹ thuật hạ tầng khá tốn kém
- Hạn chế vận tải xuyên quốc gia xuyên châu lục do không thống nhất kích cở đường ray
- Bị ảnh hưởng bởi thiên tai, chiến tranh, địch họa
1.2 Qui trình thuê tàu biển 1.2.1 Qui trình thuê tàu chợ 1.2.1.1 Khái niệm tàu chợ, thuê tàu chợ
Tàu chợ là loại tàu hoạt động thường xuyên trên một tuyến đường cố định, dừng tại các cảng quy định và tuân theo lịch trình đã được ấn định Vì hoạt động trên tuyến đường nhất định, tàu chợ còn được gọi là tàu định tuyến Lịch trình chạy tàu thường được các hãng tàu công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng để phục vụ nhu cầu của khách hàng.
Khái niệm thuê tàu chợ luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Thuê tàu chợ, hay còn gọi là lưu cước tàu chợ (liner booking), là quá trình mà chủ hàng (shipper) yêu cầu chủ tàu (ship owner) thông qua người môi giới (broker) để thuê một phần của chiếc tàu nhằm vận chuyển hàng hóa từ cảng này đến cảng khác Chủ hàng sẽ chấp nhận thanh toán cước phí theo một biểu cước phí đã được định sẵn.
Mối quan hệ giữa chủ hàng và người chuyên chở được điều chỉnh bằng một văn bản gọi là vận đơn đường biển (Bill of Lading)
1.2.1.2 Đặc điểm cơ bản của tàu chợ
Tàu chợ thường chở hàng bách hóa có khối lượng nhỏ, thường là mặt hàng khô hoặc hàng có bao bì, container
Tàu chợ có cấu tạo phức tạp hơn so với các loại tàu khác, với nhiều boong, hầm hàng và miệng hầm (mỗi tàu có từ 4 đến 5 miệng hầm) Trọng tải trung bình của tàu chợ dao động từ 10.000 đến 20.000 tấn, tốc độ trung bình đạt từ 17 đến 20 dặm, và sử dụng cần cẩu có trọng tải từ 2,5 đến 7 tấn Các điều kiện chuyên chở được quy định bởi các hãng tàu và được in sẵn trên vận đơn đường biển để phát hành cho người gửi hàng.
Phương thức thuê tàu chợ không chỉ điều chỉnh mối quan hệ giữa người chuyên chở và người gửi hàng mà còn ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa người chuyên chở và người nhận hàng.
1.2.1.3 Ƣu, nhƣợc điểm của việc thuê tàu chợ
Số lượng hàng gửi không hạn chế
Việc bốc dỡ thường do chủ tàu đảm nhận cho nên đơn giản được thủ tục
Chủ hàng có thể dễ dàng và thuận tiện tính toán các điều kiện giao nhận, chi phí cước và thời gian giao hàng dự kiến nhờ vào lịch trình tàu đã được định sẵn.
Thủ tục thuê tàu, lưu cước đơn giản, nhanh chóng (có thể đặt trước chỗ thuê tàu qua điện thoại hoặc qua Internet)
Nhược điểm luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Cước thuê tàu cho một đơn vị hàng hóa chuyên chở thường cao hơn so với cước thuê tàu chuyến, vì đã bao gồm chi phí xếp dỡ Hơn nữa, tàu chợ thường không tận dụng hết trọng tải, chỉ đạt khoảng 75%, do đó cần tính cả phần tàu chạy không hàng.
Người thuê tàu chợ không có quyền tự do thương thảo các điều kiện chuyên chở, mà phải tuân theo các điều khoản đã được in sẵn ở mặt sau của vận đơn.
Phương thức chuyên chở này không linh hoạt nếu như cảng xếp hoặc dỡ nằm ngoài hành trình qui định của tàu
1.2.1.4 Các loại chi phí phải trả khi thuê tàu chợ
Cước tàu chợ được xác định bởi chủ tàu thông qua biểu cước, trong đó quy định mức cước cho từng mặt hàng hoặc nhóm hàng dựa trên trọng lượng, kích thước hoặc giá trị hàng hóa (Liner freight rates) Trong lĩnh vực kinh doanh tàu chợ, cước phí được phân chia thành hai loại: cước phí cơ bản và phụ phí.
