Nâng cao năng lực cạnh tranh của các tạp chí ban đảng trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế

Bằng các phương pháp hoạt động phong phú, vừa đảm bảo tính đặcthù tạp chí theo tôn chỉ, mục đích của từng cơ quan báo chí, vừa thực hiệnnhiệm vụ tuyên truyền chung, các tạp chí của các b

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của Đề tài

Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khoá X (8/2007) về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới đã khẳng

định vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của công tác tư tưởng, lí luận, báo chítrong việc bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,quan điểm, đường lối của Đảng, làm cho hệ tư tưởng của Đảng, của giai cấpcông nhân, lí tưởng xã hội chủ nghĩa, những giá trị tốt đẹp trong truyền thốngvăn hoá dân tộc, những tinh hoa văn hoá thế giới chiếm vị trí chủ đạo trongđời sống tinh thần xã hội

Trong bối cảnh cách mạng khoa học và công nghệ phát triển như vũbão; toàn cầu hóa và kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ, báo chí thế giới vàbáo chí Việt Nam chỉ có thể vượt qua thách thức, chớp lấy thời cơ để pháttriển một khi chấp nhận dấn thân vào môi trường cạnh tranh bình đẳng, quyếtliệt

Tháng 11 năm 2008, Viện Báo chí Mỹ đã tổ chức một cuộc họp thượngđỉnh với sự tham gia của 50 nhà lãnh đạo báo chí nước này với mục đích tìmgiải pháp cứu các tờ báo in thoát khỏi cơn khủng hoảng Câu hỏi: “Báo in:Phát triển hay là chết?” không chỉ dành cho nền báo chí Mỹ Tiến trình toàncầu hóa và hội nhập đã và đang tác động nhiều mặt đến sự phát triển của nềnbáo chí Việt Nam Ở nước ta, ngành truyền hình, các trang báo điện tử và cáctrang thông tin điện tử phát triển mạnh mẽ Mới đây, ngày 11-11-2013, Tạpchí Thế giới Mới – món ăn tinh thần không thể thiếu trong suốt những năm

1990 và đầu năm 2000, với đỉnh cao là 70.000 bản/kỳ tuyên bố ra số cuốicùng và buộc phải đình bản vì những khó khăn về tài chính Do đó, để tồn tại,các tòa soạn báo in (trong đó có tạp chí các ban đảng) đang nỗ lực tìm kiếmcác biện pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh bằng cách song song với sự

thay đổi nội dung và hình thức của ấn phẩm, tìm ra những giải pháp mớinhằm tiếp cận và chiếm lĩnh công chúng.

Thời đại khoa học công nghệ phát triển như vũ bão, mạng xã hội, nhiều loại hình báo chí mới xuất hiện, ngày càng phong phú, đa dạng và cơ chế thị trường giàu tính cạnh tranh buộc các tạp chí các ban đảng phải đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ

Trong bộ máy tổ chức của hầu hết các ban đảng trung ương đều có một

cơ quan ngôn luận của mỗi ban, đó là những tạp chí có tính nghiệp vụ vàhướng dẫn nghiệp vụ công tác đảng Các tạp chí ban đảng nằm trong hệ thốngbáo đảng, là một bộ phận quan trọng của hệ thống báo chí nước ta hiện nay

Các báo, tạp chí điện tử, mạng xã hội, trang thông tin điện tử có nhiều

ưu thế về tính thời sự, tiện sử dụng, tương tác với bạn đọc đang ngày càng lấnlướt báo, tạp chí in Cho dù các ban đảng đã mở các trang mạng điện tử cũngkhó cạnh tranh về nội dung với các báo, tạp chí khác bởi những quy định,nguyên tắc về nội dung của một tờ báo, tạp chí của Đảng

Trong cơ chế thị trường định hướng XHCN, ngay trong cùng một loạihình báo, tạp chí in hay điện tử, tính cạnh tranh là tất yếu và ngày càng gaygắt Báo chí nói chung và tạp chí các ban đảng nói riêng đang vận hành theo 3

cơ chế tài chính chủ yếu là sự nghiệp có thu, tự cân đối và tự hạch toán Xuhướng chung là giảm bao cấp, tiến tới tự cân đối và hạch toán Như một lẽ tấtyếu, những điều không phù hợp với thực tiễn cuộc sống sẽ phải dần điềuchỉnh nếu không muốn trở thành yếu tố tụt hậu, cản trở sự phát triển Sự “sáthạch” của cuộc cạnh tranh này sẽ không loại trừ một lĩnh vực nào Báo chí,trong đó có hệ thống tạp chí các ban đảng không là một ngoại lệ Những đòihỏi phải cải tiến để thích ứng nhanh về nhu cầu thông tin bởi mặt bằng nhậnthức ngày càng cao của công chúng đối với hệ thống tạp chí các ban đảng trởnên bức thiết hơn bao giờ hết

Trong xu thế cạnh tranh gay gắt giữa các loại hình báo chí hiện nay, tạpchí các ban đảng đứng trước áp lực thực sự Nếu vẫn cách làm tuyên truyềntheo kiểu cũ thì không thu hút độc giả, không đáp ứng nhu cầu thực tiễn vàyêu cầu nhiệm vụ Điều đó đòi hỏi phải tìm ra giải pháp tạo ra sự tồn tại tronggiai đoạn đổi mới và hội nhập quốc tế Tạp chí các ban đảng sẽ vẫn giữ địnhhướng nhưng đổi mới nội dung, hình thức, đầu tư hợp lý, thích đáng và kịpthời.

Các tạp chí ban đảng ngày có vị trí, vai trò quan trọng, đặc biệt trong công tác đảng So với nhu cầu, yêu cầu của bạn đọc, các tạp chí ban đảng còn nhiều hạn chế, bất cập.

Thời gian vừa qua, cùng với sự chuyển mình của cả hệ thống báo đảngtrước những yêu cầu đòi hỏi của công chúng, tạp chí các ban đảng đã có nhiềucải tiến, nâng cấp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh

Các tạp chí ban đảng đã bám sát chức năng, nhiệm vụ của ban đảngTrung ương, thực hiện các phương thức hoạt động phù hợp thu được kết quảkhả quan Bằng các phương pháp hoạt động phong phú, vừa đảm bảo tính đặcthù tạp chí theo tôn chỉ, mục đích của từng cơ quan báo chí, vừa thực hiệnnhiệm vụ tuyên truyền chung, các tạp chí của các ban đảng đã khẳng định vịtrí quan trọng trong hệ thống báo chí và đời sống xã hội; tham gia tích cựccông tác tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luậtcủa Nhà nước, góp phần nâng cao nhận thức chính trị, kiến thức lý luận trênnhiều lĩnh vực đối với cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân; làm tốtthông tin hai chiều, tham mưu giúp Đảng, Chính phủ lãnh đạo, điều hành đấtnước, góp phần vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nâng cao vị thế,

uy tín Việt Nam trên trường quốc tế, củng cố niềm tin của nhân dân đối với sựlãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước

Căn cứ chức năng, nhiệm vụ được giao, các tạp chí đã bám sát nhữngquan điểm, đường lối của Đảng về công tác xây dựng đảng, tuyên truyền,hướng dẫn có hiệu quả nhiệm vụ xây dựng Đảng trên tất cả các lĩnh vực tổchức, tuyên giáo, kiểm tra, dân vận Các tạp chí đã thông tin đúng, kịp thời,

có chiều sâu, phù hợp với đối tượng phục vụ chính Các tạp chí đã đăng tảinhững hướng dẫn quan trọng giúp độc giả trong cả nước, cụ thể hơn là nhữngđộc giả làm công tác xây dựng đảng trong toàn Đảng nắm chắc hơn nhữngquan điểm đường lối, chủ trương, chính sách, của Đảng trên các lĩnh vực, gópphần đắc lực thực hiện chỉ thị, nghị quyết của Đảng Qua những bài viết, bàinghiên cứu, các tạp chí đã đưa ra một số kiến nghị, đề xuất với các ban đảng,qua đó, các ban đảng tham mưu cho Đảng những chủ trương quan trọng

Xây dựng Đảng vốn là đề tài khó không chỉ về nội dung mà về cách thểhiện Do đó, các tạp chí ban đảng thường khô khan, ít hấp dẫn, khó thu hútbạn đọc Nội dung ít có những phát hiện mới, phản biện, thường theo xuhướng một chiều, minh họa là chính

Mặc dù có nhiều cố gắng, song với đặc thù là những tạp chí, với tầnsuất phát hành 1kỳ/tháng, nên nhìn chung, tính thời sự của các tạp chí khôngcao Nhiều hướng dẫn đưa ra trên các tạp chí còn tương đối chậm so vớinhững diễn biến mau lẹ của thực tế tình hình công tác đảng ở nhiều tổ chức,đơn vị trong toàn Đảng, vì thế, với có nhiều trường hợp, các tạp chí chưa thực

sự làm tốt nhiệm vụ hướng dẫn nghiệp vụ Tuy tạp chí các ban đảng giữ vữngtôn chỉ, mục đích, không chệch hướng, không giật gân câu khách, không chạytheo lợi nhuận nhưng hạn chế lớn nhất, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranhcủa hiện nay là tính chuyên nghiệp, tính hiện đại chưa đáp ứng được yêu cầubạn đọc; khả năng định hướng dư luận xã hội, tính chiến đấu và thuyết phụcchưa cao, chưa thực sự hướng tới đối tượng là những người trực tiếp làm côngtác đảng ở cơ sở

Hình thức trình bày tạp chí của các ban đảng chậm đổi mới, chất lượng

in ấn chưa cao, chưa tạo được sự hấp dẫn, thu hút bạn đọc, làm hạn chế nănglực cạnh tranh của tạp chí

Tổ chức, hoạt động của các tạp chí theo yêu cầu chức năng, nhiệm vụkhác nhau nhưng đều phải tuân theo cơ chế, nguyên tắc, quy định hoạt độngtài chính chung của Văn phòng Trung ương Đảng, chưa có những quy địnhđặc thù phù hợp với yêu cầu đặc thù tạp chí, nên chưa tạo điều kiện phát triểnhoạt động và nâng cao chất lượng nội dung, hình thức tạp chí, làm hạn chế sốlượng phát hành tạp chí, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các tạp chí

Tuy phát hành qua bưu điện, nhưng trên thực tế, các tạp chí vẫn pháthành theo “đơn đặt hàng” của các ban đảng theo hệ thống ngành dọc, chưaphản ánh đúng thực chất nhu cầu cần thông tin và “mua” của các địa phương,đơn vị

Về tổ chức, do các tạp chí là đơn vị trực thuộc các ban đảng với phạm

vi chức năng, nhiệm vụ khác nhau nên hoạt động của các tạp chí phụ thuộcnhiều vào công tác của từng ban; tính độc lập, tính chuyên nghiệp về báo chíchưa cao; việc sắp xếp, phân công, điều chuyển cán bộ tạp chí theo quy trình

ít có sự khác biệt so với quy trình bố trí cán bộ của các vụ, đơn vị khác.Không ít trường hợp có một số cán bộ được tuyển dụng vào các ban đảng, dokhông đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ của các vụ, đơn vị lại được bố tríchuyển về công tác tại tạp chí, một số khác không có trình độ chuyên môn vànghiệp vụ báo chí nhưng do có sự tác động của nhiều phía để vào làm tạp chí,dẫn đến thời gian bồi dưỡng, nâng cao trình độ nghiệp vụ đối với cán bộ kéodài, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của tạp chí

Việc xây dựng thành lập ban chỉ đạo, hội đồng chỉ đạo, hội đồng biêntập còn chưa thống nhất, hoạt động không thường xuyên, nhiều thành viêntham gia là các nhà khoa học, hoặc là các đồng chí lãnh đạo cao cấp, có uy tín

nhưng ít thời gian, lại được nhiều tạp chí mời tham gia, trong khi chế độ bồidưỡng phụ cấp hàng tháng theo quy định chung quá thấp nên khó phát huyđược khả năng đóng góp cùng một lúc cho nhiều tạp chí.

Hơn nữa, các tạp chí ban đảng đã quá quen với nếp làm báo cũ, sức ỳlớn do cơ chế bao cấp Nâng cao năng lực cạnh tranh đòi hỏi phải có tư duyđổi mới, có nguồn nhân lực, vật lực đảm bảo, chủ bút có tâm, có tài, cây bút

có nghị lực

Xuất phát từ sự cấp thiết về lý luận và thực tiễn đó, tác giả lựa chọn đề

tài “Nâng cao năng lực cạnh tranh của các tạp chí ban đảng trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế” làm đề tài luận án tiến sĩ, chuyên ngành Báo chí

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, Luận án thực hiện một sốnhiệm vụ nghiên cứu sau đây:

- Làm rõ những vấn đề lý luận về năng lực cạnh tranh của tạp chí banđảng: khái niệm "cạnh tranh", "tạp chí các ban đảng", "năng lực cạnh tranhcủa tạp chí các ban đảng"; những tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh củatạp chí các ban đảng; những yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh của tạpchí ban đảng

- Đánh giá đúng thực trạng năng lực cạnh tranh của các tạp chí các banđảng

- Dự báo xu hướng cạnh tranh của tạp chí các ban đảng và đề xuất cácgiải pháp và những kiến nghị nâng cao năng lực cạnh tranh của các tạp chíban đảng trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Năng lực cạnh tranh của các tạp chí ban đảng

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận án nghiên cứu năng lực cạnh tranh của các tạp chí ban đảng, tậptrung vào các mặt: nội dung thông tin, hình thức thể hiện, phương thức pháthành, công tác bạn đọc, thu hút quảng cáo

Luận án chọn 4 tạp chí: Tạp chí Xây dựng Đảng, Tạp chí Dân vận, Tạpchí Kiểm tra, Tạp chí Tuyên giáo vì các lý do sau đây: Tạp chí Xây dựngĐảng (Ban Tổ chức Trung ương), Tạp chí Tuyên giáo (Ban Tuyên giáo Trungương), Tạp chí Dân vận (Ban Dân vận Trung ương) và Tạp chí Kiểm tra (Uỷban Kiểm tra Trung ương) có hoạt động thực sự theo tính chất của một cơquan báo chí (ấn phẩm xuất bản định kỳ, phát hành rộng rãi (qua hệ thốngbưu điện và tổ chức ngành dọc), có bộ máy tương ứng là một cơ quan báo chí

Thời gian khảo sát: từ năm 2006-2010

4 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

4.1 Câu hỏi nghiên cứu

- Các tạp chí ban đảng cần đáp ứng những tiêu chí nào để nâng caonăng lực cạnh tranh?

- Thực tế năng lực cạnh tranh của các tạp chí ban đảng hiện nay cónhững bất cập gì và nguyên nhân của những bất cập đó?

- Cần thực hiện những giải pháp nào để khắc phục những bất cập vànâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đổi mới hiện nay?

4.2 Giả thuyết nghiên cứu

- Xu thế vận động phát triển về nội dung, hình thức, đối tượng côngchúng, tạp chí các ban đảng sẽ phải cạnh tranh với hệ thống báo in trongnước, với hệ thống các tạp chí khoa học chuyên ngành và cạnh tranh ngaytrong hệ thống tạp chí các ban đảng với nhau Các tạp chí các ban đảng cầnđáp ứng các tiêu chí sau để nâng cao năng lực cạnh tranh: nội dung thông tin,hình thức thể hiện, phương thức phát hành, tương tác công chúng, thu hútquảng cáo

- Tạp chí các ban đảng bên cạnh những thuận lợi như có sự quan tâmcủa cơ quan chủ quản, năng lực của các cơ quan, năng lực của đội ngũ cán bộthì sẽ gặp không ít những khó khăn do sức ép của sự phát triển của phátthanh, truyền hình, internet… Cơ chế hoạt động cũng sẽ thay đổi các tạp chítrong hệ thống ban đảng sẽ không còn được bao cấp, mà phải tự hạch toán, tự

bù đắp một phần hoặc toàn bộ chi phí, tự lo đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật, đờisống cho cán bộ, phóng viên và làm nghĩa vụ với Nhà nước, với cơ quan chủquản, trong khi vẫn phải đảm bảo nhiệm vụ chính trị, phải chấp hành đúngluật pháp và quy định các cơ quan báo chí phải cạnh tranh để tồn tại và pháttriển

Các tạp chí không thể không cải tiến nội dung, hình thức thông tin,cách in ấn và trình bày, cố gắng nắm bắt nhu cầu bạn đọc Tạp chí các banđảng đang có những mâu thuẫn trong quá trình cạnh tranh: muốn đổi mớihình thức cho bắt mắt nhưng phụ thuộc vào nội dung quy định, muốn mởrộng quy mô nhưng đối tượng phục vụ chính chỉ trong các tổ chức đảng,muốn đổi mới nội dung, đề cập những vấn đề gai góc của cuộc sống nhưng bịgiới hạn bởi quy định tuyên truyền

Tạp chí các ban đảng không thể buộc công chúng mua mà phải cóchiến lược phát hành để đến được với công chúng; chủ động phát hành nhanh

và rộng, quan tâm đến hiệu quả trực tiếp của hoạt động báo chí Các tạp chícũng phải mở rộng quảng cáo, các hoạt động sau mặt báo, phải lo cải thiệnđời sống cán bộ, phóng viên, mở rộng quan hệ giao lưu với cơ quan báo chítrong nước và nước ngoài

Các tạp chí phải từng bước hiện đại hóa cơ sở thiết bị, phương tiệnnghiệp vụ, khơi dậy được nhiều tiềm năng của lực lượng làm báo trong nước

và đổi mới cách thức hành nghề để có thể hòa nhập với báo chí thế giới

Trong nền kinh tế thị trường, mối quan hệ cạnh tranh và hợp tác giữacác tạp chí đôi khi phức tạp Các cơ quan báo chí được phân công theo chứcnăng, nhiệm vụ, tôn chỉ, mục đích và phạm vi hoạt động, nếu không có sựphân công và hợp tác hợp lý, cạnh tranh lành mạnh, trên cơ sở tôn chỉ, mụcđích từng cơ quan tạp chí, có sản phẩm chất lượng cao, giá thành hạ, pháthành được nhiều ấn phẩm tới cơ sở và đối tượng xác định thì chính các tạp chí

tự làm mất uy tín của mình và của tạp chí bạn trước công chúng

- Vấn đề đặt ra là cần nâng cao năng lực cạnh tranh bằng cách thực hiệnđồng bộ các giải pháp: nhận thức; lãnh đạo, quản lý; nghiệp vụ; cán bộ; chế

độ tài chính

5 Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu của đề tài

5.1 Cơ sở lý thuyết

Luận án tiếp cận mục tiêu và các nội dung nghiên cứu dựa trên những

lý thuyết chính sau đây:

- Lý thuyết báo chí - truyền thông và truyền thông đại chúng:

Luận án đã kế thừa các kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học vềlĩnh vực truyền thông tiêu biểu: GS, TS Tạ Ngọc Tấn, PGS, TS Nguyễn Văn

Dững, PGS, TS Dương Xuân Sơn, PGS, TS Đinh Hường, PGS, TS MaiQuỳnh Nam, TS Lưu Hồng Minh…

- Lý thuyết về cạnh tranh:

Vốn dĩ là thuộc tính của kinh tế thị trường, cùng với quy luật cung cầu,giá trị, quy luật cạnh tranh hợp thành cơ sở của kinh tế thị trường và kinh tếthị trường định hướng XHCN

Nước ta từ Đại hội IX (2001) đã khẳng định thực hiện nhất quán nềnkinh tế thị trường định hướng XHCN, bởi vậy, báo chí trong điều kiện pháttriển kinh tế thị trường định hướng XHCN cũng phải tuân thủ nghiêm ngặtquy luật cạnh tranh Luận án khi luận giải về năng lực cạnh tranh của các tạpchí ban đảng đã kế thừa trực tiếp lý luận cạnh tranh, chủ yếu là cạnh tranh đápứng nhu cầu của độc giả

- Lý thuyết về quan hệ công chúng:

Albert Oecke, một trong những người sáng lập truyền thống công tácbạn đọc ở Đức gọi quan hệ quần chúng là “Sự cố gắng bền bỉ có ý thức đểxây dựng và chăm lo cho sự hiểu biết lẫn nhau, tin tưởng lẫn nhau trong côngchúng” Công tác bạn đọc được quan niệm là việc chăm lo và góp phần tạonên những mối quan hệ với công chúng thông qua công việc thông tin liên lạc[93, tr 191-192] Sự tồn tại hay không tồn tại của tạp chí, phần quan trọng tùythuộc vào quan hệ công chúng Luận án tiếp cận dưới góc độ công chúng cóvai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động báo chí Công chúng quyết địnhvai trò, vị thế và sức mạnh xã hội của báo chí và nhà báo; hiệu ứng xã hội –nhận thức, thái độ và hành vi của công chúng và dư luận xã hội đối với những

sự kiện và vấn đề báo chí thông tin là căn cứ quan trọng nhất đánh giá nănglực và hiệu quả tác động của báo chí Không chỉ là đối tượng tác động, đốitượng phản ánh, mà còn là khách hàng – thượng đế của tòa soạn báo chí, côngchúng còn là nguồn lực vô tận và là nguồn lực sáng tạo của báo chí

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận Duy vật biện chứng và Duy vật lịch sửcủa chủ nghĩa Mác-Lênin, Luận án sử dụng một số phương pháp nghiên cứusau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu:

Được sử dụng với mục đích tìm cơ sở cho việc xây dựng hệ thống lýthuyết về năng lực cạnh tranh nói chung, năng lực cạnh tranh của các tạp chíban đảng nói riêng; đồng thời kế thừa những kết quả nghiên cứu sẵn có; làm

cơ sở cho việc so sánh, đánh giá các kết quả khảo sát, tìm ra những giải phápkhoa học cho vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp điều tra Xã hội học (an-két):

Mục tiêu sử dụng phương pháp này là thu nhận các nhận xét, đánh giácủa công chúng về 4 tạp chí trong diện khảo sát Dung lượng mẫu là 300, lựachọn theo phương pháp chọn mẫu điển hình Phân bố mẫu theo cư trú là: HàNội: 100, Đà Nẵng: 100, TP Hồ Chí Minh: 100; theo giới tính: nam 170, nữ:130

- Phương pháp phỏng vấn:

Sử dụng với mục tiêu nghiên cứu nhận thức, thực trạng năng lực cạnhtranh của các tòa soạn các tạp chí ban đảng và thu thập ý kiến đánh giá củacác chuyên gia và các nhóm công chúng

Cụ thể, đã tiến hành phỏng vấn sâu tại các tạp chí ban đảng với 3 nhómsau đây:

+ Nhóm 1: Các nhà quản lý bao chí gồm phỏng vấn sâu phân bổ đều ở

4 tạp chí: các tổng biên tập, phó tổng biên tập

+ Nhóm 2: Các thành viên trong tạp chí bao gồm: phóng viên, biên tậpviên, thư ký tòa soạn, người trình bày, người phát hành

+ Nhóm 3: Cộng tác viên của các tạp chí bao gồm cộng tác viên viết,phát hành, quảng cáo.