Cước phí cơ bản (Basic Freight Rates)
- Cước tối thiểu (Minium Freight Rates) : quy định cho trọng lượng hàng tối thiểu để được định cước
- Cước hàng gói nhỏ (Parcel Freight Rates) : thường là hàng có trọng lượng không đáng kể, không ghi sổ
Cước thỏa thuận (Open Rates) được áp dụng cho hàng hóa có khối lượng lớn nhưng giá trị thấp, khi chủ hàng không muốn vận chuyển bằng tàu chuyến Trong trường hợp này, hai bên sẽ tiến hành thương lượng và chủ tàu sẽ quy định mức giá cước phù hợp.
Ngoài ra còn có cước hàng đặc biệt, cước hàng nguy hiểm, cước hàng hóa là súc vật sống, cước hàng hóa đông lạnh và hàng mát
Phụ phí cước biển (Additional Fees)
Các khoản phụ phí là những chi phí tính thêm vào cước biển trong biểu giá của hãng tàu, nhằm bù đắp cho các chi phí phát sinh do những nguyên nhân cụ thể như biến động giá nhiên liệu hoặc bùng phát chiến tranh Những phụ phí này thường xuyên thay đổi và có thể được thông báo cho người gửi hàng trong thời gian ngắn trước khi áp dụng.
Các phụ phí thường gặp trong vận tải container đường biển
- BAF (Bunker Adjustment Factor): Phụ phí biến động giá nhiên liệu
Phụ phí điều chỉnh nhiên liệu là khoản phí mà hãng tàu thu từ chủ hàng nhằm bù đắp chi phí phát sinh do biến động giá nhiên liệu, tương đương với thuật ngữ FAF (Fuel Adjustment Factor).
- CAF (Currency Adjustment Factor): Phụ phí biến động tỷ giá ngoại tệ
- CIC (Container Imbalance Charge): Phụ phí mất cân đối vỏ container
BẢO HIỂM
1.4 Khái quát về bảo hiểm chuyên chở hàng hoá xuất nhập khẩu 1.4.1 Định nghĩa bảo hiểm chuyên chở hàng hoá xuất nhập khẩu
Bảo hiểm là phương pháp chia sẻ rủi ro, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho cá nhân hoặc nhóm nhỏ khi gặp tổn thất Theo E.V.Côlônin, bằng cách thu phí từ nhiều người dựa trên mức độ rủi ro của họ, bảo hiểm tạo ra một quỹ chung Quỹ này sẽ bồi thường cho những người gặp thiên tai hoặc tai nạn bất ngờ, làm cho những tổn thất nghiêm trọng trở nên nhẹ nhàng hơn cho cả cộng đồng tham gia bảo hiểm.
Bảo hiểm chuyên chở hàng hoá xuất nhập khẩu là cam kết bồi thường của công ty bảo hiểm cho người mua khi xảy ra rủi ro, tổn thất hoặc tai nạn đối với hàng hoá trong quá trình vận chuyển Người được bảo hiểm cần đóng phí bảo hiểm theo các điều kiện đã quy định trong hợp đồng.
1.4.2 Bản chất của bảo hiểm
Bảo hiểm là cơ chế phân chia tổn thất do rủi ro giữa những người tham gia, giúp mọi người cùng chia sẻ gánh nặng tài chính khi xảy ra sự cố.
1.4.3 Tác dụng của việc mua bảo hiểm chuyên chở hàng hoá xuất nhập khẩu
Giảm thiểu rủi ro cho hàng hóa xuất nhập khẩu trong quá trình vận chuyển giữa nước xuất khẩu và nước nhập khẩu thông qua sự phối hợp của công ty bảo hiểm, tăng cường công tác bảo quản và kiểm tra, đồng thời áp dụng các biện pháp phòng ngừa để hạn chế tổn thất.
Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế quốc dân, giúp tiết kiệm chi phí và tăng thu ngoại tệ cho nhà nước Việc áp dụng các điều kiện giao hàng như FOB, CNF, FCA cho hàng nhập khẩu và CIF, CIP cho hàng xuất khẩu sẽ tạo ra sự cạnh tranh giữa bảo hiểm trong nước và quốc tế.
Khi các công ty gặp phải tổn thất hàng hóa, họ sẽ nhận được khoản bồi thường nhất định, giúp bảo vệ tài chính và duy trì hoạt động kinh doanh.
Tư cách, nghĩa vụ và quyền lợi của các bên tham gia bảo hiểm đã trở thành nguyên tắc quan trọng trong thương mại quốc tế Khi hàng hóa xuất nhập khẩu gặp rủi ro và gây ra tổn thất, các bên sẽ nhận được sự hỗ trợ pháp lý từ công ty bảo hiểm trong trường hợp xảy ra tranh chấp với hãng tàu hoặc các bên liên quan.
1.4.4 Vai trò của bảo hiểm chuyên chở hàng hoá xuất nhập khẩu
Vận tải biển có ảnh hưởng lớn đến sự an toàn của hàng hóa trong quá trình chuyên chở Do đó, vai trò của bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu qua đường biển ngày càng trở nên quan trọng và cần thiết.
Hàng hoá xuất nhập khẩu cần vượt qua biên giới của nhiều quốc gia, trong khi người xuất khẩu và nhập khẩu thường ở xa nhau Do không thể trực tiếp giám sát hàng hoá trong quá trình vận chuyển, việc tham gia bảo hiểm cho hàng hoá là cần thiết Bảo hiểm đóng vai trò như một người bạn đồng hành đáng tin cậy cho người được bảo hiểm.
Vận tải đường biển thường đối mặt với nhiều rủi ro như thiên tai, tai nạn bất ngờ, và các sự cố khác như mắc cạn, đâm va, đắm chìm, cháy nổ, mất cắp, cướp biển, bão, lốc, và sóng thần, mà con người không thể kiểm soát Do hàng hóa xuất nhập khẩu chủ yếu được vận chuyển bằng đường biển, đặc biệt ở các quốc gia quần đảo như Anh, Singapore, Nhật Bản và Hồng Kông, việc tham gia bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu là rất cần thiết.
Theo hợp đồng vận tải, người chuyên chở chỉ chịu trách nhiệm về tổn thất hàng hóa trong một phạm vi nhất định Trên vận đơn đường biển, nhiều rủi ro được các hãng tàu loại trừ trách nhiệm, và các công ước quốc tế như Hague, Hague Visby, Hamburg cũng quy định mức miễn trách nhiệm cho người chuyên chở Do đó, các nhà kinh doanh cần tham gia bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu để bảo vệ lợi ích của mình.
Hàng hoá xuất nhập khẩu thường có giá trị cao và khối lượng lớn, do đó, việc tham gia bảo hiểm cho những hàng hoá này là cần thiết để giảm thiểu thiệt hại do các rủi ro có thể xảy ra.
Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu, đặc biệt là vận chuyển bằng đường biển, đã có lịch sử lâu dài và trở thành một tập quán quốc tế trong hoạt động ngoại thương.
Tham gia bảo hiểm cho hàng hóa xuất nhập khẩu qua đường biển là rất quan trọng, ngày càng khẳng định vai trò thiết yếu của nó trong thương mại quốc tế.
1.4.5 Các nguyên tắc cơ bản của bảo hiểm
Bảo hiểm chỉ áp dụng cho các rủi ro tai nạn bất ngờ và không lường trước, theo nguyên tắc “trung thực tuyệt đối” Theo Điều 204 Bộ luật Hàng Hải Việt Nam 1990, người được bảo hiểm phải cung cấp đầy đủ thông tin liên quan đến hợp đồng bảo hiểm, ảnh hưởng đến khả năng xảy ra hiểm hoạ và quyết định của người bảo hiểm, trừ những thông tin mà mọi người đã biết hoặc người bảo hiểm đã nắm rõ.
Hai, có “quyền lợi bảo hiểm” thực sự, với nguyên tắc “bồi thường”