Đã tiến hành phỏng vấn với nhóm công chúng cụ thể là nhóm địa bàn

cu trú Hà Nội, nhóm địa bàn cư trú Đà Nẵng, miền Trung, Tây Nguyên vànhóm địa bàn cư trú tại TP Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam Chọn mẫungẫu nhiên, trên cơ sở chú ý đến loại hình tổ chức cơ sở đảng (thành thị, nôngthôn, doanh nghiệp, cơ quan, quân đội, công an), nhóm đảng viên công chức,nhóm đảng viên hưu, nhóm đảng viên trẻ

- Phương pháp phân tích nội dung:

2 nhóm các sản phẩm phân tích bao gồm: (1) Các trang, chuyên mục,tác phẩm báo chí có liên quan đến các nội dung nghiên cứu trên các tạp chíthuộc diện khảo sát phát hành năm 2006-2010 (2) Phân tích các mẫu nghiêncứu công chúng, thư trả lời bạn đọc… của các tạp chí ban đảng

- Phương pháp quan sát:

Tiến hành phối hợp khi tới tòa soạn thực hiện các cuộc phỏng vấn sâu

và tiến hành các nghiên cứu Mục đích quan sát chủ yếu là: xem xét điều kiện

và môi trường tổ chức và thực hiện các hoạt động của các tạp chí ban đảng;các biểu hiện về nhận thức, thái độ và hành vi của cá nhân và tập thể liênquan đến vấn đề nghiên cứu

Để đảm bảo tính khách quan và nguyên tắc đạo đức trong nghiên cứu,các cá nhân tham gia phỏng vấn sâu được để ở tình trạng khuyết danh khitrình bày kết quả trong Luận án Phần phụ lục của Luận án được tổ chức theonguyên tắc lựa chọn những kết quả nghiên cứu đã được chọn sử dụng trongLuận án

6 Đóng góp mới của Luận án

- Luận án đã xây dựng khung lý thuyết và lý luận về năng lực cạnhtranh của tạp chí các ban đảng làm cơ sở để khảo sát thực trạng năng lực cạnh

tranh của tạp chí các ban đảng, đồng thời làm cơ sở để tạp chí các ban đảngchủ động sãng tạo tham gia vào môi trường cạnh tranh.

- Luận án phân tích, đánh giá những yếu tố ảnh hưởng đến năng lựccạnh tranh của các tạp chí ban đảng

- Đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của tạp chí các ban đảngphân tích những nguyên nhân của thực trạng đó

- Đưa ra các dự báo về xu thế cạnh tranh và đề xuất những giải pháp,kiến nghị để nâng cao năng lực cạnh tranh của tạp chí các ban đảng ở nước ta

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận án

7.1 Ý nghĩa lý luận của Luận án

Một là, trên cơ sở sử dụng cách tiếp cận liên ngành, Luận án góp phần

phát triển khung lý thuyết và lý luận về năng lực cạnh tranh của các tạp chíban đảng Khái niệm, các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của các tạp chíban đảng được phát triển Lý thuyết về cạnh tranh trong hoạt động báo chí,năng lực cạnh tranh của các tạp chí ban đảng được xây dựng trên cơ sở nghiêncứu thực nghiệm về nội dung, hình thức, phát hành, công tác bạn đọc, quảngcáo Lý thuyết về năng lực cạnh tranh của các tạp chí ban đảng kể trên quaLuận án đồng thời được định hình, phát triển với phân tích chi tiết

Hai là, Luận án là nghiên cứu thực nghiệm tại các cơ quan báo chí

được thực hiện trên cơ sở các phương pháp nghiên cứu truyền thông đạichúng, đặc biệt là các phương pháp nghiên cứu xã hội học truyền thông đạichúng, kinh tế báo chí học, nhằm hướng tới những luận cứ khoa học có khảnăng thuyết phục cao về mảng đề tài rất mới mẻ và khó khăn này

7.2 Ý nghĩa thực tiễn của Luận án

Luận án góp phần trả lời các câu hỏi thực tiễn hoạt động báo chí ở cáctòa soạn tạp chí ban đảng hiện nay: năng lực cạnh tranh của các tạp chí banđảng là gì? Tạp chí ban đảng có đặc điểm gì khi tham gia vào hoạt động cạnh

tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế? Cạnh tranh ra sao?

Luận án góp cái nhìn tổng thể về thực trạng cạnh tranh của tạp chí các ban

đảng Giải quyết được vấn đề này, Luận án sẽ là một trong những căn cứ tincậy để cấp có thẩm quyền nghiên cứu, tham mưu hoạch định chính sách, quản

lý báo chí Là tài liệu phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy và học tập vềnăng lực cạnh tranh của báo chí và báo chí của Đảng

Các kết quả nghiên cứu cung cấp cho các tạp chí ban đảng cơ sở banđầu về lý luận và thực tiễn khi họ muốn nâng cao năng lực cạnh tranh cho

riêng mình Luận án đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ, phù hợp, khả thi

cho các tạp chí ban đảng thuộc diện khảo sát, có thể là những gợi ý tốt chocác tòa soạn khi họ có kế hoạch nâng cao năng lực cạnh tranh của tạp chí cácban đảng trong thời kỳ đổi mới và hội nhập

8 Kết cấu của Luận án

Ngoài phần mở đầu, tổng quan, danh mục tài liệu tham khảo và phụlục, Luận án được kết cấu thành 3 chương, 7 tiết

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

* Các công trình nghiên cứu về các ban đảng, các tạp chí ban đảng

Nghiên cứu về các ban đảng, tạp chí các ban đảng là mảng đề tài đượcnhiều nhà nghiên cứu dành thời gian, công sức và tâm huyết nghiên cứu vớinhững góc độ tiếp cận khác nhau Các kết quả nghiên cứu cũng được công bốdưới nhiều hình thức: đề tài khoa học, công trình khoa học, sách, bài báo khoahọc trên các tạp chí từ Trung ương đến địa phương

Hầu hết các ban đảng đều xuất bản sách nhân ngày truyền thống củangành Các cuốn sách tập trung hệ thống lịch sử của từng ngành Nội dungcác cuốn sách chủ yếu tập trung vào nội dung chủ yếu sau: trích dẫn một sốlời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh với ngành; truyền thống của ngành; các bàiviết của các đồng chí lãnh đạo qua các thời kỳ và cơ cấu tổ chức, chức năng,nhiệm vụ của các vụ, đơn vị Nhân kỷ niệm Ngày truyền thống Ngành Tổ

chức Xây dựng Đảng, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản sách “Truyền thống 72 năm Ngành Tổ chức Xây dựng Đảng” (1930-2002) [8] Trong các

cuốn sách truyền thống này, dòng thông tin về các tạp chí ban đảng chỉ chiếmdung lượng rất nhỏ (thường là trong vài dòng giới thiệu về chức năng, nhiệmvụ)

Tìm hiểu về báo chí (trong đó phần lớn là các tạp chí ban đảng) tuyêntruyền về công tác xây dựng đảng có đề tài khoa học cấp Bộ năm 2000-2001,

“Báo chí với hoạt động tuyên truyền xây dựng Đảng trong thời kỳ kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay” do TS Nguyễn Thị Thoa, Phân viện Báo chí và

Tuyên truyền làm chủ nhiệm Đề tài đi sâu nghiên cứu vấn đề báo chí nóichung, tạp chí nói riêng tuyên truyền về công tác xây dựng đảng Đề tài chialàm 3 chương: Chương 1 - cơ sở khách quan của hoạt động tuyên truyền xâydựng Đảng trên báo chí; Chương 2 - thực trạng báo chí hoạt động tuyêntruyền xây dựng Đảng trong thời cơ chế thị trường; Chương 3 - những giải

pháp nâng cao chất lượng báo chí tuyên truyền xây dựng Đảng Đi sâu phântích những ưu, nhược về tuyên truyền xây dựng Đảng là điểm mạnh của Đềtài

Có khá nhiều công trình nghiên cứu phản ánh công tác xây dựng, chỉnhđốn Đảng trên cả ba phương diện: về chính trị, tư tưởng và tổ chức Tuynhiên, cũng có một số tờ báo, tạp chí đã đi chệch tôn chỉ, mục đích, thươngmại hóa báo chí, xa rời đối tượng là quần chúng nhân dân lao động, tính chiếnđấu và tính định hướng chưa rõ nét Nghiêm trọng hơn có những bài viết xarời định hướng chính trị của Đảng, làm lộ bí mật quốc gia, chịu ảnh hưởngluận điệu chiến tranh tâm lý của các thế lực thù địch Mặt khác, hoạt độngnghiệp vụ của các cơ quan báo chí cũng còn hạn chế do trình độ chuyên môn,tinh thần trách nhiệm và bản lĩnh chính trị chưa cao của một số nhà báo Cũngcòn nhà báo vi phạm đạo đức nghề nghiệp, bẻ cong ngòi bút trước tác độngcủa đồng tiền làm ảnh hưởng đến uy tín của đội ngũ làm báo [61]

Chuyên đề nghiên cứu khoa học cấp cơ sở Tìm hiểu công tác tạp chí trong giai đoạn hiện nay (Qua khảo sát một số tạp chí của khối đảng), Phân viện Báo chí và tuyên truyền (năm 1995), PTS Trịnh Đình Thắng, PTS Văn

Đình Ưng Nhóm tác giả đã tiến hành khảo sát các tạp chí khối đảng (gồm 13tạp chí) để phân loại bài vở, tìm hiểu cách thể hiện (viết và trình bày) tìm hiểunhu cầu độc giả để tập hợp thành các kinh nghiệm lớn mang tính hướng dẫnnghề nghiệp cho công tác tạp chí Công trình bước đầu xây dựng cơ sở lý luậncho công tác tạp chí với tính đặc thù của nó để làm phong phú thêm lý luậnbáo chí nói chung và công tác tạp chí nói riêng Mặt khác, các tác giả củachuyên đề nghiên cứu cũng đề ra yêu cầu rút kinh nghiệm thực tế của hoạtđộng tạp chí của khối đảng để hướng dẫn về mặt nghiệp vụ cho lĩnh vực côngtác này Điểm mạnh của công trình này là đã đưa ra một số kiến nghị nângcao chất lượng của các tạp chí như: kiện toàn hệ thống, tăng cường sức mạnh

thông qua sự phối hợp và chỉ đạo thống nhất; sớm điều chỉnh về mặt hìnhthức để các tạp chí tạo thành một thể thống nhất có bản sắc chung của khốiđảng và bản sắc riêng của mỗi tạp chí; có kế hoạch đầu tư thống nhất cho cáctạp chí, có biện pháp kích thích nhất định để tăng hiệu quả công tác tạp chí;đẩy mạnh công tác phát hành tạp chí tới địa chỉ cần thiết [57]

Tọa đàm “Nâng cao năng lực và hiệu quả tuyên truyền công tác xây dựng đảng của các cơ quan các ban đảng Trung ương trong tình hình mới”

do Ban Tuyên giáo Trung ương tổ chức ngày 25-7-2012 tại Hà Nội đề cậpđến hạn chế của tạp chí các ban đảng là sự phát triển của tạp chí thời gian quacòn chưa tương xứng với đòi hỏi của công tác tuyên truyền trong tình hìnhmới Sự chưa tương xứng ấy là do nhiều nguyên nhân: có nguyên nhân từ lịch

sử, truyền thống mỗi tạp chí, có nguyên nhân từ năng lực trình độ đội ngũlãnh đạo, biên tập viên, phóng viên các tòa soạn, có nguyên nhân còn do thiếu

sự quan tâm phối hợp, chỉ đạo chung để phát huy thế mạnh đặc thù của cáctạp chí, nguyên nhân quan trọng là sự chưa thống nhất trong nhận thức, quanniệm của lãnh đạo các cơ quan chủ quản về tính đặc thù của hoạt động báochí, đề từ đó có cơ chế quản lý phù hợp Các tham luận trong Tọa đàm đề cậpđến hiệu quả tuyên truyền và các tiêu chí để đánh giá hiệu quả tuyên truyềncủa các tạp chí, biện pháp phát huy thế mạnh của mỗi tạp chí nói riêng và củakhối tạp chí đảng nói chung, chứ chưa đề cập đến năng lực cạnh tranh và tiêuchí nâng cao năng lực cạnh tranh của các tạp chí ban đảng [11]

Nghiên cứu về hiệu quả tuyên truyền của một tạp chí có đề tài nghiên

cứu khoa học Giải pháp nâng cao hiệu quả tuyên truyền của Tạp chí Cộng sản - Chuyên đề cơ sở do Ths Lê Hải làm chủ nhiệm (năm 2013) Đề tài

nghiên cứu thiết lập luận chứng và những khuyến nghị, giải pháp nhằm nângcao tính hấp dẫn, hiệu quả tuyên truyền của Tạp chí Cộng sản - Chuyên đề cơ

sở

Đề tài tập trung những nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu: Làm rõ cơ sở lýluận về tính hấp dẫn, hiệu quả tuyên truyền của sản phẩm báo chí, Tạp chíCộng sản – Chuyên đề cơ sở Đánh giá thực trạng tính hấp dẫn, hiệu quảtuyên truyền của Tạp chí Cộng sản - Chuyên đề cơ sở Đề xuất một số khuyếnnghị và hệ giải pháp nhằm nâng cao tính hấp dẫn, hiệu quả tuyên truyền củaTạp chí Cộng sản - Chuyên đề cơ sở Nghiên cứu tập trung vào các nội dung:Làm rõ cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu: hệ thống khái niệm công cụ (tínhhấp dẫn, hiệu quả tuyên truyền của sản phẩm báo chí); mối quan hệ giữa tínhhấp dẫn và hiệu quả tuyên truyền của sản phẩm báo chí, tạp chí; quan niệm,tiêu chí đánh giá tính hấp dẫn, hiệu quả tuyên truyền trên Tạp chí Cộng sản -Chuyên đề cơ sở Trên cơ sở tập trung khảo sát đối tượng công chúng đíchcủa tạp chí (nhu cầu, tâm lý tiếp nhận của đội ngũ cán bộ, đảng viên tổ chứcthực thi chính sách tại cơ sở), đánh giá thực trạng tính hấp dẫn, hiệu quả tuyêntruyền của Tạp chí Cộng sản - Chuyên đề cơ sở trên nhiều khía cạnh thuộccác góc độ: khả năng đáp ứng nhu cầu đối tượng độc giả và thực hiện cácnhiệm vụ chính trị của ấn phẩm; các yếu tố cấu thành ấn phẩm (nội dung,hình thức…); khả năng thâm nhập thị trường, tính cạnh tranh Điểm mạnh của

đề tài là đã nêu bật nguyên nhân của ưu điểm, hạn chế; đề xuất một số kiếnnghị, giải pháp nâng cao tính hấp dẫn, hiệu quả tuyên truyền của Tạp chíCộng sản - Chuyên đề cơ sở trên cơ sở một số quan điểm có tính nguyên tắc;đổi mới phương thức tiếp cận và đáp ứng nhu cầu của công chúng đích;những đổi mới về nội dung, hình thức; các nguồn lực cần thiết [30] Đề tàinghiên cứu về hiệu quả tuyên truyền của một tạp chí (không nghiên cứu vềcác tạp chí ban đảng)

Nghiên cứu để đề xuất những giải pháp đổi mới và nâng cao chất lượng

một tạp chí có Đề án “Nâng cao tính định hướng, tính hấp dẫn trên Tạp chí Xây dựng Đảng” do TS Đỗ Xuân Định làm chủ nhiệm (năm 2011) [23]; Đề

án khoa học “Đổi mới và nâng cao chất lượng Tạp chí Kiểm tra" của tác giả

Bùi Văn Thể, Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Trung ương làm Chủ nhiệm [58]; Đề

án “Nâng cao tính chiến đấu, tính thuyết phục, tính hấp dẫn của Tạp chí Tuyên giáo trong tình hình hiện nay” do TS Nguyễn Tiến Dũng làm Chủ

nhiệm [15]

Các đề án này đã hệ thống hóa nhận thức lý luận, đánh giá đúng thựctrạng của Tạp chí Xây dựng Đảng, Tạp chí Kiểm tra, Tạp chí Tuyên giáo

trong thời gian qua, đề xuất những giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất

lượng tạp chí, đảm bảo tôn chỉ, mục đích đáp ứng tốt hơn yêu cầu mới đối vớicông tác xây dựng đảng hiện nay Các tác giả nghiên cứu các yếu tố, các tácnhân bên trong, bên ngoài, chủ quan, khách quan làm nảy sinh yêu cầu mớiđối với các tạp chí Mỗi tạp chí đều phải xác định rõ tôn chỉ, mục đích, đốitượng phục vụ và những chuẩn mực của riêng mình Nâng cao chất lượng cáctạp chí ban đảng là kết quả tổng hợp của nhiều nhân tố tác động và tạo thành,trong đó, đóng vai trò quyết định là chất lượng hoạt động của nhân tố conngười trong tổ chức bộ máy, trước hết là đội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tậpviên, công chức trong các tòa soạn Chưa có đề án nào nghiên cứu về nănglực cạnh tranh của tạp chí ban đảng

Trong vài năm gần đây, nghiên cứu về các tạp chí ban đảng đã bắt đầuđược đề cập tới trong một vài luận văn, khóa luận tốt nghiệp bậc đại học vàcao học chuyên ngành báo chí ở nước ta Cho đến nay có hai luận văn thạc sĩbảo vệ tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền và một luận văn thạc sĩ bảo vệtại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia HàNội đề cầp đến nâng cao chất lượng tuyên truyền, nâng cao chất lượngchuyên mục của các tạp chí ban đảng

Luận văn “Nâng cao chất lượng tuyên truyền về xây dựng cơ sở đảng

ở Nam Trung bộ và Nam bộ (Khảo sát các tạp chí của ban đảng ở Trung ương

từ 1-2003 đến 6-2006)” của tác giả Lê Thị Thu Thủy (Học viện Báo chí vàTuyên truyền), bảo vệ năm 2007 Trên cơ sở khảo sát, phân tích, tổng hợp, sosánh đưa ra các nhận xét, đánh giá thực trạng công tác tuyên truyền về cơ sởđảng ở Nam Trung bộ và Nam bộ trên hệ thống tạp chí các ban đảng ở Trungương, chỉ ra những ưu điểm, nhược điểm của hoạt động này Tác giả đã đềxuất giải pháp nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền về cơ sở đảng ởNam Trung bộ và Nam bộ trên các tạp chí các ban đảng ở Trung ương trênbốn phương diện: Nâng cao chất lượng, hiệu quả của cả hệ thống tạp chí cácban đảng ở Trung ương, tăng cường sự chỉ đạo của các ban đảng đối với việctuyên truyền về cơ sở đảng ở Nam Trung bộ và Nam bộ trên báo chí, về xâydựng kế hoạch tuyên truyền và bố trí lực lượng hợp lý của mỗi toà soạn vànâng cao chất lượng tác nghiệp của đội ngũ phóng viên [63].

Luận văn “Báo chí với vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản

lý ở cơ sở” (Khảo sát Tạp chí Cộng sản, Xây dựng Đảng, Tổ chức Nhà nước

từ năm 1997 đến năm 2007) tác giả Trần Thị Thu Thủy (Đại học Khoa học xã

hội & nhân văn) bảo vệ năm 2008 Tác giả đã hệ thống hóa những vấn đề lýluận cơ bản về xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở; về vai trò,định hướng tuyên truyền của tạp chí với vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ lãnhđạo, quản lý ở cơ sở; đánh giá thực trạng chất lượng tuyên truyền về xây dựngđội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở trên ba tạp chí; phân tích ý nghĩa, tácđộng của việc tuyên truyền xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sởtrên ba tạp chí, đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng tuyên truyền vềxây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở: Nhận thức đúng và đầy đủ

về nâng cao chất lượng tuyên truyền; Tăng cường sự chỉ đạo của cơ quan chủquản về tuyên truyền xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở; Đổimới, nâng cao chất lượng quản lý của Bộ Biên tập, Ban Biên tập; Nâng caochất lượng đội ngũ phóng viên, biên tập viên; Nâng cao vị trí, vai trò của tổ

chức đảng ở 3 cơ quan tạp chí; Xây dựng kế hoạch tuyên truyền khoa học,gắn với yêu cầu của thực tiễn, công tác xây dựng đảng [64].

Luận văn "Giải pháp tổ chức chuyên mục "Nghiên cứu - trao đổi" trên tạp chí các ban đảng”, tác giả Hà Quốc Trị (Học viện Báo chí và tuyên truyền),

bảo vệ năm 2011 Trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề lý luận về chuyên

mục và khảo sát, đánh giá, phân tích thực trạng tổ chức chuyên mục "Nghiêncứu - trao đổi", tác giả rút ra những kinh nghiệm nghề nghiệp và tìm kiếmnhững giải pháp cụ thể nhằm đổi mới cách thức tổ chức chuyên mục này trêntạp chí các ban đảng [65]

Nghiên cứu từ nhu cầu của bạn đọc có một số công trình dưới dạngnhững bài báo khoa học ”Để đáp ứng tốt hơn yêu cầu của bạn đọc” (XuânSơn) đăng trên Tạp chí Xây dựng Đảng số 1+2/2006 [55, tr.119-122]; ”Tạpchí Xây dựng Đảng - nhà tư vấn, người bạn đồng hành cùng bạn đọc” (PhúcSơn) đăng trên Tạp chí Xây dựng Đảng số 8/2006 [54, tr.28-30], ”Vun đắpniềm tin yêu” (Hải Phong), Tạp chí Xây dựng Đảng số 8/2006 [51, tr.31-33] Các luận văn, bài báo khoa học kể trên chỉ đề cập đến chất lượng tuyêntruyền, tổ chức chuyên mục của từng tạp chí ban đảng

Các công trình nghiên cứu trên đây chủ yếu đề cập đến nâng cao chất lượng nội dung của tạp chí ban đảng (tuyên truyền xây dựng Đảng, tuyên truyền về xây dựng cơ sở đảng, về đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở) hoặc đi sâu tìm hiểu về nội dung, hình thức của một tạp chí (Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Xây dựng Đảng, Tạp chí Kiểm tra, Tạp chí Tuyên giáo), nghiên cứu một chuyên mục “Nghiên cứu - Trao đổi” nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu tổng thể về nội dung, hình thức, quảng cáo, phát hành để đề ra các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các tạp chí ban đảng

* Các công trình nghiên cứu về năng lực cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của tạp chí các ban đảng

Năng lực cạnh tranh và nhu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh của báo

in nói chung đã được đề cập ở một số luận văn, công trình khoa học Cáccông trình đều đã đi sâu phân tích những khó khăn mà báo in đang gặp phảitrong điều kiện các loại hình báo chí, mạng xã hội đang rất phát triển

Hội thảo khoa học quốc tế “Báo chí trong quá trình toàn cầu hóa: Cơhội, thách thức và triển vọng”, Học viện Báo chí và Tuyên truyền - Đại họcTổng hợp Viên, Áo - Báo Nhân dân - Hội Nhà báo Việt Nam - Đài PTTHQuảng Ninh, tháng 10-2013 có nội dung liên quan đến vấn đề cạnh tranh báochí như: Đổi mới, cải tiến sản phẩm báo chí trong sự phát triển cạnh tranh vớicác hình thức truyền thông mới – Hà Huy Phượng Tác giả đề cập đến vấn đề

sự cần thiết của việc đổi mới, cải tiến sản phẩm báo chí; vì sao nhiều cơ quanbáo chí đổi mới, cải tiến sản phẩm báo chí chưa thành công; cần làm gì để đổimới, cải tiến sản phẩm báo chí có hiệu quả Mỗi loại hình báo chí có nhữngthế mạnh, hạn chế và có việc riêng của nó Loại hình báo chí đó còn hay mất,hay hoặc dở không phải tự thân nó mà chủ yếu vẫn do những người tạo ra nóquyết định Nếu làm ở loại hình báo chí mà không biết thế mạnh của nó là gìthì các nhà báo khó có thể phát huy được thế mạnh của loại hình để truyềnthông hiệu quả Không biết được hạn chế của những loại hình báo chí là gì đểkhắc phục thì loại hình báo chí đó cũng dễ bị “xóa sổ” [52] Tuy nhiên, tác giảkhông đề cập trực tiếp đến các tạp chí ban đảng

Công trình khoa học “Hiểu đúng về cạnh tranh báo chí” - TS Nguyễn

Thị Thoa (Tạp chí Người làm báo tháng 9/2006) xem xét từ sự cạnh tranh củacác loại hình báo chí ở trên thế giới và trong nước Từ chỗ chỉ có một loạihình báo chí là báo in (từ đầu thế kỷ XVII) đến 1907 báo chí phát thanh đã rađời Từ địa vị “độc tôn” báo in đã phải chia xẻ công chúng của mình cho phátthanh, buộc báo in phải “cạnh tranh” với phát thanh để giành lại thị trườngcông chúng của mình Báo in một lần nữa lại phải đấu tranh để tồn tại và phát

triển khi truyền hình ra đời vào những năm 30 của thế kỷ XX Không nhữngbáo in, mà ngay cả phát thanh cũng phải đối mặt với truyền hình Năm 1991,loại hình báo chí thứ tư - báo mạng điện tử ra đời Ban đầu, những tờ báo inđược truyền nội dung lên mạng internet Về sau, mạng truyền thông ngàycàng phát triển, các loại hình báo chí có sự cạnh tranh gay gắt với nhau [62]

Cạnh tranh lành mạnh trong hoạt động báo chí là xu hướng tất yếu đểphát triển Các cơ quan Nhà nước, cơ quan tài chính cần xem xét các chínhsách thuế nhất là thuế thu nhập doanh nghiệp Nghị định số 43/2006/NĐ-CPngày 25 tháng 4 năm 2006 xếp cơ quan báo chí cùng cơ chế hoạt động nhưcác đơn vị sự nghiệp công lập khác là không phù hợp, là không thể hiện rõđặc thù của báo chí Nó không khuyến khích người làm báo về chính sách tiềnlương, thu nhập so với NĐ10/2002/NĐ-CP Vấn đề này đã được “mổ xẻ”

trong công trình khoa học “Vấn đề cạnh tranh trong hoạt động báo chí”

-Trần Đình Khai (Người làm báo tháng 9/2006) [38]

Bài báo khoa học Nâng cao chất lượng nội dung, hình thức các ấn phẩm báo, tạp chí của Đảng là yếu tố cơ bản để tăng số lượng bạn đọc -

Nguyễn Hồng Vinh (Tạp chí Tuyên giáo điện tử ngày 9/7/2008) đề cập đếnvấn đề đổi mới hơn nữa tư duy làm báo, tạp chí theo hướng bám sát nhiệm vụchính trị của Đảng, Nhà nước, phản ánh sinh động, đa dạng hơn nữa côngcuộc đổi mới, hội nhập về chiều rộng và chiều sâu; góp sức tích cực tổng kếtthực tiễn, nghiên cứu lý luận về những vấn đề cơ bản đặt ra trong thực tiễnxây dựng và bảo vệ Tổ quốc Điều đó thể hiện ở cạnh tranh về nội dung, hìnhthức, phương thức phát hành Về nội dung: cạnh tranh về nắm bắt thông tin,

về cách thức thể hiện thông tin đảm bảo tính thời sự, tính chính luận, tính hấpdẫn, nâng cao chất lượng và hàm lượng thông tin; tăng thêm các chuyên mụcngắn; giảm bớt lượng tin lễ tân; tăng thêm các ý kiến chính đáng của bạnđọc Về hình thức: cách trình bày, in ấn vừa nhanh, vừa đẹp Cạnh tranh về

phương thức phát hành, ngoài kênh phát hành thông qua ngành bưu chínhviễn thông, từng cơ quan báo, tạp chí tự tổ chức lực lượng phát hành trên cơ

sở nắm thật chắc các yêu cầu chính đáng của bạn đọc [75]

Công trình khoa học “Báo in phát triển trong sự cạnh tranh gay gắt”

có 3 bài báo khoa học của Bằng Linh: “Báo in trước những thách thức mới” (Tạp chí Người làm báo tháng 4-2010), Mô hinh tổ chức - quản trị tòa soạn báo in (Tạp chí Người làm báo tháng 5-2010), Báo in tự đổi mới chính mình

(Tạp chí Người làm báo tháng 6-2010) Tác giả đi sâu phân tích những đặcđiểm cơ bản, ưu điểm nổi trội của báo in là khả năng lưu trữ thông tin cao.Báo in không chỉ có khả năng cung cấp thông tin thời sự, miêu tả chi tiết sựkiện mà còn có khả năng phân tích, lý giải cặn kẽ Báo in dễ sử dụng, ngườiđọc hoàn toàn có thể chủ động tiếp nhận thông tin mọi nơi, mọi lúc Chi phíxuất bản không cao Sản phẩm báo in có thể tận dụng, tái chế Sự đa dạng vềchủng loại, đa dạng hóa hình thức ấn phẩm, nhiều chuyên trang, chuyên mục,hình thức xuất bản phong phú, khi cần thiết có thể xuất bản các ấn phẩm phụ,

dễ dàng tăng giảm trang quảng cáo, sản phẩm báo in, nhiều tri thức, hàmlượng trí tuệ cao, có sức thu hút độc giả

Công trình khoa học đi sâu nghiên cứu những điểm yếu, không lợi thếcủa báo in so với các loại hình báo chí khác Trước hết thể hiện ở khả nănglan tỏa, phát tán thông tin chậm; hình ảnh không sống động, nhất là đối vớiquảng cáo so với báo hình, báo mạng Báo in không có khả năng tương tác,giao lưu, trực tuyến với độc giả như báo điện tử, báo nói, báo hình Trình độdân trí thấp, những khu vực kinh tế chưa phát triển, người mù chữ nhiều thìkhả năng tiếp nhận thông tin từ công chúng của báo in không thể bằng báonói, báo hình Báo in chỉ tập trung ở các đô thị lớn, khu công nghiệp, giới tríthức, chính khách

Để báo in tự đổi mới chính mình, tác giả đưa ra những biện pháp sau:

Đổi mới, trước hết là đổi mới nội dung và phương thức thông tin, bình luận sựkiện Báo in đổi mới bằng cách tin, bài ngắn gọn, cập nhật nhanh, súc tích, đithẳng vào sự kiện, loại bỏ những thông tin nguội lạnh, những bài viết dàidòng, vô bổ… Hình thức báo in cũng phải liên tục được cải tiến, đổi mới, tiệnlợi cho độc giả Khuôn khổ, hình thức tờ báo theo xu hướng tiện ích… Báo inrất cần những tấm ảnh đẹp, giàu tính nhân văn, giá trị thông tin và giá trị nghệthuật cao

Các cơ quan báo in cần quan tâm đúng mức việc xây dựng mô hình,phương thức tổ chức - quản trị tòa soạn phù hợp với công việc xuất bản báo,phù hợp với năng lực chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ phóng viên, biên tậpviên, phù hợp với phương thức tác nghiệp báo chí hiện đại… hướng tới tòasoạn báo in chuyên nghiệp, tinh gọn, hiệu quả Phương pháp làm việc - tácnghiệp báo chí - quản trị theo nhóm Người đứng đầu cơ quan báo in (ở ViệtNam là các tổng biên tập) phải là người giỏi nghề, có năng lực chuyên mônnghiệp vụ, giỏi kinh tế báo chí, biết tập hợp đội ngũ phóng viên, biên tập viên,các cộng tác viên giỏi Bộ phận thực hiện quảng cáo (trung tâm quảng cáo,công ty quảng cáo, công ty truyền thông…) cần được tổ chức và hoạt độngbài bản, chuyên nghiệp, hiệu quả Hệ thống và mạng lưới phát hành ấn phẩmcủa các cơ quan báo in cần được tổ chức một cách chặt chẽ, chuyên nghiệp,thật sự hiệu quả [41]

Công trình khoa học “Báo in tìm đường vượt qua khó khăn” - Anh

Đông (Người làm báo 7/2012) dẫn lời của ông Hồ Minh Chiến (Phó tổngBiên tập báo Gia đình Việt Nam), các cơ quan báo chí cần tạo cho mình lối điriêng, không ngừng đổi mới cả nội dung và hình thức để giữ bạn đọc ; ông

Lê Văn Đình (Phó tổng Biên tập Tạp chí Việt Nam Hương Sắc): Báo mạng cóbạn đọc của báo mạng, báo in có bạn đọc của báo in Hai loại hình báo này

chưa thể loại được nhau, tồn tại song song trên thị trường báo chí; ông LưuQuang Định (Tổng Biên tập báo Nông thôn ngày nay) nhấn mạnh đến 2 giảipháp: Cải tiến nội dung, coi trọng khâu phát hành [24].

Bài báo khoa học“Phát hành báo chí dưới sức ép thị trường” (Người

làm báo tháng 10-2006) - Trần Văn Tấn nhấn mạnh: nền kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa phát triển, cơ chế thị trường đã tạo ra sự cạnhtranh rất quyết liệt, những chủ thể tham gia vào cơ chế này không phù hợpkhông thể tồn tại nhưng đó lại là quy luật Vấn đề cần quan tâm ở đây là sựthể hiện của quy luật này luôn tùy thuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội hay rõhơn là bản chất của chế độ xã hội Mục đích phát triển nền kinh tế thị trường

ở nước ta là nhằm giải phóng sức sản xuất, phát triển kinh tế, từng bước nângcao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân lao động và của toàn xã hội Bởivậy, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, trong quátrình phát triển của nó luôn luôn được Nhà nước quan tâm tác động làm chocác chủ thể “trong cuộc” không những chỉ quan tâm đến hiệu quả kinh tế, đạtđược lợi nhuận trong kinh doanh, mà còn coi trọng cả hiệu quả xã hội, đặthiệu quả xã hội lên hàng đầu Chính việc coi trọng hiệu quả xã hội này, vấn

đề cạnh tranh, tuy diễn ra rất quyết liệt nhưng cần thiết vì đó là một sự chọnlọc, một sự điều chỉnh mang tính lành mạnh [56]

Bài báo khoa học “Báo chí đổi mới luôn là một nhu cầu, một áp lực tự thân” - Lâm Trường Thiên (Người làm báo tháng 10) nhấn mạnh: việc thi đua

trong cuộc đua đổi mới chính mình đối với giới báo chí chắc chắn luôn là mộtnhu cầu, một áp lực đổi mới tự thân của mỗi nhà báo, mỗi chuyên mục, mỗi

cơ quan báo chí ở bất kỳ thời điểm nào trong cuộc sống hôm nay [59]

Bài báo khoa học “Nhà báo Hồng Vinh: báo Đảng - tính cạnh tranh còn hạn chế” cho rằng: Đúng, trúng, hay là cơ sở để hệ thống báo Đảng tồn

tại và phát triển, nhất là trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế

[43]: trên báo Đảng từ Trung ương đến địa phương, nhiều vấn đề đã được đềcập tương đối đúng, trúng, không rơi vào lạc lõng… Tuy nhiên, số lượng bàihay chưa nhiều Điểm dễ thấy là nhiều bài vở được trình bày, thể hiện trênbáo Đảng chưa có sức cuốn hút, nội dung có phần khô khan, đọc khó vào,công chúng chưa được thuyết phục Chính điều này đã khiến cho tính cạnhtranh của báo Đảng còn bị hạn chế.

Bài báo khoa học “Báo viết và cuộc cạnh tranh sinh tồn” - Nhật Minh

(Người làm báo tháng 10/2006) khẳng định: Báo viết đã phải cố gắng thay đổirất nhiều như nâng cao chất lượng nội dung và dịch vụ được nhiều người ưachuộng để tạo nên những khả năng cạnh tranh trọng điểm, không chỉ là cạnhtranh giữa các cơ quan báo chí trong cùng một loại hình báo viết, mà còn đểđương đầu cạnh tranh với những loại hình báo chí khác, đặc biệt là những loạihình báo chí mới như báo điện tử, truyền hình vệ tinh và báo di động Tác giảđưa ra giải pháp: là phải chuyên môn hóa, chuyên ngành hóa, biết kết hợp hàihòa giữa ý kiến của quần chúng với độc giả trung thành để phát huy triệt đểvai trò vốn có của nó, là phương tiện truyền thông được mọi người quan tâmnhất… Cái gốc căn bản để báo viết nâng cao năng lực cạnh tranh chính lànâng cao chất lượng nội dung thông tin, còn cái đích để vươn tới chính là độtrung thành của độc giả Trong đó, năng lực cạnh tranh trọng điểm của báoviết chính là khả năng lựa chọn, biên tập thông tin, khả năng phán đoán, lýgiải thông tin độc đáo, là năng lực tái hiện sinh động những thông tin cậpnhật, là sự nắm bắt chuẩn xác nhu cầu của độc giả đối với thông tin Chính vìthế, báo viết luôn phải tìm cách để khuyến khích, động viên phóng viên, cộngtác viên để có được những tác phẩm hay, không ngừng tổ chức đào tạo đểnâng cao trình độ của biên tập viên, kết hợp chắt chẽ với nghiên cứu điều trađộc giả, bảo đảm sự không ngừng đổi mới sáng tạo về nội dung, duy trì sứcsống của báo viết [45]

Bài báo khoa học “Báo in: Tìm lợi thế từ cạnh tranh” - Song Minh nhận định: Cái hay của báo chí là mỗi loại hình báo chí mới ra đời, có lợi thế

hơn, có sự cạnh tranh với các loại hình cũ nhưng không loại trừ nhau mà giúpnhau phát triển Chính báo điện tử, nếu xem xét một cách kỹ lưỡng thì đanggiúp cho sự phát triển của báo in Nó có sự cạnh tranh nhưng chỉ trong thời kỳđầu tác động khiến cho báo in suy giảm, song chỉ sau một thời gian chính nólại giúp báo in phát triển bằng cách đưa sự kiện, tạo ra sự quan tâm về nhữngbài phân tích, bình luận sự kiện đó trên báo in Báo mạng đang làm giảmlượng phát hành của báo in Việc đóng cửa nhiều tờ báo in lớn nổi tiếng củathế giới cũng đã chứng minh sức mạnh của báo mạng Tuy nhiên, xu hướng làthế giới đang giảm số lượng nhật báo nhưng lại tăng các tuần báo và đặc biệt

là tạp chí Hiện nay, người ta bắt đầu quan tâm tới những vấn đề cụ thể và bànsâu hơn về các sự kiện [46]

Công trình khoa học “Hoạt động kinh tế của báo in trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam” - PGS, TS Đinh Văn Hường (Tạp chí Lý luận chính trị & truyền thông số tháng 4-2012) đề cập đến 2 vấn đề:

Báo in - từ bao cấp tới cơ chế thị trường; Hoạt động và đóng góp về mặt kinh

tế của báo in Bài báo khẳng định: Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

có sự quản lý và điều tiết của Nhà nước do Đảng ta xác định, là cơ sở quantrọng, cần thiết để báo chí truyền thông đẩy mạnh hoạt động kinh tế, kinhdoanh

Báo in hiện nay cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức, khó khănnhư: phải cạnh tranh với các loại hình báo chí khác, đặc biệt là truyền hình vàinternet; thị phần bị thu hẹp, quảng cáo suy giảm; chi phí ngày càng cao chogiấy, mực in, thuê in, vận chuyển, nhuận bút nên nhiều tờ báo bị giảm về sốlượng Vấn đề vi phạm bản quyền và sở hữu trí tuệ; kinh doanh nhỏ lẻ, manhmún; công nghệ, thiết bị thiếu đồng bộ; cơ chế chính sách chưa theo kịp thực

tiễn cũng là những khó khăn, phức tạp mà báo in đang phải gặp phải Chỉriêng năm 2008, 2009, cơn sóng gió của khủng hoảng tài chính đã làm chobáo in vô cùng khó khăn, thậm chí, có người tỏ ra lo lắng là báo in sẽ bị chết,

bị đẩy lùi… Tất nhiên, những dự báo đó đã không xảy ra Hiện nay với sự hồiphục của nền kinh tế thế giới và Việt Nam, báo in lại tự đổi mới, cạnh tranh

và phát triển

Trong bối cảnh đó, theo tinh thần của Đại hội XI của Đảng Cộng sảnViệt Nam (1-2011), phải đột phá ba khâu then chốt là hạ tầng cơ sở, thể chế

và nguồn nhân lực Ba khâu này cũng đúng với hoạt động của báo in nói riêng

và báo chí nói chung, mà trước hết là phải hoàn chỉnh luật pháp về báo chí, cơchế chính sách, mô hình tập đoàn báo chí truyền thông, mối quan hệ giữachính sách và kinh tế báo chí, các hình thức liên doanh, liên kết với nướcngoài, nguồn nhân lực báo in chuyên nghiệp… Có như vậy, báo in mới tiếptục phát triển nhanh, ổn định và bền vững cùng với các loại hình báo chí kháctrong điều kiện và yêu cầu mới của đất nước, đóng góp ngày càng nhiều hơn,hiệu quả hơn cho kinh tế xã hội Việt Nam [37]

Công trình khoa học “Báo in: Đấu tranh hay từ bỏ?” (Theo

TuanVietNam.net ngày 18/9/2007) thừa nhận: Trong khó khăn chung của

cuộc khủng hoảng kinh tế, báo in trở thành loại hình báo chí chịu ảnh hưởngnặng nề nhất Người ta vẫn tin rằng nó không thể nào mất, nhưng không ítngười cho rằng nó đang hấp hối Báo in đang trong giai đoạn giao thời đầykhó khăn và thách thức Mọi tờ báo đều phải gồng mình chống chọi với cơnbão suy thoái kinh tế, đồng thời cũng phải thiết lập hoặc tìm kiếm những quỹtài chính để đầu tư cho những cơ hội mang tên kỹ thuật số trong tương lai[34]

Công trình nghiên cứu tìm hiểu“10 công việc kém hấp dẫn nhất tại Mỹ” (theo vnexpress.net ngày 6/6/2012) CNBC thống kê 10 công việc kém

hấp dẫn nhất nước Mỹ Danh sách này bao gồm cả nhân viên truyền hình,phóng viên báo… Hầu hết các công việc trở nên kém hấp dẫn do mức thunhập kém cạnh tranh và điều kiện làm việc khó khăn, nguy hiểm TheoCNBC, những yếu tố để đánh giá mức thu hút đối với từng ngành nghề baogồm các yêu cầu về thể chất và điều kiện, môi trường làm việc Phần lớn sốviệc làm tại Mỹ hiện nay bị cho là kém hấp dẫn có liên quan trực tiếp tới yêucầu sức khỏe người lao động, tính không ổn định, thu nhập thấp, triển vọngtuyển dụng yếu Đặc biệt, đây cũng là những công việc ít đòi hỏi về trình độhọc vấn, bạn có thể tự ứng tuyển một trong những vị trí này chỉ với tấm bằngtốt nghiệp trung học Đó là: 1 Thợ xẻ gỗ, 2 Nông dân vắt sữa bò, 3 Quânnhân, 4 Nhân viên lắp đặt đường ống dầu, 5 Phóng viên báo in, 6 Bồi bàn,

7 Người đọc công tơ điện, 8 Nhân viên rửa bát thuê, 9 Chủ quầy bán thịtnhỏ lẻ, 10 Nhân viên truyền hình Như vậy, phóng viên báo in là nghề kémhấp dẫn ở mức giữa so với 10 nghề Thu nhập dự kiến năm 2012: 34.275USD Thu nhập năm 2011: 35.275 USD Tỷ lệ thay đổi: +3% Theo CNBC,phóng viên luôn là nghề đầy căng thẳng với thu nhập “bèo bọt” Thêm vào

đó, sự bùng nổ của thời đại báo điện tử và tin tức trực tuyến qua điện thoại lạicàng làm các phóng viên báo in có thêm cơ hội củng cố chỗ đứng trong danhsách những nghề kém hấp dẫn nhất năm 2012 Họ bị yêu cầu vừa phải viếtbài, vừa phải thực hiện video clip và cập nhật lên các mạng xã hội một cáchnhanh chóng [70]

Vấn đề cạnh tranh của báo in cũng đã bước đầu được đề cập trong một

số khóa luận tốt nghiệp, luận văn cao học

“Giải pháp nâng cao sức cạnh tranh của báo Cựu Chiến binh Việt Nam trong hệ thống báo chí hiện nay”, tác giả Trần Hoàng Linh (Học viện

Báo chí và tuyên truyền), bảo vệ năm 2011 Luận văn nghiên cứu, tổng hợp

và đánh giá thực trạng những ưu điểm và hạn chế của báo Cựu Chiến binh

Việt Nam, qua đó đưa ra những giải pháp thực tế để nâng cao chất lượng của

tờ báo từ nội dung, hình thức, đến công tác phát hành Tác giả Trần HoàngLinh khẳng định sự cạnh tranh trong lĩnh vực báo chí đã giúp người đọc đượchưởng lợi, vì cạnh tranh đã khiến cho các tờ báo phải luôn quan tâm đến độcgiả, phải tính đến hiệu quả của việc sử dụng đồng vốn bỏ ra, phải quản lý vàtính toán chặt chẽ có hiệu quả các chi phí sản xuất, bố trí hợp lý và mở rộngviệc tiêu thu các sản phẩm của mình và do đó giúp nền báo chí phát triển Tácgiả luận văn đề cập đến 9 giải pháp: Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ,phóng viên; Điều tra công chúng; Nội dung đa dạng với chất lượng cao; Cảitiến về hình thức; Phát hành; Phát triển báo điện tử; PR cho tờ báo; Tìm kiếmtài trợ điện tử; Tòa soạn điện tử [42]

Các công trình nêu trên đã đề cập đến vấn đề khó khăn và thuận lợi của báo in nói chung trong giai đoạn hiện nay, nâng cao năng lực cạnh tranh của một tòa soạn báo in Tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu đến khó khăn, thuận lợi của tạp chí các ban đảng và năng lực cạnh tranh của các tạp chí ban đảng.

* Đánh giá tổng quát về các công trình nghiên cứu đã công bố có liên quan

Đề tài về năng lực cạnh tranh của tạp chí các ban đảng, mặc dù cònmới, song đã có khá nhiều công trình nghiên cứu có giá trị tham khảo Cáccông trình nghiên cứu được triển khai trên nhiều hướng với nhiều cách tiếpcận khác nhau và do đó cũng có giá trị gợi mở nhất định cả về nội dung vàphương pháp nghiên cứu Đánh giá một cách khách quan, những công trình

đã công bố có liên quan đến đề tài có những đóng góp giúp tác giả hoàn thànhLuận án của mình trên những phương diện sau:

- Các công trình đã giới thiệu khái quát về các ban đảng, cơ quan thammưu của Đảng, cả về cơ cấu tổ chức và chức năng nhiệm vụ; cả về vị trí, vai

trò và phương thức hoạt động, giúp tác giả Luận án có cái nhìn tổng quan vềcác ban của Đảng.

- Các công trình đã giới thiệu khái quát về tạp chí các ban đảng: Tạpchí Xây dựng Đảng của Ban Tổ chức Trung ương; Tạp chí Tuyên giáo củaBan Tuyên giáo Trung ương; Tạp chí Kiểm tra của Ban Kiểm tra TrungƯơng; Tạp chí Dân vận của Ban Dân vận Trung ương Các công trình cũngkhái quát về mục tiêu, tôn chỉ của mỗi tạp chí và đặc điểm và lợi thế của mỗitạp chí cũng như mức độ xã hội hóa và khả năng bứt phá dần khỏi cơ chế baocấp của mỗi tạp chí

- Các công trình đã phân tích những quan niệm khác nhau về cạnhtranh, cạnh tranh của tạp chí các ban đảng Đặc biệt, ở mức độ khác nhau cáccông trình đã tiếp cận được tới tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của tạpchí các ban đảng; xác định yêu cầu đối với mỗi tạp chí cần đổi mới toàn diện

để tham gia vào môi trường cạnh tranh không chỉ giữa các tạp chí các banđảng mà là môi trường truyền thông nói chung trong thời đại bùng nổ thôngtin

- Các công trình cũng đã xác định những yếu tố ảnh hưởng đến nănglực cạnh tranh và yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh của tạp chí các banđảng Trong chừng mực nhất định cũng đã đề xuất giải pháp nhằm nâng caonăng lực cạnh tranh của mỗi tạp chí…

Tuy nhiên, các công trình kể trên chưa đi sâu nghiên cứu về năng lựccạnh tranh và hệ thống các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh làm cơ sở đểtạp chí các ban đảng tự đánh giá năng lực cạnh tranh của mình;

- Chưa xác định đầy đủ và đánh giá đúng những yếu tố tác động đếnnăng lực cạnh tranh của tạp chí ban đảng (yếu tố khách quan, yếu tố chủquan);

- Chưa đánh giá đúng thực trạng năng lực cạnh tranh của các tạp chícác ban đảng (nội dung thông tin, hình thức thể hiện, phương thức phát hành,công tác bạn đọc, thu hút quảng cáo);

- Chưa dự báo xu hướng cạnh tranh của tạp chí các ban đảng trong thờigian tới khi vị trí, vai trò của từng loại hình báo chí có thay đổi Trong thời kỳđổi mới và hội nhập quốc tế, các tạp chí ban đảng phải dần bứt phá khỏi cơchế bao cấp chuyển sang tự chủ, phải cạnh tranh với các tạp chí khoa họcchuyên ngành khác, tiến tới việc không chỉ phát hành theo địa chỉ mà phảivươn ra chiếm lĩnh thị trường báo chí, truyền thông theo cơ chế thị trường

- Chưa đề xuất một cách có căn cứ các giải pháp nâng cao năng lựccạnh tranh của các tạp chí ban đảng trong thời kỳ đổi mới và hội nhập

Chính những “khoảng trống” này đã gợi mở cho tác giả lựa chọn và

thực hiện đề tài: Nâng cao năng lực cạnh tranh của các tạp chí ban đảng

trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế

Tiểu kết Tổng quan tình hình nghiên cứu

Hệ thống hóa và đánh giá các công trình liên quan đến đề tài Luận án

có ý nghĩa to lớn không chỉ để tham khảo mà hơn thế nữa để định hướng chotác giả đi sâu nghiên cứu những gì các công trình nghiên cứu đi trước còn đểlại Có khá nhiều nghiên cứu, công trình khoa học đã bàn về thuận lợi, tháchthức đối với báo chí nói chung, báo in nói riêng Rằng, báo in tồn tại hay làchết, điều đó tùy thuộc vào năng lực cạnh tranh của chính tờ báo đó trong giaiđoạn hiện nay

Về tạp chí các ban đảng, năng lực canh tranh của tạp chí các ban đảngcũng có khá nhiều công trình nghiên cứu có giá trị Phần lớn các công trình đãcông bố bàn nhiều về yêu cầu phải nâng cao năng lực cạnh tranh để sớm thoátkhỏi tình trạng bao cấp Một trong những nội dung được nhiều công trình đềcập tới là yêu cầu đổi mới nội dung, hình thức, tăng tính hấp dẫn của tạp

chí…, đổi mới phương thức phát hành và hình thức quảng cáo; đề cao việcthực hiện nghiêm chỉnh tôn chỉ, mục đích và tính định hướng của các tạp chí.Liên quan đến nâng cao chất lượng của tạp chí các ban đảng có khá nhiềucông trình quan tâm đến công tác cán bộ, nhất là chất lượng đội ngũ phóngviên, biên tập viên và nhất là đội ngũ cán bộ quản lý trong các cơ quan báochí.

Công bằng đánh giá, kết quả của các công trình đã được công bố khôngchỉ góp phần định hướng cho tác giả Luận án hình thành tư duy về đề tài màcòn cung cấp nhiều tư liệu có giá trị trong việc đề xuất những giải pháp nhằmnâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh của tạp chí các ban đảng Tuy nhiêucòn nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, chẳng hạn như những vấn đề lýluận về năng lực cạnh tranh, những nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnhtranh của tạp chí các ban đảng… Đây cũng là yêu cầu đặt ra cần sớm đượcnghiên cứu, làm rõ nếu như tạp chí các ban đảng muốn tồn tại và phát triểntrong điều kiện kinh tế thị trường, đổi mới và hội nhập quốc tế

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH

CỦA TẠP CHÍ CÁC BAN ĐẢNG 1.1 Tính đặc thù của tạp chí ban đảng

1.1.1 Quan niệm về tạp chí

Căn cứ vào tôn chỉ, mục đích, tính chất hoạt động, cơ chế chủ quản, đốitượng phục vụ có thể phân chia các cơ quan báo chí thành các nhóm sauđây: Các báo, tạp chí của Đảng (từ Trung ương đến các tỉnh uỷ, thành uỷ);Báo, đài, tạp chí thuộc cơ quan Nhà nước các cấp; Báo, tạp chí của các đoànthể chính trị - xã hội; Báo, tạp chí của các hội chính trị, xã hội, nghề nghiệphoặc thuần tuý nghề nghiệp, xã hội [74, tr.6-9]

Tạp chí là xuất bản phẩm định kỳ có tính chất chuyên ngành đăngnhiều bài do nhiều người viết, được đóng thành tập, thường có khổ nhỏ hơnbáo

Tạp chí là một loại hình xuất bản phẩm trong mạng lưới sách báo incủa hệ thống các phương tiện truyền thông đại chúng Tạp chí chú trọng đếnviệc trao đổi, nghiên cứu, thông tin tuyên truyền nhiều chủ đề thuộc một lĩnhvực, một phạm vi, một ngành hoạt động nào đó của xã hội hơn là thông tin tintức, thông báo các tình hình và sự kiện chung hoặc của lĩnh vực đó Bài viếttrong mỗi số tạp chí có thể rất nhiều chủ đề thuộc lĩnh vực mà tạp chí cầnnghiên cứu, tuyên truyền, nhưng mỗi bài chỉ giải quyết một vài khía cạnh củamột chủ đề Chính vì vậy, tạp chí là dạng xuất bản nằm giữa sách và báo

Đối với mỗi quốc gia, sự gia tăng về số lượng và sự phong phú về thểloại tạp chí cũng như sự bảo đảm về chất lượng của tạp chí là sự phản ánhtrình độ văn hóa chung, năng lực của đội ngũ trí thức và trình độ dân trí củaquốc gia đó

Tất nhiên, các tạp chí đó phải đạt được các tiêu chuẩn cần thiết của một

cơ quan báo chí như: có tôn chỉ mục đích rõ ràng, có bản sắc và khuynhhướng riêng, có mạng lưới cộng tác viên có uy tín, đội ngũ biên tập viên cótrình độ và thạo nghề, có đầy đủ khả năng và điều kiện vật chất và tài chính,đặc biệt là phải có một đối tượng độc giả am hiểu chuyên môn đông đảo, gắn

bó với tạp chí

Tính chất của một bài viết tạp chí thường mang tính chất nghiên cứu,đúc kết, tổng hợp những vấn đề mang tính lý luận, thực tiễn, chuyên sâu vềmột lĩnh vực, chuyên ngành cụ thể

Tạp chí có những chức năng chủ yếu sau:

- Chức năng tuyên truyền phổ biến, nghiên cứu trao đổi và hướng dẫnthực tiễn đối với một lĩnh vực, một ngành chuyên môn trong xã hội

Mỗi tạp chí phải là một cơ quan nghiên cứu, hướng dẫn, truyền bá vấn

đề lý luận nhận thức, trao đổi kinh nghiệm và hướng dẫn thực hành, hoặctruyền bá phổ biến kiến thức mới của một lĩnh vực khoa học nào đó cho độcgiả của mình Để thực hiện chức năng trên, mỗi tạp chí đều phải xác định đốitượng nghiên cứu của mình Tạp chí nghiên cứu nhằm phát hiện các quy luậtvận động và phát triển của từng ngành, từng lĩnh vực cụ thể Việc xác địnhđối tượng nghiên cứu của một tạp chí không phải là việc làm riêng của tạpchí, mà cũng là trách nhiệm của ngành và bộ môn khoa học đảm nhiệm Cáikhó của tạp chí là khi đã có đối tượng nghiên cứu rõ ràng thì phải có nhiều bài

có giá trị lý luận, giá trị học thuật để làm phong phú sự nhận thức về đốitượng đó, về các phương pháp tiếp cận đối tượng đó, để chân lý của đối tượngsớm được ứng dụng trong đời sống thực tiễn, đảm bảo giá trị nhận thức lýluận và hướng dẫn thực hành Điều cơ bản nhất là tạp chí phải cung cấp đượcgiá trị nhận thức mới về đối tượng nghiên cứu, hoặc lĩnh vực nghiên cứu màmình đảm nhận Mọi bài viết của tạp chí ngoài việc sát đúng với đối tượng

nghiên cứu, còn phải nêu lên được các ý tưởng mới, ý kiến khác, các phản bác

để bổ sung, hoặc làm giàu cho nhận thức của độc giả

- Chức năng nghiên cứu và truyền bá tri thức khoa học, chủ trương,quan điểm chính trị của Đảng, pháp luật của Nhà nước

Sự nghiên cứu, truyền bá lý luận chính trị, khoa học kỹ thuật, văn họcnghệ thuật hoặc lĩnh vực nào đó đều phải hướng tới mục tiêu xây dựngCNXH ở nước ta, tức là phục vụ cho sự nghiệp đổi mới vì dân giàu, nướcmạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

- Chức năng hướng dẫn nghề nghiệp, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹthuật tiên tiến

Các tạp chí, bên cạnh việc tuyên truyền những nội dung khoa họcchuyên ngành cũng luôn bám sát chức năng định hướng, giáo dục thì việcbám sát nhiệm vụ chính trị là tuyền truyền chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng HồChí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, Pháp luật của Nhà nước…

- Chức năng thông tin, thông báo, cung cấp tư liệu mới cho hoạt độngcủa ngành Việc thông báo và cung cấp tư liệu nghiên cứu mới mẻ (trong vàngoài nước) và thông tin hoạt động chung của lĩnh vực, của ngành mà tạp chíphục vụ có tác dụng thúc đẩy các ý tưởng khoa học và bồi bổ kiến thức bằngthông tin mới Nếu mỗi số tạp chí có một hướng thông tin khoa học mới, cóhàm lượng khoa học cao sẽ là sự hấp dẫn rất lớn đối với giới nghiên cứu.Điều cần chú ý ở đây là thông tin của tạp chí không phải là thông tin về tìnhhình, sự kiện thời sự như các báo hàng ngày thường làm, mà là thông tin vềcác thành tựu nghiên cứu mới đối với ngành, về các kết quả nghiên cứu khoahọc có giá trị lớn của ngành Các chủ đề về thăm viếng, sự gặp gỡ, hội nghịgiữa các nhà khoa học trong ngành có thể là nội dung để thông báo nhưngkhông nên coi là nhiệm vụ của tạp chí

Tạp chí được phân làm 4 loại: chuyên ngành, khoa học, magazine(cung cấp tri thức tổng hợp) và giải trí.

Tạp chí khoa học đăng tải những công trình nghiên cứu khoa học củanhững người làm công tác nghiên cứu, quản lý và giảng dạy Cơ quan chủquản của các tạp chí này là các viện nghiên cứu, trung tâm, khoa học, trungtâm thông tin, các trường đại học hay một vài bộ, ngành

Tạp chí thuộc các ban, bộ, ngành, tổng công ty thường gọi là tạp chíchuyên ngành Tạp chí chuyên ngành chủ yếu đảm nhận chức năng chuyển tảichủ trương, sự chỉ đạo của lãnh đạo các bộ, ngành đến các đơn vị trực thuộc,diễn đàn trao đổi và cung cấp thông tin mang tính chuyên môn Các tạp chíban đảng thuộc tạp chí chuyên ngành

Tạp chí trực thuộc liên hiệp hội, các hội khoa học, hội kinh tế, hội nghềnghiệp, đoàn thể chính trị - xã hội, các hội phi Chính phủ

Tạp chí mang tính giải trí [35]

Tạp chí các ban đảng nằm trong hệ thống tạp chí khoa học chuyênngành lý luận chính trị Một trong những đặc trưng của các tạp chí là đảm bảochức năng tuyên truyền, nghiên cứu lý luận và hoạt động khoa học, với nhiềubài viết lý giải căn nguyên sâu xa, gốc rễ, những hệ thống lý luận sắc bén…

về những sự vật, hiện tượng xảy ra trong đời sống xã hội

Tạp chí của Đảng, một bộ phận quan trọng trong hệ thống báo chí, gồmTạp chí Cộng sản trực thuộc BCH Trung ương Đảng (tạp chí cấp I); các tạpchí trực thuộc các ban đảng, các đơn vị sự nghiệp ở Trung ương (tạp chí cấpII); các tạp chí của các đơn vị, trung tâm, vụ, viện, học viện trực thuộc cácđơn vị sự nghiệp ở Trung ương (tạp chí cấp III) Tạp chí các ban đảng Trungương thuộc hệ thống tạp chí khoa học chuyên ngành lý luận chính trị, nguồncung cấp tri thức đa dạng, tổng hợp, thường xuyên cho cán bộ, đảng viên và

là kênh thông tin quan trọng phục vụ đắc lực, hiệu quả công tác lãnh đạo củaĐảng, nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và nhân dân

vệ chính trị nội bộ của hệ thống chính trị; đồng thời là cơ quan chuyên môn nghiệp vụ về công tác tổ chức, cán bộ, đảng viên, bảo vệ chính trị nội bộ củaTrung ương [2]

-Ban Tuyên giáo Trung ương là cơ quan tham mưu của -Ban Chấp hànhTrung ương, trực tiếp và thường xuyên là Bộ Chính trị, Ban Bí thư trong côngtác xây dựng đảng về chính trị, tư tưởng, về chủ trương, quan điểm và chínhsách của Đảng trong lĩnh vực tuyên truyền, báo chí, xuất bản, văn hoá, vănnghệ, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo và một số lĩnh vực xã hội;đồng thời là cơ quan chuyên môn - nghiệp vụ về các lĩnh vực công tác nàycủa Đảng [4]

Ban Dân vận Trung ương là cơ quan tham mưu của Ban Chấp hànhTrung ương, trực tiếp và thường xuyên là Bộ Chính trị, Ban Bí thư về chủtrương, chính sách và giải pháp lớn về công tác dân vận [5]

Uỷ ban Kiểm tra Trung ương là cơ quan tham mưu, giúp Uỷ ban Kiểmtra Trung ương thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn về công tác kiểm tra, giámsát và thi hành kỷ luật trong Đảng theo quy định của Điều lệ Đảng và thựchiện các nhiệm vụ do Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư

giao; đồng thời là cơ quan chuyên môn, nghiệp vụ về công tác kiểm tra, giámsát và thi hành kỷ luật trong Đảng của Trung ương [1]

1.1.3 Tạp chí ban đảng

Trong bộ máy tổ chức của hầu hết các ban đảng ở Trung ương đều cómột cơ quan ngôn luận, đó là tạp chí các ban đảng Đây là những tạp chí lýluận- nghiệp vụ công tác đảng

Hiện tại, tạp chí các ban hoạt động trong cơ chế kép: cơ chế thị trường

và cơ chế bao cấp, vừa tuân thủ luật định vừa theo định hướng, bám sát nhữngqui định, chỉ đạo của Đảng, luôn trung thành với tôn chỉ mục đích, phục vụcông tác lãnh đạo của Đảng và phục vụ công chúng

- Về chức năng:

Các tạp chí ban đảng thực hiện tuyên truyền, phổ biến quan điểm, lýluận chính trị Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng về cácmặt trong công tác xây dựng đảng Gắn liền với chức năng, nhiệm vụ củatừng ban đảng, các tạp chí có nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến quan điểm,đường lối của Đảng trên các lĩnh vực đó

Các tạp chí ban đảng còn có chức năng nghiên cứu lý luận, tổng kếtthực tiễn, cung cấp thông tin cần thiết về các lĩnh vực công tác xây dựng đảngnhằm nâng cao nhận thức, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ trong hệ thống tổchức của Đảng Cụ thể là các lĩnh vực: xây dựng Đảng về tư tưởng văn hóa,

tổ chức – cán bộ của hệ thống chính trị; về tuyên giáo; đề xuất các chủtrương, chính sách và giải pháp lớn về công tác dân vận và về công tác kiểmtra, kỷ luật của Đảng; giới thiệu, trao đổi kinh nghiệm, hướng dẫn nghiệp vụ

về các mặt công tác nêu trên, là diễn đàn của nhân dân, của mỗi đảng viên và

tổ chức đảng trên tất cả các lĩnh vực đó Ngoài ra, các tạp chí còn phải phốihợp với các vụ, đơn vị trong mỗi ban đảng thực hiện các nhiệm vụ về côngtác xây dựng đảng theo sự chỉ đạo của ban chủ quản